Ο Άρης, ο υπόκοσμος και άλλες ιστορίες…

Ο Άρης, ο υπόκοσμος και άλλες ιστορίες…

  • |

Το βιβλίο που μοίρασε η «Εφ.Συν.» στους αναγνώστες της το Σάββατο 11/12, με τίτλο «Ο Άρης Βελουχιώτης και ο υπόκοσμος», υπήρξε μια πολύ κακή έκπληξη. Όχι γιατί αποτυγχάνει να επιβεβαιώσει τον υπότιτλό του (Ανατροπή στην ως τώρα γνωστή βιογραφία του), αλλά γιατί επαναφέρει μέσα στην κρίσιμη συζήτηση για την ιστορία της Αριστεράς τα πιο φτηνά υλικά.

Το βι­βλίο (με τις υπο­γρα­φές των Γ. Πε­τρό­που­λου, Ν. Χα­τζη­δη­μη­τρά­κου, Γ. Σιού­λα) ξε­κι­νά­ει με την «απο­κά­λυ­ψη» ότι ο Άρης στα νε­α­νι­κά του χρό­νια, ως Θα­νά­σης Κλά­ρας, είχε πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά, είχε συλ­λη­φθεί ως μέλος μιας «σπεί­ρας» διαρ­ρη­κτών και είχε κα­τα­δι­κα­στεί. Για όσους έχουν από νω­ρί­τε­ρα ξε­κό­ψει από μια αγιο­γρα­φι­κή σχολή ιστο­ρί­ας μέσα στην Αρι­στε­ρά, το γε­γο­νός ήταν γνω­στό. Όπως ήταν γνω­στό και το ότι ο Θα­νά­σης Κλά­ρας, στα πρώτα βή­μα­τα της πο­λι­τι­κο­ποί­η­σής του, είχε έρθει σε επαφή με τον Αρ­χειο­μαρ­ξι­σμό, γνω­ρί­ζο­ντας τον συ­ντο­πί­τη του ηγέτη του Αρ­χεί­ου, Δ. Γιω­τό­που­λο.

Αντώνης Νταβανέλος

Το και­νούρ­γιο συ­μπέ­ρα­σμα που (τρα­βώ­ντας τα πράγ­μα­τα από τα μαλ­λιά…) βγά­ζουν αυ­θαί­ρε­τα οι συγ­γρα­φείς αυτού του πο­νή­μα­τος, είναι η διά­στα­ση που δί­νουν σε αυτό το επει­σό­διο: Ο με­τέ­πει­τα Άρης ξε­κί­νη­σε, λένε, «βου­τηγ­μέ­νος στον βούρ­κο του υπο­κό­σμου».

Εμ­φα­νί­ζε­ται εδώ μια ανε­πί­τρε­πτη έλ­λει­ψη της γε­νι­κής αί­σθη­σης της ιστο­ρι­κής πε­ριό­δου όπου εντάσ­σε­ται κάθε συ­γκε­κρι­μέ­νο γε­γο­νός. Για την ερ­γα­τι­κή τάξη και τις προ­σφυ­γι­κές μάζες, δη­λα­δή για τα βα­σι­κά υπο­κεί­με­να του με­γά­λου κι­νή­μα­τος της Αντί­στα­σης, η ζωή στις δε­κα­ε­τί­ες του ’20 και του ’30 δεν ήταν «ζά­χα­ρη ψι­λή-τριμ­μέ­νη». Η μι­ζέ­ρια και η κα­τα­πί­ε­ση στις ερ­γα­το­γει­το­νιές και στους προ­σφυ­γι­κούς συ­νοι­κι­σμούς έκανε την ερ­γα­τι­κή/κομ­μου­νι­στι­κή μα­χη­τι­κό­τη­τα να ανα­πτύσ­σε­ται πα­ράλ­λη­λα με τα «λού­μπεν» στοι­χεία μιας λαϊ­κής υπο­κουλ­τού­ρας: με τα ρε­μπέ­τι­κα, με τη «μα­γκιά», με τα χα­σί­σια, με τη σύ­φι­λη, με τη μι­κρο­πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τα κ.ο.κ. Η Αρι­στε­ρά της επο­χής δεν χτί­στη­κε στρα­το­λο­γώ­ντας κα­λο­κου­ρε­μέ­νους, κα­λο­ξυ­ρι­σμέ­νους, κου­στου­μα­ρι­σμέ­νους, «κα­θα­ρού­τσι­κους» κομ­μου­νι­στές. Αυτές οι σκλη­ρές και αντι­φα­τι­κές «ρίζες» της γε­νιάς του ’30 είναι ορα­τές στα βιο­γρα­φι­κά πολ­λών με­τέ­πει­τα κομ­μα­τι­κών στε­λε­χών και κυ­ρί­ως των αν­θε­κτι­κών ορ­γα­νω­τι­κών στε­λε­χών που, στη με­γά­λη τους πλειο­ψη­φία, δεν ξε­κί­νη­σαν ως αρ­σα­κειό­παι­δες.

