Έχοντας αναλύσει την επιτυχή κυβερνητική ανάδειξη των Λαϊκών Μετώπων (ΛΜ) του μεσοπολέμου σε Γαλλία και Ισπανία και των αρχών της δεκαετίας του ‘70 στη Χιλή, αλλά και την αποτυχία τους να αποτρέψουν τον φασισμό μετασχηματίζοντας τις κοινωνίες που ανέλαβαν να κυβερνήσουν, αξίζει να εξετάσουμε την περίπτωση ενός σύγχρονου ΛΜ, όπως αυτό της Γαλλίας.
Πρωτύτερα, όμως, αξίζει να αναφερθούμε στην περίπτωση της Ενωμένης Αριστεράς στη Γαλλία της δεκαετίας του ‘70, το παράδοξο της οποίας ήταν ότι ενώ απέτυχε ως συμμαχία – εξαιτίας της εσωτερικής σύγκρουσης πάνω στο πρόγραμμα μεταξύ ΚΚΓ και ΣΚ – ωστόσο πέτυχε στρατηγικά να αναδείξει τον Μιτεράν πρόεδρο της Γαλλίας για όλη την περίοδο 1981-95. Δηλαδή η Ενωμένη Αριστερά κατέρρευσε γιατί δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την ανισότητα ισχύος στο εσωτερικό της και έλυσε το πρόβλημα της ηγεμονίας υπέρ του ΣΚ το οποίο υπό τον Μιτεράν ακολούθησε μία σοσιαλδημοκρατική πορεία διαχείρισης.
Τι συμβαίνει, όμως, σήμερα στην Γαλλία με το Νέο Λαϊκό Μέτωπο (Nouveau Front Populaire); Μετά την πύρρειο νίκη στις εκλογές του 2024, το πολιτικό κλίμα εντός του νέου ΛΜ επιδεινώθηκε εξαιτίας των διαιρέσεων μεταξύ της Ανυπότακτης Γαλλίας του Μελανσόν (LFI) και του Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS) για το πώς θα διαχειριστεί η συμμαχία την επιλογή πρωθυπουργού και συνολικά την κοινοβουλευτική συνεύρεση. Έτσι, ενώ επρόκειτο όντως για εκλογική συμμαχία τεσσάρων ουσιαστικά κομμάτων (LFI. PS, PCF και Οικολόγων) που θα μπορούσε να σχηματίσει κυβέρνηση το 2024, δεν τα κατάφερε. Διαβρώθηκε από την εξουσία του Μακρόν, διαβολοποιήθηκε από τα ΜΜΕ και τελικά κατά τις προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης προέκυψαν βαθιές εντάσεις και ρήξεις μεταξύ LFI και PS. Αυτό είχε ως συνέπεια οι σοσιαλιστές να παραιτηθούν κατ’ ουσίαν από το κοινό πρόγραμμα Μετώπου και να συνεργαστούν με κεντρώες δυνάμεις στη Βουλή για να στηρίξουν μία λιγότερο αριστερή, περισσότερο κεντρώα κυβέρνηση.
Ειδικότερα, το νέο ΛΜ (NFP) στη Γαλλία «δεν πάει καλά» επειδή συγκεντρώνει όλες τις δομικές αντιφάσεις της σύγχρονης Αριστεράς σε οξυμένη μορφή. Συγκεκριμένα:
1️. Αποτελεί εκλογική συμμαχία, όχι πολιτικό υποκείμενο με συνεκτική ιδεολογικοπολιτική και ταξική βάση. Το Λαϊκό Μέτωπο δημιουργήθηκε αμυντικά (για να ανακοπεί η Ακροδεξιά), χωρίς κοινή στρατηγική για την εξουσία, χωρίς οργανική σύνδεση με την μισθωτή εργασία, χωρίς κοινή αφήγηση για το «τι Γαλλία θέλουμε». Λειτουργεί ως άθροισμα κομμάτων, όχι ως ενιαία δύναμη. Αυτό σημαίνει: εύθραυστη συνοχή, δημόσιες αντιφάσεις, αδυναμία σταθερού πολιτικού μηνύματος.
