Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι…

Ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι…

«ΑποκριθεΙς δε λέγει αὐτοῖς· ὁ ἔχων δύο χιτῶνας μεταδότω τῷ μὴ ἔχοντι, καὶ ὁ ἔχων βρώματα ὁμοίως ποιείτω».

Αυτό το απόσπασμα από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο είναι η χριστιανική παραδοχή της ανισότητας. Μία από τις πολλές ακόμα, θεολογικού, φιλοσοφικού, πολιτικού και κοινωνιολογικου χαρακτήρα, που συνθέτουν την ιστορία της. Μία ιστορία που την ανακαλύπτεις στη Βίβλο, σε κείμενα του 2400 π.Χ. από την πόλη-κράτος των Σουμερίων Lagash στη Μεσοποταμία, στους αρχαίους Ελληνες κλασικούς, στην Καινή Διαθήκη, σε κείμενα Ρωμαίων και Βυζαντινών λογίων, στα γραπτά των Γάλλων φιλοσόφων του 18ου αιώνα αλλά και του Μαρξ, του Προυντόν, του Λένιν…

Γιάννης Σιώτος*

Η Ανισότητα, σαν τη μυθική Μύτιν, με σοφία, φρόνηση, πονηριά και επαγρύπνηση σε αυτά τα 5.000 χρόνια παρέμεινε αλώβητη. Από την ιστορική διαδρομή της αντιλαμβάνεται κανείς ότι έχει τη συμπεριφορά των οικονομικών κύκλων. Λες και η πολεμική που υπέστη επιδρά πάνω της προσθέτοντας αποφασιστικότητα, σοφία, ευελιξία, πανουργία και αποτελεσματικότητα.

Είναι αλαζόνας και άπληστη, αφού στην ιστορική διαδρομή της δεν γεύτηκε την πικρή γεύση της ολοκληρωτικής ήττας. Δεν είναι υπερφίαλη, αν και νίκησε τον Χριστό, τον Μωάμεθ, τον Πλάτωνα, τον Ρουσό, τον Βολτέρο, τον Ουγκό, τον Μαρξ, τον Προυντόν… αναγκάζοντας τους πολέμιούς της να ανακαλύπτουν πολιτικά συστήματα, όπως τη δημοκρατία, για να την εξευμενίσουν.

Οι θεράποντές της τελικά ήταν επιδέξιοι, προνοητικοί, διορατικοί, φιλομαθείς και καινοτόμοι. Ηξεραν πολύ καλά πότε να υποχωρούν και πότε να επιτίθενται. Κάπως έτσι η ισότητα έγινε… ουτοπία. Για αυτό ο Jaque Julliard έγραψε: «Υπάρχει ένα κοινό υπόβαθρο στις ουτοπίες όλων των εποχών…: η προσδοκία για ισότητα».

Κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχει καλύτερο παράδειγμα της στρατηγικής της από αυτό της διαχείρισης της παγκόσμιας οικονομίας από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι σήμερα.

Από το 1945 μέχρι το 1975, η έντονη βιομηχανική ανάπτυξη στον ανεπτυγμένο κόσμο δημιουργούσε καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας για τους τεράστιους αριθμούς των μετρίως ειδικευμένων εργατών και των μεσαίου επιπέδου στελεχών.

Στον Καναδά, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ηνωμένο Βασίλειο, το μερίδιο του εθνικού εισοδήματος, που πήγαινε στο κορυφαίο 1% των μισθωτών από το 10%-16% πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, έπεσε στο 7%-8% στα τέλη του 1970. Στην ηπειρωτική Ευρώπη και την Ιαπωνία, από 11%-18%, στο 4%-9% στις αρχές του 1980. Στον υπόλοιπο πλανήτη οι περισσότεροι άνθρωποι παρέμειναν βυθισμένοι στη φτώχεια.

Από το 1980 όμως οι μισθοί στον αναπτυσσόμενο κόσμο αυξήθηκαν. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι στην Κίνα, την Ινδία, τη Λατινική Αμερική, τη Μέση Ανατολή και σε μέρη της Αφρικής βγήκαν από τη φτώχεια. Δεν ήταν δύσκολο, αφού οι μισθοί ήταν ένα κλάσμα εκείνων του πλούσιου κόσμου.

Η ενσωμάτωση της φτηνής εργασίας και των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού εμπορευμάτων στις οικονομίες της Δύσης, όμως, πρόσθεσε πλούτο, στις ελίτ. Μια μελέτη από το Pew Research Center διαπίστωσε ότι το 1971 το 61% των ενηλίκων των ΗΠΑ ζούσε σε νοικοκυριά της μεσαίας τάξης. Το 2014 ήταν 50%.

Αν μελετήσει κανείς την πορεία σε αυτά τα χρόνια –συνολικά και όχι διαιρεμένη σε φάσεις– τότε αντιλαμβάνεται γιατί το ισοζύγιο της ανισότητας κατέγραψε με αυτήν τη μεταφορά τεράστια κέρδη. Οι μεταφορές πόρων και δραστηριοτήτων, η αφαίμαξη παραγωγικών υποδομών, η επικέντρωση στο κόστος εργασίας και η συνδυασμένη χρήση της πολιτικής, του πολιτισμού και της φιλοσοφίας, σε αφήνουν έκθαμβο με την αρμονία και τη συμμετρία που εφαρμόστηκαν.

Αλλά όλα αυτά είναι το πρελούδιο εκείνων που έρχονται. Μια ανάλυση του 2017 από την ελεγκτική εταιρεία PwC προέβλεψε ότι το 38% όλων των θέσεων εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι «υψηλού κινδύνου από τον αυτοματισμό από τις αρχές της δεκαετίας του 2030».

Σε έναν κόσμο όπου η ανεργία στο 10% λογίζεται ως μια μεγάλη ύφεση και το 20% παγκόσμια έκτακτη ανάγκη, τα ρομπότ αντικαθιστώντας το ένα τέταρτο ή και παραπάνω από όλες τις εργασίες μπορούν να πυροδοτήσουν βίαιες επαναστάσεις. Και χρησιμοποιώ τη λέξη «βίαιες» γιατί σε αντίθεση με τη Βιομηχανική Επανάσταση, που χρειάστηκε πάνω από 100 χρόνια για να ξεδιπλωθεί πραγματικά, οι απώλειες θέσεων εργασίας κατά τη διάρκεια της ψηφιακής επανάστασης θα γίνουν σε λίγες μόλις δεκαετίες.

Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι ενώ η ανισότητα «μαθαίνει», οι πολέμιοί της, παρά τις ήττες 5.000 χρόνων, αρνούνται να μπουν στη διαδικασία της μάθησης. Πάρτε παράδειγμα τη σύγχρονη Αριστερά. Μπορεί να εξακολουθεί να έχει την ανισότητα παντιέρα, αλλά στην πραγματικότητα σήμερα είναι πιο ανήμπορη από ποτέ άλλοτε. Στέκεται αμήχανα στη νέα εποχή και προσπαθεί να την αντιμετωπίσει με τρόπους και μεθόδους της εποχής της μεγάλης ύφεσης.

Γιατί, ας μη γελιόμαστε, το να αντιμετωπίσει κανείς αυτό το μεταλλαγμένο τέρας με επιδόματα και μικροαυξήσεις, είναι σαν να πολεμά με καριοφίλια τους S-400. Αποτέλεσμα; Συντριβή. Που πολύ φοβάμαι ότι θα είναι η τελική, καθώς τα ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη… δεν φοβούνται.

*δημοσιογράφος, συγγραφέας

.efsyn.gr/