Αποχαιρετισμός στον επαναστάτη διανοητή Ίστβαν Μέσαρος, του Α. Αναγνωστάκη

Αποχαιρετισμός στον επαναστάτη διανοητή Ίστβαν Μέσαρος, του Α. Αναγνωστάκη

Ήρθαμε σε άμεση επαφή με το έργο του γύρω στο 1980. Τότε, 12 χρόνια από την πρώτη του έκδοση στην Ουγγαρία,  μεταφράστηκε στα ελληνικά το περίφημο έργο του, Η θεωρία του  Μαρξ για την Αλλοτρίωση. Το έργο αυτό άνοιγε δρόμους, ήταν σαν όαση. Η οπτική του  εκδιπλώνεται στη βάση της γνώσης, της παρουσίασης και της σε βάθος διερεύνησης της αλλοτρίωσης και της διαλεκτικής άρνησης της όπως παρουσιάζεται στο Μαρξ.

 

Ο Ίστβαν Μέσαρος (Istvan Meszaros), ο οποίος γεννήθηκε το 1930 στη Βουδαπέστη και πέθανε την περασμένη Κυριακή 1/10/2017, είναι διαχρονικά από τους σημαντικότερους μαρξιστές, μια από τις σπουδαίες πνευματικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα. Ο Μέσαρος δεν είναι απλώς ένας ακαδημαϊκός φιλόσοφος, θα γράψει ο Ευτύχης Μπιτσάκης  στο τεύχος 37 της Ουτοπίας στο οποίο υπάρχει ένα υψηλού επιπέδου αφιέρωμα στο μεγάλο διανοητή. (http://www.u-topia.gr/issues/37/23).

 

Στο έργο του, λειτουργούν διαλεκτικά-δημιουργικά η γνώση της οικονομίας, της φιλοσοφίας και της κοινωνιολογίας. Το έργο του, που υπερκαλύπτει τα πλέον υψηλά ακαδημαϊκά κριτήρια δεν είναι ακαδημαϊκό με την τρέχουσα έννοια του όρου. Προϊόν ακατάπαυστης θεωρητικής αναζήτησης και ταυτόχρονης συμμετοχής στο κοινωνικό κίνημα της εποχής μας αποκαλύπτει της ασυμφιλίωτες, ανταγωνιστικές αντιθέσεις του σημερινού σταδίου του καπιταλισμού, ενώ ταυτόχρονα ανιχνεύει τις προϋποθέσεις για υπέρβαση της σημερινής βαρβαρότητα υπογραμμίζει ο Μπιτσάκης για το φίλο και συμπορευτή του.

 

Υπήρξε μαθητής του Λούκατς υπό την επίβλεψη του οποίου εκπόνησε τη διδακτορική του διατριβή  στο Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης, Εκεί προσλήφθηκε ως βοηθός  και στη συνέχεια ως αναπληρωτής καθηγητής στο Ινστιτούτο Αισθητικής του ίδιου Πανεπιστημίου. Στην περίοδο 1950-1956, ο Μέσαρος υπήρξε εκδότης του Quarterly της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών, αρχισυντάκτης του περιοδικού Estinelet και  ενεργό μέλος των κοινωνικών διεργασιών στη χώρα του στο πλευρό εκείνων που ήταν υπέρ μιας αυθεντικής σοσιαλιστικής εξέλιξης.

 

Έχοντας ταχθεί απέναντι στην εισβολή των Σοβιετικών στη Βουδαπέστη εγκαταλείπει τη χώρα του το 1956.

 

Μετά την εμιγκράτσια ο Μέσαρος δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Τορίνο, στο Bedford College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και κατόπιν στο Sussex όπου και εκλέχτηκε ομότιμος καθηγητής. Στα ύστερα του εκλέχτηκε μέλος της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών.

 

Με το επιβλητικό και τεράστιο θεωρητικό του έργο ο Μέσαρος υπερασπίστηκε και ανάπτυξε την μαρξιστική θεωρία, σε αντίθεση με το δογματισμό που αντιμετωπίζει τον μαρξισμό ως πάγιο μόρφωμα και μάλιστα κλειστό, πλήρες, μη αντιφατικό, έτοιμο ως έχει για κάθε «χρήση»..

 

Το   βιβλίο του, Beyond Capital (Πέραν του Κεφαλαίου), θεωρείται πως  αποτελεί, τη συνέχεια κατά κάποιο τρόπο του Κεφαλαίου του Μαρξ όπως εξάλλου υποδηλώνει ο τίτλος και ταυτόχρονα σημαντική, συνολική και σε βάθος διερεύνηση της δυνατότητας της αναγέννησης του εργατικού και του κομμουνιστικού κινήματος στην εποχή μας.

 

Βιβλία του Μέσαρος κυκλοφορούν στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, στην Λατινική Αμερική, στην Περσία, στις Ινδίες.

 

Στην Ελλάδα ο Μέσαρος εκτός από το βιβλίο του Η θεωρία του Μαρξ για την Αλλοτρίωση (εκδ. Ράππα), είναι γνωστός  και από το βιβλίο του Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα το οποίο έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, από το Μεξικό και τη Βραζιλία, στις κυριότερες ευρωπαϊκές χώρες, μέχρι την Περσία και τις Ινδίες.  Ο εικοστός αιώνας, αναφέρει σε αυτό, χαρακτηρίζεται από τους προπαγανδιστές ως ο «Αμερικανικός Αιώνας», σαν να μην υπήρχε η Οκτωβριανή Επανάσταση, οι Επαναστάσεις της Κίνας και της Κούβας, η νίκη του λαού του Βιετνάμ και το αντιαποικιακό απελευθερωτικό κίνημα. Με την κατάρρευση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου, οι «προφήτες» του καπιταλισμού προβλέπουν – χωρίς να έχουν διδαχτεί από το Γ’ Ράιχ – μια ολόκληρη χιλιετία «Αμερικανικής Ειρήνης».  Εν τούτοις η «Νέα Τάξη» έδειξε ήδη το πραγματικό της πρόσωπο προειδοποιεί.

 

Έχει συνεργαστεί με το θεωρητικό περιοδικό Ουτοπία και τον Ε. Μπιτσάκη. Από τεύχος 37 της Ουτοπίας επισημαίνονται ενδεικτικά τα παρακάτω άρθρα:

Η φύση του ιστορικού ντετερμινισμού, Istvan Meszaros,  http://www.u-topia.gr/issues/37/27

Διαλεκτικοί μετασχηματισμοί, Istvan Meszaros http://www.u-topia.gr/issues/37/47

Διεθνικό κεφάλαιο και εθνικά κράτη, Istvan Meszaros http://www.u-topia.gr/issues/37/63

 

Φυσικά το έργο του δεν μπορεί να κλειστεί σε λίγες γραμμές, σε ορισμένα άρθρα. Οι τολμηρές αναζητήσεις του είναι παράδειγμα. Οι μελέτες του αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη.

kommon.gr