Μύθοι και αλήθειες για την ενεργειακή κρίση

Μύθοι και αλήθειες για την ενεργειακή κρίση

  • |

Ιδιωτικοποίηση, χρηματιστήριο ενέργειας και κερδοσκοπία

Ακόμα και πριν λίγο καιρό, η κυ­βέρ­νη­ση δια­βε­βαί­ω­νε ότι η λαί­λα­πα της ακρί­βειας που κα­τα­πί­νει το ερ­γα­τι­κό-λαϊ­κό ει­σό­δη­μα (μετά από μια 12ε­τία σκλη­ρής λι­τό­τη­τας), θα είναι ένα «πα­ρο­δι­κό φαι­νό­με­νο». Η εκτί­να­ξη στα τι­μο­λό­για της ενέρ­γειας και οι εξω­φρε­νι­κές αυ­ξή­σεις στα είδη πλα­τιάς λαϊ­κής κα­τα­νά­λω­σης όμως, «γο­να­τί­ζουν» τα νοι­κο­κυ­ριά μήνα με το μήνα. 

Σπύρος Αντωνίου

Η ακρί­βεια, έχει οδη­γή­σει 6 στους 10 ερ­γα­ζο­μέ­νους σε μεί­ω­ση της κα­τα­νά­λω­σης βα­σι­κών ειδών δια­τρο­φής, ενώ 7 στους 10 επι­ση­μαί­νουν ότι η άνο­δος των τιμών τους έχει οδη­γή­σει σε πε­ριο­ρι­σμό των δα­πα­νών για θέρ­μαν­ση, σύμ­φω­να με πρό­σφα­τη έρευ­να του ΙΝΕ της ΓΣΕΕ. Ο πλη­θω­ρι­σμός έχει σκαρ­φα­λώ­σει σε επί­πε­δα ρεκόρ, κυ­ρί­ως λόγω των τιμών της ενέρ­γειας.

Στην Ελ­λά­δα ο πλη­θω­ρι­σμός ήταν στο 8% τον Μάρ­τιο, ένα­ντι 6,3% το Φε­βρουά­ριο, σύμ­φω­να με τις πρώ­τες εκτι­μή­σεις της Eurostat που θα ορι­στι­κο­ποι­η­θούν τις επό­με­νες μέρες. Στην Ευ­ρω­ζώ­νη δια­μορ­φώ­νε­ται στο 7,5%, από 5,9% το Φε­βρουά­ριο. Σύμ­φω­να με την Eurostat, η εκτί­να­ξη του πλη­θω­ρι­σμού στην Ευ­ρω­ζώ­νη τον Μάρ­τιο οφεί­λε­ται κατά κύριο λόγο στην πε­ραι­τέ­ρω αύ­ξη­ση των τιμών των ενερ­γεια­κών προ­ϊ­ό­ντων, κατά 44,7% ένα­ντι 32% τον Φε­βρουά­ριο.

Η διε­θνής ενερ­γεια­κή κρίση, αν και είχε ξε­κι­νή­σει πολύ νω­ρί­τε­ρα (προ­βλή­μα­τα στην εφο­δια­στι­κή αλυ­σί­δα λόγω παν­δη­μί­ας κλπ.), κλι­μα­κώ­θη­κε μετά την ει­σβο­λή της Ρω­σί­ας στην Ου­κρα­νία. Όμως, αν και ο Πού­τιν απαί­τη­σε οι «μη φι­λι­κές» χώρες, να πλη­ρώ­νουν τις αγο­ρές φυ­σι­κού αε­ρί­ου από την Gazprom σε ρού­βλια, το ρω­σι­κό φυ­σι­κό αέριο συ­νε­χί­ζει  να ρέει απρό­σκο­πτα προς την Ευ­ρώ­πη. Γε­γο­νός που δεν δι­καιο­λο­γεί τέ­τοια έκρη­ξη τιμών.

