«Βρίσκομαι στην περίεργη θέση να είμαι θεατής της δικής μου ψηφιακής μαριονέτας, ένα φάντασμα σε μια τεχνοφεουδαρχική μηχανή που από καιρό υποστηρίζω ότι δεν είναι απλώς χαλασμένη, αλλά έχει σχεδιαστεί για να αποδυναμώνει…»
Το μπλε πουκάμισο τους πρόδωσε, φέρνοντας στον νου τον Γιακόβ Πέτροβιτς Γκολιάντκιν, τον ταπεινό γραφειοκράτη σε νουβέλα του Ντοστογιέφσκι που συμβολίζει το κατακερματισμένο άτομο εντός ενός απρόσωπου φεουδαρχικού συστήματος.
Γιάνης Βαρουφάκης*
Ολα ξεκίνησαν με μήνυμα του Τζον Μιρσχάιμερ, από το Σικάγο, που με συνέχαιρε για βίντεο-ομιλία μου για κάποιο γεωπολιτικό θέμα. Οταν πάτησα τον σύνδεσμο για να το δω κι εγώ, άρχισα να ανησυχώ για τη μνήμη μου: Πότε έγραψα το εν λόγω βίντεο; Πέρασαν σχεδόν δύο λεπτά πριν καταλάβω ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Κι αυτό όχι από τα λεγόμενα αλλά επειδή το βίντεο με έδειχνε να κάθομαι στο γραφείο μου στην Αθήνα φορώντας εκείνο το μπλε πουκάμισο που δεν είχε φύγει ποτέ από την Αίγινα! Ετσι ήρθα για πρώτη φορά αντιμέτωπος με έναν ΑΙ κλώνο μου.
Από τότε, εκατοντάδες τέτοια βίντεο, με το πρόσωπό μου και τη φωνή μου, έχουν εξαπλωθεί στο YouTube και στα κοινωνικά μέσα. Δίνουν διαλέξεις. Λένε πράγματα που θα μπορούσα να έχω πει, αλλά αναμειγνύοντάς τα με πράγματα που δεν θα έλεγα ποτέ. Οργίζονται. Κηρύττουν. Κάποια είναι ξεκάθαρα fake. Αλλα ανησυχητικά πειστικά. Yποστηρικτές μου τα στέλνουν, ρωτώντας: «Γιάνη, το είπες πραγματικά αυτό;». Aντίπαλοί μου τα αναπαράγουν ως απόδειξη της επικινδυνότητάς μου. Ακόμα χειρότερα, κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι κλώνοι μου τα λένε καλύτερα από εμένα! Και έτσι βρίσκομαι στην περίεργη θέση να είμαι θεατής της δικής μου ψηφιακής μαριονέτας, ένα φάντασμα σε μια τεχνοφεουδαρχική μηχανή που από καιρό υποστηρίζω ότι δεν είναι απλώς χαλασμένη, αλλά έχει σχεδιαστεί για να αποδυναμώνει.
Αμέσως έγραψα στην Google και στη Meta απαιτώντας να αφαιρέσουν αυτά τα βίντεο.
Με κατέκλυσαν με έντυπα προς συμπλήρωση. Κατόπιν, τους πήρε πάνω από μία εβδομάδα για να κατεβάσουν μερικά από αυτά τα βίντεο, όμως σχεδόν αμέσως επανεμφανίστηκαν μέσα από άλλους λογαριασμούς. Μέσα σε λίγες μέρες εγκατέλειψα την προσπάθεια. Ο,τι κι αν έκανα, όσες ώρες κι αν αφιέρωνα καθημερινά προσπαθώντας να πείσω τους τεχνοφεουδάρχες μας να καταργήσουν τους κλώνους μου, μηδέν στο πηλίκο.
Σύντομα, η οργή έδωσε τη θέση της στην επανεξέταση του φαινομένου. Δεν ήμουν εγώ εκείνος που υποστήριζε ότι η Big Tech δεν ψηφιοποίησε απλά τον καπιταλισμό, αλλά μετέτρεψε τις αγορές σε νεφοφέουδα αποσπώντας υπεραξίες ως νεφο-προσόδους; Υπάρχει καλύτερος συμβολισμός από τους κλώνους μου αυτής της τεχνοφεουδαρχικής πραγματικότητας, στην οποία το αστικο-φιλελεύθερο πρότυπο δολοφονήθηκε;
Αποδεχόμενος τη μερική απώλεια της ιδιοκτησίας του… εαυτού μου, αναζήτησα παρηγοριά στην εξής σκέψη: Ναι, η νέα διεθνής άρχουσα τάξη μάς βλέπει πια ως κολίγους-ενοικιαστές. Χωρίς δεύτερη σκέψη οικειοποιούνται τη φωνή, τη θωριά, τις σκέψεις μας. Χωρίς αιδώ διαστρεβλώνουν ό,τι πούμε πριν το ξεστομίσουμε, δηλητηριάζοντας τον δημόσιο διάλογο.
