Όταν ο κόσμος εξεγείρεται, πόσο να δείρετε…

Η  πρωτοφανής έκρηξη του αγροτικού και κτηνοτροφικού κόσμου, τόσο σε μαζικότητα όσο και σε πανελλαδικότητα και μαχητικότητα, έχει ένα κυρίαρχο αίτιο και αυτό δεν είναι άλλο από την επιβίωση του ίδιου του κλάδου ο οποίος οδηγείται στο ξεκλήρισμα.

Οι αγρό­τες έβγα­λαν τα τρα­κτέρ τους από άκρη σε άκρη σε ολό­κλη­ρη την χώρα σαν ύστα­τη προ­σπά­θεια ανα­κο­πής μιας πο­ρεί­ας που οδη­γεί με μα­θη­μα­τι­κή ακρί­βεια στον  αφα­νι­σμό τους. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια ο αγρο­το­κτη­νο­τρο­φι­κός πλη­θυ­σμός έρ­χε­ται αντι­μέ­τω­πος με μια τε­ρά­στια αντί­φα­ση με­τα­ξύ της τιμής πώ­λη­σης των αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων που πα­ρά­γει και της τε­λι­κής τιμής του προ­ϊ­ό­ντος για τον κα­τα­να­λω­τή. Η αντί­θε­ση αυτή απο­τε­λεί δο­μι­κό στοι­χείο του κα­πι­τα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος, ευ­νο­εί τους με­σά­ζο­ντες και τις με­γά­λες αγρο­το­δια­τρο­φι­κές επι­χει­ρή­σεις και έχει δη­μιουρ­γη­θεί με­θο­δι­κά βήμα το βήμα επί σει­ράς κυ­βερ­νή­σε­ων, με απώ­τε­ρο σκοπό να προ­χω­ρή­σει η κα­πι­τα­λι­στι­κή ανα­διάρ­θρω­ση στον χώρο του πρω­το­γε­νή τομέα πε­τώ­ντας εκτός κλά­δου τους μι­κρο­με­σαί­ους αγρό­τες και κτη­νο­τρό­φους οι οποί­οι δεν μπο­ρούν να ακο­λου­θή­σουν το μο­ντέ­λο της ανα­διαρ­θρω­μέ­νης πα­ρα­γω­γής της κε­ντρι­κής Ευ­ρώ­πης.

Κώστας Τσιφής*

Τα τε­λευ­ταία 40 χρό­νια η Ελ­λά­δα ακο­λου­θώ­ντας τις επι­τα­γές της ΕΕ και των ντό­πιων αγρο­δια­τρο­φι­κών βιο­μη­χά­νων, μέσα από την ΚΑΠ (Κοινή Αγρο­τι­κή Πο­λι­τι­κή) κα­τά­φε­ρε να με­τα­τρα­πεί από χώρα με θε­τι­κό εμπο­ρι­κό ισο­ζύ­γιο σε ό,τι αφορά τα αγρο­τι­κά προ­ϊ­ό­ντα, σε μια χώρα που για να μπο­ρέ­σει να κα­λύ­ψει τις δια­τρο­φι­κές ανά­γκες της εξαρ­τά­ται όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο από τις ει­σα­γω­γές αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων. Συ­νέ­πειες της υιο­θέ­τη­σης αυτής της πο­λι­τι­κής ήταν η όξυν­ση της κοι­νω­νι­κής-τα­ξι­κής πό­λω­σης στον αγρο­τι­κό τομέα, που εκ­φρά­ζε­ται απ’ τη μια μεριά με τη συ­γκέ­ντρω­ση της γης και του ζω­ι­κού κε­φα­λαί­ου με άμεσο και έμ­με­σο τρόπο (ενοι­κί­α­ση) και του πλού­του σε όλο και λι­γό­τε­ρα χέρια με­γα­λο­α­γρο­τών και αγρο­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων, ενώ απ’ την άλλη χι­λιά­δες μι­κρο­με­σαί­οι αγρό­τες, λόγω αυτής της πο­λι­τι­κής και σε συν­δυα­σμό με την αύ­ξη­ση του κό­στους πα­ρα­γω­γής (αύ­ξη­ση της τιμής του αγρο­τι­κού πε­τρε­λαί­ου, του αγρο­τι­κού ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος, των τιμών των φυ­το­προ­στα­τευ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων, των λι­πα­σμά­των, των σπό­ρων, των μη­χα­νη­μά­των, των κτη­νια­τρι­κών φαρ­μά­κων, των ζω­ο­τρο­φών, την αύ­ξη­ση και αλ­λα­γή του τρό­που φο­ρο­λό­γη­σης από το 2014 αλλά και το κό­στος των ερ­γα­τι­κών ως από­το­κο του καλ­πά­ζο­ντος πλη­θω­ρι­σμού), ωθού­νται στην εγκα­τά­λει­ψη της αγρο­το­κτη­νο­τρο­φι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας. Στην αύ­ξη­ση του κό­στους πα­ρα­γω­γής έρ­χο­νται να προ­στε­θούν οι ζη­μιές από τα όλο και πιο συ­νή­θη ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να, οι ασθέ­νειες όπως η ευ­λο­γιά η οποία δεί­χνει την γύ­μνια του κρά­τους όσον αφορά την υπο­στε­λέ­χω­ση των κτη­νια­τρι­κών υπη­ρε­σιών και ερ­γα­στη­ρί­ων με επαρ­κές κτη­νια­τρι­κό και βοη­θη­τι­κό προ­σω­πι­κό, αλλά και οι τρά­πε­ζες που ρου­φά­νε κέρδη και από την αγρο­τι­κή πα­ρα­γω­γή των μι­κρο­με­σαί­ων, συμ­βάλ­λο­ντας στη δη­μιουρ­γία πε­ρι­βάλ­λο­ντος από­γνω­σης.

