Το Σικάγο άνοιξε το δρόμο που βαδίζουμε σήμερα…

1η Μάη: Παγκόσμια Ημέρα της Εργατικής Τάξης

Η 1η Μαΐου είναι μια ιστο­ρι­κή ημέρα για το ερ­γα­τι­κό κί­νη­μα και την Αρι­στε­ρά. Δεν είναι μια ημέρα που απλώς φτιά­χνου­με στε­φά­νια ή γιορ­τά­ζου­με την κο­ρύ­φω­ση της Άνοι­ξης. Είναι μια ημε­ρο­μη­νία σταθ­μός κατά την οποία για πε­ρισ­σό­τε­ρο από έναν αιώνα, οι ερ­γα­ζό­με­νοι/ες τι­μούν τους αγώ­νες του πα­ρελ­θό­ντος και ατε­νί­ζουν τους αγώ­νες του μέλ­λο­ντος προ­βάλ­λο­ντας τα σύγ­χρο­να αι­τή­μα­τά τους. Είναι μια ημέρα απερ­γί­ας. Με ό,τι ση­μαί­νει αυτό δια­χρο­νι­κά.

Νικόλας Κολυτάς

Σι­κά­γο 1886

«Κομ­μού­να, Σι­κά­γο, Οκτώ­βρης, Ισπα­νία, μια μέρα η επα­νά­στα­ση δε θα ‘ναι ου­το­πία» λέει ένα πα­νέ­μορ­φο σύν­θη­μα που φω­νά­ζουν κατά και­ρούς δια­δη­λω­τές στους δρό­μους της Αθή­νας. Και είναι αλή­θεια. Τα γε­γο­νό­τα του Σι­κά­γο του 1886 απο­τε­λούν το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο ερ­γα­τι­κό κόμβο μετά την Κομ­μού­να του Πα­ρι­σιού το 1871. Και όχι άδικα. Ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα οι ερ­γά­τες/τριες αρ­χί­ζουν να ορ­γα­νώ­νο­νται και να διεκ­δι­κούν. Οι απάν­θρω­πες και εξο­ντω­τι­κές συν­θή­κες ερ­γα­σί­ας της πιο βάρ­βα­ρης εκ­δο­χής του βιο­μη­χα­νι­κού κα­πι­τα­λι­σμού, τους τσά­κι­ζαν κυ­ριο­λε­κτι­κά. Δού­λευαν μέχρι και 16 ώρες την ημέρα, διέ­λυαν τα κορ­μιά τους και τα μυαλά τους στις φά­μπρι­κες, ζού­σαν σε πα­ρά­γκες και κα­λύ­βες και πλη­ρώ­νο­νταν ίσα ίσα για να τρέ­φο­νται και να ανα­πα­ρά­γουν την τάξη τους, ώστε να φέ­ρουν στον κόσμο τη νέα ερ­γα­τι­κή τάξη, τη νέα γενιά που θα γι­νό­ταν αντι­κεί­με­νο στυ­γνής εκ­με­τάλ­λευ­σης.

Έτσι λοι­πόν οι ερ­γά­τες στα με­γά­λα αστι­κά κέ­ντρα σε όλο τον κόσμο ξε­κι­νούν με δια­φο­ρε­τι­κές χρο­νι­κό­τη­τες και δυ­να­μι­κές, αλλά με κοινά κατά βάση αι­τή­μα­τα, να ορ­γα­νώ­νο­νται και να διεκ­δι­κούν. Δια­μορ­φώ­νε­ται το αί­τη­μα για 8 ώρες δου­λειά, 8 ώρες ξε­κού­ρα­ση, 8 ώρες ελεύ­θε­ρο χρόνο. Την 1η Μαΐου του 1886 τα ερ­γα­τι­κά συν­δι­κά­τα δια­δη­λώ­νουν στο Σι­κά­γο και σε άλλες πό­λεις των ΗΠΑ για το οκτά­ω­ρο. Είχαν προη­γη­θεί διεκ­δι­κή­σεις ερ­γα­τών στον Κα­να­δά το 1872. Το Σι­κά­γο είναι μια ανα­πτυσ­σό­με­νη και βιο­μη­χα­νο­ποι­η­μέ­νη πόλη.  Έχει πάνω από 1.200 ερ­γο­στά­σια με πε­ρισ­σό­τε­ρους από 350.000 ερ­γα­ζό­με­νους, η με­γά­λη πλειο­νό­τη­τα των οποί­ων είναι με­τα­νά­στες. Η από­φα­ση για απερ­για­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις την 1η Μαΐου στο Σι­κά­γο πάρ­θη­κε το 1884 στο συ­νέ­δριο της Αμε­ρι­κα­νι­κής Ομο­σπον­δί­ας Ερ­γα­σί­ας.

