Απλά μαθήματα κοινωνικού κανιβαλισμού

Απλά μαθήματα κοινωνικού κανιβαλισμού

Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλους

Η χτεσινή συμφωνία στο Eurogroup για πρωτογενή πλεονάσματα στα επόμενα …43 χρόνια (3,5% του ΑΕΠ ως και το 2023, «ίσα ή ανώτερα αλλά κοντά στο 2% του ΑΕΠ» ως το 2060) είναι δέσμευση σε ένα πείραμα κοινωνικού κανιβαλισμού.

Λέ­γε­ται ότι το πεί­ρα­μα αυτό είναι η με­τα­τρο­πή της Ελ­λά­δας σε αποι­κία χρέ­ους. Όμως η εκτί­μη­ση αυτή πα­ρα­γνω­ρί­ζει ότι το χρέος, εκτός από σκο­πός, είναι μαζί και μο­χλός. Ό,τι απο­φα­σί­στη­κε, λοι­πόν, στο Eurogroup δεν είναι (ή δεν είναι πρω­τί­στως) ένα παι­χνί­δι αποι­κιο­ποί­η­σης της Ελ­λά­δας από τη Γερ­μα­νία: η απο­πλη­ρω­μή του χρέ­ους, εκτός από προ­φα­νής ανε­λα­στι­κή απαί­τη­ση των δα­νει­στών (και η συ­ζή­τη­ση, ακόμα, για την απο­μεί­ω­σή του αφορά ευ­κο­λί­ες απο­πλη­ρω­μής), είναι και μο­χλός για την αλ­λα­γή των σχέ­σε­ων ανά­με­σα στην κοι­νω­νι­κές τά­ξεις και το κρά­τος, ώστε να ξα­να­ξε­κι­νή­σει η κα­πι­τα­λι­στι­κή οι­κο­νο­μία στην Ελ­λά­δα σε νέα βάση.

Ας δούμε γιατί:

1. Η δέ­σμευ­ση σε υψηλά πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα είναι προ­ϋ­πό­θε­ση για να θε­ω­ρεί­ται βιώ­σι­μο το ελ­λη­νι­κό δη­μό­σιο χρέος — για να πα­ρου­σιά­ζε­ται εφι­κτή, δη­λα­δή, η απο­πλη­ρω­μή του, όπως επι­διώ­κει η ίδια η κυ­βέρ­νη­ση. Εγ­γύ­η­ση της βιω­σι­μό­τη­τας δεν ση­μαί­νει τέλος του χρέ­ους, αλλά δυ­να­τό­τη­τα για την Ελ­λά­δα να επι­στρέ­ψει στον δα­νει­σμό. Μέσω δε του δα­νει­σμού, και στην πε­ρί­φη­μη ανά­πτυ­ξη.

2. Πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα έχου­με όταν τα δη­μό­σια έσοδα (που προ­έρ­χο­νται κυ­ρί­ως από φό­ρους) ξε­περ­νούν τα έξοδα (που αφο­ρούν μι­σθούς, συ­ντά­ξεις, αγαθά, και υπη­ρε­σί­ες: στα έξοδα αυτά δεν συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται όσα πλη­ρώ­νει το κρά­τος για να απο­πλη­ρώ­σει χρέη από πα­λιό­τε­ρο δα­νει­σμό).

3. Πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα, λοι­πόν, προ­κύ­πτει μέσω α) αύ­ξη­σης των (φο­ρο­λο­γι­κών) εσό­δων και μέσω β) μεί­ω­σης των (κοι­νω­νι­κών) δα­πα­νών.

4. Μέχρι σή­με­ρα, ο βα­σι­κός πο­λι­τι­κός ισχυ­ρι­σμός της κυ­βέρ­νη­σης είναι ότι εφαρ­μό­ζει μεν ένα δυ­σά­ρε­στο μνη­μό­νιο, αλλά σε αντί­θε­ση με τη ΝΔ, το κάνει με δι­καιό­τε­ρο τρόπο. Ο ισχυ­ρι­σμός αυτός πατά σε ένα πραγ­μα­τι­κό γε­γο­νός: στη μεί­ω­ση των φόρων για τα κα­τώ­τε­ρα ει­σο­δή­μα­τα (30-45.000 ευρώ) και στην αύ­ξη­ση για τα ανώ­τε­ρα ει­σο­δή­μα­τα (από 200.000 και πάνω).