Σκάν­δα­λα και προ­τε­ραιό­τη­τες

Στις πα­ρα­πά­νω πα­θο­γέ­νειες το σκάν­δα­λο του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ ήταν το κε­ρα­σά­κι στην τούρ­τα το οποίο ήρθε να μας κα­τα­δεί­ξει με πολύ σαφή τρόπο, ότι τε­λι­κά λεφτά για την στή­ρι­ξη του πρω­το­γε­νή τομέα υπήρ­χαν αλλά πη­γαί­ναν στην στή­ρι­ξη του κομ­μα­τι­κού μη­χα­νι­σμού της Νέας Δη­μο­κρα­τί­ας και όχι στην στή­ρι­ξη της αγρο­τι­κής πα­ρα­γω­γής και της κτη­νο­τρο­φί­ας. Ούτως η άλλως ο ρόλος της ΕΕ είναι τόσο βαθιά τα­ξι­κός που έχει θε­σμο­θε­τή­σει έτσι ώστε να λαμ­βά­νουν το 80% των επι­δο­τή­σε­ων οι με­γα­λο­α­γρό­τες και οι με­γα­λο­ε­πι­χει­ρη­μα­τί­ες του αγρο­το­δια­τρο­φι­κού τομέα καθώς και οι ημέ­τε­ροι  της κυ­βέρ­νη­σης όπως φά­νη­κε μέσω του σκαν­δά­λου του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ.

Οι Ευ­ρω­παϊ­κές χώρες με το πρό­γραμ­μα Rearm Europe θα δα­πα­νή­σουν 800 δισ. ευρώ μέχρι το 2030 για εξο­πλι­σμούς, με τα 28 δις από αυτά να ανα­λο­γούν στην Ελ­λά­δα. Ο κρα­τι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2026 προ­βλέ­πει νέα κέρδη για το κε­φά­λαιο, αυ­ξη­μέ­νη φο­ρο­λο­γία, μειω­μέ­νες κοι­νω­νι­κές δα­πά­νες, εκτό­ξευ­ση των αμυ­ντι­κών εξο­πλι­σμών πλή­ρως προ­σαρ­μο­σμέ­νος στο πρό­γραμ­μα Rearm Europe. Οι πο­λε­μι­κοί προ­ϋ­πο­λο­γι­σμοί του Rearm Europe και οι προ­τά­σεις για την πε­ρί­ο­δο 2028-2034 πε­ρι­κό­πτουν από την γε­ωρ­γία και την κτη­νο­τρο­φία 300 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ προς όφε­λος της πο­λε­μι­κής βιο­μη­χα­νί­ας όπως επι­τάσ­σουν οι προ­στα­γές του Ευ­ρω­α­τλα­ντι­κου άξονα υπη­ρε­τώ­ντας τα συμ­φέ­ρο­ντα του ΝΑΤΟ και των Ελ­λή­νων επι­χει­ρη­μα­τιών που με­τα­φέ­ρουν δρα­στη­ριό­τη­τες στα εξο­πλι­στι­κά πεδία και μά­λι­στα και σε συ­νερ­γα­σία με το κρά­τος-δο­λο­φό­νο του Ισ­ρα­ήλ. Ο σύγ­χρο­νος κα­πι­τα­λι­σμός και η επι­κρά­τη­ση του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού οδη­γούν στην κα­τα­στρο­φή του λε­γό­με­νου Κρά­τους Πρό­νοιας, δη­λα­δή των κοι­νω­νι­κών κα­τα­κτή­σε­ων για στοι­χειώ­δη προ­στα­σία από τις φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές και τις ασθέ­νειες.

