του Γιάννη Αγγέλη
Όλα σχεδόν τα ΜΜΕ τις τελευταίες ημέρες, «στολίζουν» τις αναφορές τους στα ρεπορτάζ από τις εξελίξεις στο Ιράν υπογραμμίζοντας την κατάρρευση του ιρανικού νομίσματος του ριάλ, το οποίο έχει βυθιστεί κυριολεκτικά σε μία ισοτιμία 1,47 εκατομμυρίων ριάλ ανά δολάριο. Και καθιστά πλέον αβίωτη την ζωή στο Ιράν με πληθωρισμό που θυμίζει τις ημέρες της δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Αυτή η οικονομική κατάρρευση βρίσκεται πίσω από τις -απολύτως δικαιολογημένες από την ακρίβεια, τον πληθωρισμό και την ανέχεια μαζικές διαδηλώσεις και συγκρούσεις των τελευταίων εβδομάδων– τις οποίες επιχειρούν να εκμεταλλευτούν ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, ο Τραμπ, το Ισραήλ και ο απόγονος του Σάχη Παχλεβί. Στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με το οικονομικό υπόβαθρο της κατάστασης στο Ιράν – που φωτίζει, πιστεύουμε, τη φύση των κοινωνικών συγκρούσεων στη χώρα.
Η κατάρρευση αυτή εμφανίζεται στις περισσότερες περιπτώσεις σαν αποτέλεσμα της εσωτερικής διαφθοράς και κακοδιαχείρισης. Η αλήθεια, όπως πάντα, είναι εντελώς διαφορετική.
Και στο Ιράν όπως και σε τόσες άλλες περιπτώσεις η ιμπεριαλιστική πίεση εμφανίζεται πριν από τα «όπλα» με την μορφή των «κυρώσεων». Για το Ιράν αυτός ο εφιάλτης έχει πίσω του τέσσερις δεκαετίες ασφυκτικού οικονομικού και στρατιωτικού αποκλεισμού. Και κορυφώθηκε το 2025, αποκαλύπτοντας και πυροδοτώντας κάθε δομική αδυναμία και ανεπάρκεια της ιρανικής οικονομίας.
Το καθεστώς των κυρώσεων και του οικονομικού αποκλεισμού ξεκίνησε το 1979 με την ανατροπή του Σάχη από την ιρανική επανάσταση και εντάθηκε σε ακραίες διαστάσεις την τελευταία δεκαετία.
Η περιβόητη «αποχώρηση» του Trump από την πυρηνική συμφωνία το 2018 και η επαναφορά σε μεγαλύτερη έκταση των αμερικανικών κυρώσεων διέκοψε σχεδόν ολοκληρωτικά τη σχέση τού Ιράν με το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα περιορίζοντας σε επίπεδο νομισματικού πνιγμού την πρόσβασή του σε δολάρια από τις εξαγωγές πετρελαίου. Οι ξένες επενδύσεις εξανεμίστηκαν, οι διεθνείς εταιρείες που είχαν μείνει στο Ιράν αποσύρθηκαν και η οικονομία της χώρας έμεινε χωρίς πρόσβαση σε κεφάλαια και πρόσβαση σε μηχανήματα και τεχνολογία με μοναδικές εξαιρέσεις την διέξοδο προς την Ρωσία και την Κίνα.
Το καθοριστικό κατά πως φαίνεται πλήγμα ήρθε τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν επανενεργοποιήθηκαν οι οριζόντιες κυρώσεις του ΟΗΕ μέσω του λεγόμενου “Snapback Mechanism”. Αυτή η κίνηση ολοκλήρωσε τον οικονομικό αποκλεισμό, αφαιρώντας από την Τεχεράνη κάθε περιθώριο ελιγμών και διαχείρισης των προβλημάτων της.
Η πρόσβαση σε ξένο συνάλλαγμα περιορίστηκε σε «ανεπίσημα» δίκτυα προς κινεζικά διυλιστήρια που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο με τεράστιες εκπτώσεις. Το ετήσιο κόστος αυτής προσπάθειας παράκαμψης των κυρώσεων εκτιμάται σύμφωνα με τα διεθνή οικονομικά ΜΜΕ σε 5 δισεκατομμύρια δολάρια (από εκτιμήσεις του ΔΝΤ), κεφάλαια δηλαδή που χάνονται απλώς για να λειτουργήσει στοιχειωδώς η οικονομία.
