Είναι σαφές ότι η περίοδος των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο έγινε ήδη παρελθόν στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η Τουρκία, ανακηρύσσοντας δύο Θαλάσσια Πάρκα στο Αιγαίο (το πρώτο στο βορειοανατολικό Αιγαίο και το δεύτερο στην πιο κρίσιμη περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου, που περιβάλει το Καστελόριζο), πληρώνει την ελληνική κυβέρνηση με το ίδιο ακριβώς νόμισμα, και αφού επί έναν ολόκληρο χρόνο κατήγγειλε ως «μονομερή και παράνομη» την ελληνική απόφαση για την ανακήρυξη του Θαλάσσιου Πάρκου στο κεντρικό και ανατολικό Αιγαίο, αλλά και την «πώληση» στη Chevron και την Exxon Mobil των θαλάσσιων «οικοπέδων» στα διεθνή ύδατα μεταξύ Πελοποννήσου και Κρήτης (που παρεμπιπτόντως «κλείνει» όλους τους ναυτικούς «διαδρόμους» μετάβασης από το Αιγαίο προς την Κεντρική Μεσόγειο…).
Οι αντιδράσεις της ελληνικής πλευράς είναι χαρακτηριστικές. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε ότι «θέλουμε την ειρήνη. Αλλά την θέλουμε από θέση ισχύος», απειλώντας την Άγκυρα με «απαντήσεις επί του πεδίου». Η εφημερίδα «Το Βήμα», του «δημοκρατικού»-κεντρώου πολιτικού χώρου, που συνήθως αποστασιοποιείται από τις κραυγές της εθνικιστικής Δεξιάς, κατέληγε το editorial διευθυντικού στελέχους της με μια φράση που θυμίζει άλλες εποχές: «… Ανήκεις στο κλειστό κλαμπ των αρχαίων πολιτισμών (σσ: !), έχεις απορροφήσει στο ιστορικό σου DNA μια ολόκληρη αυτοκρατορία, τη βυζαντινή (σσ: !!) και εδώ και 3.000 χρόνια επιβιώνεις με τη γλώσσα σου, η οποία διατηρεί πολλές λέξεις από την αρχαία της αυθεντικότητα, ακόμα και την ομηρική (σσ: !!!). Άρα, θα είσαι έτοιμος και για έναν ακόμα kavga (καβγά)…».
Είναι γνωστό από την ιστορία (όχι την αρχαία, αλλά τη σύγχρονη) ότι όταν οι από πάνω μιλάνε για «καιρούς δοξασμένους» καλώντας σε ετοιμότητα για έναν «καβγά» (μεταξύ κρατών και των στρατών τους!), τότε οι από κάτω έχουν κάθε λόγο να ανησυχούν για την ειρήνη. Και δυστυχώς, η στάση των αντιπολιτεύσεων, συμπεριλαμβάνοντας πολλούς αυτοαποκαλούμενους «αριστερούς» κομματικούς συσχετισμούς, συνέκλινε σε αυτήν την κατεύθυνση, κατηγορώντας τον Μητσοτάκη κυρίως για ψοφοδεή πολιτική απέναντι στις «προκλήσεις» του Ερντογάν. Ποια, όμως, είναι η πραγματική κατάσταση;
Η υποκρισία της περιόδου «ήρεμων νερών»
Η στροφή των δυο κυβερνήσεων προς την αποφυγή του κινδύνου ενός «θερμού επεισοδίου» μεταξύ τους, προς την πολιτική που ονομάστηκε «ήρεμα νερά», επισημοποιήθηκε το Δεκέμβρη του 2023 και περιγράφεται από τη Διακήρυξη των Αθηνών.
Λίγους μόνο μήνες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ηγεσία του ΝΑΤΟ απαιτούσε τότε από όλα τα μέλη της ευρωατλαντικής συμμαχίας μια μεγαλύτερη αυτοπειθάρχηση, που θα απέκλειε κάθε «μείζον» επεισόδιο στους μεταξύ τους ανταγωνισμούς. Ταυτόχρονα όμως υπήρχαν και εσωτερικοί λόγοι, εσωτερικές ανάγκες και των δυο κρατών προς αυτήν τη στροφή.
