Γιεβγκένια Μπος: Μια μπολσεβίκα στην καρδιά της ουκρανικής τραγωδίας !

Γιεβγκένια Μπος: Μια μπολσεβίκα στην καρδιά της ουκρανικής τραγωδίας !

  • |

Μερικές φορές, οι ουκρανικές περιπλανήσεις φέρνουν απροσδόκητα αποτελέσματα. Οπως όταν προσπαθώντας να εντοπίσουμε στο χάρτη τα ορμητήρια του -σε εξέλιξη- ουκρανικού « ναυτικού αντάρτικου » στις εκβολές του Δνείπερου, συναντήσαμε στην εσχατιά τους την μικρή πόλη Οτσάκιβ. Η οποία, κατά τη Wikipedia, δεν έχει να επιδείξει παρά μια προσωπικότητα : την μπολσεβίκα επαναστάτρια Γιεβγκένια Μπος.
Ψάχνοντας λοιπόν να μάθουμε περισσότερα, αρχίσαμε να πέφτουμε από έκπληξη σε έκπληξη. Κόρη, κατά την Wikipedia, μετανάστη από το Λουξεμβούργο, η Μπος ήταν κάτι πολύ παραπάνω από μπολσεβίκα ηγέτιδα : ήταν η πρώτη αρχηγός κυβέρνησης (πρωθυπουργός) της πρώτης ανεξάρτητης (σοβιετικής) Ουκρανίας ! Και αν δεν κάνουμε λάθος, η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στην ιστορία της ανθρωπότητας !

του Γιώργου Μητραλιά


Όντας στη καρδιά του ουκρανικού εθνικού ζητήματος, η Γιεβγκένια ωρίμασε σταδιακά περνώντας από την άρνηση στην έμπρακτη υπεράσπιση της αυτοδιάθεσης του ουκρανικού λαού και της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας. Και φυσικά, για αυτή την παλαίμαχη μπολσεβίκα επαναστάτρια που πάντα υπερασπίστηκε την ελευθερία της γνώμης της, αυτός δεν μπορούσε να είναι ο μόνος λόγος που την έκανε να συγκρουστεί με τον σταλινικό μεγαλορωσικό σοβινισμό. Ήδη από το 1923, συντάχθηκε με την Αριστερή Αντιπολίτευση του Τρότσκι, και είχε την « τύχη » να μην προλάβει να ζήσει τη συνέχεια και κατάληξη της σοβιετικής τραγωδίας καθώς διάλεξε ή ίδια να δώσει τέλος στη ζωή της το 1925. Και ο Βίκτορ Σερζ έγραψε τότε : “Οι πιο αυστηροί σύντροφοι υποστήριξαν ότι αυτή η αυτοκτονία, όσο και αν δικαιολογείται από μια ανίατη ασθένεια, παραμένει μια πράξη απειθαρχίας. Από την άλλη πλευρά, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ήταν απόδειξη της στράτευσης της στην αντιπολίτευση »…
Η λαμπρή μελέτη, στα ουκρανικά, του Ουκρανού ιστορικού Αντρίι Ζντόροφ, που ακολουθεί, όχι μόνο ανασύρει την Γιεβγκένια Μπος από τη λήθη στην οποία την είχαν καταδικάσει τόσο ο σταλινισμός όσο και η καπιταλιστική παλινόρθωση, αλλά και την αναδεικνύει ως αναπόσπαστο μέρος της σημερινής και πάντα υπό εξέλιξη ανείπωτης ουκρανικής τραγωδίας. Αυτής ακριβώς της τραγωδίας που στοιχειώνουν τα φαντάσματα ενός παρελθόντος που δεν λέει να τελειώσει…

Γιεβγκένια Μπος:

Τα παράδοξα του εθνομηδενισμού*

του Андрій Здоров

Για τους περισσότερους σύγχρονους Ουκρανούς, θα αποτελέσει έκπληξη το γεγονός ότι η πρώτη γυναίκα που ηγήθηκε μιας κυβέρνησης της Ουκρανίας δεν ήταν η Γιούλια Τιμοσένκο, αλλά η Γιεβγκένια Μπος. Παρόλο που το επώνυμό της εμφανίστηκε για κάποιο χρονικό διάστημα στην ενότητα “Ιστορία” της επίσημης διαδικτυακής πύλης του Υπουργικού Συμβουλίου της Ουκρανίας, η λέξη “Bosch” για τους συμπατριώτες μας σημαίνει πρωτίστως μια μάρκα γερμανικής τεχνολογίας και όχι το όνομα του ηγέτη των μπολσεβίκων της Ουκρανίας το 1917 – αρχές του 1918. Και σαν να μην έφτανε αυτό, το όνομά της καλύφθηκε από θρύλους και μυστήρια.