Το ίδιο ισχύ­ει και για τη νε­ο­λαι­ί­στι­κη «δια­νό­η­ση» με μι­κρο­α­στι­κή κα­τα­γω­γή. Στην εποχή της κα­τάρ­ρευ­σης της Με­γά­λης Ιδέας, στα χρό­νια της ανό­δου του φα­σι­σμού στην Ευ­ρώ­πη, η ρήξη με τον αστι­σμό ξε­κι­νού­σε σχε­δόν ανα­γκα­στι­κά με αντι­φα­τι­κό τρόπο. Στην πα­ρα­βα­τι­κό­τη­τα του Άρη, που εκ­δη­λώ­νε­ται από τα μα­θη­τι­κά χρό­νια του, οι συγ­γρα­φείς του πο­νή­μα­τος απο­τυγ­χά­νουν να δουν μια εν­στι­κτώ­δη ρήξη με την προ­ο­πτι­κή να ακο­λου­θή­σει τον καθώς πρέ­πει δρόμο: να γίνει ένας αξιο­πρε­πής δη­μό­σιος υπάλ­λη­λος που θα πλου­τί­ζει πχ μα­ζεύ­ο­ντας τη δε­κά­τη από τους αγρό­τες. Απο­τυγ­χά­νουν να ακού­σουν και τις απο­λο­γί­ες των μελών της «σπεί­ρας» των διαρ­ρη­κτών στο δι­κα­στή­ριο. Που δη­λώ­νουν «εχθροί του πλού­του», οπα­δοί του Ντο­στο­γιέφ­σκι, ενώ ο φε­ρό­με­νος ως αρ­χη­γός προει­δο­ποιεί το δι­κα­στή­ριο ότι θα συ­νε­χί­σει να κλέ­βει μέχρι να πε­θά­νει. Αυτή η απο­τυ­χία επι­τρέ­πει να προ­χω­ρή­σουν στο επό­με­νο αυ­θαί­ρε­το και ατεκ­μη­ρί­ω­το συ­μπέ­ρα­σμα που για τους συγ­γρα­φείς είναι πο­λι­τι­κά χρή­σι­μο: αυτά τα παι­διά (και με­τα­ξύ τους ο Θ. Κλά­ρας), βυ­θι­ζό­με­να στο «βούρ­κο του υπο­κό­σμου», ήταν κα­τα­δι­κα­σμέ­να να απο­κτή­σουν «τραύ­μα­τα», τα οποία θα απο­δει­κνύ­ο­νταν ση­μα­ντι­κά ή και κα­θο­ρι­στι­κά στις με­τέ­πει­τα μάχες τους στη ζωή ή στην πο­λι­τι­κή δράση.