Η Τουρκία, έχοντας επίγνωση των επερχόμενων στρατηγικών ανατροπών στη Μέση Ανατολή, είχε πιεστικό συμφέρον να εκτονώσει τις όποιες πιέσεις στα δυτικά της όρια. Στα χρόνια που ακολούθησαν το 2023 τροποποίησε άρδην το πολεμικό δόγμα του τουρκικού στρατού και μετέφερε περίπου όλες τις αξιόμαχες μονάδες στα νότια και νοτιοανατολικά σύνορά της. Όμως αυτό το στοιχείο δεν πρέπει να συσκοτίζει τη «μεγάλη εικόνα»: Η Τουρκία έχει πληθυσμό που προσεγγίζει τα 100 εκατομμύρια, η οικονομία της είναι πολλαπλάσια σε όγκο της ελληνικής, ο στρατός της ξεπερνά τους 400.000 στρατεύσιμους, και η πολεμική βιομηχανία της ανεβαίνει ορμητικά στην παγκόσμια κατάταξη.
Πώς διάβασε η ελληνική πλευρά τη στροφή των «ήρεμων νερών»; Λέει σήμερα, έξω από τα δόντια, ο Γεραπετρίτης: «Αξιοποιήθηκε ο χρόνος για τη μεγέθυνση της οικονομίας και της άμυνάς μας… οι ένοπλες δυνάμεις μας σήμερα βρίσκονται σε θέση υπεροχής σε αέρα και θάλασσα… διπλωματικά, σήμερα βρισκόμαστε στο απόγειο της ισχύος μας με στρατηγικές συμφωνίες με κρίσιμες χώρες όπως οι ΗΠΑ, η Γαλλία, το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Ινδία και οι χώρες του Κόλπου… ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός και το πρόγραμμα αξιοποίησης του θαλάσσιου πλούτου κατοχυρώνουν στην πράξη τα κυριαρχικά δικαιώματά μας». Σε απλά ελληνικά αυτά σημαίνουν ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη αξιοποίησε την περίοδο των «ήρεμων νερών» ως τάιμ-άουτ στην αντιπαράθεση, με στόχο να αλλάξει σταδιακά το συσχετισμό δύναμης και να επιχειρήσει ξανά την «κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων, στην πράξη» από θέση ισχύος.
Μόνο που τα τάιμ-άουτ κάποτε τελειώνουν και η ώρα της βασικής απόφασης πλησιάζει. Λοιπόν, kavga ή μη-kavga;
Η υποκρισία των «περιβαλλοντικών» Θαλάσσιων Πάρκων και η παράγκα του Διεθνούς Δικαίου
Όταν, έναν ολόκληρο χρόνο πριν, η ελληνική πλευρά «οριοθετούσε» τα Πάρκα στο Ιόνιο και (κυρίως) στο Αιγαίο, ο Μητσοτάκης ισχυριζόταν ότι επρόκειτο για πρωτοβουλίες… περιβαλλοντικής ευαισθησίας που, τάχα, είχαν ως στόχο την προστασία των υποβρύχιων λιβαδιών ποσειδωνίας, την πάταξη της λαθραλιείας, τη μείωση της υπεραλίευσης και άλλα ωραία και ανθηρά. Την ίδια στιγμή το Λιμενικό ανακοίνωνε διαδικασίες και μηχανισμούς αστυνόμευσης των υπό δέσμευση θαλάσσιων εκτάσεων και το υπ. Εθνικής Άμυνας γνωστοποιούσε ότι (τάχα λόγω της «επικινδυνότητας των δικτύων της λαθρομετανάστευσης») τα Πάρκα θα τίθονταν υπό την εποπτεία του… Πολεμικού Ναυτικού. Επρόκειτο για μια «στην πράξη» επέκταση της κρατικής κυριαρχίας σε ζώνες ευρύτερες των 6 ναυτικών μιλίων (δηλ. των εθνικών χωρικών υδάτων) σε θαλάσσιες περιοχές που, μέχρι τότε, ήταν στο καθεστώς των διεθνών υδάτων και της συνεπαγόμενης «ελεύθερης» διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Η