Ένα από αυτά δημιουργήθηκε από τον πρώην Ουκρανό χετμάνο Πάβλο Σκοροπάντσκι, ο οποίος στη δεκαετία του 1920 έγραψε με περιφάνεια στα απομνημονεύματά του πώς ο ίδιος, τότε υποστράτηγος του ρωσικού στρατού και διοικητής του 1ου Ουκρανικού Σώματος, στα τέλη Νοεμβρίου – αρχές Δεκεμβρίου 1917 έσωσε το Κίεβο από την επίθεση του 2ου Σώματος Φρουράς “υπό την ηγεσία της ταραχοποιού Μπος “. Η Ευγενία Μπος επισκέφθηκε στην πραγματικότητα αυτό το σώμα, το οποίο βρισκόταν τότε στην Ποντίλια, αλλά αυτό έγινε ένα μήνα νωρίτερα – από τις 31 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου 1917 (παλιό ημερολόγιο). Εκείνη την εποχή, γίνονταν μάχες μεταξύ των στρατευμάτων της πρώην ρωσικής κυβέρνησης του Κερένσκι και των υποστηρικτών του Σοβιέτ των Εργατών και Στρατιωτών Αντιπροσώπων στη Βινίτσια. Το 2ο Σώμα Φρουράς δήλωσε την υποστήριξή του στη σοβιετική κυβέρνηση και εξαπέλυσε επίθεση στη Βινίτσια από τη Ζμερίνκα. Κατά την περίοδο που περιγράφει ο Skoropadsky τον Νοέμβριο – αρχές Δεκεμβρίου 1917, η Ευγενία Μπος βρισκόταν στο Κίεβο, όπου συμμετείχε στο περιφερειακό συνέδριο των Ουκρανών Μπολσεβίκων, και εξελέγη στην κύρια επιτροπή του RSDLP (b) – Ουκρανική Σοσιαλδημοκρατία και στο Πρώτο Παν-ουκρανικό Συνέδριο των Σοβιέτ, οπότε δεν μπορούσε να είχε ηγηθεί του 2ου Σώματος Φρουράς από τη Zhmerynka.

Το ίδιο μυστηριώδης παραμένει και η δήλωση ενός από τους πρώτους βιογράφους του Simon Petliura, του αντισυνταγματάρχη του στρατού της UPR Vasyl Prokhoda, ότι αφού οι κοζάκοι του Petliura κατέλαβαν το εργοστάσιο Arsenal του Κιέβου στις 20 Ιανουαρίου (2 Φεβρουαρίου) 1918, έβγαλαν από εκεί μια φάλαγγα αιχμαλώτων εργατών, με επικεφαλής την “Ευγενία Μπος που βάδιζε περήφανα”. Στην πραγματικότητα, τεκμηριώνεται ότι τον Ιανουάριο του 1918, η Ευγενία Μπος ήταν στο Χάρκοβο, όπου βρισκόταν η πρώτη σοβιετική κυβέρνηση της Ουκρανίας – η Λαϊκή Γραμματεία, της οποίας ήταν μέλος. Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Ιανουαρίου του 1918 στο Κίεβο, οι κόρες της Ευγενίας, η Όλγα και η Μαρία Μπος, συμμετείχαν και αυτές. Μαζί με άλλες μπολσεβίκες γυναίκες μετέφεραν τρόφιμα και φάρμακα στους αντάρτες, αλλά δεν συνελήφθησαν και δεν μπόρεσαν να ηγηθούν της φάλαγγας των εργατών του οπλοστασίου. Προφανώς, οι αξιωματικοί και οι στρατηγοί της Ουκρανικής Λαϊκής Δημοκρατίας θεωρούσαν εκείνη την εποχή μεγάλη τιμή να πολεμήσουν εναντίον της ίδιας της Γεβγκένια Μπος. Σήμερα μπορεί να θεωρηθεί περίεργο το γεγονός ότι η πρώτη έκδοση της Εγκυκλοπαίδειας Ουκρανικών Σπουδών την αναφέρει ως “μπολσεβίκα ακτιβίστρια εβραϊκής καταγωγής”. Αν και στον τελευταίο συμπληρωματικό τόμο αυτό έχει διορθωθεί σε “γερμανικής καταγωγής”.

Ποια ήταν η Γεβγκένια Μπος; Το πιο παράξενο είναι ότι ακόμη και τα σοβιετικά εγχειρίδια και οι εγκυκλοπαίδειες δεν ήθελαν να την αναφέρουν. Σήμερα, μεταξύ των ιστορικών, υπάρχει η άποψη ότι η Bosch υπήρξε θύμα “ιστοριογραφικών διακρίσεων λόγω φύλου”. Αλλά νομίζω ότι συμβαίνει κάτι άλλο. Ήταν πάντα από εκείνους που είχαν τη δική τους θέση και ποτέ δεν φοβήθηκαν να την υπερασπιστούν, ακόμη και αν αυτή η θέση ερχόταν σε αντίθεση με τις απόψεις του Λένιν ή άλλων ηγετών του μπολσεβίκικου κόμματος. Ευτυχώς, πριν από το θάνατό της το 1925, η Ευγενία Μπος κατάφερε να γράψει ένα βιβλίο απομνημονευμάτων για την επανάσταση στην Ουκρανία, το “Έτος Πάλης”, και αρκετές αυτοβιογραφικές επιστολές προς τις κόρες της, οι οποίες δημοσιεύτηκαν το 1990, ένα χρόνο πριν από την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.

Λοιπόν, στις 11 (23) Αυγούστου 1879, στο χωριό Adragioli της περιφέρειας Οδησσού της επαρχίας Χερσώνας, στην οικογένεια ενός γαιοκτήμονα, του Γερμανού Gottlieb Meisch, με καταγωγή από τη Βυρτεμβέργη, και μιας Μολδαβής ευγενούς, της Maria Krusser, γεννήθηκε μια κόρη με το όνομα Ευγενία. Ωστόσο, η ίδια γράφει στην αυτοβιογραφία της ότι γεννήθηκε στην πόλη Ochakiv, στην ίδια επαρχία της Χερσώνας, αλλά στα έγγραφα της χωροφυλακής ως τόπος γέννησης αναφέρεται το χωριό Adragioli. Ο Gotlib Meish εργαζόταν για μεγάλο χρονικό διάστημα ως μηχανικός στα κτήματα των γαιοκτημόνων στην περιοχή της Χερσώνας. Αγόρασε 150 στρέμματα γης, και άρχισε να αυτοαποκαλείται Bohdan Maish. Σε όλα τα παιδιά του δόθηκαν τοπικά ονόματα – Nadiia, Oleksandr, Fedir, Yevhenia. Η τελευταία δεν ήταν ούτε δέκα ετών όταν πέθανε ο πατέρας της. Ένα χρόνο αργότερα, η μητέρα της παντρεύτηκε τον αδελφό του Fedir Maish σε δεύτερο γάμο, έτσι ώστε η κτηματική περιουσία να παραμείνει στην οικογένεια Maish. Ο πεθερός ήταν πλούσιος άνθρωπος, είχε 1000 στρέμματα γης, αλλά θεωρούσε τα παιδιά του πρώτου γάμου ως πλεονάζοντα στόματα. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι σε ηλικία 16 ετών η Ευγενία παντρεύτηκε τον ιδιοκτήτη ενός μικρού συνεργείου αμαξωμάτων στην πόλη Βοζνεσένσκ της επαρχίας Χερσώνα, Πέτρο Μπος. Το 1897 η Γεβγκένια Μπος έγινε μητέρα, γεννήθηκε η κόρη της Όλγα και ένα χρόνο αργότερα η δεύτερη κόρη της Μαρία.