Δυσάρεστα όλα αυτά. Ομως, μήπως φέρνουν ξανά στο προσκήνιο το χαμένο αρχαιο-αθηναϊκό ιδανικό της Ισηγορίας; Οταν ζήτησα από διάφορες εκδοχές των chatbots τεχνητής νοημοσύνης να την ορίσουν, όλες παραποίησαν το νόημά της, μιλώντας για ισότητα στο δικαίωμα του λόγου, το δικαίωμα να απευθύνεται κανείς στη Συνέλευση κ.λπ. Προφανώς, η τεχνητή νοημοσύνη δεν κατανοεί, ακόμα, την αυθεντική έννοια της Ισηγορίας: το δικαίωμα να κρίνονται σοβαρά οι απόψεις σου, με βάση την αξία τους, ανεξάρτητα από το ποιος είσαι ή, πράγματι, από το πόσο καλά τις διατύπωσες.
Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να διασώσει την Ισηγορία από τα νύχια της τεχνοφεουδαρχικής δυστοπίας μας; Ας το σκεφτούμε: Οταν πια συνειδητοποιήσουμε πως είναι αδύνατο να ξέρουμε ποιος είπε τι στις οθόνες μας, μήπως αναγκαστούμε να κρίνουμε την αξία αυτού που λέγεται, αντί για το ποιος το λέει; Μήπως, την ώρα που συνειδητά η Big Tech καταργούσε την αυθεντικότητα, ακούσια έδινε μια δεύτερη ευκαιρία στην Ισηγορία; Θέτοντας και μόνο αυτά τα ερωτήματα, πήρα λίγο κουράγιο.
Δυστυχώς, αυτή η ελπίδα, της επιστροφής της Ισηγορίας, αν και απτή, παραμένει αδύναμη όσο οι τεχνοφεουδάρχες διατηρούν δύο κολοσσιαία, ασύμμετρα πλεονεκτήματα. Πρώτον, τους ανήκει η ίδια η αγορά – οι διακομιστές, τα αλγοριθμικά μέσα επικοινωνίας. Μπορούν με αυτά να καθιστούν τον δικό τους λόγο αυθεντικό (π.χ. με ψηφιακές σφραγίδες), ενώ τον δικό μας τον αφανίζουν μέσα στον κουρνιαχτό της φασαρίας που προκαλούν οι κλώνοι μας. Το αποτέλεσμα; Αντί για Ισηγορία, διασφαλίζουν τα ψηφιακά τους προνόμια, με την «αλήθεια» να παραμένει όμηρος των συμφερόντων τους.
Δεύτερον, δεν χρειάζονται καν deepfakes κλώνους για να μας κυβερνούν. Η ιδεολογία τους είναι ενσωματωμένη στη μηχανή. Πρόκειται για τη δυνατότητά τους να εξάγουν υπεραξία από τους προλετάριους που είναι πλέον συνδεδεμένοι με το υπολογιστικό νέφος μέσω διαφόρων ψηφιακών συσκευών, να αποσπούν προσόδους από τους υποτελείς παραγωγούς στις πλατφόρμες τους, να ιδιωτικοποιούν ακόμα και το χρήμα.
Επομένως, το καθήκον μας δεν είναι να ικετεύουμε τους τεχνοφεουδάρχες να μας επιστρέψουν την κλεμμένη… εικόνα μας. Το καθήκον μας είναι πολιτικό: να κοινωνικοποιήσουμε το νεφοκεφάλαιο, τη νέα πανίσχυρη δύναμη που μεταμορφώνει την κοινωνία καταστρέφοντας όλα όσα θεμελιώνουν την υπόθεση του Ανθρωπισμού.
Μέχρι τότε, ας αφήσουμε τους ψηφιακούς κλώνους μας να μιλάνε ακατάσχετα. Ισως έτσι να μας αναγκάσουν να σταματήσουμε να δίνουμε σημασία στο ποιοι μιλούν και, αντί γι’ αυτό, να αρχίσουμε επιτέλους να κρίνουμε τα επιχειρήματα. Θα ήταν μια καλή αρχή.
*Το άρθρο αποτελεί απόδοση στα ελληνικά άρθρου του Γιάνη Βαρουφάκη στη βρετανική Guardian.
Σχόλια (0)