Ανά­με­σα σε αυτά τα πι­θα­νά «τραύ­μα­τα», οι συγ­γρα­φείς ανα­δει­κνύ­ουν απο­λύ­τως αυ­θαί­ρε­τα, έναν ει­δι­κό φόβο: ο πα­ρά­νο­μος, μας λένε, φο­βά­ται ιδιαί­τε­ρα το βια­σμό, είναι ιδιαί­τε­ρα ευαί­σθη­τος σε ό,τι αφορά τον… πι­σι­νό του! Και αυτός ο απί­θα­νος συλ­λο­γι­σμός γί­νε­ται η βάση για να ερ­μη­νεύ­σουν τη «δή­λω­ση» του Θ. Κλάρα, όταν αυτός έπεσε στα χέρια της Ασφά­λειας του Μα­νια­δά­κη, ως στέ­λε­χος πλέον του ΚΚΕ (πλέ­κο­ντας μια απί­θα­νη ιστο­ρία για τις συ­νέ­πειες που είχε στην προ­σω­πι­κό­τη­τά του Άρη ο βα­σα­νι­σμός με πάγο στα γεν­νη­τι­κά όρ­γα­να και ο ει­κο­νι­κός βια­σμός με πι­πε­ριά στον πι­σι­νό, ένα είδος βα­σα­νι­σμού αρ­κε­τά συ­νη­θι­σμέ­νο στους μπρά­βους του Μα­νια­δά­κη).

Σε τι είναι πο­λι­τι­κά χρή­σι­μες αυτές οι ιστο­ρί­ες;

Στο να δια­ψεύ­σουν τη διά­χυ­τη στον κόσμο της Αρι­στε­ράς γνώμη ότι ο Θ. Κλά­ρας υπέ­γρα­ψε τη «δή­λω­ση» κα­τό­πιν εντο­λής της ηγε­σί­ας του ΚΚΕ, με στόχο να βγει σύ­ντο­μα από τη φυ­λα­κή. Αυτή την άποψη, μας λένε, στη­ρί­ζει «μόνο» ο Λ. Απο­στό­λου. Πα­ρε­μπι­πτό­ντως, τη στη­ρί­ζει και η ση­με­ρι­νή ηγε­σία του ΚΚΕ, που επέ­λε­ξε να δη­μο­σιο­ποι­ή­σει –με την υπο­γρα­φή του Μ. Μαΐλη– την ανα­φο­ρά προς το κόμμα ενός πα­λαί­μα­χου κομ­μου­νι­στή (του Πάνου Τσά­ρου, από τη Στυ­λί­δα Φθιώ­τι­δας), που δη­λώ­νει ότι ήταν ενή­με­ρος για την εντο­λή του Νίκου Ζα­χα­ριά­δη προς τον Θ. Κλάρα να υπο­γρά­ψει «δή­λω­ση» και να βγει έξω για να βοη­θή­σει στην εκ­κα­θά­ρι­ση της ηγε­σί­ας του ΚΚΕ.

Οι συγ­γρα­φείς χα­μέ­νοι μέσα στο λα­βύ­ριν­θο των αστυ­νο­μι­κών ιστο­ριών (και της αυ­το­πε­ποί­θη­σης ως προς τις ψυ­χα­να­λυ­τι­κές τους ικα­νό­τη­τες σχε­τι­κά με την ερ­μη­νεία της ψυ­χο­σύν­θε­σης του «υπο­κό­σμου»), χά­νουν από τα μάτια τους ένα αναμ­φι­σβή­τη­το γε­γο­νός: ότι ο Θ. Κλά­ρας, βγαί­νο­ντας από τη φυ­λα­κή, αν και συ­νο­δεύ­ε­ται από τη ρε­τσι­νιά του «δη­λω­σία», έρ­χε­ται σε επαφή με κο­ρυ­φαία στε­λέ­χη του ΚΚΕ που πα­ρα­μέ­νουν ελεύ­θε­ρα και συμ­με­τέ­χει δρα­στή­ρια στις διερ­γα­σί­ες ανα­συ­γκρό­τη­σης! Δεν κα­τα­νο­ούν ότι αυτό το γε­γο­νός –που οι ίδιοι πε­ρι­γρά­φουν– τι­νά­ζει στον αέρα το σε­νά­ριό τους για την ερ­μη­νεία της «δή­λω­σης» του Θ. Κλάρα.