Σαν να μην έφθαναν αυτά, μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον, το Ιράν, με τεράστια αποθέματα πετρελαίου, βρέθηκε παγιδευμένο σε μια δεύτερη μέγγενη, την κατάρρευση των τιμών του αργού πετρελαίου. Το 2025, το Brent crude έπεσε κατά 18% σε περίπου 60 δολάρια το βαρέλι. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό για το Ιράν αρκεί να λάβουμε υπόψη ότι για να ισοσκελιστεί ο προϋπολογισμός του –σύμφωνα με το ΔΝΤ– το πετρέλαιο θα έπρεπε να πουλιέται στα… 165 δολάρια το βαρέλι!
Η ιρανική οικονομία δηλαδή βρέθηκε μεταξύ της Σκύλας των κυρώσεων που περιορίζουν τις ποσότητες που μπορεί να παράγει και να εξάγει, και της Χάρυβδης των χαμηλών τιμών που μειώνουν τα έσοδα από την έτσι κι αλλιώς μειωμένη παραγωγή. Με απλά λόγια αποδεκατίστηκε η κύρια και μοναδική πηγή κρατικών εσόδων. Και για να το μεταφράσουμε στην γλώσσα της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ριάλ, η κυβέρνηση της Τεχεράνης έχασε τη μοναδική πηγή συναλλάγματος, που θα επέτρεπε στην Κεντρική της Τράπεζα να ασκήσει την δυνατότητα σταθεροποίησης του νομίσματος.
Πέραν αυτών, όμως, υπήρξε και μια τρίτη εξωτερική «πίεση», καθαρά στρατιωτική. Τον Ιούνιο του 2025, ο 12ήμερος πόλεμος με το Ισραήλ και οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της πυρηνικής υποδομής και σκότωσαν δεκάδες στρατιωτικούς αξιωματούχους και επιστήμονες. Αυτή η «ζημιά» συνοδεύτηκε από την κατάρρευση ή συρρίκνωση της ισχύος περιφερειακών συμμάχων, όπως στη Συρία, την Hezbollah στο Λίβανο κ.λπ. Το Ιράν έχασε όχι μόνο στρατιωτική ισχύ στο εσωτερικό του, αλλά και γεωπολιτική επιρροή που παραδοσιακά του έδινε ένα διαπραγματευτικό χαρτί που κρατούσε έμμεσα και ανεπισήμως ανοιχτά κάποια παράθυρα και προσβάσεις στις αγορές.
Αυτοί οι τρεις παράγοντες στην συνδυασμένη συνέπειά τους, οι κυρώσεις, η πτώση της τιμής του πετρελαίου και η στρατιωτική «ζημιά», στάθηκαν καθοριστικές στην τρέχουσα συγκυρία, καθώς πυροδότησαν κάθε δομικό εσωτερικό πρόβλημα (διαφθορά στο τραπεζικό σύστημα, κακοδιαχείριση κρατικών επιχειρήσεων, στρατιωτικοποίηση του προϋπολογισμού, κ.λπ.) που μέχρι τότε μπορούσε να διαχειριστεί έστω και με δυσκολία η Τεχεράνη. Όταν οι εξωτερικές συνθήκες άρχισαν να σφίγγουν και ξεπέρασαν τα όρια «αντοχής», οι εσωτερικές κοινωνικές αντιφάσεις εξερράγησαν. Το ριάλ δεν κατέρρευσε επειδή οι Ιρανοί δεν ήξεραν να διαχειριστούν την οικονομία τους, κατέρρευσε επειδή το εξωτερικό περιβάλλον έγινε τόσο εχθρικό που καμία διαχείριση με το υπάρχον πολιτικό καθεστώς δεν θα μπορούσε να το αντέξει…
Όμως το ερώτημα πλέον δεν αφορά την τύχη του ιρανικού ριάλ, αλλά το πώς τα θεμέλια της ιρανικής επανάστασης θα κινητοποιήσουν τις δυνάμεις του λαού και της ιρανικής εργατικής τάξης, απέναντι στην ιμπεριαλιστική και σιωνιστική επιβουλή στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής με σημείο αναφοράς μετά την Γάζα, το Ιράν.
https://www.neaprooptiki.gr/i-krisi-sto-iran-kai-i-katarrefsi-tou-rial/
Σχόλια (0)