Στη με­γα­λειώ­δη συ­γκέ­ντρω­ση της Πρω­το­μα­γιάς του 1886 στο Σι­κά­γο συμ­με­τέ­χουν 90.000 ερ­γά­τες. Τα συν­δι­κά­τα και η πλειο­ψη­φία των ερ­γα­ζο­μέ­νων επι­διώ­κουν να συ­νε­χι­στούν οι κι­νη­το­ποι­ή­σεις και να απο­κτή­σουν διάρ­κεια. Έτσι, λοι­πόν συ­νε­χί­ζο­νται οι απερ­γί­ες σε ερ­γο­στά­σια, με απο­τέ­λε­σμα την 3η Μαΐου μία από αυτές να κα­τα­στα­λεί βά­ναυ­σα από την αστυ­νο­μία και μπρά­βους της ερ­γο­δο­σί­ας που επε­δί­ω­ξαν να βά­λουν μέσα στο ερ­γο­στά­σιο τους απερ­γο­σπά­στες. Την επό­με­νη ημέρα, 4 Μαΐου, ορ­γα­νώ­νε­ται ει­ρη­νι­κή συ­γκέ­ντρω­ση στην πλα­τεία Haymarket, που πνί­γη­κε στο αίμα. Γύρω στις 10 το βράδυ οι συ­γκε­ντρω­μέ­νοι έχουν αρ­χί­σει να δια­λύ­ο­νται. Στο βήμα βρί­σκε­ται ο τε­λευ­ταί­ος ομι­λη­τής εν μέσω βρο­χής, όταν ομάδα 180 οπλι­σμέ­νων αστυ­νο­μι­κών έφτα­σε στην πλα­τεία με σκοπό να δια­λύ­σει την ενα­πο­μεί­να­σα συ­γκέ­ντρω­ση. Ο επι­κε­φα­λής καλεί τους συ­γκε­ντρω­μέ­νους να φύ­γουν για τα σπί­τια τους. Ο ομι­λη­τής από το βήμα λέει ότι η συ­γκέ­ντρω­ση είναι ει­ρη­νι­κή. Ξαφ­νι­κά σκάει μια χει­ρο­βομ­βί­δα. Τραυ­μα­τί­ζο­νται 67 αστυ­νο­μι­κοί, οι 7 πέ­θα­ναν στη συ­νέ­χεια από τα τραύ­μα­τα. Η αστυ­νο­μία ανοί­γει πυρ κατά των συ­γκε­ντρω­μέ­νων σκο­τώ­νο­ντας αν­θρώ­πους και τραυ­μα­τί­ζο­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρους από 200. Η επί­ση­μη κα­τα­γρα­φή είναι 4 νε­κροί, χωρίς να υπο­λο­γί­ζει πόσοι τραυ­μα­τί­ες πέ­θα­ναν στη συ­νέ­χεια.

Η δίκη που ακο­λού­θη­σε ήταν μια δίκη πα­ρω­δία. Για τη χει­ρο­βομ­βί­δα κα­τη­γο­ρή­θη­καν χωρίς κα­νέ­να στοι­χείο οκτώ αναρ­χο­συν­δι­κα­λι­στές από τους ορ­γα­νω­τές της δια­δή­λω­σης, οι πε­ρισ­σό­τε­ροι Γερ­μα­νοί με­τα­νά­στες. Η ετυ­μη­γο­ρία ήταν κα­τα­δί­κη όλων σε θά­να­το, πλην ενός που του επι­βλή­θη­καν 15 χρό­νια φυ­λά­κι­ση. Η υπε­ρά­σπι­ση των ερ­γα­τών πρό­βαλ­λε βά­σι­μα το επι­χεί­ρη­μα ότι η χει­ρο­βομ­βί­δα ήταν προ­βο­κά­τσια από τους μπρά­βους συ­γκε­κρι­μέ­νου γρα­φεί­ου ντε­τέ­κτιβ που τους προ­ω­θού­σε στα ερ­γο­στά­σια για τη συ­γκρό­τη­ση του απερ­γο­σπα­στι­κού μη­χα­νι­σμού. Στην εκ­δί­κα­ση της έφε­σης ο κυ­βερ­νή­της με­τέ­τρε­ψε σε ισό­βια δύο θα­να­τι­κές ποι­νές.  Ένας από τους κα­τα­δι­κα­σμέ­νους αυ­το­κτό­νη­σε, ενώ οι άλλοι 4 οδη­γή­θη­καν στην αγ­χό­νη τρα­γου­δώ­ντας τη «Μασ­σα­λιώ­τι­δα». Η δίκη για τα γε­γο­νό­τα του Σι­κά­γο είναι μία από τις με­γα­λύ­τε­ρες υπο­θέ­σεις κα­κο­δι­κί­ας στις ΗΠΑ. Το 1893, επτά χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, ο κυ­βερ­νή­της του Ιλι­νόις πα­ρα­δέ­χτη­κε πως όλοι οι κα­τη­γο­ρού­με­νοι ήταν αθώοι. Οποια­δή­πο­τε ομοιό­τη­τα με πρό­σω­πα και κα­τα­στά­σεις στο σή­με­ρα, όσον αφορά στην αντι­με­τώ­πι­ση απερ­γών και συν­δι­κα­λι­στών από τη δι­κα­στι­κή εξου­σία, μόνο τυ­χαία δεν είναι.

