Συνοπτικά πληροφοριακά στοιχεία για το Στενό του Ορμούζ, του Στάθη Λιδωρίκη

1. Συνοπτική εικόνα

Το Στενό του Ορμούζ είναι ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα, που χωρίζει την Αραβική Χερσόνησο και το Ιράν και συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Στο στενότερο σημείο του, το Στενό έχει πλάτος μόλις 29 ναυτικά μίλια (54 χλμ.) και αποτελείται από πλωτούς διαύλους πλάτους 2 μιλίων (3,7 χλμ.) για εισερχόμενη και εξερχόμενη ναυτιλία, καθώς και από μια ζώνη ασφαλείας (bufferzone) πλάτους 2 μιλίων.

Το Στενό του Ορμούζ, μέσω του οποίου μεταφέρονταν ημερησίως κατά μέσο όρο 20 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου το 2025, είναι ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία διαμετακόμισης πετρελαίου στον κόσμο. Με περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου να διέρχεται από το Στενό και οι επιλογές παράκαμψής του να είναι περιορισμένες, οποιαδήποτε διαταραχή στις ροές μέσω του Στενού θα είχε τεράστιες συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου.

Ενώ η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (United Arab Emirates UAE) έχουν κάποιες οδούς εξαγωγής πετρελαίου που δεν διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, άλλες χώρες, όπως το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, βασίζονται στο Στενό για την παράδοση της συντριπτικής πλειοψηφίας των εξαγωγών του πετρελαίου τους.

Ένα κλείσιμο του Στενού θα είχε επίσης σημαντικές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο φυσικού αερίου, καθώς αυτό θα καθηλώσει τις εξαγωγές Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που μαζί αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG.

1.1 Πετρέλαιο

• Από το Στενό διέρχονται περίπου 20 εκατ. βαρέλια/ημέρα, το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, με το 80% να προορίζεται για την Ασία.
• Δυναμικότητα αγωγού 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα με δυνατότητα ανακατεύθυνσης των ροών αργού πετρελαίου για την αποφυγή του στενού.
• Οι μεγάλης διάρκειας διαταραχές είναι απίθανες, αλλά ακόμη και αν είναι βραχύβιες, θα έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις αγορές πετρελαίου.

1.2 Φυσικό Αέριο

Περίπου το 93% των εξαγωγών Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) του Κατάρ και το 96% των εξαγωγών LNG των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) διέρχονται από το Στενό, αντιπροσωπεύοντας το 19% του παγκόσμιου εμπορίου LNG.

2. Πετρέλαιο

Το Στενό του Ορμούζ είναι η κύρια οδός εξαγωγής πετρελαίου που παράγεται από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Ιράκ, το Μπαχρέιν και το Ιράν. Εκτός από τη φυσική διακοπή των αποστολών πετρελαίου από αυτές τις χώρες, οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή στο Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε επίσης να καταστήσει μη διαθέσιμη τη συντριπτική πλειοψηφία της παγκόσμιας πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητας – η οποία κατέχεται ως επί το πλείστον από τη Σαουδική Αραβία. Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που εξέρχεται από το Στενό κατευθύνεται σε ασιατικές χώρες, με την Κίνα, την Ινδία και την Ιαπωνία να είναι οι κύριοι εισαγωγείς.

2.1 Εξαγωγές αργού πετρελαίου

Το Στενό του Ορμούζ είναι η κύρια οδός εξαγωγής πετρελαίου που παράγεται από τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, το Ιράκ, το Μπαχρέιν και το Ιράν. Εκτός από τη φυσική διακοπή των αποστολών πετρελαίου από αυτές τις χώρες, οποιαδήποτε παρατεταμένη διακοπή στο Στενό του Ορμούζ θα μπορούσε επίσης να καταστήσει μη διαθέσιμη τη συντριπτική πλειοψηφία της παγκόσμιας πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητας, η οποία κατέχεται ως επί το πλείστον από τη Σαουδική Αραβία. Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που εξέρχεται από το Στενό κατευθύνεται σε ασιατικές χώρες, με την Κίνα, την Ινδία και την Ιαπωνία να είναι οι κύριοι εισαγωγείς.

