Κυνική διαπραγμάτευση των Μεγάλων Δυνάμεων // του Αντώνη Νταβανέλου

Οι συναντήσεις Σι Τζινπίνγκ με Τραμπ και Πούτιν στο Πεκίνο

Η δή­λω­ση του Σι Τζιν­πίνγκ, μετά τη συ­νά­ντη­σή του με τον Τραμπ στο Πε­κί­νο, ότι «η στρα­τη­γι­κή για τη Με­γά­λη Ανα­νέ­ω­ση του Κι­νε­ζι­κού Έθνους και η στρα­τη­γι­κή Να Κά­νου­με την Αμε­ρι­κή Με­γά­λη Ξανά μπο­ρούν να βα­δί­σουν χέ­ρι-χέ­ρι» λέει για τις πραγ­μα­τι­κό­τη­τες στις σχέ­σεις με­τα­ξύ των δύο υπερ­δυ­νά­με­ων του σύγ­χρο­νου κα­πι­τα­λι­σμού πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρα απ’ ό,τι υπο­θέ­τει μια επι­φα­νεια­κή και απλου­στευ­τι­κή εξέ­τα­ση των εξε­λί­ξε­ων.

Η διε­θνής συ­γκυ­ρία είναι πράγ­μα­τι καυτή. Το ρε­σάλ­το του Τραμπ στη Βε­νε­ζου­έ­λα, οι απει­λές κατά της Κού­βας, η γε­νο­κτο­νία στην Πα­λαι­στί­νη, η πο­λε­μι­κή επι­δρο­μή στο Ιράν, η πα­ρά­τα­ση του πο­λέ­μου στην Ου­κρα­νία, οι χα­ο­τι­κές συ­γκρού­σεις στην Αφρι­κή κ.ά. απο­δει­κνύ­ουν το «πέ­ρα­σμα» σε μια εποχή ανα­με­τρή­σε­ων δια της γυ­μνής ισχύ­ος, και κυ­ρί­ως της πο­λε­μι­κής ισχύ­ος. Όμως σε αυτές τις συ­γκρού­σεις οι Με­γά­λες Δυ­νά­μεις πα­ρεμ­βαί­νουν με «πυ­ξί­δα» όχι ιδέες, και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο όχι τις ανά­γκες των πλη­θυ­σμών, αλλά με μπού­σου­λα τα συμ­φέ­ρο­ντα των κυ­ρί­αρ­χων τά­ξε­ων στο εσω­τε­ρι­κό τους. Και τα συμ­φέ­ρο­ντα αυτά πιέ­ζουν και προς ανα­με­τρή­σεις -λόγω της όξυν­σης των αντα­γω­νι­σμών- αλλά και προς συ­ναλ­λα­γές και δια­πραγ­μα­τεύ­σεις -λόγω της γε­νι­κής συ­στη­μι­κής κρί­σης που αντι­με­τω­πί­ζουν τόσο η Ουά­σινγ­κτον, όσο και το Πε­κί­νο, η Μόσχα και οι Βρυ­ξέλ­λες.

Το κι­νε­ζι­κό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών εξέ­φρα­σε την ικα­νο­ποί­η­σή του για τη «συ­ναλ­λα­κτι­κή διά­θε­ση» που επέ­δει­ξε ο Τραμπ. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η συ­ναλ­λα­κτι­κή διά­θε­ση κα­θό­ρι­σε τον Τραμπ, αλλά και τους Σι και Πού­τιν, στο πρό­σφα­το σερί δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων στο Πε­κί­νο.

Σι-Τραμπ

Ο Τραμπ τα­ξί­δε­ψε στο Πε­κί­νο την ώρα που η πο­λε­μι­κή εξόρ­μη­σή του στο Ιράν έχει βρε­θεί σε αδιέ­ξο­δο, την ώρα που οι ανε­ξέ­λεγ­κτες αυ­ξή­σεις στις τιμές των καυ­σί­μων απει­λούν με στα­σι­μο­πλη­θω­ρι­στι­κή έκρη­ξη την πα­γκό­σμια οι­κο­νο­μία, την ώρα που στο εσω­τε­ρι­κό των ΗΠΑ η πο­λι­τι­κή αμ­φι­σβή­τη­ση στις ηγε­τι­κές προ­ο­πτι­κές του κλι­μα­κώ­νε­ται. Η «συ­ναλ­λα­κτι­κή διά­θε­ση», της ανα­ζή­τη­σης ενός τάιμ-άουτ στη θε­μα­το­λο­γία ανα­μέ­τρη­σης με την Κίνα, έμοια­ζε αυ­το­νό­η­τη.

