«‘’Για την υπεράσπιση της πατρίδας’’ – ΑΚΕΛ και κυπριακό ζήτημα 1960-1964»

«‘’Για την υπεράσπιση της πατρίδας’’ – ΑΚΕΛ και κυπριακό ζήτημα 1960-1964»

  • |

Ο Σέρβας, ο Παπαϊωάννου, ο Μακάριος, οι δικοινοτικές συγκρούσεις, η δράση των αριστερών, η ΕΣΣΔ, ο ιμπεριαλισμός, οι αντιλήψεις και η νοοτροπία του ΑΚΕΛ, και πολλά άλλα, καταπιάνονται στο καινούργιο βιβλίο του ελληνοκύπριου ιστορικού Μάριου Θρασυβούλου. Το εν λόγω βιβλίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις κυπριακές εκδόσεις «Κύτταρο», και βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία «Ιανός», «Επί λέξει», «Ναυτίλος», «Πολιτεία», «Free Thinking Zone». Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί συνέχεια, του προηγούμενου βιβλίου του, «Ο Εθνικισμός των Ελληνοκυπρίων, από την αποικιοκρατία στην ανεξαρτησία» (2016).

Γιάννης Ξύδης, Δημήτρης Κατσορίδας

Το νέο του πό­νη­μα, είναι μια πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα ερ­γα­σία, που βοηθά στην κα­τα­νό­η­ση του κυ­πρια­κού ζη­τή­μα­τος. Ξέ­χω­ρα από την εκτε­τα­μέ­νη και πλού­σια βι­βλιο­γρα­φία (αρ­χεία, εφη­με­ρί­δες, πε­ριο­δι­κά, εκ­πο­μπές, βι­βλία κλπ.), ο συγ­γρα­φέ­ας έχει αξιο­ποι­ή­σει ταυ­τό­χρο­να και πρω­το­γε­νείς πηγές, όπως είναι η προ­φο­ρι­κή μαρ­τυ­ρία 43 αν­θρώ­πων που υπήρ­ξαν στε­λέ­χη ή απλά μέλη ή και υπο­στη­ρι­κτές του ΑΚΕΛ, και άρα είχαν άμεση εμπλο­κή τόσο στην πο­λι­τι­κή του κόμ­μα­τος όσο και στη δράση του.

Το βι­βλίο είναι βέ­βαια επι­κε­ντρω­μέ­νο σε μια συ­γκε­κρι­μέ­νη χρο­νι­κή πε­ρί­ο­δο, όπου μέσω αυτής κοιτά την ιστο­ρία του ΑΚΕΛ. Όμως, δεν γί­νε­ται μόνο μια απλή κα­τα­γρα­φή των γε­γο­νό­των της πε­ριό­δου 1960-1964, όπως ίσως θε­ω­ρή­σει κά­ποιος δια­βά­ζο­ντας τον τίτλο, αλλά δί­νο­νται απα­ντή­σεις για πολλά ζη­τή­μα­τα, σε κά­ποια από τα οποία υπήρ­χε και υπάρ­χει μέχρι σή­με­ρα μια πα­ρε­ξη­γη­μέ­νη ει­κό­να.

Το βι­βλίο κάνει μια βαθιά εν­δο­σκό­πη­ση του ΑΚΕΛ, της νο­ο­τρο­πί­ας της ηγε­σί­ας του, της ψυ­χο­λο­γί­ας του κό­σμου του, του εσω­κομ­μα­τι­κού του κα­θε­στώ­τος. Ανα­δει­κνύ­ει την κα­τα­στρο­φι­κή εφαρ­μο­γή της στα­λι­νι­κής αντί­λη­ψης της Θε­ω­ρί­ας των Στα­δί­ων και των Λαϊ­κών Με­τώ­πων στην Κύπρο, δη­λα­δή τη συ­νερ­γα­σία με τον ντό­πιο αστι­σμό, όπου λαν­θα­σμέ­να θε­ω­ρού­σαν ότι πρώτα έπρε­πε να λυθεί το εθνι­κό ζή­τη­μα, και μετά, σε κά­ποιο από­μα­κρο και αό­ρι­στο μέλ­λον, θα ετί­θε­το το ζή­τη­μα της στρα­τη­γι­κής της σο­σια­λι­στι­κής με­τά­βα­σης. Έτσι, το ΑΚΕΛ, δέ­σμιο της στρα­τη­γι­κής της Θε­ω­ρί­ας των Στα­δί­ων, αδυ­να­τού­σε να δει τον συν­δυα­σμό αυτών των δύο (εθνι­κού και τα­ξι­κού), απο­κό­βο­ντας το ένα από το άλλο.