Αυτό που παί­ζει κα­θο­ρι­στι­κό ρόλο στην αύ­ξη­ση των τιμών είναι η νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρη στρα­τη­γι­κή των ευ­ρω­ε­πι­τε­λεί­ων του κε­φα­λαί­ου, που στο όνομα της «ελεύ­θε­ρης αγο­ράς», επέ­βα­λαν να δια­μορ­φώ­νε­ται η τιμή του ρεύ­μα­τος σε χρη­μα­τι­στή­ρια ενέρ­γειας. Υπο­τί­θε­ται ότι αυτό, θα οδη­γού­σε σε χα­μη­λό­τε­ρες τιμές ρεύ­μα­τος για τους κα­τα­να­λω­τές, αλλά στον πρώτο κιό­λας χρόνο κα­θο­λι­κής εφαρ­μο­γής του «ενερ­γεια­κού κα­ζί­νο», οι «φου­σκω­μέ­νοι» λο­γα­ρια­σμοί ενέρ­γειας απο­τε­λούν ένα ακόμα πλήγ­μα για το ερ­γα­τι­κό ει­σό­δη­μα, πα­νευ­ρω­παϊ­κά.

Όργιο κερ­δο­σκο­πί­ας

Στην Ελ­λά­δα, η διε­θνής ενερ­γεια­κή κρίση, απο­τε­λεί τη μισή αλή­θεια για τους υπέ­ρο­γκους λο­γα­ρια­σμούς. Η άλλη μισή είναι τα κερ­δο­σκο­πι­κά παι­χνί­δια των εγ­χώ­ριων πα­ρα­γω­γών ενέρ­γειας. Κάτω από την πίεση της από­γνω­σης που βιώ­νουν χι­λιά­δες νοι­κο­κυ­ριά, με τους λο­γα­ρια­σμούς ρεύ­μα­τος να έρ­χο­νται ακόμα και δι­πλά­σιοι από ό,τι συ­νή­θως, η κυ­βέρ­νη­ση έχει προ­χω­ρή­σει στην επι­δό­τη­ση μέ­ρους των τι­μο­λο­γί­ων. Αν και σαν σύ­νο­λο, το κον­δύ­λι αυτό δεν είναι αμε­λη­τέο, στο μέ­γε­θος των ση­με­ρι­νών λη­στρι­κών τι­μο­λο­γί­ων ρεύ­μα­τος και φυ­σι­κού αε­ρί­ου, κα­τα­λή­γει μια επι­δό­τη­ση-φι­λο­δώ­ρη­μα που ελά­χι­στα ανα­κου­φί­ζει τον κόσμο που ζει από τη δου­λειά του ή τους ανέρ­γους.

Η εξαγ­γε­λία Μη­τσο­τά­κη για έκτα­κτη φο­ρο­λό­γη­ση των υπερ­κερ­δών -μετά το «πρά­σι­νο φως» της ΕΕ- στις επι­χει­ρή­σεις ενέρ­γειας που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στη χον­δρι­κή αγορά ρεύ­μα­τος (ου­σια­στι­κά η ΔΕΗ, η Μytilineos, η Elpedison και η ΗΡΩΝ), μένει να δούμε αν και πώς θα γίνει πράξη. Άλ­λω­στε, τα «μα­γει­ρε­μέ­να στοι­χεία» των ισο­λο­γι­σμών, τα γνω­στά «πα­ρα­θυ­ρά­κια» φο­ρο­α­πο­φυ­γής των εται­ρι­κών κο­λοσ­σών και η «πολύ δύ­σκο­λη τε­χνι­κή άσκη­ση που πρέ­πει να κάνει η ΡΑΕ», για να εντο­πι­στούν αυτά τα υπερ­κέρ­δη, όπως είπε στη βουλή ο Μη­τσο­τά­κης, δεν μας κάνει και πολύ αι­σιό­δο­ξους για το τε­λι­κό απο­τέ­λε­σμα. Σε πάνω από 200 δισ. ευρώ υπο­λο­γί­ζο­νται αυτά τα δήθεν «ου­ρα­νο­κα­τέ­βα­τα» κέρδη στην ΕΕ, με τα 3 δισ. από αυτά να έχουν βγει στην Ελ­λά­δα.