[Πηγή: Κα­θη­με­ρι­νή, Μάιος 2017].

 

Αν όμως δει κα­νείς τη συ­νο­λι­κή ει­κό­να, με­τα­ξύ 2012 και 2016 υπάρ­χει α) φο­ρο­α­συ­λία και για τα με­σαία και ανώ­τε­ρα με­σαία ει­σο­δή­μα­τα, στα οποία προ­σβλέ­πει πο­λι­τι­κά ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ μετά το 2015, και σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, β) μεί­ω­ση των φο­ρο­λο­γι­κών βαρών, πάνω από 2 δις ευρώ συ­νο­λι­κά.

5. Αν τα φο­ρο­λο­γι­κά βάρη (άρα και τα έσοδα) μειώ­νο­νται, ενώ τα πλε­ο­νά­σμα­τα απο­δί­δο­νται κα­νο­νι­κά (αφού απο­τε­λε­ούν απα­ρά­βα­το όρο για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση του χρέ­ους), η κοινή λο­γι­κή λέει ότι πιά­νου­με πλε­ο­νά­σμα­τα με τη μεί­ω­ση των κοι­νω­νι­κών δα­πα­νών.

6. Η κοινή λο­γι­κή έχει δίκιο: Το σχέ­διο του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για το 2017 έλεγε ότι οι κοι­νω­νι­κές δα­πά­νες θα αυ­ξη­θούν. Όμως με βάση τα στοι­χεία του πρώ­του πε­ντα­μή­νου της χρο­νιάς που αφο­ρούν την εκτέ­λε­ση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, στοι­χεία δη­λα­δή που απο­δέ­χε­ται η κυ­βέρ­νη­ση, με όλες τις επι­τυ­χί­ες στην εί­σπρα­ξη των φόρων, ό,τι κρατά τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό πλε­ο­να­σμα­τι­κό (πλε­ό­να­σμα ύψους 1,842 δισ. ευρώ), είναι η μεί­ω­ση των κοι­νω­νι­κών δα­πα­νών (βλ. εδώ). Αυτό, ακρι­βώς, που επι­διώ­κει και η ΝΔ, όταν κα­ταγ­γέλ­λει τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ για αλό­γι­στη επι­βο­λή φόρων που «κα­τα­στρέ­φει την οι­κο­νο­μία».

7. Οι δα­πά­νες, λοι­πόν, μειω­μέ­νες κατά 793 εκατ. ευρώ ένα­ντι του στό­χου, είναι αυτές που εγ­γυώ­νται πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα, και μέσω αυτού, τη βιω­σι­μό­τη­τα του χρέ­ους. Δεν πρό­κει­ται, όμως, για οποιοσ­δή­πο­τε δα­πά­νες. «Μειω­μέ­νες ένα­ντι του στό­χου», δια­βά­ζου­με στα στοι­χεία του πρώ­του πε­ντα­μή­νου, «ήταν κυ­ρί­ως οι επι­χο­ρη­γή­σεις νο­σο­κο­μεί­ων, ΥΠΕ-ΠΕ­ΔΥ κατά 140 εκατ. ευρώ, το Κοι­νω­νι­κό Ει­σό­δη­μα Αλ­λη­λεγ­γύ­ης κατά 39 εκατ. ευρώ, οι απο­δό­σεις στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση κατά 28 εκατ. ευρώ, τα επι­δό­μα­τα πο­λυ­τέ­κνων κατά 30 εκατ. ευρώ και οι απο­δι­δό­με­νοι πόροι κατά 291 εκατ. ευρώ». Τι ση­μαί­νει αυτό κοι­νω­νι­κά, ποιος βλά­πτε­ται και ποιος ωφε­λεί­ται από την υπο­χρη­μα­το­δό­τη­ση κα­ταρ­χάς της υγεί­ας, την οποία υπο­τί­θε­ται υπε­ρα­σπί­ζε­ται η κυ­βέρ­νη­σης, δεν χρειά­ζε­ται να εξη­γη­θεί.