2️. Δεν έχει λύσει το ζήτημα μιας αναγνωρισμένης πολιτικής ηγεμονίας. Η LFI έχει δυναμισμό αλλά προκαλεί φόβο σε μερίδα κοινωνίας με τον τρόπο που προσεγγίζει τα προβλήματα. Το PS έχει θεσμική εμπειρία αλλά όχι ριζοσπαστισμό και κοινωνική δυναμική. Οι Πράσινοι έχουν θέσεις αλλά όχι ταξικό βάθος. Αποτέλεσμα είναι η παράλυση ή αλληλοϋπονόμευση του ΛΜ.
3️. Το κοινωνικό μπλοκ που εκπροσωπεί είναι ασαφές και χωρίς πρωτοπορεία την εργατική τάξη. Το Μέτωπο προσπαθεί να εκπροσωπήσει ταυτόχρονα λαϊκά στρώματα, προάστια, μεσαία τάξη των πόλεων, και οικολογικά ευαίσθητους ψηφοφόρους, χωρίς όμως καθαρή ιεράρχηση. Έτσι οι λαϊκές τάξεις δεν βλέπουν ξεκάθαρη υλική βελτίωση, τα μεσαία στρώματα φοβούνται αστάθεια, η οικολογία φαίνεται είτε «πολύ χαλαρή» είτε «τιμωρητική».
4️. Κυριαρχεί ο αμυντικός λόγος («να μην έρθει η Ακροδεξιά»). Αυτό είναι αναγκαίο αλλά ανεπαρκές. Ο φόβος κινητοποιεί προσωρινά, δεν χτίζει ελπίδα και δεν παράγει θετικό ορίζοντα. Όταν η Αριστερά μιλά μόνο ενάντια σε κάτι, χάνει τη μάχη της επιθυμίας και του οράματος για κάτι καινούργιο και χειραφετητικό.
5️. Το Πρόγραμμα μπορεί να είναι σωστό σε πολλά, όμως είναι πειστικό σε λίγα. Υπάρχουν προοδευτικές προτάσεις (μισθοί, συντάξεις, δημόσια αγαθά), αλλά δεν συνδέονται πάντα με σχέδιο εφαρμογής, δεν απαντούν πειστικά στο «πώς χρηματοδοτούνται», δεν μεταφράζονται σε καθημερινή εμπειρία. Ο κόσμος ακούει «καλές προθέσεις», δεν νιώθει την «ασφάλεια» ενός ολοκληρωμένου σχεδίου κοινωνικής αλλαγής.
6️. Το θεσμικό περιβάλλον είναι εχθρικό. Η Γαλλία έχει υπερ-προεδρικό σύστημα, ΜΜΕ εχθρικά ή καχύποπτα προς την Αριστερά, και ισχυρό κρατικό μηχανισμό με νεοφιλελεύθερη αδράνεια και αντίδραση σε ουσιαστικές αλλαγές. Χωρίς σχέδιο θεσμικής ρήξης ή μετάβασης, κάθε αριστερή πρόταση φαίνεται «μη ρεαλιστική».
7️. Το ΛΜ δεν έχει μετασχηματιστεί σε κοινωνικό μέτωπο γιατί δεν στηρίχθηκε εξαρχής σε οργανώσεις λαϊκής βάσης. Υπάρχει κυρίως εκλογικά, όχι ως καθημερινή κοινωνική παρουσία.Λείπουν μόνιμοι δεσμοί με συνδικάτα και κινήματα, τοπικές δομές διάρκειας, αίσθηση ότι ΛΜ «είμαστε εμείς». Χωρίς αυτό, η Ακροδεξιά κερδίζει στο πεδίο της ταυτότητας.