Δυ­στυ­χώς εδώ οι «αφη­γή­σεις» για τον Άρη εμπλέ­κο­νται με ένα γε­νι­κό­τε­ρο και πιο ευαί­σθη­το πρό­βλη­μα. Εκεί­νη την εποχή ο Μα­νια­δά­κης είχε κα­τορ­θώ­σει, στρα­το­λο­γώ­ντας τους Τυ­ρί­μο και Μι­χαη­λί­δη, να συ­γκρο­τή­σει ένα δικό του «ηγε­τι­κό όρ­γα­νο» του ΚΚΕ (τη δια­βό­η­τη Προ­σω­ρι­νή Διοί­κη­ση). Απέ­να­ντί της δρού­σε η «Παλιά ΚΕ» (με κέ­ντρο τον Πλου­μπί­δη) που πά­λευε να αντι­με­τω­πί­σει ορ­γα­νω­τι­κά και πο­λι­τι­κά τη χα­φιέ­δι­κη διείσ­δυ­ση, ενώ ένας ση­μα­ντι­κός αριθ­μός γνω­στών στε­λε­χών του ΚΚΕ βρι­σκό­ταν σε σύγ­χυ­ση ανά­με­σα στα δύο αυτά όρ­γα­να και τις βα­ρύ­τα­τες κα­τη­γο­ρί­ες που αλ­λη­λο­ε­κτο­ξεύ­ο­νταν. Η ση­με­ρι­νή ηγε­σία του ΚΚΕ έχει απο­κα­τα­στή­σει πλή­ρως το κύρος της «Πα­λιάς ΚΕ», και μά­λι­στα με μια βαριά φράση: «υπήρ­ξε η μόνη που δια­σφά­λι­σε τη συ­νέ­χεια του κόμ­μα­τος». Όμως, τότε, ο Νίκος Ζα­χα­ριά­δης, όπως και ο έμπι­στός του μη­χα­νι­σμός υπό τον Γ. Ιω­αν­νί­δη στην Ακρο­ναυ­πλία, είχαν την αντί­στρο­φη εκτί­μη­ση, του­λά­χι­στον για ένα κρί­σι­μο διά­στη­μα (που πε­ρι­λαμ­βά­νει την πε­ρί­ο­δο συ­ζή­τη­σης για το «Γράμ­μα» του Ν.Ζ. σχε­τι­κά με τον ελ­λη­νοϊ­τα­λι­κό πό­λε­μο και τη γραμ­μή του ΚΚΕ απέ­να­ντί του). Εκτι­μού­σαν ότι οι χα­φιέ­δες ήταν η Παλιά ΚΕ και η αυ­θε­ντι­κή έκ­φρα­ση του ΚΚΕ ήταν η Προ­σω­ρι­νή Διοί­κη­ση των Τυ­ρί­μου και Μι­χαη­λί­δη. Οι συγ­γρα­φείς του πο­νή­μα­τος που μοί­ρα­σε η «Εφ.Συν.», επι­μέ­νο­ντας στο σε­νά­ριο ότι ο Άρης υπέ­γρα­ψε «δή­λω­ση» φο­βού­με­νος για τον πι­σι­νό του, δί­νουν έμ­φα­ση σε ένα ση­μείο: Δεν θα μπο­ρού­σε να είναι αλ­λιώς, μας λένε, γιατί ούτε ο Θ. Κλά­ρας, ούτε το Τυ­ρί­μος, ούτε κα­νείς άλλος, δεν μπό­ρε­σαν τότε να επι­κοι­νω­νή­σουν με τον Ν. Ζα­χα­ριά­δη μέσα στη φυ­λα­κή.