“Λοιπόν, μου αρέσουν τα άκρα! Και εγώ η ίδια είμαι η ενσάρκωση των άκρων, όχι μόνο δεν κάνω μισά πράγματα, αλλά πάντα κάνω και παραπάνω – αυτή η φράση από την αυτοβιογραφική της επιστολή θα μπορούσε να γίνει το σύνθημα ολόκληρης της ζωής μιας επαγγελματίας επαναστάτριας και μητέρας δύο παιδιών. Πώς κατάφερε να συνδυάσει αυτούς τους δύο κοινωνικούς ρόλους παραμένοντας γυναίκα; Το 1901 εντάχθηκε στο RSDLP, και σύντομα προσχώρησε στην μπολσεβίκικη φράξια του. Αφού χώρισε τον σύζυγό της και πήρε τα παιδιά μαζί της, συμμετείχε ενεργά στην παράνομη κομματική δουλειά και, το 1911, έγινε γραμματέας της επιτροπής Κιέβου του RSDLP. Το 1912 συνελήφθη και σύντομα, παρότι έπαθε φυματίωση στη φυλακή, καταδικάστηκε σε ισόβια εξορία στη Σιβηρία.

Євгенія Бош

Από το φάκελο της αστυνομίας κατά τη σύλληψη της Γιεβγκένια Μπος το 1911

Το 1914, ενώ βρισκόταν εξόριστη στην επαρχία του Ιρκούτσκ, έκανε πολιτικό γάμο με τον μπολσεβίκο του Κιέβου Georgy Pyatakov, ο οποίος ήταν 11 χρόνια νεότερός της, αλλά τον ερωτεύτηκε παράφορα. Μαζί δραπέτευσαν μέσω του Βλαδιβοστόκ στην Ιαπωνία, από εκεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη συνέχεια στην Ελβετία και τη Νορβηγία. Την άνοιξη του 1917 επέστρεψαν και οι δύο στη Ρωσία. Ο Heorhii Pyatakov έγινε πρόεδρος της επιτροπής του Κιέβου του RSDLP(b) και τον Νοέμβριο του 1917 πήγε στην Πετρούπολη, όπου διορίστηκε από το Συμβούλιο των Λαϊκών Κομισάριων, κομισάριος της Κρατικής Τράπεζας της Σοβιετικής Ρωσίας.

Το καλοκαίρι του 1917, η Γιεβγκένια Μπος έγινε πρόεδρος της περιφερειακής επιτροπής του RSDLP (β) της Νοτιοδυτικής Επικράτειας, ενώ τον Νοέμβριο εξελέγη βουλευτής της επαρχίας Τσερνίχοφ στην Πανρωσική Συντακτική Συνέλευση. Τον Δεκέμβριο του 1917, ήταν επικεφαλής της κύριας επιτροπής του RSDLP (b) – Σοσιαλδημοκρατία της Ουκρανίας, ήταν ένας από τους διοργανωτές του Πρώτου Παν-ουκρανικού Συνεδρίου των Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών στο Κίεβο και μετέφερε την αριστερή πτέρυγα του στο Χάρκοβο, όπου ανακηρύχθηκε η σοβιετική εξουσία στην Ουκρανική Λαϊκή Δημοκρατία και εξελέγη η πρώτη ουκρανική σοβιετική κυβέρνηση – η Λαϊκή Γραμματεία. Η Yevhenia Bosch έγινε λαϊκή γραμματέας (υπουργός) Εσωτερικών Υποθέσεων. Αποφασίστηκε να μην εκλεγεί κανείς επικεφαλής της Λαϊκής Γραμματείας. Όπως θυμάται ο διαχειριστής αυτής της κυβέρνησης, ο μετέπειτα γνωστός ως ηγέτης της ομάδας των κονφεντεραλιστών, Georgy Lapchinsky, “μας εντυπωσίασε με την πολυμάθειά της, τη δύναμη της διανόησής της, το ρητορικό της ταλέντο και το επαναστατικό της ταμπεραμέντο”, όντας ταυτόχρονα μια πραγματικά ευρωπαϊκή προσωπικότητα. Αν και η Γιεβγκένια Μπος απολάμβανε το μεγαλύτερο κύρος, όμως “κατά κάποιο τρόπο θα ήταν πολύ ασυνήθιστο να τεθεί μια γυναίκα επικεφαλής της πρώτης σοσιαλιστικής κυβέρνησης της Ουκρανίας, έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας την εντύπωση που θα προκαλούσε στις μάζες “. Ωστόσο, ένα από τα πρωτόκολλα αυτής της κυβέρνησης αναφέρει ότι “ο Λαϊκός Γραμματέας Εσωτερικών Υποθέσεων θα ενοποιήσει το έργο των γραμματειών”. Στην πραγματικότητα, η Γιεβγκένια Μπος ήταν αυτή που προήδρευε στις συνεδριάσεις μέχρι τον Μάρτιο του 1918, όταν ο Μίκολα Σκρίπνικ εξελέγη επικεφαλής της κυβέρνησης.