Το γαλλικό Λαϊκό Μέτωπο δείχνει ότι η ενότητα χωρίς κοινή στρατηγική εξουσίας είναι ασταθής, η ριζοσπαστικότητα χωρίς κοινωνική συμμετοχή και ασφάλεια φοβίζει, και η μετριοπάθεια χωρίς όραμα δεν εμπνέει. Δεν αποτυγχάνει επειδή είναι «πολύ αριστερό», αλλά επειδή δεν έχει αποσαφηνίσει ποια Αριστερά θέλει να είναι.
Τι μαθαίνει η ελληνική Αριστερά από το γαλλικό Λαϊκό Μέτωπο:
1️. Το πρόβλημα δεν είναι ότι «δεν υπάρχει ενότητα». Το πρόβλημα είναι τι είδους ενότητα. Χωρίς συμφωνία για κράτος, οικονομία, ΕΕ, γεωπολιτική, η ενότητα περιορίζεται σε εκλογική συνεργασία. Δεν αρκεί, δηλαδή, η ενότητα αν δεν απαντά στο «ποιος κυβερνά και πώς». Το γαλλικό παράδειγμα δείχνει ότι η εκλογική ενότητα είναι αναγκαία, αλλά χωρίς σχέδιο εξουσίας γίνεται εύθραυστη. Η ενότητα δεν μπορεί να εξαντλείται ούτε σε «μέτωπα σωτηρίας», ούτε σε άθροισμα κομματικών μηχανισμών γιατί τότε σπάει στην πρώτη σοβαρή πίεση.
2️. Χρειάζεται καθαρή ηγεμονία, όχι απαραίτητα αρχηγός. Ποιο ιδεολογικοπολιτικό ρεύμα δίνει τον τόνο, αυτό της κυβερνησιμότητας/διαχείρισης, της ριζοσπαστικής ρήξης και της κινηματικής Αριστεράς ; Στη Γαλλία κανένα ρεύμα δεν έχει αποδεκτή πολιτική ηγεμονία, με αποτέλεσμα όλοι να μπλοκάρουν όλους. Στην Ελλάδα η Αριστερά πρέπει να λύσει ποια πολιτική γραμμή ηγεμονεύει, όχι απλώς ποιο κόμμα είναι μεγαλύτερο. Ηγεμονία σημαίνει αφήγηση και σχέδιο για τη χώρα, κοινωνικό μπλοκ, ιεράρχηση στόχων. Χωρίς αυτά, κάθε μέτωπο γίνεται πεδίο εσωτερικής φθοράς.
3️. Όχι μόνο «να φύγει ο Μητσοτάκης» ή «να φύγει η Δεξιά». Όπως στη Γαλλία το «όχι Λεπέν» δεν αρκεί, έτσι και στην Ελλάδα το αρνητικό σύνθημα έχει κοντά ποδάρια. Η καταγγελία, τα σκάνδαλα, ο αυταρχισμός, δεν αρκούν για να κινητοποιήσουν μαζικά. Η Αριστερά χάνει όταν μιλά μόνο για σκάνδαλα, ή καταγγέλλει χωρίς εναλλακτικό ορίζοντα, γιατί δεν προσφέρει αίσθηση ταξικής σταθερότητας και ασφαλούς προοπτικής. Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι: «Μετά τι; και θα είναι σταθερό;» Χωρίς αίσθηση προοπτικής, ασφάλειας και προβλεψιμότητας, ο κόσμος επιλέγει είτε αποχή, είτε το «γνωστό κακό».