Η ση­με­ρι­νή δρα­μα­τι­κή κα­τά­στα­ση με τις τιμές ρεύ­μα­τος, προ­φα­νώς εκ­κι­νεί από τη δια­χρο­νι­κή πο­λι­τι­κή απα­ξί­ω­σης και ιδιω­τι­κο­ποί­η­σης της ΔΕΗ και τις πα­ρεμ­βά­σεις, όλων των μνη­μο­νια­κών κυ­βερ­νή­σε­ων, προς όφε­λος των αντα­γω­νι­στών της. Σή­με­ρα, στη βάση της «απε­λευ­θε­ρω­μέ­νης ευ­ρω­παϊ­κής αγο­ράς ηλε­κτρι­σμού» και των 4 χρη­μα­τι­στη­ρί­ων ενέρ­γειας, ένα δη­μό­σιο-κοι­νω­νι­κό αγαθό, έχει με­τα­τρα­πεί σε πα­νά­κρι­βο προ­ϊ­όν.

Η ανα­μόρ­φω­ση της αγο­ράς ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας, γνω­στή ως target model, νο­μο­θε­τή­θη­κε στην Ελ­λά­δα το 2016, ενώ με νόμο του 2018 δη­μιουρ­γή­θη­κε το Ελ­λη­νι­κό Χρη­μα­τι­στή­ριο Ενέρ­γειας, το οποίο σή­με­ρα δια­χει­ρί­ζε­ται το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του target model, που εγκαι­νιά­στη­κε επι­σή­μως την 1η Νο­εμ­βρί­ου του 2020.

Σε αυτά τα «χρη­μα­τι­στή­ρια» (αγο­ρές χον­δρι­κής) οι πα­ρα­γω­γοί ενέρ­γειας που­λούν ενέρ­γεια, η οποία εν συ­νε­χεία πω­λεί­ται στους πα­ρό­χους. Οι πά­ρο­χοι, με τη σειρά τους, πω­λούν την ενέρ­γεια που έχουν αγο­ρά­σει από το χρη­μα­τι­στη­ρια­κό αυτό σύ­στη­μα στη λια­νι­κή αγορά, δη­λα­δή στους κα­τα­να­λω­τές. Αυτή η δια­δι­κα­σία εξη­γεί σε πολύ με­γά­λο βαθμό την εκτό­ξευ­ση των τιμών του ρεύ­μα­τος για τους οι­κια­κούς κα­τα­να­λω­τές (βλ. δίπλα).

Η Ελ­λά­δα είναι η μόνη χώρα στην Ευ­ρώ­πη που το 100% της ενέρ­γειας μπαί­νει στο σύ­στη­μα μέσα από το χρη­μα­τι­στή­ριο ενέρ­γειας, όπου η τιμή της χον­δρι­κής κα­θο­ρί­ζε­ται από την τιμή του ακρι­βό­τε­ρου καυ­σί­μου, δη­λα­δή του φυ­σι­κού αε­ρί­ου τώρα, που συ­νει­σφέ­ρει το 40% της ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γής στη χώρα. Το τε­λευ­ταίο έτος, το κό­στος της με­γα­βα­τώ­ρας στην Ελ­λά­δα είναι το υψη­λό­τε­ρο στην Ευ­ρώ­πη. Έτσι, οι ιδιώ­τες πά­ρο­χοι ενέρ­γειας, με την κυ­βέρ­νη­ση να κάνει την ανή­ξε­ρη για το «φόνο», με­τα­κυ­λούν το κό­στος του χρη­μα­τι­στη­ρί­ου στους κα­τα­να­λω­τές, επι­τυγ­χά­νο­ντας υπερ­κέρ­δη για τους ίδιους και ενερ­γεια­κή φτώ­χεια για όλους εμάς.