Η Πρω­το­μα­γιά στην Ελ­λά­δα
Ο αντί­κτυ­πος της διε­θνούς Πρω­το­μα­γιάς δε θα μπο­ρού­σε να μην έφτα­νε και στην Ελ­λά­δα. Η πρώτη κα­τα­γρα­φή πρω­το­μα­γιά­τι­κης συ­γκέ­ντρω­σης γί­νε­ται το 1892, με ορ­γα­νω­τή τον σο­σια­λι­στή Σταύ­ρο Καλ­λέρ­γη. Συμ­με­τεί­χαν πε­ρί­που 30 ερ­γά­τες που είχαν επα­φές με τον Κε­ντρι­κό Σο­σια­λι­στι­κό Σύλ­λο­γο του Καλ­λέρ­γη. Τα επό­με­να χρό­νια οι πρω­το­μα­γιά­τι­κες συ­γκε­ντρώ­σεις δυ­να­μώ­νουν φτά­νο­ντας τα 6000 άτομα το 1894. Τα αι­τή­μα­τα ήταν Κυ­ρια­κή αργία, οκτά­ω­ρο και κρα­τι­κή ασφά­λι­ση στους “πα­θό­ντες εν τη ερ­γα­σία”. Πριν από αυτές τις επί­ση­μες συ­γκε­ντρώ­σεις, όμως, είχαν προη­γη­θεί οι απερ­για­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις των κα­πνερ­γα­τών στην υπό οθω­μα­νι­κό έλεγ­χο Δράμα το 1888, με κύριο αί­τη­μα τη 10ωρη ερ­γα­σία. Αντι­λαμ­βά­νε­ται κα­νείς σε τι συν­θή­κες ερ­γά­ζο­νταν οι κα­πνερ­γά­τες στις τε­ρά­στιες κα­πνο­καλ­λιέρ­γειες της επο­χής.

Δυ­να­μι­κά η Πρω­το­μα­γιά επα­νεμ­φα­νί­ζε­ται στην Ελ­λά­δα το 1911 στη Θεσ­σα­λο­νί­κη με διορ­γα­νώ­τρια τη Φε­ντε­ρα­σιόν, μια με­γά­λη πο­λυ­ε­θνι­κή ερ­γα­τι­κή ορ­γά­νω­ση της πόλης, με ιδρυ­τή και ηγέτη τον σο­σια­λι­στή Αβρα­άμ Μπε­να­ρό­για. Ο Μπε­να­ρό­για θα συλ­λη­φθεί μαζί με άλ­λους πρω­τερ­γά­τες της απερ­για­κής κί­νη­σης και θα εξο­ρι­σθεί στη Σερ­βία. Την ίδια χρο­νιά, συ­γκέ­ντρω­ση ορ­γα­νώ­θη­κε και στην Αθήνα στο Μετς με πρω­το­βου­λία της σο­σια­λι­στι­κής ομά­δας του Νίκου Γιαν­νιού. Το βα­σι­κό αί­τη­μα ήταν: 8 ώρες δου­λειά, 8 ώρες ανά­παυ­ση, 8 ώρες ύπνος. Ακο­λου­θούν οι Βαλ­κα­νι­κοί Πό­λε­μοι και ο Α’ Πα­γκό­σμιος Πό­λε­μος, με απο­τέ­λε­σμα οι πρω­το­μα­γιά­τι­κες εκ­δη­λώ­σεις να ατο­νή­σουν και να εκλεί­ψουν. Επα­νεμ­φα­νί­ζο­νται το 1919, έπει­τα από την ίδρυ­ση της Γε­νι­κής Συ­νο­μο­σπον­δί­ας Ερ­γα­τών Ελ­λά­δας (ΓΣΕΕ) και του Σο­σια­λι­στι­κού Ερ­γα­τι­κού Κόμ­μα­τος Ελ­λά­δας (ΣΕΚΕ) που υπήρ­ξε ο πρό­δρο­μος του με­τέ­πει­τα ΚΚΕ. Η Πρω­το­μα­γιά­τι­κη συ­γκέ­ντρω­ση του 1924 στην πλα­τεία Θε­ά­τρου στην Αθήνα ήταν η πρώτη μα­τω­μέ­νη Πρω­το­μα­γιά, με απο­λο­γι­σμό ένα νεκρό και 17 τραυ­μα­τί­ες. Ο ερ­γά­της Σω­τή­ρης Πα­ρα­σκευα­ΐ­δης είναι ο πρώ­τος νε­κρός σε πρω­το­μα­γιά­τι­κη εκ­δή­λω­ση στην Ελ­λά­δα.