Το 2025, σχεδόν 20 εκατ. βαρέλια/ημέρα πετρελαίου εξήχθησαν μέσω του Πορθμού. Υπάρχει εκτιμώμενη διαθέσιμη δυναμικότητα 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα για την εξαγωγή αργού πετρελαίου από τον Κόλπο σε εναλλακτικές διαδρομές μέσω του αγωγού της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα και μέσω του αγωγού των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προς το λιμάνι της Φουτζέιρα (Fujairah, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα).

2.2 Εξαγωγές προϊόντων πετρελαίου

Επιπλέον, περίπου 5 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) προϊόντων πετρελαίου εξήχθησαν μέσω του Πορθμού το 2025, με τα περισσότερα προϊόντα να προορίζονται για τις ασιατικές αγορές.

2.3 Εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγών

Η διαθέσιμη δυναμικότητα σε εναλλακτικές οδούς εξαγωγής είναι περιορισμένη. Μόνο η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ διαθέτουν λειτουργικούς αγωγούς αργού πετρελαίου που θα μπορούσαν ενδεχομένως να αναδρομολογήσουν τις ροές ώστε να παρακάμψουν το Στενό του Ορμούζ, με εκτιμώμενη διαθέσιμη χωρητικότητα 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα. Ενώ ενδέχεται να υπάρχει πρόσθετη δυναμικότητα  σε μεγάλους αγωγούς για την παράκαμψη του Στενού, τα logistics και οι αλυσίδες τροφοδοσίας που απαιτούνται για την αναδρομολόγηση (re-route) και την εξαγωγή σημαντικών ροών δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς.

Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) – Ο αγωγός αργού πετρελαίου του Άμπου Ντάμπι (Abu Dhabi Crude Oi lPipeline, ADCOP) εκτείνεται σε μήκος 400 χλμ. από τις χερσαίες εγκαταστάσεις πετρελαίου στο Χαμπσάν (Habshan) έως τη Φουτζέιρα (Fujairah.) Η αρχική ονομαστική δυναμικότητα της γραμμής είναι 1,5 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) με αναφερόμενη σημερινή δυναμικότητα κοντά στα 1,8 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d). Τα ΗΑΕ εξάγουν περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) εγχώριου αργού πετρελαίου, μέσω αυτής της διαδρομής, αφήνοντας περιθώριο για έως και 700 χιλιάδες βαρέλια/ημέρα (kb/d) πρόσθετων όγκων σε περίπτωση κλεισίματος του Πορθμού.

Σαουδική Αραβία – Το σύστημα αγωγών Abqaiq-Yanbu (Αγωγός Αργού Πετρελαίου Ανατολής-Δύσης ή Πετρολίνη) διασχίζει τη Σαουδική Αραβία, συνδέοντας το Abqaiq με το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Το σύστημα αποτελείται από δύο γραμμές με συνολική σχεδιαστική δυναμικότητα 5 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) αργού πετρελαίου. Τον Μάρτιο του 2025, η Aramco ανέφερε ότι είχε αυξημένη δυναμικότητα σε 7 εκατ. βαρέλια/ημέρα(mb/d), αλλά οι βιώσιμες ροές δεν έχουν δοκιμαστεί σε αυτό το επίπεδο. Από τις αρχές του 2026, εκτιμάται ότι περίπου 2 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) της δυναμικότητας του αγωγού χρησιμοποιούνται, αφήνοντας μεταξύ 3 και 5 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) πλεονάζουσας δυναμικότητας, ανάλογα με τις λειτουργικές συνθήκες και τη διαθέσιμη δυναμικότητα εξαγωγής στη Δυτική Ακτή της Σαουδικής Αραβίας (Saudi West Coast).

Υπάρχει επίσης ένας αγωγός φυσικού αερίου υγρών που εκτείνεται παράλληλα με την Petroline, ο αγωγός Abqaiq-Yanbu Φυσικού Αερίου, με χωρητικότητα 300 kb/d, ο οποίος αξιοποιείται πλήρως.

