Ο φασισμός του νέου καιρού, του Θανάση Σκαμνάκη

Ο φασισμός του νέου καιρού, του Θανάση Σκαμνάκη

  • |

Η Ουκρανία και ο πόλεμος άνοιξαν έναν ασκό. Βγήκαν άνεμοι από εκεί που θα σαρώσουν τον κόσμο και τη ζωή μας, ορίζοντας τη νέα ιστορική περίοδο. Μπρος στα μάτια μας εκτυλίσσεται ο νέος ολοκληρωτισμός του κεφαλαίου. Κορυφώνεται εκείνο που είχαμε περιγράψει και ορίσει ως «ολοκληρωτικό καπιταλισμό», ως το νέο στάδιο της καπιταλιστικής πορείας.

 

Το αριστερό κίνημα επεξεργάστηκε τα εργαλεία του, τη μεθοδολογία, τους πολιτικούς του όρους, λέξεις και έννοιες και συμπεριφορές. Όταν παρουσιάστηκε όμως το φασιστικό φαινόμενο τη δεκαετία του 1920 δυσκολεύτηκε να το εντάξει στην πολιτική και ιδεολογική του φιλοσοφία και να επεξεργαστεί τις αντιστάσεις του. Πλήρωσε ακριβά γι’ αυτό.

 

Έκτοτε ο φασισμός, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ήταν παρών σε κάθε περίσταση στην Αριστερά. Κλήθηκε να ερμηνεύσει φαινόμενα όπως η ελληνική δικτατορία, οι αυταρχικές συμπεριφορές των κυρίαρχων συστημάτων κ.λπ. Όχι πάντα με επιστημονική αυστηρότητα, είναι αλήθεια, αλλά με μια πολιτική δύναμη ικανή να διεγείρει προοδευτικές μάζες. Εξ άλλου, μην ξεχνάμε, πως ως καθημερινή πολιτική και κοινωνική συμπεριφορά ο παλιός καλός φασισμός δεν ήταν ζωντανός μόνο στη Γερμανία – στην οποία ζούσαν οι παλιοί ναζί και όπου μάλιστα είχαν αναλάβει κεντρικό ρόλο στο «οικονομικό θαύμα» που έστηνε ο αμερικάνος απέναντι στο αντίπαλο δέος καθώς και στην κυβέρνηση – αλλά με τον έναν ή τον άλλο τρόπο και σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μας, της «δημοκρατικής Δύσης».

 

Κι έγινε έτσι συνήθεια να ονομάζεται φασισμός ό,τι υπερβαίνει ποικιλοτρόπως, τα όρια του «δημοκρατικού» συστήματος, με τους όρους που είχε διαμορφωθεί. Μια αντίθεση πραγματική, εμφανής αλλά κι υπόγεια σε πολλά σημεία.

 

Τώρα όμως βρεθήκαμε στη νέα ιστορική εποχή. Χρειάζεται να επαναπροσδιοριστούν οι όροι, οι συσχετισμοί και οι αντιδράσεις. Αλλιώς οι αριστεροί και οι προοδευτικοί άνθρωποι κινδυνεύουν να μένουν σε μια γωνία, παρατηρώντας. Να απελπίζονται που δεν υπάρχει αντίδραση και δεν μπορούν να κάνουν τίποτα οι ίδιοι, αναπαράγοντας το παρελθόν είτε ως νοσταλγία, εμείς τότε…, είτε ως απόγνωση, που είναι το κίνημα να απαντήσει;…

 

Μπροστά μας εκτυλίσσεται η νέα πραγματικότητα με όλο το βαρβαρικό αλλά και το νεωτερικό (ή μετανεωτερικό, αν προτιμάτε) και τεχνολογικό, άρα σύγχρονο, στοιχείο που περιέχει.

 

Πρωταρχικό είναι, βέβαια, ο νεοφιλελευθερισμός, η επιβολή των οικονομικών μεγαθηρίων πάνω στις θελήσεις και τα συμφέροντα κρατών και κοινωνιών.