Θεσ­σα­λο­νί­κη και Και­σα­ρια­νή

Ση­μείο ανα­φο­ράς στις εγ­χώ­ριες Πρω­το­μα­γιές, όμως, είναι εκεί­νη του 1936 στη Θεσ­σα­λο­νί­κη. Είχε προη­γη­θεί η με­σο­πο­λε­μι­κή κρίση με το κραχ του 1929 και τη στάση πλη­ρω­μών του 1932. Ήδη από τον Φε­βρουά­ριο της ίδιας χρο­νιάς η ερ­γα­τι­κή τάξη της πόλης ήταν στο πόδι. Στις 4 Μαΐου πραγ­μα­το­ποιεί­ται μια δυ­να­μι­κή πο­ρεία κα­πνερ­γα­τών που φτά­νει τα 10.000 άτομα. Σε αυτήν εισ­ρέ­ουν κα­τα­στη­μα­τάρ­χες που κλεί­νουν τα μα­γα­ζιά τους σε έν­δει­ξη αλ­λη­λεγ­γύ­ης αλλά και πολ­λοί άλλοι πο­λί­τες που εν­θου­σιά­στη­καν από την κί­νη­ση. Οι απερ­για­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις εξα­πλώ­νο­νται πα­νελ­λα­δι­κώς. Ση­μα­ντι­κές κι­νή­σεις ση­μειώ­νο­νται σε Αγρί­νιο, Ξάνθη, Κο­μο­τη­νή, Σέρ­ρες, Ελευ­σί­να. Το Σάβ­βα­το 9 Μαΐου στη Θεσ­σα­λο­νί­κη δια­δη­λώ­νουν 50.000 ερ­γα­ζό­με­νοι. Η αστυ­νο­μία σκο­τώ­νει 12 ερ­γά­τες. Ανά­με­σά τους βρί­σκε­ται ο 25χρο­νος αυ­το­κι­νη­τι­στής Τάσος Τού­σης. Ο θρή­νος της μάνας του που κλαί­ει γο­να­τι­στή πάνω από το πτώμα του, ο οποί­ος απο­τυ­πώ­θη­κε σε μια συ­γκλο­νι­στι­κή φω­το­γρα­φία που δη­μο­σιεύ­τη­κε στο πρω­το­σέ­λι­δο του Ρι­ζο­σπά­στη, ήταν η πηγή έμπνευ­σης του Γιάν­νη Ρί­τσου για τον “Επι­τά­φιο”.

Η Πρω­το­μα­γιά, όμως, που ση­μά­δε­ψε με το πιο αι­μα­τη­ρό τρόπο την ιστο­ρία του εγ­χώ­ριου ερ­γα­τι­κού κι­νή­μα­τος και της Αρι­στε­ράς ήταν εκεί­νη του 1944 στην Και­σα­ρια­νή. Οι να­ζι­στι­κές δυ­νά­μεις εκτε­λούν στο Σκο­πευ­τή­ριο της Και­σα­ρια­νής 200 κομ­μου­νι­στές αγω­νι­στές. Οι 170 ήταν πρώην κρα­τού­με­νοι επί δι­κτα­το­ρί­ας Με­τα­ξά στην Ακρο­ναυ­πλία, τους οποί­ους οι Γερ­μα­νοί μετά τη συν­θη­κο­λό­γη­ση των Ιτα­λών είχαν με­τα­φέ­ρει τον Σε­πτέμ­βριο του 1943 στο Χαϊ­δά­ρι και οι υπό­λοι­ποι εξό­ρι­στοι από την Ανάφη. Το αίμα των εκτε­λε­σμέ­νων της Και­σα­ρια­νής είναι ένα ση­μείο σταθ­μός για όσου πα­λεύ­ουν μέχρι σή­με­ρα για μια κα­λύ­τε­ρη ζωή.