Η βα­σι­κή υπό­θε­ση ερ­γα­σί­ας του βι­βλί­ου είναι η τα­λά­ντευ­ση του ΑΚΕΛ, εκεί­νης της πε­ριό­δου, ανά­με­σα στην τα­ξι­κή και διε­θνι­στι­κή ιδε­ο­λο­γία του αφε­νός και στη συ­μπό­ρευ­σή του με το κυ­ρί­αρ­χο εθνι­κι­στι­κό ρεύμα μέσα στην ελ­λη­νο­κυ­πρια­κή κοι­νό­τη­τα αφε­τέ­ρου. Ιδιαί­τε­ρα, μετά την άνοδο του Πα­παϊ­ω­άν­νου στην ηγε­σία του ΑΚΕΛ, πα­ρα­τη­ρεί ότι η συ­μπό­ρευ­ση με τον εθνι­κι­σμό γί­νε­ται ο βα­σι­κός άξο­νας της πο­λι­τι­κής του, με συ­νέ­πεια να το κα­θι­στά ου­ρα­γό των εξε­λί­ξε­ων.

Μέσα από την ανά­λυ­ση και την ερ­μη­νεία του Μά­ριου Θρα­συ­βού­λου, ανα­δει­κνύ­ε­ται η φύση του κυ­πρια­κού προ­βλή­μα­τος και κυ­ρί­ως η σύ­γκρου­ση των δύο εθνι­κι­σμών, που είχε ως τρα­γι­κό απο­τέ­λε­σμα τον χω­ρι­σμό των δύο κοι­νο­τή­των (Ελ­λη­νο­κυ­πρί­ων και Τουρ­κο­κυ­πρί­ων), καθώς επί­σης ο πραγ­μα­τι­κός ρόλος του Μα­κά­ριου, ο οποί­ος επί της ου­σί­ας επε­δί­ω­κε τον πα­ρα­με­ρι­σμό των Τουρ­κο­κυ­πρί­ων (Τ/κ) και τον από­λυ­το έλεγ­χο του κρά­τους από τους Ελ­λη­νο­κύ­πριους (Ε/κ). Οι Συμ­φω­νί­ες της Ζυ­ρί­χης-Λον­δί­νου, το 1959, ήταν το απο­τέ­λε­σμα των αδιε­ξό­δων που δη­μιούρ­γη­σαν η αποι­κιο­κρα­τία, οι Να­τοϊ­κές σχέ­σεις και κυ­ρί­ως η σύ­γκρου­ση των ντό­πιων εθνι­κι­σμών. Ο Μα­κά­ριος, αν και με δι­σταγ­μό, τε­λι­κά δέ­χτη­κε τις εν λόγω Συμ­φω­νί­ες, πι­στεύ­ο­ντας ότι σύ­ντο­μα θα πα­ρα­μέ­ρι­ζε τους Τ/κ από το κρά­τος, όπως και επι­χεί­ρη­σε να κάνει, το 1963, με τις αλ­λα­γές στο Σύ­νταγ­μα και τις σφο­δρές ένο­πλες συ­γκρού­σεις με­τα­ξύ Ε/κ και Τ/κ που ακο­λού­θη­σαν, το 1963-64. Για τον ελ­λη­νο­κυ­πρια­κό αστι­σμό και εθνι­κι­σμό, ο «κυ­πρια­κός λαός» ισού­το με τους Ελ­λη­νο­κύ­πριους. Όμως, ο κυ­πρια­κός λαός είναι όλοι οι άν­θρω­ποι στην Κύπρο, με­τα­ξύ των οποί­ων και οι Τουρ­κο­κύ­πριοι.