Η ανε­ξέ­λεγ­κτη ει­σα­γω­γή των ΑΠΕ, με μαν­δύα την «πρά­σι­νη με­τά­βα­ση», αλλά χωρίς προ­στα­σία του φυ­σι­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος και η βίαιη απο­λι­γνι­το­ποί­η­ση χωρίς σχέ­διο, συ­νέ­βα­λαν πε­ραι­τέ­ρω στη δη­μιουρ­γία συν­θη­κών αι­σχρο­κέρ­δειας στην αγορά ενέρ­γειας.

Οι κρα­τι­κο­δί­αι­τοι κα­πι­τα­λι­στές, που συχνά δεν απο­δί­δουν ούτε τα δη­μο­τι­κά τέλη που ει­σπράτ­τουν από τους λο­γα­ρια­σμούς ηλε­κτρι­κού, έχουν στή­σει ένα προ­κλη­τι­κό κερ­δο­σκο­πι­κό πάρτι, με την ανοχή του πο­λι­τι­κού προ­σω­πι­κού που εξυ­πη­ρε­τεί ξε­διά­ντρο­πα τα συμ­φέ­ρο­ντά τους. Μια κυ­βέρ­νη­ση που επι­τρέ­πει αθέ­μι­τες πρα­κτι­κές, όπως η δια­βό­η­τη αλ­λα­γή (με μια ει­δο­ποί­η­ση στα ψιλά γράμ­μα­τα) στη ρήτρα ανα­προ­σαρ­μο­γής, που τρο­πο­ποιεί μο­νο­με­ρώς τις χρε­ώ­σεις στα συμ­βό­λαια με στα­θε­ρή τιμή, είναι βέ­βαιο ότι δεν μπο­ρεί να προ­στα­τέ­ψει τους αδύ­να­μους, όπως υπο­στη­ρί­ζει ότι κάνει.

Με τις τε­λευ­ταί­ες απο­φά­σεις της ΕΕ για στα­δια­κή απε­ξάρ­τη­ση από το ρω­σι­κό φυ­σι­κό αέριο και στρο­φή στο αμε­ρι­κα­νι­κό LNG δια­μορ­φώ­νει νέα πεδία κερ­δο­φο­ρί­ας στους Έλ­λη­νες εφο­πλι­στές που κα­τέ­χουν ισχυ­ρό με­ρί­διο στις διε­θνείς με­τα­φο­ρές LNG. Την ίδια ώρα, η κυ­βέρ­νη­ση, όχι μόνο δεν φο­ρο­λο­γεί αυτή τη δρα­στη­ριό­τη­τα, αλλά αφή­νει  τους ερ­γα­ζό­με­νους να ζουν με μι­σθούς πεί­νας, που δεν φτά­νουν να κα­λύ­ψουν τις μη­νιαί­ες ανά­γκες τους.

Για το μα­ζι­κό κί­νη­μα και την Αρι­στε­ρά, οι γεν­ναί­ες αυ­ξή­σεις σε μι­σθούς και συ­ντά­ξεις, η πάλη για κα­τάρ­γη­ση της ρή­τρας ανα­προ­σαρ­μο­γής, πλα­φόν στις τιμές των τι­μο­λο­γί­ων της ενέρ­γειας, πραγ­μα­τι­κή και μό­νι­μη φο­ρο­λό­γη­ση των υπερ­κερ­δών των με­γά­λων εται­ριών, θα πρέ­πει να ακου­στούν δυ­να­τά στη γε­νι­κή απερ­γία της 6ης Απρι­λί­ου.