περιβαλλοντική ευαισθησία της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι εξ αρχής αμφισβητήσιμη. Γιατί την ίδια στιγμή «πούλησε» τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις στους διεθνείς εξορυκτικούς κολοσσούς, με στόχο την εξορυκτική εκμετάλλευση του πελαγικού βυθού. Και αυτήν ήταν μια «στην πράξη» επέκταση της κρατικής κυριαρχίας επί των διεθνών υδάτων. Να θυμίσουμε ότι στο κέντρο των «οικοπέδων» που αγόρασε η Chevron, στην περιοχή μεταξύ Κυθήρων και Αντικυθήρων, η ΕΣΣΔ διατηρούσε μέχρι τη δεκαετία του 1980 ένα μόνιμο πολεμικό αγκυροβόλιο, δηλαδή μια μόνιμη… ναυτική βάση. Να θυμίσουμε επίσης ότι όταν πρόπερσι ο διεθνής Τύπος ανέδειξε ότι στα ανοιχτά του Λακωνικού Κόλπου γινόταν μια διαρκής μεταφόρτωση λαθραίου ρωσικού πετρελαίου προς τα «νόμιμα» τάνκερ που τελικά το μετέφεραν στα μεγάλα ευρωπαϊκά λιμάνια, η κυβέρνηση Μητσοτάκη αρνήθηκε κάθε ευθύνη επικαλούμενη την αδυναμία ελέγχων στα… διεθνή ύδατα! Και την επόμενη ημέρα προχώρησε στην πιο «άγρια» πράξη κυριαρχίας επί των διεθνών υδάτων, δηλαδή στην «πώληση» των εκτάσεων της θάλασσας στις αμερικανικές πολυεθνικές.
Όλα αυτά, τότε, παρέμειναν στο απυρόβλητο των «ειδικών» περί του Διεθνούς Δικαίου. Τώρα που η Τουρκία κάνει ακριβώς τα ίδια, πολλοί ξεσπαθώνουν. Έγραψε σχετικά ο Χρ. Ροζάκης: «Το Διεθνές Δίκαιο δίνει, με τα Θαλάσσια Πάρκα, μια ακόμα ζώνη δικαιοδοσίας που αφαιρεί χώρο από την ανοιχτή θάλασσα και τη συνεπαγόμενη ελευθερία των θαλασσών… προνοεί για την προστασία του περιβάλλοντος στις περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας… αλλά, ταυτόχρονα, προβλέπει τη συνεργασία όλων των όμορων κρατών για την επίτευξη αυτού του σκοπού. Η αποφυγή μονομερών ενεργειών, για εγκατάσταση ζωνών που προβλέπονται από το Δίκαιο, αποτελεί ευαγγέλιο για το σύγχρονο Δίκαιο της Θάλασσας». Σήμερα, ο αξιότιμος καθηγητής και πρώην υφυπουργός μιλάει σωστά. Μόνο που θα έπρεπε να θυμηθεί το «ευαγγέλιο» του Διεθνούς Δικαίου και πριν ένα χρόνο. Όταν η κυβέρνηση Μητσοτάκη με την «οριοθέτηση» του Θαλάσσιου Πάρκου στο κεντρικό Αιγαίο, εγκαθιστούσε μονομερώς μια συμπαγή «τάπα» ελέγχου της ελεύθερης θάλασσας, που αρχίζει από τα δυτικά της Αντιμήλου και φτάνει στα ανατολικά της νησίδας Λέβιθα. Και που, σε συνδυασμό με το προβλεπόμενο Θαλάσσιο Πάρκο των Δωδεκανήσων, θα κάνει τη διέλευση από το Αιγαίο προς την κεντρική Μεσόγειο απολύτως ελέγξιμη από τις διαθέσεις του ελληνικού κράτους.
Όποιος νόμιζε ότι μπροστά σε αυτήν την κλιμάκωση η Τουρκία δεν θα αντιδρούσε, μάλλον κοιμόταν όρθιος. Και επειδή στο Διεθνές Δίκαιο δεν χωράει η αίτηση για την καραγκιόζικη αντίληψη «τα δικά μας – δικά μας και τα δικά τους – δικά μας», κινούμαστε πλέον στη δυναμική των μονομερών κατοχυρώσεων και των «στην πράξη» αποδείξεων. Που, ως γνωστόν, οδηγεί αναπόφευκτα σε kavga.