Narodni Sekretariat

Είναι πλέον κοινά αποδεκτό από τους ιστορικούς ότι ολόκληρη η κυβέρνηση ήταν απλώς ένα παράρτημα του αρχηγείου του Βλαντιμίρ Αντόνοφ-Οβσιένκο, Λαϊκού Επιτρόπου αρμόδιου για την Αντεπανάσταση στη Νότια Ρωσία. Ο ίδιος ο Antonov-Ovsiienko είχε μια ελαφρώς διαφορετική άποψη. Στις “Σημειώσεις του για τον Εμφύλιο Πόλεμο” διαβάζουμε: “Σύντροφε. Η Ευγενία Μπος, η οποία έχει γίνει Λαϊκή Γραμματέας Εσωτερικών Υποθέσεων της Ουκρανίας, διέταξε, χωρίς καμία προηγούμενη συμφωνία μαζί μου, την απόλυση των κομισάριων που διορίστηκαν από εμένα ». Επιπλέον, η Μπος ανέφερε την αυθαιρεσία του Αντόνοφ στον Λένιν, ο οποίος αναγκάστηκε να βάλει τον Αντόνοφ στη θέση του: “Σύντροφε. Antonov! Έχω λάβει μια καταγγελία εναντίον σας από το CEC (Χάρκοβο). Λυπάμαι πολύ που το αίτημά μου για εξηγήσεις δεν έφτασε σε εσάς. Παρακαλώ επικοινωνήστε μαζί μου το συντομότερο δυνατό (με απευθείας τηλεγράφημα – ένα ή δύο, μέσω Χάρκοβου)… Για όνομα του Θεού, βάλτε τα δυνατά σας για να εξαλείψετε κάθε τριβή με το CEC (Χάρκοβο). Πρόκειται για ένα κρατικό αρχείο. Για όνομα του Θεού, κάντε ειρήνη μαζί τους και αναγνωρίστε την κυριαρχία τους. Σας ζητώ να ανακαλέσετε τους επιτρόπους που διορίσατε”, έγραψε ο Λένιν στις 21 Ιανουαρίου 1918.

Οι απόψεις της Γιεβγκένια Μπος για το εθνικό ζήτημα και ειδικότερα για το ουκρανικό ζήτημα αναφέρονται γενικά ως “λουξεμβουργισμός” στην ιστορική βιβλιογραφία. Πράγματι, ακόμη και στην εξορία το 1915-1916, μαζί με τον Georgy Pyatakov και τον Nikolai Bukharin, υποστήριξε τη θέση της Ρόζας Λούξεμπουργκ στη συζήτησή της με τον Λένιν για το δικαίωμα των εθνών στην αυτοδιάθεση. Σας θυμίζω ότι η Ρόζα Λούξεμπουργκ θεωρούσε αυτό το σύνθημα λανθασμένο και μάλιστα επιβλαβές για το προλεταριάτο και ωφέλιμο μόνο για την αστική τάξη, επειδή, όπως έλεγε, στον ιμπεριαλισμό η αυτοδιάθεση των εθνών είναι αδύνατη, ενώ στο σοσιαλισμό η εθνική καταπίεση εξαφανίζεται από μόνη της, οπότε αυτό το σύνθημα είναι περιττό. Στα πολεμικά του άρθρα του 1915-1916, ο Λένιν αφιέρωσε πολλές σελίδες για να επικρίνει αυτές τις απόψεις, αποδεικνύοντας την πλήρη θεωρητική και πρακτική αποτυχία τους, επισημαίνοντας το μεγάλο επαναστατικό δυναμικό των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων στον κόσμο, ιδιαίτερα των αποικιακών κινημάτων. Και πράγματι, η ιστορία του εικοστού αιώνα επιβεβαίωσε την ορθότητα του Λένιν σε αυτό το ζήτημα.

Συγκεκριμένα, στο Πρώτο Περιφερειακό Συνέδριο των Ουκρανών Μπολσεβίκων στις 3-5 (16-18) Δεκεμβρίου 1917 στο Κίεβο, η πρόεδρος της Περιφερειακής Επιτροπής των Μπολσεβίκων της Νοτιοδυτικής Περιοχής Γιεβγκένια Μπος δήλωνε: “Στην εποχή του χρηματιστικού κεφαλαίου, το εθνικό κίνημα παύει να είναι επαναστατικό. Παύει να είναι δημοφιλές. Στην Ουκρανία, δεν είναι δημοφιλές. Πριν από την ανατροπή του τσαρισμού, δεν εκδηλώθηκε σχεδόν καθόλου… μόλις έπεσε η εθνική καταπίεση, η αστική τάξη άρχισε να αγωνίζεται για την εθνική απελευθέρωση. Αλλά δεν την υιοθέτησε λόγω επαναστατικών στόχων, αλλά λόγω της επιθυμίας της να συνεχίσει την ταξική της πολιτική. Η αστική τάξη της Ουκρανίας βρίσκεται υπό την επιρροή της ρωσικής αστικής τάξης, η οποία, εκδιωγμένη από τη Σοβιετική Ρωσία, προσβλέπει στην Ουκρανία και, υπό το πρόσχημα της εθνικής απελευθέρωσης, επιδιώκει να διαιρέσει το προλεταριάτο της Ουκρανίας. Αυτή είναι η πολιτική της ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης σε όλη την Ευρώπη… Η Ουκρανία δεν μπορεί να υπάρξει ως ξεχωριστό κράτος στο καπιταλιστικό σύστημα. “.