Όμως κάτι ανά­λο­γο ισχύ­ει και για τον Σι. Η θε­α­μα­τι­κή ανα­πτυ­ξια­κή δυ­να­μι­κή της Κίνας έχει στο­μώ­σει. Η έκρη­ξη της «φού­σκας» των ακι­νή­των και η κρίση του διο­γκω­μέ­νου κα­τα­σκευα­στι­κού τομέα, η ρα­γδαία πτώση της κερ­δο­φο­ρί­ας στο με­γά­λο τομέα της αυ­το­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νί­ας, η άνο­δος της ανερ­γί­ας κ.ο.κ. είναι ση­μα­ντι­κές προει­δο­ποι­ή­σεις. Οι εκτε­τα­μέ­νες εκ­κα­θα­ρί­σεις στην ηγε­σία του στρα­τού ανέ­δει­ξαν, κατά το διε­θνή Τύπο, την απο­τυ­χία του προ­γράμ­μα­τος εκ­συγ­χρο­νι­σμού των κι­νε­ζι­κών ενό­πλων δυ­νά­με­ων. Οι συν­θή­κες εμπο­ρι­κού πο­λέ­μου με τις ΗΠΑ, δη­μιούρ­γη­σαν ευ­και­ρί­ες για την Ινδία αλλά και κά­ποιες από τις «τί­γρεις του Ει­ρη­νι­κού» (Νότια Κορέα, Βιετ­νάμ, Φι­λι­πί­νες) όπως και κί­νη­τρα για στε­νό­τε­ρη σύν­δε­σή τους με τη Δύση. Η οι­κο­νο­μι­κή επι­βρά­δυν­ση πιέ­ζει την κι­νε­ζι­κή ηγε­σία προς την ανα­ζή­τη­ση πε­ρισ­σό­τε­ρων διε­θνών επεν­δύ­σε­ων και νέων με­γα­λύ­τε­ρων εμπο­ρι­κών σχε­δί­ων.

Αυτό ήταν και το κύριο πιάτο στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις Σι-Τραμπ. Η Κίνα συμ­φώ­νη­σε να προ­μη­θευ­τεί 200 αε­ρο­πλά­να από την Boeing, να αυ­ξή­σει τις ει­σα­γω­γές τρο­φί­μων και αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων από τις ΗΠΑ και να αυ­ξή­σει τις προ­μή­θειες αμε­ρι­κα­νι­κού πε­τρε­λαί­ου και φυ­σι­κού αε­ρί­ου. Στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με τους «ολι­γάρ­χες» που συ­νό­δευαν τον Τραμπ στο Πε­κί­νο συμ­φω­νή­θη­κε να αρ­θούν ση­μα­ντι­κοί πε­ριο­ρι­σμοί στις δρα­στη­ριό­τη­τες των αμε­ρι­κα­νι­κών Big Tech στην Κίνα. Από τα ανα­κοι­νω­θέ­ντα δεν είναι σαφές, αν και θε­ω­ρεί­ται πι­θα­νό­τα­το, το εάν και κατά πόσο συμ­φω­νή­θη­κε η ρήξη του τε­χνο­λο­γι­κού εμπάρ­γκο που είχε επι­βά­λει ο Μπάι­ντεν, δί­νο­ντας πχ τη δυ­να­τό­τη­τα στην Nvidia να που­λή­σει υπερ­σύγ­χρο­να μι­κρο­τσι­πς σε κι­νε­ζι­κές επι­χει­ρή­σεις και -ίσως αρ­γό­τε­ρα- να αρ­χί­σει την πα­ρα­γω­γή τους σε κι­νε­ζι­κά ερ­γο­στά­σια.

Το ανα­κοι­νω­θέν του κι­νε­ζι­κού υπ. Εξ. απο­τυ­πώ­νει αυτό το κλίμα «συ­νεν­νό­η­σης» στο πεδίο της οι­κο­νο­μί­ας, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι συμ­φω­νή­θη­κε «να δια­τη­ρή­σου­με από κοι­νού τις πα­γκό­σμιες αλυ­σί­δες εφο­δια­σμού στα­θε­ρές και ανε­μπό­δι­στες».