Το μεγάλο παιχνίδι του GSI
Όμως το μεγάλο παιχνίδι κυριαρχίας στην Ανατολική Μεσόγειο παίζεται με τον συνδυασμό «ενεργειακοί διάδρομοι – γεωπολιτικά τόξα ανάσχεσης». Το παλιό σχέδιο ενεργειακής σύνδεσης του Ισραήλ με την Ευρώπη, μέσω Κύπρου και Ελλάδας, δια του υποβρύχιου αγωγού μεταφοράς φυσικού αερίου και πετρελαίου East Med έχει γίνει άταφος νεκρός αφού οι «αγορές» αποφάνθηκαν ότι είναι ασύμφορο και τεχνικά αμφίβολης βιωσιμότητας.
Η διάδοχη εκδοχή του είναι το διαβόητο σχέδιο Great Sea Interconnector (GSI), το υποβρύχιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης του Ισραήλ με την ΕΕ, μέσω Κύπρου και Ελλάδας. Το GSI δίνει την εγγύηση στο Ισραήλ ότι ο κρατικός μηχανισμός και ο στρατός του δεν θα αντιμετωπίσει ανυπέρβλητα ενεργειακά κενά, στην όποια εξέλιξη των συγκρούσεων στη Δυτική Ασία. Σε αντάλλαγμα, το Κράτος του Ισραήλ βάζει στην παλάντζα των ανταγωνισμών το αναμφισβήτητο στρατιωτικό βάρος του, για την επιβολή ενός νέου γεωπολιτικού τόξου στην Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για το «σχήμα 3 + 1» (Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ + ΗΠΑ) που έχει ήδη πάρει σάρκα και οστά στο διπλωματικό και στρατιωτικό πεδίο.
Μια ματιά στο χάρτη «όδευσης» του GSI αρκεί για να πείσει ότι το «καλώδιο» αποτελεί το θεμέλιο για ένα τόξο κυριαρχίας του ευρωατλαντισμού στην Ανατολική Μεσόγειο, που επιπροσθέτως αποκλείει την Τουρκία από κάθε σοβαρή πρόσβαση σε αυτήν.
Τα γεωπολιτικά-διπλωματικά προβλήματα στην υλοποίηση του GSI είναι γνωστά. Οι έρευνες και οι μετρήσεις στα διεθνή ύδατα με στόχο την οικονομική εκμετάλλευση του νερού ή του βυθού –και κατά πολύ περισσότερο την πόντιση ενός μόνιμου ενεργειακού «αγωγού»– θεωρούνται πράξεις άσκησης κυριαρχίας και προϋποθέτουν τη σύμφωνη γνώμη των γειτονικών/ενδιαφερόμενων κρατών. Ο ελληνικός ισχυρισμός ότι το σύνολο της «όδευσης» του GSI περνάει μέσα από την «δυνητική» ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου, που θα εφάπτονται αν το σύμπλεγμα του Καστελόριζου αποκτήσει τη μέγιστη πιθανή επήρεια στον καθορισμό των ΑΟΖ, είναι έωλος. Γιατί η έννοια της «δυνητικής» ΑΟΖ δεν υπάρχει στο Διεθνές Δίκαιο. Τα κράτη αποκτούν δικαιώματα επί των θαλασσών μέσω των ΑΟΖ, μόνο εάν αυτές οριοθετηθούν και αναγνωριστούν με διεθνή συμφωνία.
Τα προβλήματα αυτά αναδείχθηκαν κατά το προηγούμενο σχήμα του GSI με τους Ιταλούς ανάδοχους και το ερευνητικό πλοίο Levoli Relume. Μόλις οι έρευνες ξεπέρασαν τα όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων, στα 6,5 ν. μίλια νοτιοανατολικά της Κάσου, η Τουρκία έστειλε ένα πολεμικό πλοίο που ζήτησε από τους Ιταλούς αναδόχους να δηλώσουν επισήμως τις συντεταγμένες του σημείου ερευνών. Το ερευνητικό πλοίο αποσύρθηκε φρονίμως στη βάση του και οι Ιταλοί εγκατέλειψαν το σχέδιο GSI.
Το σημείο καμπής των εξελίξεων και ο βασικός επιταχυντής των τουρκικών αντιδράσεων είναι η τωρινή γαλλική εμπλοκή: η γαλλική εταιρία Meridiam απέκτησε τη μετοχική πλειοψηφία στην ανάπτυξη του GSI, προβλέποντας ότι στο τμήμα του που θα αφορά τη διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου θα επενδυθούν πάνω από 1,9 δισ. ευρώ. Ο Μητσοτάκης ελπίζει ότι το μεγαλύτερο βάρος της Γαλλίας θα «ζορίσει» την Τουρκία, ωθώντας τον Ερντογάν να κάνει τα στραβά μάτια απέναντι στην επανεκκίνηση του σχεδίου GSI.