Οι απόψεις αυτές διατυπώθηκαν με ιδιαίτερη σαφήνεια στο φυλλάδιο της Γιεβγκένια Μπος “Εθνική κυβέρνηση και σοβιετική εξουσία στην Ουκρανία”, που δημοσιεύθηκε στις αρχές του 1919 στη Μόσχα:

“Η τραγωδία της Ουκρανίας στην εποχή μας της σκληρής ταξικής πάλης, του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού και στις παραμονές της παγκόσμιας επανάστασης είναι η τραγωδία όλων των μικρών εθνών. Τη στιγμή που το κύμα της προλεταριακής επανάστασης σαρώνει την εργατική τάξη των καταπιεσμένων λαών, η αστική τάξη και οι κοινωνικοί σοβινιστές προσπάθησαν και εξακολουθούν να προσπαθούν – Ουκρανία, Φινλανδία, Λετονία κ.λπ. – να διασπάσουν το προλεταριακό κίνημα. – να διαταράξουν το προλεταριακό κίνημα υποδαυλίζοντας την εθνική ιδέα, την ιδέα του εθνικού τους, που ιστορικά ανήκει μόνο σε αυτόν τον λαό.

…Η Ρωσική Επανάσταση, η οποία ανέτρεψε την αστική τάξη και έκανε το πρώτο γιγάντιο βήμα προς το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, βρήκε την ισχυρότερη ανταπόκριση στις εργατικές μάζες όλων των καταπιεσμένων εθνών που ζούσαν στην περιφέρεια, και έτσι σκότωσε την ιδέα της εθνικής ενοποίησης των λαών. Έχοντας βιώσει την απολυταρχία μαζί με το ρωσικό προλεταριάτο, έχοντας ανατρέψει από κοινού τον Κερένσκι και έχοντας τελικά αγωνιστεί μαζί για τη σοβιετική εξουσία, το προλεταριάτο της περιφέρειας έχει συνδεθεί στενά με ολόκληρο το επαναστατικό κίνημα στη Ρωσία. Δεν έχει ειδικά καθήκοντα ξένα προς το ρωσικό προλεταριάτο, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με αυτό με μια και μόνη ακαταμάχητη επιθυμία να συγχωνευτεί με τη Σοβιετική Ρωσία “.

Όπως βλέπουμε, η συγγραφέας θεωρεί εδώ την Ουκρανία αποκλειστικά ως περιφέρεια της Ρωσίας. Ωστόσο, είναι χαρακτηριστικό ότι συμπεριλαμβάνει τη Φινλανδία και τη Λετονία – χώρες που μόλις είχαν αποκτήσει την ανεξαρτησία τους από τη Ρωσική Αυτοκρατορία και στις οποίες έγιναν επίσης προσπάθειες να εδραιωθεί η σοβιετική εξουσία. Ο Στέπαν Βελισένκο πιστεύει ότι οι απόψεις της Ευγενίας Μπος ήταν ταυτόσημες με εκείνες των Ρώσων μοναρχικών και εθνικιστών, όπως ο Σεργκέι Στσόγκολεφ, συγγραφέα του βιβλίου “Το Ουκρανικό Κίνημα ως σύγχρονο στάδιο του νοτιορωσικού αυτονομισμού” (1912). Μάλιστα, αν συγκρίνουμε τις απόψεις της με εκείνες των συγχρόνων της, αξίζει να σημειωθεί ότι, σε αντίθεση με τους Ρώσους εθνικιστές της εποχής και τους ηγέτες του αντεπαναστατικού κινήματος, δεν χρησιμοποιούσε τους όρους “Μικρή Ρωσία” και “Νοβορωσία”, αλλά αναγνώριζε ότι οι Ουκρανοί είχαν διαμορφωθεί πλήρως ως ξεχωριστός λαός, παρά τις προσπάθειες καταστολής της εθνικής τους ανάπτυξης από τη ρωσική απολυταρχία μέχρι το 1917-18. Επιπλέον, οι αρχικές τους θέσεις ήταν πολύ διαφορετικές. Η Ευγενία Μπος δεν καθοδηγούνταν από τα συμφέροντα της Ρωσίας, αλλά από εκείνα της παγκόσμιας επανάστασης.

Ακόμη και η Ρόζα Λούξεμπουργκ, η οποία έγραψε το περίφημο “Χειρόγραφο για τη Ρωσική Επανάσταση” σε μια γερμανική φυλακή το φθινόπωρο του 1918, αρνήθηκε κατηγορηματικά την ύπαρξη ενός ξεχωριστού ουκρανικού λαού :

“Ο ουκρανικός εθνικισμός στη Ρωσία ήταν τελείως διαφορετικός από τον τσεχικό, πολωνικό ή φινλανδικό εθνικισμό, για παράδειγμα, τίποτα περισσότερο από ένα καπρίτσιο, ένα καπρίτσιο μερικών δεκάδων μικροαστών διανοουμένων, χωρίς ρίζες στις οικονομικές, πολιτικές ή πνευματικές σχέσεις της χώρας, χωρίς ιστορική παράδοση, γιατί η Ουκρανία δεν υπήρξε ποτέ έθνος ή κράτος, χωρίς εθνική κουλτούρα, εκτός από τα αντιδραστικά ρομαντικά ποιήματα του Σεβτσένκο. Λες και οι κάτοικοι του Wasserkant, ακολουθώντας τον Fritz Reuter, να ήθελαν να σχηματίσουν ένα νέο κάτω γερμανικό έθνος και να δημιουργήσουν ένα ανεξάρτητο κράτος ένα ωραίο πρωινό!»