Ιράν – Ο τερματικός σταθμός πετρελαίου Jask εγκαινιάστηκε επίσημα το 2021 για τη μεταφορά αργού πετρελαίου από τον αγωγό Goreh-Jask στο Jask στον Κόλπο του Ομάν. Ο αγωγός έχει αναφερόμενη χωρητικότητα 1 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d). Ωστόσο, ο αγωγός και το λιμάνι παραμένουν ουσιαστικά μη λειτουργικά. Ένα δοκιμαστικό φορτίο εξήχθη από το Jask στα τέλη του 2024, αλλά έκτοτε δεν έχει εξαχθεί περαιτέρω πετρέλαιο από το Jask. Σήμερα, ο τερματικός σταθμός δεν θεωρείται βιώσιμη επιλογή εξαγωγής αργού πετρελαίου για το ιρανικό αργό.

2.4 Πιθανές επιπτώσεις στην αγορά

Ο τεράστιος όγκος πετρελαίου που εξάγεται μέσω του Πορθμού του Ορμούζ και οι περιορισμένες επιλογές παράκαμψής του, σημαίνουν ότι οποιαδήποτε διαταραχή των ροών θα είχε τεράστιες συνέπειες για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου. Μια σημαντική αύξηση των τιμών του πετρελαίου θα ήταν αναπόφευκτη και θα δημιουργούνταν γρήγορα φυσικές ελλείψεις εάν η διαταραχή παραταθεί.

Ενώ το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από το Στενό Ορμούζ προορίζεται για τις ασιατικές αγορές, ο αντίκτυπος μιας διαταραχής στο Στενό θα ήταν παγκόσμιος λόγω του άμεσου αντίκτυπού της στην τιμολόγηση. Ο αντίκτυπος στην αγορά θα επιδεινωνόταν από το γεγονός ότι, εκτός από τη διαταραχή των αποστολών πετρελαίου που διέρχονται από το Στενό, η συντριπτική πλειοψηφία της παγκόσμιας πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητας αργού πετρελαίου θα μπορούσε επίσης να καταστεί μη διαθέσιμη.

Η παγκόσμια πλεονάζουσα παραγωγική δυναμικότητα αργού πετρελαίου (spare crude oil production capacity), την οποία κατέχει κυρίως η Σαουδική Αραβία, ξεπέρασε τα 4 εκατ. βαρέλια/ημέρα (mb/d) το τέταρτο τρίμηνο του 2025 (εξαιρουμένων των χωρών που υπόκεινται σε κυρώσεις).

3. Φυσικό Αέριο

3.1 Εξαγωγές

Με εξαίρεση τις παραδόσεις προς το Κουβέιτ, το σύνολο των εξαγωγών Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα(United Arab Emirates, UAE) διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ. Το Κατάρ είναι σήμερα ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο, με συνολικές εξαγωγές άνω των 112 δισ. κυβ. μέτρων (bcm) το 2025, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξήγαγαν μια πιο μέτρια ποσότητα 7 bcm.

Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προμήθευσαν σχεδόν 7 δισ. κυβ. μέτρων (bcm) στο Κουβέιτ το 2025, ενώ ο συνολικός όγκος Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) που διέρχεται από το Στενό ήταν λίγο πάνω από 112 bcm το 2025, που ισοδυναμεί με σχεδόν το 20% του παγκόσμιου εμπορίου Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου.

Για την προμήθεια φυσικού αερίου από το Κατάρ ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) στην παγκόσμια αγορά LNG, εκτός από τις υπάρχουσες εγκαταστάσεις υγροποίησης LNG, δεν υπάρχουν εναλλακτικές οδοί. Το Κατάρ προμηθεύει φυσικό αέριο μέσω αγωγών στα ΗΑΕ και το Ομάν μέσω του αγωγού Dolphin (σχεδόν 20,5 δις. κυβικά μέτρα το 2025). Ωστόσο, ο αγωγός έχει περιορισμένη πλεονάζουσα δυναμικότητα, ενώ οι τερματικοί σταθμοί εξαγωγής LNG του Ομάν είχαν ποσοστό αξιοποίησης σχεδόν 100%.

