Λόρκα: «Έπειτα κατάλαβα ότι είχα δολοφονηθεί»

Λόρκα: «Έπειτα κατάλαβα ότι είχα δολοφονηθεί»

«Έπειτα κατάλαβα ότι είχα δολοφονηθεί
Με έψαξαν σε καφετέριες, νεκροταφεία και εκκλησίες….
αλλά δεν με βρήκαν. Δε με βρήκαν ποτέ;
Όχι. Ποτέ δε με βρήκαν.»
(Απόσπασμα από το «Ένας ποιητής στη Νέα Υόρκη»)

  • Συρραφή κειμένων | Επιμέλεια: Λ. Τηλιγαδας

Το βράδυ της 18ης Αυγούστου ο Φεδερίκο ντελ Σαγράδο Κοραθόν ντε Χεσούς Γκαρθία Λόρκα, αυτό ήταν ολόκληρο το όνομα του, άκουσε την πόρτα να χτυπά. Ήταν ο Ραμόν Ρουίζ Αλόνσο που διοικούσε τότε την Εσκουάντρα Νέγκρα. Ο Λόρκα ανέβηκε στην ταράτσα για να πηδήξει στις στέγες των διπλανών σπιτιών. Η απόσταση όμως ήταν μεγάλη για ένα ανθρώπινο άλμα. Συνελήφθη και οδηγήθηκε στο τοπικό αστυνομικό τμήμα. Εκεί ο διοικητής Βαλντές πήρε την αμετάκλητη απόφαση. Θάνατος, χωρίς δίκη. Άλλωστε δεν υπήρχε κατηγορητήριο.

Οι φίλοι του ποιητή κινητοποιήθηκαν αμέσως με διαβήματα, ενώ ο μουσικός Ντε Φάλλια πήγε ο ίδιος στο τμήμα, απ΄το οποίο τον πέταξαν έξω με χαστούκια. Πρωί πρωί το απόσπασμα, που το αποτελούσαν όχι μόνο αστυνομικοί και εθελοντές φασίστες του Φράνκο, αλλά και κρατούμενοι, τους οποίους υποχρέωσαν να διαπράξουν τη δολοφονία του υπό την απειλή της εκτέλεσης, πήρε τον ποιητή και άλλους καταδικασμένους και τους οδήγησαν στον τόπο της εκτέλεσης. Ο  αρχηγός της ομάδας ζήτησε να σκοτώσει εκείνος τον Λόρκα, «επειδή ήταν διεφθαρμένος». Αφού πυροβόλησαν τους υπόλοιπους, ο εκτελεστής έσυρε τον Λόρκα μέχρι το λάκκο. Ο ήχος της τουφεκιάς σκεπάστηκε από την αναμμένη μηχανή του αυτοκινήτου….  Ο τάφος του  δε βρέθηκε ποτέ, αλλά είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο, όπως αναφέρουν πολλοί ότι εκείνο το βράδυ δεν δολοφονήθηκε ο Λόρκα, αλλά η ίδια η Ισπανία.

Στα 38 του μόλις χρόνια, ο Λόρκα ήταν ήδη πολυταξιδεμένος και κατασταλαγμένος όσον αφορά τόσο την προσωπική όσο και λογοτεχνική του ταυτότητα. Στο ιστορικό του μετράει πολλές ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα και περιοδείες με τη θεατρική του ομάδα «La Barraca» στις αγροτικές περιοχές της Ισπανίας. Κορυφαίες δημιουργίες του αποτελούν «Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», «Ο Ματωμένος Γάμος» και η «Γέρμα», τραγωδίες με πυρήνα τους το ανθρώπινο στοιχείο και θέμα τους την κοινωνική καταπίεση πάνω σε αυτό. Οι βασανισμένοι ήρωες του Λόρκα «ανεξήγητα» προσπαθούν να ξεφύγουν από ζωές που δεν επέλεξαν και αγάπες αδιέξοδες. «Ήταν μια ακριβής μεταφορά της θλίψης του, γιατί ήταν μια μεγαλοφυΐα που μετέτρεψε την ταλαιπωρία του σε τέχνη». (Ίαν Γκίμπσον)