Ο ανα­πό­φευ­κτος πο­λι­τι­κός αυ­ταρ­χι­σμός: από τις συ­ναι­νέ­σεις στις απο­φά­σεις

8. Υπάρ­χει μια εξαι­ρε­τι­κά σο­βα­ρή «πο­λι­τι­κή» δια­φο­ρά ανά­με­σα στα στοι­χεία που εγ­γυώ­νται το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα: στους φό­ρους (που εξα­σφα­λί­ζουν έσοδα) και στις δα­πά­νες (η μεί­ω­ση των οποί­ων εγ­γυά­ται πλε­ο­νά­σμα­τα). Ποια είναι αυτή; Μια κυ­βέρ­νη­ση δεν αρκεί να απο­φα­σί­σει να επι­βά­λει φό­ρους: πρέ­πει και να εξα­σφα­λί­σει τη συ­ναί­νε­ση των φο­ρο­λο­γού­με­νων (την κα­τα­νά­λω­ση, όταν πρό­κει­ται για έμ­με­σους φό­ρους, και τη μη φο­ρο­δια­φυ­γή/φο­ρο­α­πο­φυ­γή, όταν πρό­κει­ται για άμε­σους). Αντί­θε­τα όμως με τους φό­ρους, για τη μεί­ω­ση των κοι­νω­νι­κών δα­πα­νών χρειά­ζε­ται μια από­φα­ση. Τυ­πι­κά, βέ­βαια, μια τέ­τοια από­φα­ση μπο­ρεί να αμ­φι­σβη­τη­θεί, μέσω π.χ. της δι­κα­στι­κής οδού. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η ακύ­ρω­ση της από­φα­σης αυτής απαι­τεί τε­ρά­στια και πα­ρα­τε­τα­μέ­νη κοι­νω­νι­κή κι­νη­το­ποί­η­ση. Κι αυτή η τε­λευ­ταία, ιδίως στην Ελ­λά­δα μετά το 2015, με την κα­θή­λω­ση που έχει δη­μιουρ­γή­σει η συν­θη­κο­λό­γη­ση του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, είναι δύ­σκο­λη.

9. Τα πα­ρα­πά­νω, λοι­πόν, ση­μαί­νουν το προ­φα­νές: ότι αν η Ελ­λά­δα δε­σμεύ­ε­ται σε πλε­ο­νά­σμα­τα για τα επό­με­να 43 χρό­νια, κι αν για τα πλε­ο­νά­σμα­τα αυτά η φο­ρο­λο­γία μετρά όλο και λι­γό­τε­ρο (γιατί η μεν φο­ρο­δο­τι­κή ικα­νό­τη­τα κά­ποιων στρω­μά­των μειώ­νε­ται, η δε από­δο­ση των οφει­λών απαι­τεί συ­ναι­νέ­σεις που κο­στί­ζουν εκλο­γι­κά, και όπως εί­δα­με, απο­φεύ­γο­νται, μειώ­νο­ντας έτσι και τη ση­μα­σία της φο­ρο­λο­γί­ας στην επί­τευ­ξη πλε­ο­να­σμά­των…), τότε η τή­ρη­ση της δέ­σμευ­σης για υψηλά πλε­ο­νά­σμα­τα περνά από τον άλλο δρόμο: από ένα πεί­ρα­μα πε­ραι­τέ­ρω (δη­λα­δή κα­νι­βα­λι­κής) μεί­ω­σης κοι­νω­νι­κών δα­πα­νών. Πο­λι­τι­κά, αυτό ση­μαί­νει ένα ακόμα ση­μα­ντι­κό βήμα προς τη με­τα­τρο­πή ενός (κα­πι­τα­λι­στι­κού) Κρά­τους που δη­μιουρ­γεί συ­ναι­νέ­σεις, σε ένα (κα­πι­τα­λι­στι­κό) Κρά­τος που παίρ­νει κυ­ρί­ως Απο­φά­σεις — κι αυτό προ­κει­μέ­νου να τη­ρή­σει δε­σμεύ­σεις που ανέ­λα­βε με μόνη συ­ναί­νε­ση, αυτή των ωφε­λη­μέ­νων από την πρό­σβα­ση στον πε­νι­χρό φτηνό δα­νει­σμό. Αυτόν τον δα­νει­σμό εγ­γυά­ται το κλεί­σι­μο της β’ αξιο­λό­γη­σης.