Ο στό­χος αυτός συν­δέ­ε­ται άμεσα με το τι «λύση» θα υπο­στη­ρι­χτεί ως τέλος της πο­λε­μι­κής επί­θε­σης στο Ιράν. Οι δύο πλευ­ρές συμ­φώ­νη­σαν στα κρι­τή­ρια μιας δι­πλω­μα­τι­κής «λύσης»: «(συμ­φω­νή­θη­κε ότι) τα στενά του Ορ­μούζ θα πρέ­πει να πα­ρα­μεί­νουν ανοι­χτά – το Ιράν δεν θα πρέ­πει να απο­κτή­σει ποτέ πυ­ρη­νι­κά όπλα…». Τα κρι­τή­ρια αυτά είναι εξαι­ρε­τι­κά κοντά στις ανά­γκες της αμε­ρι­κα­νι­κής δι­πλω­μα­τί­ας. Απο­τε­λούν (και τα δύο!) πίεση πάνω στο Ιράν για να υπο­χω­ρή­σει σε μια συμ­φω­νία που ο Τραμπ θα μπο­ρού­σε να πα­ρου­σιά­σει ως «αμε­ρι­κα­νι­κή νίκη» στο εσω­τε­ρι­κό των ΗΠΑ. Και αυτά τα κρι­τή­ρια προ­ξε­νεύ­ει η πα­κι­στα­νι­κή δια­με­σο­λά­βη­ση που, με την υπο­στή­ρι­ξη της Κίνας, με­τα­φέ­ρει τους όρους του Τραμπ προς το κα­θε­στώς του Ιράν. Με την απει­λή, πάντα, της επα­νά­λη­ψης των αμε­ρι­κα­νι­κών «σα­ρω­τι­κών» βομ­βαρ­δι­σμών.

Ασφα­λώς, οι δύο πλευ­ρές είχαν και τις «κόκ­κι­νες γραμ­μές» τους. Ο Σι προει­δο­ποί­η­σε ότι το ζή­τη­μα της Ταϊ­βάν, «αν δεν αντι­με­τω­πι­στεί σωστά από τις ΗΠΑ», δη­μιουρ­γεί τον κίν­δυ­νο συ­γκρού­σε­ων, με απο­τέ­λε­σμα «ολό­κλη­ρη η σχέση να τεθεί σε με­γά­λο κίν­δυ­νο». Σε αυτό το «αγκά­θι» η αμε­ρι­κα­νι­κή αντι­προ­σω­πεία υπό τον Τραμπ, έδει­ξε αρ­κε­τή ευ­ε­λι­ξία. Μι­λώ­ντας στους δη­μο­σιο­γρά­φους, μέσα στο αε­ρο­πλά­νο της επι­στρο­φής από την Κίνα, ο Ρού­μπιο δή­λω­σε ότι «στο ζή­τη­μα της Ταϊ­βάν, η πο­λι­τι­κή των ΗΠΑ πα­ρα­μέ­νει αμε­τά­βλη­τη, μέχρι στιγ­μής». Σε αυτήν τη φράση, προ­φα­νώς το ση­μείο-κλει­δί είναι το «μέχρι στιγ­μής» που πρό­σθε­σε ο επι­κε­φα­λής της αμε­ρι­κα­νι­κής δι­πλω­μα­τί­ας. Και αυτό ενι­σχύ­θη­κε από τα χο­ντρο­κο­μέ­να «κα­λα­μπού­ρια» του Τραμπ που δη­μό­σια άρ­χι­σε να ανα­ρω­τιέ­ται για το αν οι ΗΠΑ έχουν λό­γους για να πο­λε­μή­σουν «χι­λιά­δες μίλια μα­κριά από τις ακτές τους». Η αλ­λα­γή έγινε αμέ­σως αι­σθη­τή στην κυ­βέρ­νη­ση της Ταϊ­βάν που, δια του προ­έ­δρου της Λάι Τσινγκ-τε, δή­λω­σε ότι «η ανε­ξαρ­τη­σία και η ακε­ραιό­τη­τα της Ταϊ­βάν δεν θα θυ­σια­στεί, ούτε θα ανταλ­λα­χθεί». Στις μέρες που ακο­λού­θη­σαν την επι­στρο­φή του στις ΗΠΑ, ο Τραμπ ανα­κοί­νω­σε ότι θα επι­διώ­ξει συ­νά­ντη­ση με τον Λάι Τσινγκ-τε. Πρό­κει­ται για πρω­το­βου­λία που «σπάει αυγά» σε δύο κα­τευ­θύν­σεις. Αφε­νός, πα­ρα­βιά­ζει τα ειω­θό­τα που υπα­γο­ρεύ­ουν στην ηγε­σία των ΗΠΑ, μετά την ανα­γνώ­ρι­ση της Κίνας, να απο­φεύ­γει την απευ­θεί­ας δια­πραγ­μά­τευ­ση με τις κυ­βερ­νή­σεις της Ταϊ­βάν. Αφε­τέ­ρου, όμως, με­τα­τρέ­πει το υπε­σχη­μέ­νο πρό­γραμ­μα αμε­ρι­κα­νι­κών εξο­πλι­σμών προς την Ταϊ­βάν, ύψους 11 δισ. δο­λα­ρί­ων, σε ζή­τη­μα εξαρ­χής «δια­πραγ­μά­τευ­σης» με τον Τραμπ. Με όλα αυτά σε εξέ­λι­ξη, η Ταϊ­βάν πα­ρα­μέ­νει, ίσως, το πιο επι­κίν­δυ­νο ση­μείο στον πλα­νή­τη.