4️. Το κοινωνικό μπλοκ πρέπει να είναι ιεραρχημένο, όχι θολό. Στη Γαλλία το Λαϊκό Μέτωπο προσπαθεί να χωρέσει τους πάντες, χωρίς προτεραιότητες. Όταν προσπαθείς να εκπροσωπήσεις τους πάντες, κανείς δεν νιώθει ότι μιλάς πρώτα σε αυτόν. Στην Ελλάδα αυτό φαίνεται στη χαμηλή εμπιστοσύνη λαϊκών στρωμάτων, στην αποχή, και στη μετακίνηση προς δεξιότερες ή «αντισυστημικές» επιλογές. Αν η Αριστερά δεν πει καθαρά ότι ξεκινά από εργασία, εισόδημα, στέγη, ενέργεια, και μετά απευθύνεται στα υπόλοιπα στρώματα, τότε οι λαϊκές τάξεις δεν θα την εμπιστεύονται, ενώ τα μεσαία στρώματα θα τη φοβούνται. Χρειάζεται σαφής κοινωνικός πυρήνας, όχι ασαφές άθροισμα.
5️. Η οικολογία είναι πεδίο κινδύνου όπως στη Γαλλία όπου μεγάλο μέρος του κόσμου βλέπει την οικολογία ως κόστος, ως περιορισμό, ως τιμωρία. Όμως, η οικολογία πρέπει να είναι ασπίδα, όχι απειλή. Στην Ελλάδα η οικολογία συχνά εμφανίζεται ως απαγορεύσεις, αυξήσεις κόστους, χωροταξικές συγκρούσεις χωρίς κοινωνική στήριξη. Συνεπώς, η Αριστερά θα χάνει αν μιλά για πράσινη μετάβαση χωρίς κοινωνικές εγγυήσεις, ή δεν συνδέει την οικολογία με μείωση κόστους ζωής. Η Οικολογία ισοδυναμεί με φθηνή και δημόσια ενέργεια, δημόσιες προσβάσιμες μεταφορές, προστασία ζωής από φυσικές καταστροφές. Αλλιώς, γίνεται προνόμιο και εύκολος στόχος της Δεξιάς.
6️. Χωρίς κοινωνικό ρίζωμα, το μέτωπο είναι εκλογικό πυροτέχνημα. Το γαλλικό ΛΜ υπάρχει κυρίως στις κάλπες, όχι στην καθημερινή ζωή. Αν η ελληνική Αριστερά δεν έχει παρουσία σε χώρους δουλειάς, δεν πατά σε τοπικές κοινωνίες, ή δεν οργανώνει πραγματικές σχέσεις, τότε κάθε ενότητα μένει σε επίπεδο κορυφής και καταρρέει γρήγορα.
7️. Το μεγαλύτερο ίσως λάθος που φαίνεται και στη Γαλλία είναι να θεωρείται ότι «το πρόγραμμα είναι σχεδόν έτοιμο» κι ότι η κοινωνία θα το καταλάβει. Αντίθετα, χρειάζονται ανοιχτά διλήμματα, ερωτήματα προς τα μέλη, και πραγματική συνδιαμόρφωση. Αλλιώς, το μέτωπο μοιάζει ελιτίστικο, ακόμη κι αν είναι αριστερό.
Συνοψίζοντας, το γαλλικό παράδειγμα λειτουργεί σαν καθρέφτης:
• δείχνει τι συμβαίνει όταν η ενότητα προηγείται της στρατηγικής,
• όταν η κοινωνική βάση δεν είναι καθαρή,
• και όταν η οικολογία και η οικονομία δεν δένονται με ασφάλεια ζωής.
Για την ελληνική Αριστερά, το ερώτημα δεν είναι «πώς φτιάχνουμε μέτωπο;» αλλά «ποια κοινωνία θέλουμε να εκπροσωπήσουμε και με ποιον δρόμο», αν θέλουμε μια Αριστερά διαχείρισης ή μια Αριστερά μετασχηματισμού και με ποια κοινωνική βάση.
Αν αυτό δεν απαντηθεί η ενότητα θα είναι εφήμερη, και κανένα πρόγραμμα δεν θα πείθει.
Σχόλια (0)