 

Που συνοδεύεται από ένα τεράστιο σύστημα επιβολής της θέλησης των μονοπωλιακών μηχανισμών πάνω (και μέσα) στη θέληση των ανθρώπων, ακόμα και στην καθημερινή τους συμπεριφορά. Η περίφημη Υπηρεσία Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, η NSA, καταγράφει τις συνομιλίες όλων των πολιτών.

Επί πλέον, και κυρίως, οι εταιρείες του «κατασκοπευτικού καπιταλισμού» (Google, Amazon, Facebook, Twitter, Υοutube, IBM, Apple κ.λπ.), όπως τον ονομάζει η Σοσάνα Ζούμποφ έχουν αναλάβει τη συνείδηση.

 

Γράφει στο βιβλίο της (Η εποχή του κατασκοπευτικού καπιταλισμού,

ο αγώνας για ένα ανθρώπινο μέλλον στο μεταίχμιο της νέας εξουσίας, εκδ. Καστανιώτη):

«Αυτές τις στιγμές βρισκόμαστε στις απαρχές ενός νέου τόξου το οποίο αποκαλώ πολιτισμό της πληροφορίας, και η ίδια επικίνδυνη αλαζονεία επαναλαμβάνεται. Ο στόχος πλέον δεν είναι η κυριαρχία επί του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά επί της ανθρώπινης φύσης. Το επίκεντρο έχει απομακρυνθεί από τις μηχανές οι οποίες ξεπερνούν τα όρια του ανθρώπινου σώματος και έχει μετατοπιστεί σε μηχανές οι οποίες τροποποιούν τη συμπεριφορά ατόμων, ομάδων και πληθυσμών στην υπηρεσία εμπορικών στόχων (και πολιτικών πρέπει να  προσθέσουμε)… Αντί για βία με αποδέκτες το σώμα μας, η εργαλειοθηρική τρίτη νεωτερικότητα δρα περισσότερο ως εξημέρωση. Η λύση έναντι στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις για λειτουργική ζωή περιστρέφεται γύρω από τη σταδιακή απαλοιφή του χάους, της αβεβαιότητας, της σύγκρουσης, των ανωμαλιών και της ασυμφωνίας υπέρ της προβλεψιμότητας, της αυτοματοποιημένης κανονικότητας, της διαπερατότητας, της συρροής, της πειθούς και του εξευμενισμού… Η τεχνολογική «νομοτελειακότητα» είναι το μάντρα βάσει του οποίου εκπαιδευόμαστε, αλλά πρόκειται για ένα υπαρξιακό ναρκωτικό το οποίο συνταγογραφείται για την πρόκληση αισθήματος παραίτησης: ένα θανατηφόρο όνειρο για το πνεύμα».

 

Και εν συνεχεία κάνει λόγο για «παγκόσμια δημοκρατική ύφεση ή μια αποσταθεροποίηση των δυτικών δημοκρατιών».

Και προς επίρρωσιν παραθέτει τα στοιχεία μιας που διενεργήθηκε από την εταιρεία Pew Research σε 38 κράτη και η οποία εκδόθηκε το 2017: «Τα ευρήματα δείχνουν πως το δημοκρατικό ιδεώδες δεν είναι πλέον ιερή επιταγή ακόμη και για τους πολίτες ώριμων δημοκρατικών κοινωνιών. Παρόλο που το 78% των συμμετεχόντων δήλωσε πως η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι «καλή», το 40% δήλωσε πως η «διακυβέρνηση εκ μέρους των ειδικών» είναι επίσης καλή. Το 26% επικροτεί τη «διακυβέρνηση εκ μέρους ενός ισχυρού ηγέτη» και το 24% προτιμά «τη διακυβέρνηση εκ μέρους του στρατού»

 

Η γερμανική ναζιστική ομοιομορφία ωχριά μπρος σε αυτόν τον καθολικό παρεμβατισμό. Η μιντιακή παρέμβαση είναι ένα μικρό μέρος, σχεδόν ασήμαντο, που απλώς διατηρεί, επιβεβαιώνει και επεκτείνει τη ιδεολογική σκόνη με την οποία το κέντρα υποβαθμίζουν την όραση και τη νόηση.