Ο Λόρκα, αντίθετα απ’ ότι πιστεύεται, δεν υπήρξε ποτέ ενεργό μέλος της πολιτικής. Παρόλα αυτά, το πάθος του για την ελευθερία ήταν γνωστό. «Εγώ πάντα θα είμαι στο πλευρό αυτών που δεν έχουν τίποτα και στους οποίους δεν επιτρέπεται καν να απολαύσουν ειρηνικά το τίποτα που έχουν». Για τους δεξιούς ήταν ένας κομμουνιστής και εχθρός της Εκκλησίας. Λίγο πριν τον Εμφύλιο συντάσσει και μία προκήρυξη κατά του φασισμού. Λόγοι αρκετοί και ικανοί για να τον καταστήσουν ένοχο στα μάτια της τοπικής φασιστικής οργάνωσης των οπαδών του δικτάτορα Φράνκο. Κάνει το λάθος να κυκλοφορεί ελεύθερα στη Γρανάδα, μέρος που ελέγχουν ακροδεξιοί στασιαστές. Οι φαλαγγίτες αρχίζουν να τον ενοχλούν στο σπίτι του. Ο ποιητής, νιώθοντας πως κινδυνεύει, βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι ενός φίλου του και μέλος της τοπικής φασιστικής επιτροπής, πιστεύοντας πως δεν θα υποπτεύονταν αυτή την κρυψώνα. Υπολόγισε λάθος.

Η ομοφοβία υπήρχε και στα δύο στρατόπεδα του εμφυλίου και ύστερα από αυτόν. Ήταν ένα εθνικό πρόβλημα. Τον Λόρκα τον φθονούσαν για το ταλέντο του, επειδή είχε λεφτά και ήταν επιτυχημένος. Όταν ανέλαβε ο στρατός, η εκτέλεσή του ήταν θέμα χρόνου. Ένας επιτυχημένος, προοδευτικός ομοφυλόφιλος δεν ήταν αποδεκτός στην Ισπανία του Φράνκο». Μάρτυρες της δολοφονίας του λένε πως οι εκτελεστές του καρφίτσωσαν στο πτώμα του ένα σημείωμα που δήλωνε τις πολιτικές του πεποιθήσεις και την ομοφυλοφιλία του.

Ωστόσο, η ομοφυλοφιλία του ως πιθανή αιτία δολοφονίας του άρχισε να εξετάζεται τα τελευταία κυρίως χρόνια και οι σχετικές υποθέσεις είναι λίγο παρακινδυνευμένες. Γεγονός είναι όμως ότι τα ποιήματα του Λόρκα λογοκρίνονταν για να εμφανίζεται ο ίδιος ως «στρέιτ», ακόμα και μετά το ’80, όταν πια η σεξουαλική του ταυτότητα είχε γίνει γνωστή. Αφ’ ενός γιατί κανείς δεν ήθελε να έρθει σε ρήξη με την οικογένειά του, που προσπαθούσε να εξαλείψει αυτό το δεδομένο από τη ζωή και τη δουλειά του, και αφ’ ετέρου γιατί οι περισσότεροι ακαδημαϊκοί φοβούνταν πως οποιαδήποτε νύξη θα τους στερούσε την πρόσβαση στα αρχεία του μεγάλου ποιητή.

Το μεγάλο μυστήριο όμως είναι μέχρι και σήμερα το σημείο ταφής του. Οι προσπάθειες να αποκαλυφθεί ο τάφος του Λόρκα παραμένουν άκαρπες. Η ίδια η οικογένεια του ποιητή εμποδίζει τις ανασκαφές για να μην «ξυθούν» παλιές πληγές. Δεν είναι λίγοι όμως αυτοί που ισχυρίζονται ότι εκείνοι που παρέδωσαν τον ποιητή στους φαλαγγίτες προέρχονταν από τη συντηρητική οικογένεια του πατέρα του. Η μοναδική ανασκαφή για τα λείψανα του Λόρκα έγινε το 2009 και ήταν αποτυχημένη. Μέλη της ομάδας αναγκάστηκαν να υπογράψουν συμβόλαιο εχεμύθειας που τους επέβαλαν τα ανίψια του Λόρκα ώστε να μη μάθει κανείς πού έσκαβαν. Από τότε δεν έγινε καμία άλλη προσπάθεια για τον εντοπισμό του τάφου και η τοπική κυβέρνηση δέχθηκε σφοδρές επικρίσεις επειδή χρηματοδότησε την ανασκαφή. «Δεν θέλαμε ο φόνος του να θεωρηθεί ένα έγκλημα πάθους, αλλά να παραμείνει πολιτικό έγκλημα. Ήταν δύσκολο για τον πατέρα μου να αποδεχθεί τη σεξουαλική ταυτότητα του θείου μου», δήλωσε πρόσφατα η Λάουρα Γκαρθία Λόρκα, κόρη του αδερφού του ποιητή.