Η Γιεβγκένια Μπος δεν μπορούσε να αντέξει μια τέτοια μυωπία. Ωστόσο, η θέση της εκείνη την εποχή, διαμορφωμένη από τις ιδέες της Ρόζα Λούξεμπουργκ, τις οποίες ο Λένιν ονόμασε ιμπεριαλιστικό οικονομισμό, περιείχε πολλές αντιφάσεις. Αν ο ουκρανικός και ο ρωσικός λαός είχαν ήδη συγκροτηθεί ως ξεχωριστά έθνη, γιατί τότε θεωρούσε τα εθνικά σύνορα μεταξύ τους τεχνητά και αφύσικα; Εάν οι εργάτες και οι αγρότες της Ουκρανίας ήθελαν μόνο την ενοποίηση με τη Σοβιετική Ρωσία, γιατί ήταν απαραίτητο να δημιουργηθεί μια ξεχωριστή ουκρανική σοβιετική κυβέρνηση;

Στην πραγματικότητα, όπως σημείωσε ο προαναφερθείς Heorhiy Lapchynsky, το ίδιο το έργο αυτής της κυβέρνησης ανάγκασε τα μέλη της, συμπεριλαμβανομένης της Γιεβγκένια Μπος, να ελέγξουν και να προσαρμόσουν τις απόψεις τους στην πράξη. Οι επίσημες γλώσσες των εγγράφων της Λαϊκής Γραμματείας ήταν η ουκρανική και η ρωσική. Διασώθηκαν εγκύκλιοι της Λαϊκής Γραμματέα Εσωτερικών Υποθέσεων, Ευγενίας Μπος, που απευθύνονταν στα τοπικά Σοβιέτ των εργατών, στρατιωτών και αγροτών, γραμμένες στα ουκρανικά. Είναι δυνατόν να το φανταστούμε αυτό από τις κυβερνήσεις του Ντενίκιν ή του Βράνγκελ;

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η Ευγενία Μπος ήταν σε θέση να παραδεχτεί τα λάθη της. Για παράδειγμα, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη σύναψη της Συνθήκης Ειρήνης του Μπρεστ με τη Γερμανία από την κυβέρνηση της Σοβιετικής Ρωσίας υπό τον Λένιν, η Μπος παραιτήθηκε από τη θέση της στη Λαϊκή Γραμματεία στις 4 Μαρτίου 1918 και πήγε εθελοντικά στο μέτωπο εναντίον των προελαύνοντων γερμανοαυστριακών στρατευμάτων. Όπως και άλλοι ομοϊδεάτες αριστεροί κομμουνιστές. Μετά από αρκετούς μήνες έντονων μαχών, τα σοβιετικά στρατεύματα αποσύρθηκαν στη Ρωσία. Εκεί, το καλοκαίρι του 1918, η Ευγενία Μπος αναγνώρισε δημοσίως το λάθος της σχετικά με την ειρήνη της Βρέστης.

Στη συνέχεια, τον Αύγουστο του 1918, μετά από αίτημα των συντρόφων της, άρχισε να γράφει ένα φυλλάδιο με τίτλο “Εθνική κυβέρνηση και σοβιετική εξουσία στην Ουκρανία”. Το 1922, σε ένα γράμμα προς τις κόρες της, η Ευγενία Μπος θυμάται: “Όταν ξαναδιάβασα αυτό που είχα γράψει, είδα την ανάγκη για μια σοβαρή αναθεώρηση και αποφάσισα, αφού το τελείωσα σε μορφή προσχεδίου, να το ξανακάνω όλο από την αρχή. Αλλά τα γεγονότα δεν περίμεναν. Μια φορά, ο Σβερντλόφ με κάλεσε στο γραφείο του και μου είπε ότι έπρεπε να πάω στην Πένζα για να πολεμήσω την κυριαρχία και τις λεηλασίες των Εσέρων…

Τρεις ημέρες αργότερα έφυγα, και το προσχέδιο του έργου μου τυπώθηκε. Ίσως να μην ήταν πολύ καλό, αλλά με τη μορφή προσχεδίου ήταν εντελώς κακό και δεν ήταν μάταια που με επέκρινε και ο δικός μου λαός”.

Αυτό το φυλλάδιο επικρίθηκε έντονα στο πρώτο φύλλο της εφημερίδας “Ουκρανός Κομμουνιστής”. Στην κριτική που υπογράφει ο G.K. (πιθανότατα ο Hryhoriy Klunnyi), η συγγραφέας κατηγορείται για βαρβαρότητα, γραφειοκρατική θεώρηση της ζωής, αγνόηση του εθνικού ζητήματος και σοβινισμό μεγάλης δύναμης. Πιθανώς, οι ίδιες κατηγορίες (ακόμη και πιο βάσιμα) θα μπορούσαν να γίνουν εναντίον των μπολσεβίκων ηγετών της Ουκρανίας το 1919 – του Γκεόργκι Πιατάκοφ και του Κριστιάν Ρακόφσκι, όπως έκαναν στις αρχές του 1919 ο Βασίλ Σαχράι και ο Σεργκέι Μαζλάχ. Αλλά σε αντίθεση με αυτούς, οι Μποχραϊστές προσπαθούσαν να καταλήξουν σε συμφωνία με την ηγεσία της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚ(Β)Ε, οπότε οι πραγματικοί ηγέτες του μπολσεβίκικου κόμματος δεν επικρίθηκαν τόσο έντονα. Και η Γιεβγκένια Μπος,αν και το ζήτησε πολλές φορές, δεν έλαβε ποτέ άδεια από την κεντρική επιτροπή του RCP (B) να εργαστεί στην Ουκρανία.