Τα παραδείγματα όπου το Youtube αφαιρεί βίντεο και μηνύματα είναι πολλά, η σαρωτική επίθεση που δέχονται όσοι τολμούν να αναφέρουν τις ευθύνες του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ, ακόμη κι αν καταδικάζουν τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία, είναι η εμφανής και εξοργιστική πλευρά. Οι άνθρωποι δεν εξεγείρονται μ’ αυτή τη λογοκρισία γιατί υποστηρίζεται από την άλλη, την αφανή, την παραλυτική συνείδηση.

 

Θα αντιτείνει κάποιος πως αν είχαμε να κάνουμε με το φασισμό των παλιών και των νέων ναζί, δεν θα μπορούσα να γράφω, κι εγώ και άλλοι σαν και μένα, αυτά που γράφω. Κι ωστόσο θα αντείπω, πως ίσως τότε, θα είχα ελπίδα να τα ακούσουν πολύ περισσότεροι.

 

Η ιδεολογική κυριαρχία δεν ακολουθεί την πολιτική και αστυνομική βία, το αντίθετο συμβαίνει, η ιδεολογική κυριαρχία γίνεται καθολική, η βία έρχεται προς αρωγήν της. Κι έτσι δεν σχηματίζονται δικτατορίες κλασικού τύπου. Χωρίς να αποκλείεται πως κάποια στιγμή θα τους χρειαστούν, τη δουλειά την βγάζουν τα μίντια, διαδικτυακά, δορυφορικά, οπτικοακουστικά και οι καλά επεξεργασμένοι μηχανισμοί της έμμεσης αλλά και της αστυνομικής βίας. Και ενδιαμέσως κάποιοι πόλεμοι που δημιουργούν το κατάλληλο έδαφος του φόβου και της ισχύος.

 

Δεν κυριαρχούν τάγματα εφόδου και καύση βιβλίων στη σύγχρονη εκδοχή. Οι ναζιστικοί σχηματισμοί παίζουν υποβοηθητικό και δευτερεύοντα ρόλο, καλούνται  όταν χρειάζεται, αδρανοποιούνται και διώκονται ακόμη (κατ’ επίφασιν ή κυριολεκτικά) όταν αυτονομούνται υπέρ του δέοντος. Και τα βιβλία έχουν καεί ουσιαστικά από καιρό.

 

Χρειάζεται, συνεπώς, να κατανοήσουμε πως αλλάζουν τα δεδομένα, όπως και η ζωή μας, διαφοροποιούνται τα υποκείμενα, τόσο της επιβολής όσο και της αντίστασης  (διατηρώντας προφανώς και ακριβώς γι’ αυτό τα χαρακτηριστικά της βασικής αντίθεσης, εργασίας-κεφαλαίου, αλλά πολλαπλασιάζοντας και θολώνοντας τις επί πλέον αντιθέσεις), αλλάζουν οι επιδιωκόμενο άμεσοι κάθε φορά στόχοι, οι σύμμαχοι και οι δυνάμεις.

 

Αυτή είναι μια απόπειρα να αρχίσουμε να συνθέτουμε τα στοιχεία του τι είναι ο σημερινός φασισμός και η νέα εποχή. Παραπέμπω για μια κοινωνικοοικονομική ανάλυση στο προγραμματικό κείμενο του Κομμουνιστικού Σχεδίου με τίτλο «Ζητήματα στρατηγικής, για τις επαναστάσεις και τον κομμουνισμό του 21ου αιώνα».

 

Ίσως αυτό να είναι ό,τι καλύτερο μπορούμε να αποκομίσουμε από τη σημερινή πολεμική και ιδεολογική αναμέτρηση.

kommon.gr