Στην ίδια κα­τεύ­θυν­ση των Ευ­ρω­ΝΑ­ΤΟι­κων συμ­φε­ρό­ντων του ιμπε­ρια­λι­στι­κού άξονα ΗΠΑ – ΕΕ οι κυ­ρώ­σεις κατά της Ρω­σί­ας από το 2014 έχουν απο­κό­ψει μια τε­ρά­στια αγορά διά­θε­σης των Ελ­λη­νι­κών αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων. Μια από­φα­ση που υπη­ρέ­τη­σαν όλες οι κυ­βερ­νή­σεις από το 2014 και μετά και η οποία φέρει κύρια ευ­θύ­νη για την στα­σι­μό­τη­τα των τιμών των αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων την στιγ­μή που τα έξοδα πα­ρά­γω­γης έχουν εκτι­να­χθεί την τε­λευ­ταία δε­κα­ε­τία οδη­γώ­ντας πλή­θος μι­κρο­με­σαί­ων αγρο­τών και κτη­νο­τρό­φων να εγκα­τα­λεί­ψουν τις πε­ριου­σί­ες τους, με την επαρ­χία να ερη­μώ­νει.

Το ξε­κλή­ρι­σμα του αγρο­τι­κού κλά­δου δεν είναι εγ­χώ­ριο φαι­νό­με­νο, αλλά κό­ντρα στην ρη­το­ρι­κή των λι­βελ­λο­γρά­φων της κυ­βέρ­νη­σης για τα “κα­θιε­ρω­μέ­να” χει­με­ρι­νά μπλό­κα των αγρο­τών, πα­ρα­τη­ρού­νται μα­ζι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις σε πολ­λές χώρες της  Ευ­ρώ­πης όπως στη Γαλ­λία, την Ιτα­λία και το Βέλ­γιο, με με­γά­λη έντα­ση και συμ­με­το­χή. Η σπίθα που πυ­ρο­δό­τη­σε τις κι­νη­το­ποι­ή­σεις ήταν η προ­σπά­θεια υπο­γρα­φής της συμ­φω­νί­ας ΕΕ-Mercosur η οποία ανοί­γει την ευ­ρω­παϊ­κή αγορά, με­τα­ξύ άλλων, στα φθηνά αγρο­τι­κά και κτη­νο­τρο­φι­κά προ­ϊ­ό­ντα από χώρες της Λα­τι­νι­κής Αμε­ρι­κής, η οποία ανα­στάλ­θη­κε προ­σω­ρι­νά μετά τις με­γα­λειώ­δεις αντι­δρά­σεις.

Δί­καια αι­τή­μα­τα και κυ­βερ­νη­τι­κή κο­ροϊ­δία

Είναι προ­φα­νές πως πα­ράλ­λη­λα με την εντα­τι­κο­ποί­η­ση της αγρο­τι­κής πα­ρα­γω­γής, την τάση για συ­γκέ­ντρω­ση και συ­γκε­ντρο­ποί­η­ση του φυ­τι­κού και ζω­ι­κού κε­φα­λαί­ου, υπάρ­χει συ­νει­δη­τή επι­λο­γή κα­τα­στρο­φής εκεί­νων των πα­ρα­γω­γι­κών δυ­νά­με­ων οι οποί­ες δεν έχουν πε­ρι­θώ­ρια να ανα­διαρ­θρω­θούν και ει­σα­γω­γής των αντί­στοι­χων αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων από κοι­νω­νι­κούς σχη­μα­τι­σμούς με δυ­να­τό­τη­τα πα­ρα­γω­γής με εξαι­ρε­τι­κά συ­μπιε­σμέ­νο κό­στος. Στην Ευ­ρώ­πη η πα­ρά­γω­γη των γε­ωρ­γο­κτη­νο­τρο­φι­κών προ­ϊ­ό­ντων υπό­κει­ται σε αυ­στη­ρούς κα­νο­νι­σμούς για την δρα­στι­κές ου­σί­ες των φυ­το­προ­στα­τευ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων, την προ­στα­σία του πε­ρι­βάλ­λο­ντος, στο μι­σθο­λό­γιο και τα δι­καιώ­μα­τα των ερ­γα­ζο­μέ­νων στον πρω­το­γε­νή τομέα σε συν­δυα­σμό με την εκτό­ξευ­ση της τιμής της ενέρ­γειας. Πρό­κει­ται για κα­νό­νες που αυ­ξά­νουν το κό­στος πα­ρα­γω­γής, αλλά εγ­γυώ­νται υψηλά πρό­τυ­πα  σε αντί­θε­ση με τα προ­ϊ­ό­ντα της Mercosur τα οποία πα­ρά­γο­νται με πολύ πιο χα­μη­λές προ­δια­γρα­φές, αλλά προ­σφέ­ρουν πολύ αντα­γω­νι­στι­κές τιμές για τον πα­γκό­σμιο αντα­γω­νι­σμό.