Σή­με­ρα

Στα με­τα­πο­λε­μι­κά χρό­νια και ιδίως στη με­τα­πο­λί­τευ­ση η ερ­γα­τι­κή Πρω­το­μα­γιά έγινε ένα πα­νί­σχυ­ρο όπλο στα χέρια των ερ­γα­ζο­μέ­νων. Οι δυ­να­μι­κές συ­γκε­ντρώ­σεις και τα αι­τή­μα­τα που συν­δέ­ο­νταν κάθε χρο­νιά με την εκά­στο­τε συ­γκυ­ρία, της προ­σέ­δω­σαν με­γά­λο κύρος ανά­με­σα στους ερ­γα­ζό­με­νους. Αυτός είναι και ο λόγος που οι κα­πι­τα­λι­στές και το σύ­στη­μά τους εν γένει προ­σπά­θη­σε να επα­να­νοη­μα­το­δο­τή­σει την έν­νοιά της, ταυ­τί­ζο­ντάς την με την Άνοι­ξη, τα στε­φά­νια, τη συ­νερ­γα­σία ερ­γα­τών-αφε­ντι­κών. Η Πρω­το­μα­γιά επι­χει­ρή­θη­κε να γίνει αργία και όχι απερ­γία, σε μια προ­σπά­θεια να φανεί το αν­θρώ­πι­νο πρό­σω­πο των κάθε λογής στυ­γνών εκ­με­ταλ­λευ­τών. Όμως, η ιστο­ρι­κή μνήμη και οι αγώ­νες του σή­με­ρα έχουν απο­τρέ­ψει αυτή τη λα­θρο­χει­ρία. Οι ερ­γά­τες και οι ερ­γά­τριες πα­γκο­σμί­ως κρα­τούν στα χέρια τους τη δύ­να­μη που κρύ­βει αυτή η ημε­ρο­μη­νία.

Ποιος ξε­χνά­ει τις με­γα­λειώ­δεις συ­γκε­ντρώ­σεις της με­τα­πο­λί­τευ­σης, τις τε­ρά­στιες δια­δη­λώ­σεις της πε­ριό­δου των μνη­μο­νί­ων ή ακόμη και τις ση­μα­ντι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις εν μέσω πα­γκό­σμιας υγειο­νο­μι­κής κρί­σης; Οι από πάνω, σί­γου­ρα δεν τις ξε­χνούν και σί­γου­ρα τις φο­βού­νται για το μέλ­λον. Γι’ αυτό έχει πολύ με­γά­λη ση­μα­σία, σε μια πε­ρί­ο­δο που τσα­κί­ζο­νται κυ­ριο­λε­κτι­κά οι ερ­γα­τι­κές κα­τα­κτή­σεις αιώ­νων, που δεν υπάρ­χουν ωρά­ρια, που είναι εξαϋ­λω­μέ­νες οι συλ­λο­γι­κές συμ­βά­σεις, που οι μι­σθοί είναι πε­τσο­κομ­μέ­νοι, που μα­στί­ζει η αδή­λω­τη και μαύρη ερ­γα­σία και που τα ερ­γα­τι­κά ατυ­χή­μα­τα δια­δέ­χο­νται το ένα το άλλο, να βγού­με ξανά στους δρό­μους. Ει­δι­κά τη φε­τι­νή Πρω­το­μα­γιά, που είναι κυ­ριο­λε­κτι­κά λίγες εβδο­μά­δες πριν τη διε­ξα­γω­γή των εκλο­γών. Το ερ­γα­τι­κό κί­νη­μα και η Αρι­στε­ρά πρέ­πει να στεί­λουν ένα ισχυ­ρό μή­νυ­μα τόσο στο Μη­τσο­τά­κη, όσο και στον Τσί­πρα, ότι τα παι­χνί­δια τους απέ­να­ντι στην ερ­γα­τι­κή τάξη τε­λεί­ω­σαν. Ότι η δύ­να­μη των ερ­γα­ζο­μέ­νων θα είναι το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο ανά­χω­μα μπρο­στά στα σχέ­διά τους. Μόνο έτσι θα τι­μη­θεί αυτή η ιστο­ρι­κή ημέρα, όπως της αρ­μό­ζει.

rproject.gr