Όσο το ρεύμα θα θε­ω­ρεί­ται «χρη­μα­τι­στη­ρια­κό προ­ϊ­όν» και όχι κοι­νω­νι­κό αγαθό, δεν πρό­κει­ται να απαλ­λα­γού­με από την αι­σχρο­κέρ­δεια της ασύ­δο­της «αγο­ράς» και να ανοί­ξου­με το δρόμο για μια δί­καιη ενερ­γεια­κή με­τά­βα­ση. Η δη­μιουρ­γία ενός δη­μό­σιου φορέα ενέρ­γειας που θα λει­τουρ­γεί για τις κοι­νω­νι­κές ανά­γκες και η εθνι­κο­ποί­η­ση του συ­στή­μα­τος με­τα­φο­ράς και δια­νο­μής, θα ήταν η αφε­τη­ρία ενός ρι­ζο­σπα­στι­κού ενερ­γεια­κού μο­ντέ­λου.

Οι αγο­ρές του Target Model*
Οι τέσ­σε­ρις αγο­ρές του target model είναι:

1. Η προη­με­ρή­σια αγορά (Day-Ahead Market – DAM): Η αγορά στην οποία δη­μο­πρα­τού­νται οι προ­σφο­ρές των μο­νά­δων για τον ενερ­γεια­κό προ­γραμ­μα­τι­σμό της επό­με­νης ημέ­ρας.

2. Η εν­δοη­με­ρή­σια αγορά (Intra-Day Market – IDM): Η αγορά στην οποία γί­νο­νται συ­μπλη­ρω­μα­τι­κές αγο­ρές και πω­λή­σεις την ίδια μέρα.

3. Η προ­θε­σμια­κή αγορά: Εδώ συ­νά­πτο­νται συμ­βό­λαια πα­ρο­χής ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας σε προ­συμ­φω­νη­μέ­νες τιμές.

4. Η αγορά εξι­σορ­ρό­πη­σης: Εδώ οι πα­ρα­γω­γοί ενέρ­γειας κα­τα­θέ­τουν προ­σφο­ρές σε πραγ­μα­τι­κό χρόνο, κατά τη διάρ­κεια μιας ημέ­ρας, για πα­κέ­τα ενέρ­γειας που μπο­ρούν να δια­θέ­σουν άμεσα, ώστε να κα­λυ­φθούν ελ­λείμ­μα­τα ή απώ­λειες του συ­στή­μα­τος, δη­λα­δή ενερ­γεια­κές ανά­γκες τις οποί­ες το σύ­στη­μα δεν μπο­ρεί να κα­λύ­ψει από την ενέρ­γεια που δια­τέ­θη­κε στην προη­με­ρή­σια και την εν­δοη­με­ρή­σια αγορά.

Τις τρεις πρώ­τες αγο­ρές τις δια­χει­ρί­ζε­ται το Ελ­λη­νι­κό Χρη­μα­τι­στή­ριο Ενέρ­γειας, ενώ την αγορά εξι­σορ­ρό­πη­σης ο ΑΔΜΗΕ (Ανε­ξάρ­τη­τος Δια­χει­ρι­στής Με­τα­φο­ράς Ηλε­κτρι­κής Ενέρ­γειας).

Από τον πρώτο μήνα λει­τουρ­γί­ας του, το target model άρ­χι­σε να αυ­ξά­νει τις τιμές στη χον­δρι­κή αγορά ηλε­κτρι­σμού. Οι αυ­ξή­σεις όχι μόνο δεν πέ­ρα­σαν απα­ρα­τή­ρη­τες, αλλά διά­φο­ρα δη­μο­σιεύ­μα­τα εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο άφη­ναν υπό­νοιες ότι οι κά­το­χοι μο­νά­δων πα­ρα­γω­γής ενέρ­γειας από φυ­σι­κό αέριο εκ­με­ταλ­λεύ­ο­νταν την αγορά εξι­σορ­ρό­πη­σης για να απο­σπά­σουν υψη­λό­τε­ρα κέρδη.