Το ΑΚΕΛ, εγκλω­βι­σμέ­νο στον αγώνα δρό­μου με­τα­ξύ των δε­ξιών εθνι­κών ελίτ της Κύ­πρου και προ­σπα­θώ­ντας να ξε­πε­ρά­σει το σύ­μπλεγ­μα αμ­φι­σβή­τη­σης του πα­τριω­τι­σμού του από τη Δεξιά, δεν έκανε αυτό που υπα­γό­ρευε η ιδε­ο­λο­γία του: δη­λα­δή να δου­λέ­ψει εντα­τι­κά και συ­στη­μα­τι­κά προς την κα­τεύ­θυν­ση της εξο­μά­λυν­σης των δια­φο­ρών και της κα­χυ­πο­ψί­ας με­τα­ξύ των δύο κοι­νο­τή­των, θέ­το­ντας  σε προ­τε­ραιό­τη­τα τα συμ­φέ­ρο­ντα των ερ­γα­ζο­μέ­νων, Ε/κ και Τ/κ, χωρίς να με­τε­ω­ρί­ζε­ται ή να ταυ­τί­ζε­ται με τον ελ­λη­νο­κυ­πρια­κό εθνι­κι­σμό. Έτσι, παρ’ ότι δεν ήταν εχθρι­κό με τους Τ/κ, αλλά είχε επα­φές και συ­νερ­γα­σία μαζί τους, ταυ­τό­χρο­να η με­σο­βέ­ζι­κη στάση του δη­μιουρ­γού­σε ένα δι­χα­σμό στον χα­ρα­κτή­ρα του. Αυτό είχε ως συ­νέ­πεια, να αδυ­να­τεί να κάνει την υπέρ­βα­ση και να εμ­φα­νι­στεί μπρο­στά στον κυ­πρια­κό λαό με τόλμη ως μια δύ­να­μη υπε­ρε­θνι­κή και ως κόμμα της «ολι­κής Κύ­πρου», ώστε να παί­ξει ένα ρόλο αυ­τό­νο­μο και πρω­τα­γω­νι­στι­κό στο ζή­τη­μα της εξου­σί­ας.

Επι­πρό­σθε­τα, το βι­βλίο του Θρα­συ­βού­λου ανα­δει­κνύ­ει την πραγ­μα­τι­κή διά­στα­ση του ρόλου των Δυ­τι­κών, αλλά και τον ρόλο της πρώην ΕΣΣΔ στα (ελ­λη­νο)κυ­πρια­κά πράγ­μα­τα, αμ­φι­σβη­τώ­ντας τη συ­νω­μο­σιο­λο­γι­κή διά­στα­ση της ανά­λυ­σης του ΑΚΕΛ, ότι για όλα φταί­ει ο ιμπε­ρια­λι­σμός. Ο Θρα­συ­βού­λου το­νί­ζει ότι αυτή η θέση είχε ως συ­νέ­πεια, το ΑΚΕΛ, να πα­ρα­βλέ­πει ή να υπο­τι­μά τις εσω­τε­ρι­κές διερ­γα­σί­ες και τις σχέ­σεις των δύο κοι­νο­τή­των ως πραγ­μα­τι­κό­τη­τες που επη­ρε­ά­ζουν τα πράγ­μα­τα, καθώς και τις επι­διώ­ξεις του ντό­πιου αστι­σμού. Έτσι, το ΑΚΕΛ, εξα­φα­νί­ζο­ντας από τη σφαί­ρα του προ­βλη­μα­τι­σμού του την εθνι­κι­στι­κή αντι­πα­ρά­θε­ση, ερ­μή­νευε την ύπαρ­ξη του κυ­πρια­κού προ­βλή­μα­τος στη βάση ότι ο ιμπε­ρια­λι­σμός δεν θέλει τη λύση και άρα επι­διώ­κει τη διά­λυ­ση του κυ­πρια­κού κρά­τους.

Όμως, παρά την κρι­τι­κή προ­σέγ­γι­ση που κάνει ο Θρα­συ­βού­λου για τη συ­μπό­ρευ­ση του ΑΚΕΛ με τον Μα­κά­ριο, ταυ­τό­χρο­να ανα­δει­κνύ­ει την ου­σιώ­δη δια­φο­ρά του από τη Δεξιά, η οποία συ­νί­στα­το στο ότι ποτέ δεν σύρ­θη­κε σε μια ρη­το­ρι­κή μί­σους, κρα­τώ­ντας πάντα τις γέ­φυ­ρες επι­κοι­νω­νί­ας με τους Τουρ­κο­κύ­πριους ερ­γα­ζο­μέ­νους, ιδιαί­τε­ρα μέσω της συν­δι­κα­λι­στι­κής ορ­γά­νω­σης του ΑΚΕΛ, της ΠΕΟ.

Είναι ένα βι­βλίο που ασκεί μια εποι­κο­δο­μη­τι­κή κρι­τι­κή στο ΑΚΕΛ, ενώ ταυ­τό­χρο­να δίνει τη δυ­να­τό­τη­τα στον ανα­γνώ­στη να κα­τα­νο­ή­σει τόσο το ΑΚΕΛ όσο και το βάρος του ελ­λη­νο­κυ­πρια­κού εθνι­κι­σμού.

rproject.gr