Τα αι­τή­μα­τα του αγρο­τι­κού κό­σμου σε Ελ­λά­δα και Ευ­ρώ­πη είναι δί­καια και επα­φί­ε­νται στην επι­βί­ω­σή τους. Οι κυ­βερ­νη­τι­κές εξαγ­γε­λί­ες απα­ντούν επι­φα­νεια­κά στα αι­τή­μα­τα επι­βί­ω­σης όπως είναι η ακρί­βεια στο κό­στος πα­ρα­γω­γής, οι χα­μη­λές τιμές διά­θε­σης των προ­ϊ­ό­ντων και οι συ­νέ­πειες της κλι­μα­τι­κής κρί­σης και προ­σπα­θούν να απο­ποι­η­θούν τις ευ­θύ­νες τους κα­τα­δει­κνύ­ο­ντας την ΕΕ και την ΚΑΠ για τα ανι­κα­νο­ποί­η­τα αι­τή­μα­τα. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό­τε­ρο όλων είναι ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός του αι­τή­μα­τος των κα­τώ­τα­των εγ­γυ­η­μέ­νων τιμών, οι οποί­ες προ­στα­τεύ­ουν το αγρο­το­κτη­νο­τρο­φι­κό ει­σό­δη­μα και συμ­βάλ­λουν στην αξιο­πρε­πή δια­βί­ω­ση των ερ­γα­ζο­μέ­νων στον πρω­το­γε­νή τομέα, ως μα­ξι­μα­λι­στι­κό αί­τη­μα που προ­σκρού­ει σε βα­σι­κούς ευ­ρω­παϊ­κούς κα­νό­νες και στη λει­τουρ­γία της ΚΑΠ. Ταυ­τό­χρο­να στην Ιτα­λία το σκλη­ρό σι­τά­ρι πρι­μο­δο­τεί­ται από την Ιτα­λι­κή Κυ­βέρ­νη­ση με ενι­σχύ­σεις τύπου de minimis δεί­χνο­ντας με τον πιο ξε­κά­θα­ρο τρόπο πως υπάρ­χουν τρό­ποι να ξε­πε­ρά­σει μια κυ­βέρ­νη­ση τους πε­ριο­ρι­σμούς για τα στρα­τη­γι­κής ση­μα­σί­ας αγρο­τι­κά προ­ϊ­ό­ντα της και την προ­στα­σία των πα­ρα­γω­γών του πρω­το­γε­νή τομέα οι οποί­οι συ­νει­σφέ­ρουν ση­μα­ντι­κά στο ΑΕΠ της χώρας.

Ο διά­λο­γος στον οποίο καλεί η κυ­βέρ­νη­ση τους αγρό­τες και τις αγρό­τισ­σες είναι τόσο προ­σχη­μα­τι­κός που δεν κα­τα­φέρ­νει να δη­μιουρ­γή­σει τον πο­λυ­πό­θη­το, για το σύ­στη­μα, κοι­νω­νι­κό αυ­το­μα­τι­σμό, παρά τις εντο­νό­τα­τες προ­σπά­θειες που κα­τα­βάλ­λουν κε­φά­λαιο (με­γα­λο­ξε­νο­δό­χοι κ.ά.), κυ­βέρ­νη­ση και ΜΜΕ. Είναι ηλίου φα­ει­νό­τε­ρον ότι η κυ­βέρ­νη­ση όχι μόνο δεν θέλει να βοη­θή­σει τη μι­κρο­με­σαία αγρο­τιά, αλλά χει­ρο­τε­ρεύ­ει τις υπάρ­χου­σες συν­θή­κες πα­ρα­γω­γής με την ιδιω­τι­κο­ποί­η­ση και του νερού (αρ­δευ­τι­κού και πό­σι­μου). Το πα­ρά­δειγ­μα του ΟΔΥΘ (Ορ­γα­νι­σμός Δια­χεί­ρι­σης Υδά­των Θεσ­σα­λί­ας), που την ώρα των αγρο­τι­κών κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων η κυ­βέρ­νη­ση επι­λέ­γει να ολο­κλη­ρώ­σει την εφαρ­μο­γή της λει­τουρ­γί­ας του, είναι απο­δει­κτι­κό της απα­ρέ­γκλι­της τή­ρη­σης της πο­λι­τι­κής υπέρ του κε­φα­λαί­ου και μόνον!