Σε ηλικία 19 ετών δημοσίευσε στο πρώτο του βιβλίο «Εντυπώσεις και τοπία». Απόλυτη αποτυχία, αλλά ο Λόρκα ήταν ακόμη 19 ετών. Πήγε στη Μαδρίτη και έγινε φίλος με τον Σαλβαντόρ Νταλί, τον Αλμπερτο Χιμένεθ (Νόμπελ 1956) και τον σκηνοθέτη Μπουνιουέλ, σε μια εποχή που στην τέχνη βασίλευε ο σουρεαλισμός. Στον «Κόκορα», το λογοτεχνικό περιοδικό που εξέδωσε, κάλεσε τους μεγάλους ευρωπαίους καλλιτέχνες να απαγκιστρωθούν από την παράδοση και να στραφούν στην ελευθερία. Ο Λόρκα ήταν πάνω απ΄ όλα ελεύθερος άνθρωπος και αυτή ήταν και η πολιτική του αντίληψη. Όπως συνήθιζε να λέει: «Είμαι καθολικός, κομμουνιστής, αναρχικός, φιλελεύθερος και συγχρόνως συντηρητικός και μοναρχικός». Ίσως δεν ήθελε να ανήκει  πουθενά. Επίσης, λάτρευε να προκαλεί με φάρσες την καλή κοινωνία. Χαρακτηριστικό περιστατικό είναι όταν πήγε σε δείπνο στο σπίτι μιας κόμισσας ντυμένος βασιλιάς μάγος και αντί για γενειάδα, κρατούσε με τα δόντια του μια ασημένια ζαχαριέρα! Η οικογένειά του τον έστειλε να συνεχίσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Γύρισε ενθουσιασμένος γιατί είχε γράψει πολλά ποιήματα…

Αποδέχτηκαν τη μποέμικη ζωή του μετά την επιτυχία που σημείωσε το έργο του «Romancero Gitan». Μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη και τους στίχους προσάρμοσε ο Οδυσσέας Ελύτης. Ο δίσκος με τη φωνή της Αρλέτας επρόκειτο να κυκλοφορήσει το 1967, αλλά λόγω της δικτατορίας βγήκε το 1978. Είχαν μεσολαβήσει ηχογραφήσεις με τη Μαρία Φαραντούρη στο εξωτερικό. Είχε προηγηθεί η μελοποίηση του «Ματωμένου Γάμου»  από τον Μάνο Χατζηδάκη σε μετάφραση του Νίκου Γκάτσου το 1965, βασισμένο στην παράσταση που είχε ανεβάσει στο θέατρο τέχνης ο Κάρολος Κουν το 1948. Η παρουσία του Λόρκα στην ελληνική δισκογραφία είναι τεράστια….

Το 1986 η δισκογραφική εταιρία CBS, τιμώντας την επέτειο των 50 χρόνων από τον θάνατο του Λόρκα, κυκλοφόρησε το άλμπουμ «Poetas en Nueva York» (Poets in New York)», μια διεθνή παραγωγή που περιλαμβάνει μελοποιημένα ποιήματα από την συλλογή αυτή. Leonard Cohen, Lluis Llach, Angelo Branduardi, Victor Manuel, David Broza, Pepe και Paco De Lucia, David Broza, Raimundo Fagner και Chico Buarque, Donovan, Manfred Maurenbrecher, Patxi Andion και Μίκης Θεοδωράκης είναι οι συνθέτες που μελοποίησαν τα ποιήματα αυτά.
Το ποίημα που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης είναι το «Φεύγω για το Σαντιάγο» (ή «Son de negros en Cuba» όπως αλλιώς είναι γνωστό το ποίημα. Το τραγούδι ερμηνεύει ο Ζορζ Μουστακί και η απόδοση του ποιήματος στα ελληνικά είναι του Μιχάλη Μπουρμπούλη.

Κλείνοντας, θα ήταν παράλειψη μου από τον παραπάνω υπέροχο δίσκο (Poets in New York) ,να μην να σας προτείνω να ακούσετε ένα από τα αγαπημένα μου τραγούδια του Κοέν. Είναι το Take This Waltz, μια εξαιρετική μεταγραφή, διασκευή και μελοποίηση του ποιήματος του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα «Toma Este Vals».

Δείτε ΕΔΩ  τη βιογραφία του Λόρκα

by: arive.gr mixanitouxronou.grafmarx.wordpress.com