Ποια είναι η πο­λι­τι­κή ση­μα­σία αυτής της επι­μο­νής; Δεν δι­στά­ζει να κα­τα­δι­κά­ζει τον Άρη στη μό­νι­μη ρε­τσι­νιά του «δη­λω­σία», προ­κει­μέ­νου να αθω­ώ­σει το Νίκο Ζα­χα­ριά­δη από τις ευ­θύ­νες της «επι­κοι­νω­νί­ας» με τους Τυ­ρί­μο και Μι­χαη­λί­δη…

Αυτή η επι­λο­γή επι­βε­βαιώ­νε­ται στις απί­θα­νες αφη­γή­σεις που ακο­λου­θούν σχε­τι­κά με τις ικα­νό­τη­τες και κυ­ρί­ως τις αδυ­να­μί­ες του Θ. Κλάρα στο βουνό, όταν πλέον έχει γίνει ο Άρης Βε­λου­χιώ­της. Οι συγ­γρα­φείς μας μι­λούν για κά­ποιες «υπερ­βά­σεις» του Άρη τις οποί­ες εξη­γούν πάλι με βάση το πα­ρελ­θόν του στο «βούρ­κο του υπο­κό­σμου», αλλά και τη συ­μπό­ρευ­σή του με τους πρώ­τους «κλα­ρί­τες» αντάρ­τες, τους οποί­ους αλλού απο­κα­λούν «αγριάν­θρω­πους εγκλη­μα­τί­ες», αλλού «θηρία ανή­με­ρα» κ.ο.κ. Τα «πα­ρα­στρα­τή­μα­τα» του Άρη και του ΕΛΑΣ στα βουνά είναι κοινό μυ­στι­κό για όποιον έχει ασχο­λη­θεί σο­βα­ρά και με σε­βα­σμό με την ιστο­ρία του κι­νή­μα­τος. Αφο­ρού­σαν σο­βα­ρά πο­λι­τι­κά προ­βλή­μα­τα και δεν είχαν καμία σχέση με τις ψευ­το­ε­πι­στη­μο­νι­κές ανα­λύ­σεις σχε­τι­κά με τη ψυ­χο­σύν­θε­ση του Άρη και των Κα­πε­τα­ναί­ων. Η ανά­πτυ­ξη της ένο­πλης δύ­να­μης στα βουνά και η απε­λευ­θέ­ρω­ση εδα­φι­κών πε­ριο­χών, ερ­χό­ταν αντι­κει­με­νι­κά σε αντί­φα­ση με τη στρα­τη­γι­κή για «παλ­λαϊ­κό αγώνα» όπου τάχα θα συμ­με­τεί­χαν «όλες οι δυ­νά­μεις του έθνους». Ο Άρης και ο ΕΛΑΣ κά­λυ­ψαν πο­λι­τι­κά και στρα­τιω­τι­κά τις δρα­στη­ριό­τη­τες των καλ­λιερ­γη­τών που έβα­ζαν χέρι στα χω­ρά­φια των με­γα­λο­κτη­μα­τιών και στα μο­να­στη­ρια­κά κτή­μα­τα. Κά­λυ­ψαν την ανά­πτυ­ξη στα χωριά των θε­σμών και των συ­νη­θειών που έσπα­γαν τα δεσμά της υπο­τα­γής στους πα­λιούς θε­σμούς και στην εκ­κλη­σία. Αλ­λιώς δεν μπο­ρού­σε να ανα­πτυ­χθεί το αντάρ­τι­κο. Αυτά τα «πα­ρα­στρα­τή­μα­τα» προ­σπά­θη­σε να μα­ζέ­ψει το ΚΚΕ στα­δια­κά, και τε­λι­κά τα κα­τά­φε­ρε, το 1944, με τις απο­φά­σεις της ΚΕ του ΚΚΕ και της ΠΕΕΑ, που έκα­ναν λόγο για «αρι­στε­ρά λάθη… με δια­θέ­σεις για αντιαγ­γλι­κή πο­λι­τι­κή, για εκτί­μη­ση του ΕΛΑΣ σαν μελ­λο­ντι­κού στρα­τού, και σο­βα­ρά στρα­πα­τσα­ρί­σμα­τα της πο­λι­τι­κής γραμ­μής του κόμ­μα­τος ιδίως στην Ελεύ­θε­ρη Ελ­λά­δα…» (10η Ολο­μέ­λεια ΚΕ του ΚΚΕ, Γε­νά­ρης ’44).