Σε αντί­στοι­χη κα­τεύ­θυν­ση είναι και η υπο­τα­γή στα συμ­φέ­ρο­ντα των βιο­μη­χά­νων της φέτας. Εδώ και ενά­μι­ση χρόνο αφή­νουν την ευ­λο­γιά των αι­γο­προ­βά­των να εξε­λίσ­σε­ται χωρίς ου­σια­στι­κές πα­ρεμ­βά­σεις πα­ρου­σιά­ζο­ντας ένα ακόμη απο­δει­κτι­κό στοι­χείο για το ποια­νών τα «μα­ξι­μα­λι­στι­κά» συμ­φέ­ρο­ντα στη­ρί­ζει η κυ­βέρ­νη­ση. Την ίδια πε­ρί­ο­δο που επι­δο­τεί τους ιδιώ­τες των δρό­μων για να εγ­γυ­η­θεί τα «χα­μέ­να διό­δια», αδυ­να­τεί να εγ­γυ­η­θεί τις τιμές των αγρο­το­κτη­νο­τρο­φι­κών προ­ϊ­ό­ντων.

Ο φε­τι­νός Δε­κέμ­βρης θα μεί­νει χα­ραγ­μέ­νος από την συσ­σω­ρευ­μέ­νη οργή και αγα­νά­κτη­ση του αγρο­το­κτη­νο­τρο­φι­κού κό­σμου απέ­να­ντι στην ασυ­δο­σία της κυ­βέρ­νη­σης και των πο­λι­τι­κών της ΕΕ και του κε­φα­λαί­ου, οι οποί­ες κά­νουν την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα έναν διαρ­κή αγώνα για την επι­βί­ω­ση. Η μα­χη­τι­κή ει­κό­να των τρα­κτέρ να έρ­χο­νται αντι­μέ­τω­πα με τους φραγ­μούς της αστυ­νο­μί­ας σε Ελ­λά­δα και Ευ­ρώ­πη, ανά­με­σα σε φω­τιές και οδο­φράγ­μα­τα, βάζει επι­τα­κτι­κά το ερώ­τη­μα  με ποια πα­ρα­γω­γι­κή δια­δι­κα­σία θα πρέ­πει να πα­ρά­γει ο αγρο­τι­κός κό­σμος και υπό ποιο «κοι­νω­νι­κό σχέ­διο», παίρ­νο­ντας σο­βα­ρά τον ίδιο το με­τα­σχη­μα­τι­σμό των πα­ρα­γω­γι­κών σχέ­σε­ων προς μια κοι­νω­νι­κο­ποι­η­μέ­νη κα­τεύ­θυν­ση.

Κό­ντρα στο ση­με­ρι­νό πρό­τυ­πο, στο κέ­ντρο της αγρο­τι­κής πα­ρα­γω­γής πρέ­πει να μπουν οι δια­τρο­φι­κές ανά­γκες της κοι­νω­νι­κής πλειο­ψη­φί­ας, οι ανά­γκες των πα­ρα­γω­γών και η δια­λε­κτι­κή αρ­μο­νι­κή σχέση με τη φύση. Η αλ­λη­λεγ­γύη στον αγώνα των αγρο­τών και των κτη­νο­τρό­φων συν­δέ­ε­ται άμεσα με την πρό­σβα­ση σε φθηνή και ποιο­τι­κή τροφή γι’ αυτό και η κοι­νω­νία συ­νε­χί­ζει να στη­ρί­ζει με συ­ντρι­πτι­κά πο­σο­στά τις κι­νη­το­ποι­ή­σεις, μέχρι την τε­λι­κή νίκη.

*Γε­ω­πό­νος-αγρό­της, Λά­ρι­σα

https://rproject.gr/article/otan-o-kosmos-exegeiretai-poso-na-deirete