10. Το γε­γο­νός ότι το κα­νι­βα­λι­κό αυτό πεί­ρα­μα έχει την υπο­γρα­φή του άτυ­που ηγέτη της «αρι­στε­ρής πτέ­ρυ­γας» της κυ­βέρ­νη­σης, των «53», κάνει τα πράγ­μα­τα ακόμα πιο σκο­τει­νά: αν Τσί­πρας και Τσα­κα­λώ­τος θέ­λουν τα ίδια, αν η πιο αρι­στε­ρή κυ­βέρ­νη­ση από την Με­τα­πο­λί­τευ­ση σφρα­γί­ζει ένα πρό­γραμ­μα κοι­νω­νι­κής ερή­μω­σης πάνω στην ερή­μω­ση των προη­γού­με­νων δύο μνη­μο­νί­ων, τότε θε­σμι­κά μοιά­ζει να μην υπάρ­χει καμιά (ορατή) δυ­να­τό­τη­τα εκ­προ­σώ­πη­σης άλλων αγω­νιών, άλλων δι­καιω­μά­των και άλλων κοι­νω­νι­κών συμ­φε­ρό­ντων. Ο φι­λο­κυ­βερ­νη­τι­κός Τύπος ευ­ρω­κομ­μου­νι­στι­κής προ­έ­λευ­σης μπο­ρεί να προει­δο­ποιεί όσο θέλει για κιν­δύ­νους (sic) με­τάλ­λα­ξης κόμ­μα­τος και κυ­βέρ­νη­σης. Στον πραγ­μα­τι­κό κόσμο, η με­τάλ­λα­ξη αυτή είναι μη ανα­στρέ­ψι­μη. Το πο­λι­τι­κό κε­φά­λαιο του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ χρη­σι­μεύ­ει σή­με­ρα μόνο ως καύ­σι­μο για μια αυ­ταρ­χι­κή με­τάλ­λα­ξη του κρά­τους, χωρίς την οποία δεν νο­εί­ται η επι­βο­λή Απο­φά­σε­ων που απαι­τεί ο κα­νι­βα­λι­σμός των συμ­φω­νη­θέ­ντων πλε­ο­να­σμά­των.

11. Όλα τα πα­ρα­πά­νω είναι πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο από ένα απλό παι­χνί­δι Ελ­λά­δας-Γερ­μα­νί­ας — πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο καθώς έχουν τη συ­ναί­νε­ση όλων των «εταί­ρων» της Ευ­ρω­ζώ­νης, των φι­λι­κό­τε­ρων προς την Ελ­λά­δα συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων. Αυτό, βέ­βαια, είναι η μια όψη του νο­μί­σμα­τος. Η άλλη είναι ότι το πεί­ρα­μα, στο οποίο δε­σμεύ­ε­ται η κυ­βέρ­νη­ση, είναι ένα πεί­ρα­μα που δεν μπο­ρεί να απο­φευ­χθεί με συμ­βα­τι­κά μέσα: η επί­τευ­ξη πλε­ο­να­σμά­των είναι όρος για να ξε­πλη­ρω­θεί ένα χρέος που, μετά το 2012, έχει πε­ρά­σει στα κράτη της Ευ­ρω­ζώ­νης. Η μη εξό­φλη­σή του, λοι­πόν, θα σή­μαι­νε διε­θνείς συμ­μα­χί­ες απέ­να­ντι στα κα­πι­τα­λι­στι­κά κράτη που, με όλες τις δια­φο­ρές τους, συ­να­ντιού­νται στην υπο­στή­ρι­ξη του κοι­νω­νι­κού κα­νι­βα­λι­σμού στην Ελ­λά­δα. Γι’ αυτό και η από­κρου­ση αυτού του τε­λευ­ταί­ου είναι υπό­θε­ση απαι­τη­τι­κή — και κα­θό­λου, μα κα­θό­λου «εθνι­κή» ή …αντια­ποι­κιο­κρα­τι­κή.

rproject.gr