Αυτές οι κα­τη­γο­ρί­ες, που μέσα στο κλίμα της επο­χής είναι βα­ρύ­τα­τες, πα­ρα­μέ­νουν πά­ντως πο­λι­τι­κές κα­τη­γο­ρί­ες. Κα­νείς δεν αι­σθάν­θη­κε τότε την ανά­γκη (ή δεν τόλ­μη­σε…) να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει, μέσα σε αυτό το δύ­σκο­λο ξε­κα­θά­ρι­σμα, τα φτηνά υλικά που σή­με­ρα επα­να­φέ­ρουν οι συγ­γρα­φείς αυτού του πο­νή­μα­τος ενά­ντια στον Άρη και τους Κα­πε­τα­ναί­ους του ΕΛΑΣ.

Αυτή την υπο­βό­σκου­σα πο­λι­τι­κή και στρα­τη­γι­κή αντί­θε­ση ολο­κλή­ρω­σε ο Άρης με την τε­λευ­ταία πο­λι­τι­κή πράξη πριν το μαρ­τυ­ρι­κό θά­να­τό του. Με την ιστο­ρι­κή επι­στο­λή του προς τα μέλη της ΚΕ, ζή­τη­σε «να το κά­νου­με όπως οι Γιου­γκο­σλά­βοι και κα­λύ­τε­ρα», δη­λα­δή πρό­τει­νε να σπά­σει το ΚΚΕ και το ΕΑΜ το συμ­βι­βα­σμό με τους Άγ­γλους και τον Πα­παν­δρέ­ου και να πα­λέ­ψει για την εξου­σία. Το πλή­ρω­σε με τη δια­γρα­φή και την απο­μό­νω­ση, που ισο­δυ­να­μού­σε με κα­τα­δί­κη σε εξό­ντω­ση. Σή­με­ρα το ΚΚΕ τον έχει απο­κα­τα­στή­σει πο­λι­τι­κή και κομ­μα­τι­κά.

Όμως οι αμε­τα­νό­η­τοι Ζα­χα­ρια­δι­κοί επι­μέ­νουν: ο Θα­νά­σης Κλά­ρας, ο Άρης Βε­λου­χιώ­της, δεν ήταν παρά ο «Μι­ζέ­ριας», είχε βυ­θι­στεί στο «βούρ­κο του υπο­κό­σμου», φο­βό­ταν για τον πι­σι­νό του, δεν ήταν «ατσα­λέ­νιος», δεν ήταν καθώς πρέ­πει άν­θρω­πος, καθώς πρέ­πει κομ­μου­νι­στι­κό στέ­λε­χος. Άιντε τώρα να τους πεις ότι συ­νή­θως την ιστο­ρία δεν την έγρα­ψαν οι καθώς πρέ­πει, αλλά οι πραγ­μα­τι­κοί άν­θρω­ποι, με τις αδυ­να­μί­ες τους αλλά και τις τε­ρά­στιες δυ­να­τό­τη­τές τους.

Αυτό το βι­βλια­ρά­κι ήταν ψυ­χρο­λου­σία. Σαν να ξυ­πνή­σα­με στις πιο σκο­τει­νές στιγ­μές της δε­κα­ε­τί­ας του ’50, όταν η προ­σπά­θεια να κρα­τη­θεί το «κα­πά­κι» πάνω στα αγω­νιώ­δη ερω­τή­μα­τα που άνοι­ξε η ήττα, νο­μι­μο­ποιού­σε την πιο ακραία προ­σω­πο­λα­τρία (ή και αν­θρω­πο­φα­γία…), ενώ επέ­τρε­πε τις πιο άθλιες «ιστο­ρι­κές» αφη­γή­σεις.

/rproject.gr