Μια τέ­τοια πρα­κτι­κή είναι εφι­κτή διότι η προη­με­ρή­σια και εν­δοη­με­ρή­σια αγορά ενέρ­γειας λει­τουρ­γούν με δη­μο­πρα­σί­ες, που ση­μαί­νει ότι οι πα­ρα­γω­γοί κα­λού­νται να μειο­δο­τή­σουν και το σύ­στη­μα επι­λέ­γει τις φθη­νό­τε­ρες τιμές από κάθε μο­νά­δα ηλε­κτρο­πα­ρα­γω­γής. Έτσι, αν μια μο­νά­δα προ­σφέ­ρει ρεύμα σε ακρι­βές τιμές, τότε απο­κλεί­ε­ται από τη δη­μο­πρα­σία.

Αν όμως η μο­νά­δα είναι με­γά­λη και άρα ανα­γκαία για την κά­λυ­ψη των ενερ­γεια­κών ανα­γκών της χώρας, όπως οι μο­νά­δες φυ­σι­κού αε­ρί­ου, τότε έχει εξαι­ρε­τι­κά με­γά­λη πι­θα­νό­τη­τα να χρεια­στεί άμεσα να δια­θέ­σει ενέρ­γεια, πα­ρό­τι έχει απο­κλει­στεί από τις αγο­ρές, διότι χωρίς αυτήν το σύ­στη­μα δεν θα έχει επάρ­κεια. Μόνο που, επα­νερ­χό­με­νη, θα δια­θέ­σει ενέρ­γεια όχι πλέον μέσω της προη­με­ρή­σιας και της εν­δοη­με­ρή­σιας αγο­ράς, αλλά μέσω της αγο­ράς εξι­σορ­ρό­πη­σης, που διορ­θώ­νει τα ελ­λείμ­μα­τα του συ­στή­μα­τος.

Σε αντί­θε­ση, όμως, με την προη­με­ρή­σια και την εν­δοη­με­ρή­σια αγορά, όπου οι πα­ρα­γω­γοί χρειά­ζε­ται να προ­σφέ­ρουν αντα­γω­νι­στι­κές τιμές προ­κει­μέ­νου να συ­μπε­ρι­λη­φθούν στον ημε­ρή­σιο προ­γραμ­μα­τι­σμό, ο κα­νο­νι­σμός της αγο­ράς εξι­σορ­ρό­πη­σης επι­τρέ­πει να ζη­τή­σουν τιμές μέχρι 4.240 ευρώ ανά MWh (με­γα­βα­τώ­ρα), ένα­ντι του με­τα­βλη­τού κό­στους των 50-100 ευρώ που κο­στί­ζει η πα­ρα­γω­γή της.

Αν λοι­πόν ένας πα­ρα­γω­γός, ο οποί­ος έχει τη δυ­να­τό­τη­τα να προ­σφέ­ρει ενέρ­γεια εξι­σορ­ρό­πη­σης λόγω της μο­νά­δας πα­ρα­γω­γής με φυ­σι­κό αέριο που δια­θέ­τει, δώσει υψη­λές τιμές στις δη­μο­πρα­σί­ες για τον ημε­ρή­σιο προ­γραμ­μα­τι­σμό, μπο­ρεί βα­σί­μως να πε­ρι­μέ­νει με­γά­λα κέρδη όταν ανα­πό­φευ­κτα θα κλη­θεί να ανα­πλη­ρώ­σει την ενέρ­γεια που λεί­πει από το σύ­στη­μα εκεί­νη την ημέρα στην αγορά εξι­σορ­ρό­πη­σης, σε με­γα­λύ­τε­ρες ή και πάρα πολύ με­γα­λύ­τε­ρες τιμές ανά MWh, απ’ αυτές που ζη­τού­σε στην προη­με­ρή­σια αγορά -μια ευ­και­ρία την οποία κά­ποιοι πα­ρα­γω­γοί φαί­νε­ται ότι άδρα­ξαν, κα­τα­θέ­το­ντας προ­σφο­ρές ως και 3.000 ευρώ, με απο­τέ­λε­σμα να ανε­βαί­νει η συ­νο­λι­κή τιμή του ρεύ­μα­τος.

*ΠΗΓΗ: The Manifold

rproject.gr

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.