Αυτή η αισιοδοξία δεν επιβεβαιώνεται από τις εξελίξεις. Η Meridiam, ενεργώντας εκ μέρους του Μακρόν, επιχείρησε να εξαγοράσει την τουρκική «ελαστικότητα», υποσχόμενη γαλλικές επενδύσεις σε άλλα μεγαλόπνοα σχέδια. Όπως φαίνεται οι προτάσεις αυτές απορρίφθηκαν. Αντίθετα, η κήρυξη του τουρκικού Θαλάσσιου Πάρκου στην εκβολή των τουρκικών ακτών στη Μεσόγειο, στην περιοχή γύρω από το Καστελόριζο, αποκτά κρίσιμη σημασία: γιατί διακόπτει τη γεωγραφική συνέχεια ακόμα και των «δυνητικών» ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου και βάζει τέλος στα σενάρια ότι το πολυπόθητο GSI μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη συναίνεση ή την ανοχή της Τουρκίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η δήλωση Γεραπετρίτη για «απαντήσεις επί του πεδίου» πρέπει να γίνει κατανοητή ως απειλητική. Το σενάριο για έρευνες και μετρήσεις στα διεθνή ύδατα της Ανατολικής Μεσογείου υπό τη συνοδεία πολεμικών πλοίων είναι εξαιρετικά επικίνδυνο.
Αλλά θα πρέπει να το πάρουμε απόφαση. Αυτός είναι ο καπιταλισμός της εποχής μας. Μπορεί να φτάσει σε καταστρεπτικές συγκρούσεις, ακόμα και σε γενικευμένο πόλεμο, για έναν ακατοίκητο βράχο στη μέση του πελάγους, ή για ένα «κυριαρχικό δικαίωμα» που στο τέλος της ημέρας θα εξαργυρωθεί μόνο από τις μεγάλες κι ανεξέλεγκτες πολυεθνικές των εξορύξεων.
Και σε αυτές τις συνθήκες η στάση της Αριστεράς αποκτά στρατηγική σημασία. Δυστυχώς, και υπογραμμίζουμε το δυστυχώς, το ΠΑΣΟΚ, η ΕΛΑΣ του Τσίπρα και ο ΣΥΡΙΖΑ της μετά τον Φάμελο ηγετικής ομάδας, προτίμησαν τη ψηφοθηρική δημαγωγία που κατηγορεί τον Μητσοτάκη ως «κότα» απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις. Αλήθεια, αυτό είναι το πρόβλημα; Θα προτιμούσατε να ήταν «κόκορας» με τις πλάτες του Νετανιάχου, του Τραμπ και του Μακρόν; Αυτή η κριτική καταλήγει στο να κάνει ενέσεις αξιοπιστίας στον χρεωκοπημένο ηγέτη της νεοφιλελεύθερης πτέρυγας της Δεξιάς. Εξίσου δυστυχώς, το ΚΚΕ εγκλωβισμένο στη λογική της «υπεράσπισης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας» καταλήγει να υποβαθμίζει τόσο τους κινδύνους όσο και τις υποχρεώσεις πάλης για την αποτροπή κάθε πιθανότητας πολεμικής αναμέτρησης.
Ζούμε και παλεύουμε στην αποδώ πλευρά του Αιγαίου. Τα καθήκοντά μας είναι να σταματήσουμε τους «δικούς μας» καπιταλιστές, την κυβέρνηση και τους κρατικούς μηχανισμούς στην υπηρεσία τους. Γιατί μόνο έτσι θα είμαστε πραγματικά και ολοκληρωμένα ενάντια στην τρέλα των εξοπλισμών, ενάντια στα πολεμικά σύμφωνα με τις Μεγάλες Δυνάμεις, ενάντια στη συμμαχία με το κράτος-δολοφόνο του Ισραήλ, ολόψυχα στο πλευρό των Παλαιστινίων και πραγματικά ενάντια στο ΝΑΤΟ και τον σύγχρονο υπαρκτό ιμπεριαλισμό.
https://www.rproject.gr/article/telos-tis-periodoy-ton-iremon-neron-sto-aigaio
Σχόλια (0)