Οι ασιατικές αγορές αποτελούν τον κύριο προορισμό του LNG του Κατάρ και των ΗΑΕ. Το 2025, σχεδόν το 90% του συνολικού όγκου που εξήχθη μέσω των Στενών του Ορμούζ προοριζόταν για την ασιατική αγορά, ενώ το μερίδιο της Ευρώπης ήταν λίγο πάνω από 10%. Αντίστοιχα, το μερίδιο του LNG που παραδόθηκε μέσω των Στενών του Ορμούζ αντιπροσώπευε περίπου το 27% των συνολικών εισαγωγών LNG της Ασίας το 2025 και μόλις το 7% των συνολικών εισροών LNG της Ευρώπης, κατά την ίδια χρονική περίοδο.

3.2 Πιθανές επιπτώσεις στην αγορά

Μια διαταραχή στις ροές LNG που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ θα αποτελούσε σημαντικό σοκ εφοδιασμού για την παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου, δεδομένου του σημαντικού ρόλου του Κατάρ στο παγκόσμιο εμπόριο LNG και της αδυναμίας να φέρει αυτό το LNG στην αγορά μέσω εναλλακτικών διαδρομών. Η παγκόσμια προσφορά LNG θα μειωνόταν πάνω από 300 εκατ. κυβικά μέτρα/ημέρα –ποσότητα διπλάσια από τη μέση ποσότητα φυσικού αερίου που διήλθε μέσω του αγωγού NordStream το 2021. Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μονάδες υγροποίησης LNG σε άλλες αγορές εξαγωγών λειτουργούν κοντά στην ονομαστική τους δυναμικότητα, θα ήταν αδύνατο να αντικατασταθούν αυτές οι χαμένες ποσότητες σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Η απώλεια σχεδόν 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG θα τροφοδοτούσε την αστάθεια των τιμών και θα απαιτούσε περαιτέρω προσαρμογές της ζήτησης σε βασικές ασιατικές και ευρωπαϊκές αγορές εισαγωγών. Περισσότερο θα επηρεαστούν οι χώρες που εξαρτώνται έντονα από το LNG του Κατάρ και των ΗΑΕ (τόσο μέσω συμβάσεων ορισμένου χρόνου όσο και μέσω βραχυπρόθεσμων προμηθειών).

Το 2025, το Μπαγκλαντές, η Ινδία και το Πακιστάν εισήγαγαν σχεδόν τα δύο τρίτα των συνολικών προμηθειών τους σε ΥΦΑ μέσω του Πορθμού του Ορμούζ, γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες σε πιθανές διαταραχές στις ροές διαμετακόμισης (transit flows).

Επιπλέον, το φυσικό αέριο κυριαρχεί στον τομέα της ενέργειας του Μπαγκλαντές και του Πακιστάν, με την παραγωγή από φυσικό αέριο να αντιπροσωπεύει το 50% και το 25% του μείγματος εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας αντίστοιχα, το 2024. Η ανεπαρκής προμήθεια Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) θα προκαλούσε επιδείνωση της ασφάλειας εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας σε αυτές τις αγορές που είναι ευαίσθητες στις τιμές και θα μπορούσε να οδηγήσει σε περικοπές της παραγωγής στις βιομηχανίες έντασης φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων.

Ωστόσο, οι επιπτώσεις του σοκ της προσφοράς θα γίνουν αισθητές πολύ πέρα ​​από τις αγορές που εξαρτώνται άμεσα από το LNG του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Η έλλειψη αυτών των προμηθειών θα επιδεινώσει φυσικά τον ανταγωνισμό για όγκους spot LNG και θα ασκήσει ισχυρή ανοδική πίεση στις τιμές spot LNG τόσο στην Ασία όσο και στην Ευρώπη.

Ένα σοκ προσφοράς τέτοιου μεγέθους θα απαιτήσει τελικά προσαρμογές από την πλευρά της ζήτησης, συμπεριλαμβανομένης:

• της ελαχιστοποίησης της παραγωγής με φυσικό αέριο στον τομέα της ενέργειας,
• της υποχρεωτικής εξοικονόμησης ζήτησης σε δημόσια κτίρια και
• των περικοπών της παραγωγής στους βιομηχανικούς τομείς έντασης φυσικού αερίου και ενέργειας.
• https://kommon.gr/diethni/item/28877-synoptika-pliroforiaka-stoicheia-gia-to-steno-tou-ormouz-tou-stathi-lidoriki