Το 1918, ηγήθηκε του RCP (b) στην Πένζα και το Αστραχάν, την άνοιξη του 1919, ήταν μέλος του Συμβουλίου Άμυνας της Λιθουανικής-Λευκορωσικής Ε.Σ.Σ.Δ. και στη συνέχεια κατέλαβε διάφορες δευτερεύουσες θέσεις στα λαϊκά επιτελεία εκπαίδευσης, τροφίμων και επιθεώρησης των εργατών και αγροτών της Ε.Σ.Σ.Δ.. Αλλά η Ευγενία Μπος δεν μπορούσε να ενταχθεί στη νέα άρχουσα ελίτ, η οποία αργότερα θα ονομαζόταν νομενκλατούρα. Όπως γράφει στις αυτοβιογραφικές επιστολές της, ένιωθε παντού τη διαμόρφωση μιας συγκεκριμένης ομάδας ειδικών συμφερόντων της νέας γραφειοκρατίας, η οποία υιοθετούσε τις χειρότερες παραδόσεις της παλιάς ρωσικής γραφειοκρατίας μαζί με τις νέες μεθόδους του “κράτους-κομισάριου”. Παρατήρησε αυτά τα χαρακτηριστικά ακόμη και στην ετεροθαλή αδελφή της (από την πλευρά της μητέρας της) – την Olena Rozmyrovych (κόρη του Fyodor Maish), η οποία κατάφερε να κάνει καριέρα στο κόμμα και να ζήσει μέχρι το 1953.

2022 11 26 01 evgenia boschΑργότερα, λίγο πριν από το θάνατό της, η Ευγενία Μπος έγραψε στο βιβλίο της “Έτος πάλης”: “Το πιο σημαντικό ζήτημα για την Ουκρανία, η εθνική της χειραφέτηση, παρέμεινε στη σκιά και δεν το αντιμετώπισε όχι μόνο η επιτροπή του Κιέβου, αλλά ούτε και η περιφερειακή. Το σημείο του προγράμματός μας σχετικά με το δικαίωμα των εθνών στην αυτοδιάθεση μέχρι και τον διαχωρισμό παρέμεινε ένα απλό σύνθημα και η επιτροπή δεν είχε ένα πρακτικό πρόγραμμα που να υποδεικνύει τις μορφές πάλης των επαναστατικών μαζών σε μια καταπιεσμένη χώρα που αγωνίζεται για την εθνική της απελευθέρωση”. Και θεωρούσε το ίδιο αυτό το βιβλίο της ως “το πρώτο βήμα για τη συλλογή υλικού για το 1917-1918 … για τον μελλοντικό ιστορικό της Ουκρανίας”. Είναι ενδιαφέρον ότι ακόμη και στην έκδοση του 1990, η παραπάνω παρατήρηση της Γιεβγκένια Μπος συνοδευόταν από σημείωση του συντάκτη: “Η συγγραφέας κάνει λάθος. Το ζήτημα της εθνικής απελευθέρωσης της Ουκρανίας δεν αποτελούσε προτεραιότητα, αλλά παράγωγο του πρωταρχικού ζητήματος της νίκης της σοσιαλιστικής επανάστασης, της εγκαθίδρυσης της σοβιετικής εξουσίας στην Ουκρανία ».

Στην πρόσφατη ιστορική βιβλιογραφία, το όνομα της Γιεβγκένια Μπος συνδέεται συχνά με την Κόκκινη Τρομοκρατία, καθώς ήταν ένας από τους παραλήπτες του περίφημου τηλεγραφήματος του Λένιν προς την Πένζα στις 11 Αυγούστου 1918. Ωστόσο, ο Viktor Kondrashin, ένας από τους κορυφαίους ιστορικούς της Πένζα που ασχολούνται με τον Εμφύλιο Πόλεμο, αναγκάστηκε να παραδεχτεί πέρυσι στην αλληλογραφία του μαζί μας, ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστες αποδείξεις για την προσωπική συμμετοχή της Γιεβγκένια Μπος στην Κόκκινη Τρομοκρατία στην επαρχία της Πένζα (συγκεκριμένα, είχε κατηγορηθεί για προσωπικές εκτελέσεις αγροτών στο χωριό Kuchki).

Λίγα περισσότερα για την οικογένειά της. Οι δύο κόρες της – η Μαρία και η Όλγα – προσχώρησαν στο κόμμα των Μπολσεβίκων το καλοκαίρι του 1917. Η μεγαλύτερη Όλγα έγινε σύζυγος ενός μπολσεβίκου γιου του διάσημου Ουκρανού συγγραφέα Γιούρι Κοτσιουμπίνσκι. Μετά τη σύλληψή της και την καταδίκη της το 1935 ως ηγέτιδας της “τροτσκιστικής συνωμοσίας”, η Όλγα Μπος-Κοτσιουμπίνσκα μετακόμισε στο Χαμπάροφσκ, όπου εργαζόταν η αδελφή της, αλλά η NKVD την έπιασε και εκεί. Το 1937, συνελήφθη και καταδικάστηκε σε πέντε χρόνια στο γκουλάγκ, συν άλλα τρία χρόνια. Ο Yurii Kotsiubynskyi εκτελέστηκε την ίδια χρονιά ως “εχθρός του λαού”.

Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι στην περίπτωση της έρευνας για τον Yurii Kotsiubynskyi, υπάρχουν στοιχεία για τη συμμετοχή στη “συνωμοσία” του της πεθεράς του – Γιεβγκένιας Μπος (παραθέτω στη γλώσσα του πρωτοτύπου):

“Όντας αναπληρωτής πρόεδρος του Συμβουλίου των Λαϊκών Επιτρόπων της Ουκρανίας, ο γιος του διάσημου συγγραφέα Kotsyubynsky είναι παντρεμένος με την κόρη της Yevgenia Bogdanovna Bosch – Olga Petrovna. Ο Κοτσιουμπίνσκι συμμετείχε ενεργά στις ίντριγκες της Μπος, η οποία προετοίμαζε πραξικόπημα υπέρ του Τρότσκι. Στη συνωμοσία συμμετείχαν οι Pyatakov, Kotsyubinsky, Primakov, Antonov-Ovsiyenko. Το σχέδιο ήταν να συλληφθούν τα μέλη του Πολιτικού Γραφείου και να ανατραπεί η τριανδρία: Στάλιν, Ζινόβιεφ, Κάμενεφ. Αφού ο Τρότσκι απέρριψε αυτό το σχέδιο, η Μπος αυτοκτόνησε και τα άλλα μέλη στάλθηκαν στο εξωτερικό: ο Αντόνοφ-Οβσιένκο στη Βαρσοβία, ο Πριμάκοφ ως εκπαιδευτής στο στρατό του Τσανγκ Κάι-σεκ, όπου εργάστηκε με το όνομα Ei Lin”.

Φυσικά, γνωρίζοντας τώρα τις μεθόδους εργασίας της NKVD, είναι δύσκολο να πιστέψουμε στην ύπαρξη αυτής της συνωμοσίας. Αλλά δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η Γιεβγκένια Μπος υποστήριξε πραγματικά την Αριστερή Αντιπολίτευση στο RCP (b) στον αγώνα ενάντια στη σταλινική κλίκα. Το 1923, όντας ήδη σοβαρά άρρωστη (τα χρόνια της φυλακής και της εξορίας άφησαν τα ίχνη τους), η Μπος υπέγραψε τη “Δήλωση των 46”, το πρώτο προγραμματικό έγγραφο της Αριστερής Αντιπολίτευσης. Και η αυτοκτονία της στις 5 Ιανουαρίου 1925 (λέγεται ότι από τον εμφύλιο πόλεμο η Μπος κοιμόταν πάντα με ένα περίστροφο κάτω από το μαξιλάρι της), εκλήφθηκε από την αριστερή αντιπολίτευση ως διαμαρτυρία κατά της εγκαθίδρυσης του σταλινισμού. Στο Κίεβο, στις δεκαετίες του ’20 και του ’30, υπήρχε οδός Ευγενίας Μπος (πρώην Mykolaivskyi), η οποία μετονομάστηκε σε Dniprovskyi με την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Κιέβου της 19ης Μαρτίου 1940, που τόνιζε: “Η Γιεβγκένια Μπος πολέμησε κατά του κόμματος Λένιν-Στάλιν “.

Συγκρίνοντας την Γιεβγκένια Μπος με τους μεταγενέστερους μπολσεβίκους ηγέτες της Ουκρανίας, μπορεί κανείς να παρατηρήσει τόσο κοινά όσο και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Σε αντίθεση με τους μεταγενέστερους ηγέτες της Σοβιετικής Ουκρανίας, αυτή δεν στάλθηκε ή δεν διορίστηκε από την Κεντρική Επιτροπή του RSDLP(b) – Κεντρική Επιτροπή του RCP(b) – Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΣΕ, αλλά εκλέχτηκε ως ηγέτιδα από τους ντόπιους μπολσεβίκους. Ακόμα και ο Mykola Skrypnyk, ο διάδοχος της Γιεβγκένια Μπος στην ηγεσία της Λαϊκής Γραμματείας, φτάνει στην Ουκρανία στα τέλη Δεκεμβρίου 1917 (παλιό ημερολόγιο) με εντολή της Κεντρικής Επιτροπής του RSDLP(b).

Η παραμονή στην ηγεσία της ουκρανικής σοβιετικής κυβέρνησης, αν και όχι αμέσως, αλλά σταδιακά, ανάγκασε πολλούς από τα μέλη της να ενδιαφερθούν για τα συμφέροντα της Ουκρανίας και να αναγνωρίσουν την πλάνη των συγκεντρωτικών απόψεων και την πλήρη περιφρόνηση του εθνικού ζητήματος και του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος του ουκρανικού λαού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της περίπτωσης αποτελεί ο Christian Rakovsky. Στάλθηκε στην Ουκρανία τον Ιανουάριο του 1919 από την Κεντρική Επιτροπή του RCP(b) και ξεκίνησε ως αυστηρός συγκεντρωτιστής που αρνιόταν τις διαφορές μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας και την αναγκαιότητα της ουκρανικής γλώσσας. Το 1922 – 1923, στις συζητήσεις με τον Στάλιν κατά τη διάρκεια της διαμόρφωσης της ΕΣΣΔ, υπερασπίστηκε σθεναρά τα συμφέροντα της Ουκρανίας, τα κυριαρχικά της δικαιώματα, και για αυτό τον αποκάλεσαν “συνομοσπονδιστή », και τελικά ανακλήθηκε από την Ουκρανία. Η Ευγενία Μπος δεν τάχθηκε υπέρ της συνομοσπονδίας, αλλά η εξέλιξη των απόψεών της προς την κατεύθυνση της αναγνώρισης της Ουκρανίας ως ξεχωριστής χώρας είναι πάντα ευδιάκριτη στα έργα της και η συμβολή της στη διαμόρφωση του ουκρανικού σοβιετικού κράτους είναι αναμφισβήτητη.

25 Αυγούστου 2019

* Εθνομηδενισμός: άρνηση ή υποτίμηση της αξίας ή της ύπαρξης του έθνους στο οποίο κάποιος ανήκει ή των εθνών γενικότερα, πεποίθηση ότι αυτό ή αυτά είναι τεχνητοί και ανεπιθύμητοι σχηματισμοί (Βικιλεξικό)

Επιμέλεια: Γιώργος Μητραλιάς

contra-xreos.g

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.