Γιατί η ελληνική οικονομία οδεύει σε νέα κρίση

Η ελληνική οικονομία, σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα, όχι μόνο έχει πλέον διαφύγει της κρίσης αλλά ισχυροποιείται επιτυγχάνοντας υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από την ΕΕ. Πρόκειται για ένα απατηλό ισχυρισμό για τέσσερις βασικά λόγους.

Πρώτο, η ελληνική οικονομία ήταν και παραμένει ουραγός της ΕΕ σε μία σειρά τομείς. Η κατά 2% αύξηση του ΑΕΠ της χώρας έναντι 1% της ΕΕ περίπου, δεν συνιστά κάποια απογείωση σε σχέση με το παρελθόν (εκτίναξη θα ήταν να είχαμε 4-5% αύξηση) και είναι φυσιολογικό επακόλουθο αντίδρασης στην πρωτύτερη καταβαράθρωση της οικονομίας. Πολύ περισσότερο που βασίστηκε στην αθρόα χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).

Κώστας Καλλωνιάτης

Δεύτερο, η αύξηση του ΑΕΠ δεν αποτελεί ανάπτυξη αλλά απλή μεγέθυνση, για τον απλό λόγο ότι το παραγωγικό υπόδειγμα της χώρας δεν έχει ουσιαστικά αλλάξει με εξαίρεση την αύξηση των εξαγωγών και την ψηφιοποίηση μεγάλου μέρους των συναλλαγών. Ο τουρισμός, το εμπόριο, και το real estate εξακολουθούν να κυριαρχούν στις προτιμήσεις των επενδυτών, ενώ η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει η βασική ατμομηχανή της οικονομίας.

Τρίτο, μία μικρή, ανοιχτή, και εξαρτημένη από τις εξαγωγές (στην ΕΕ κυρίως) οικονομία όπως η ελληνική επηρεάζεται άμεσα και δραστικά από τις εξελίξεις στην ευρωπαϊκή οικονομία, η οποία από τα τέλη του 2023 σημείωσε μία ήπια ανάκαμψη. Όμως, το 2025 από τον Αύγουστο κι ύστερα η ευρωπαϊκή βιομηχανία χάνει σταθερά έδαφος με την συνολική ανταγωνιστικότητα να υποχωρεί πανευρωπαϊκά κατά 6% από τον Νοέμβριο του 2024, καθώς η ΕΕ επωμίζεται πλέον το υψηλό κόστος του εισαγόμενου αμερικανικού φυσικού αερίου (το LNG καλύπτει το 60% της ευρωπαϊκής αγοράς), το αυξανόμενο κόστος των εμπορικών συναλλαγών με τις ΗΠΑ λόγω δασμών, το υψηλό κόστος της αύξησης των εξοπλισμών που επιβάλλει η πολεμική οικονομία, και το κόστος χρηματοδότησης της ανοιχτής πληγής της Ουκρανίας. Όχι τυχαία, οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στη Γερμανία υποχωρούν σταθερά από το 2023 ως σήμερα (βλ Διάγραμμα 1).

Δ.1. Επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στη Γερμανία (σε δις ευρώ)

Τέταρτο, η ευρωπαϊκή οικονομία επηρεάζεται επίσης άμεσα από τις εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία οι οποίες με την σειρά τους χαρακτηρίζονται από μεγάλη αβεβαιότητα μετά τις πολιτικές προστατευτισμού που έχει επιβάλλει η αμερικανική ηγεσία υπό τον Τραμπ στις άλλες χώρες και την όξυνση του ανταγωνισμού εκατέρωθεν σε ένα προβληματικό περιβάλλον υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου και διολίσθησης σε μία νέα δυνητική κρίση με πλέον πιθανό καταλύτη την γενικευμένη φούσκα των αγορών περιουσιακών στοιχείων (για τις δομικές αιτίες της επερχόμενης κρίσης είχαμε γράψει προ διμήνου το “Έρχεται κρίση χειρότερη από αυτή του 2008”). Η πλέον σημαντική ένδειξη της τάσης διολίσθησης της παγκόσμιας οικονομίας σε ύφεση, πριν ακόμη ξεσπάσει μία χρηματιστηριακή και χρηματοπιστωτική κρίση, είναι η θεαματική κάμψη του όγκου του διεθνούς εμπορίου όπως αυτή καταγράφεται στον δείκτη ναυλαγοράς χύδην ξηρού φορτίου Baltic Dry Index (βλ Διάγραμμα 2).

Δ.2. Δείκτης παγκόσμιου εμπορίου BDI

Πέμπτο, η ίδια η αμερικανική οικονομία που ως τώρα εμφανίζει ανθεκτικότητα σε ρυθμό μεγέθυνσης, σημειώνει τελευταία κάμψη του δείκτη επιχειρηματικής εμπιστοσύνης. Ενδεικτικά, ο δείκτης PMI Μεταποίησης ISM για τις ΗΠΑ μειώθηκε στο 48,2 τον Νοέμβριο του 2025, το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων μηνών, ένδειξη ότι ο μεταποιητικός τομέας συρρικνώθηκε για ένατο συνεχόμενο μήνα και με ταχύτερο ρυθμό, λόγω της μείωσης των παραδόσεων σε προμηθευτές, των νέων παραγγελιών και της απασχόλησης (βλ Διάγραμμα 3).

Δ.3. Δείκτης PMI Μεταποίησης ISM των ΗΠΑ

Με δεδομένο ότι οι χρηματοδοτήσεις από το ΤΑΑ λήγουν το 2026, η παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα της οικονομίας χειροτερεύει και το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει φθάσει πάλι σε δυσθεώρητα ύψη (βλ Διάγραμμα 4), η τάση για ύφεση στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομία και η προοπτική μιας νέας χρηματοπιστωτικής κρίσης μέσα στο 2026 αφήνουν την ελληνική οικονομία εντελώς έκθετη και ευάλωτη σε νέες μεγάλες αναταραχές. Κι αυτά όλα με μία εξαντλημένη κοινωνία στο περιθώριο και την κυβέρνηση να παραπαίει πολιτικά. Προσδεθείτε γιατί η προσγείωση μόνο ομαλή δεν θα είναι..

Δ.4. ‘Ελλειμμα τρεχουσών συναλλαγών Ελλάδας ως ποσοστό του ΑΕΠ