Σι-Πού­τιν

Η επί­σκε­ψη Πού­τιν στο Πε­κί­νο είχε λι­γό­τε­ρες «εκ­πλή­ξεις», αλλά και λι­γό­τε­ρες ου­σια­στι­κές ει­δή­σεις.

Ο Σι, υπο­δε­χό­με­νος τον Πού­τιν, ανα­φέρ­θη­κε σε κοι­νές δε­σμεύ­σεις προς ένα «πιο δί­καιο και λο­γι­κό πα­γκό­σμιο σύ­στη­μα δια­κυ­βέρ­νη­σης» και ευ­χή­θη­κε έναν «γρή­γο­ρο τερ­μα­τι­σμό» του πο­λέ­μου στο Ιράν.

Ο Πού­τιν, αντα­πα­ντώ­ντας, έκανε λόγο για σύ­γκλι­ση στο «να ενι­σχύ­ου­με το συ­ντο­νι­σμό στον ΟΗΕ, τους BRICS, την G20 και άλλα φό­ρουμ».

Στο κοινό ανα­κοι­νω­θέν, οι δύο πλευ­ρές υπό­σχο­νται «να αντα­πο­κρί­νο­νται από κοι­νού σε διά­φο­ρες προ­κλή­σεις και απει­λές και να δια­τη­ρούν την πα­γκό­σμια και πε­ρι­φε­ρεια­κή ασφά­λεια και στα­θε­ρό­τη­τα».

Το πρό­βλη­μα με όλες αυτές τις γε­νι­κό­λο­γες δια­κη­ρύ­ξεις είναι ότι απο­τε­λέ­σμα­τά τους δεν ανι­χνεύ­ο­νται σε καμιά από τις με­γά­λες συ­γκρού­σεις της πε­ριό­δου. Η απα­γω­γή του Μα­δού­ρο από τη Βε­νε­ζου­έ­λα δεν απα­ντή­θη­κε από καμιά ρω­σο-κι­νε­ζι­κή σο­βα­ρή αντί­δρα­ση. Η πο­λε­μι­κή επι­δρο­μή στο Ιράν κα­τα­δι­κά­στη­κε μόνο στα λόγια («αυτός ο πό­λε­μος δεν θα έπρε­πε να έχει ξε­κι­νή­σει…») και με προ­σε­κτι­κές δι­πλω­μα­τι­κές φρά­σεις. Στα δύο χρό­νια της γε­νο­κτο­νί­ας στη Γάζα, όχι μόνο αφέ­θη­κε να γίνει ο ΟΗΕ κλω­τσο­σκού­φι του Τραμπ, αλλά η Κίνα πα­ρέ­μει­να ως ένας κο­ρυ­φαί­ος οι­κο­νο­μι­κός «εταί­ρος» του Ισ­ρα­ήλ, και η Ρωσία μια πολύ προ­σε­κτι­κή δύ­να­μη απέ­να­ντι στον Νε­τα­νιά­χου. Και στο στρα­τό­πε­δο των BRICS, η Ινδία έχει από καιρό με­τα­το­πι­στεί προς την πλευ­ρά του ευ­ρω­α­τλα­ντι­σμού.

Έτσι το εν­δια­φέ­ρον μάλ­λον βρί­σκε­ται στα ση­μεία που δεν υπήρ­ξε πρό­ο­δος στις σχέ­σεις. Σε προη­γού­με­νες συ­να­ντή­σεις Πού­τιν-Σι είχε συ­νο­μο­λο­γη­θεί ένα σχέ­διο κλι­μά­κω­σης των ρω­σι­κών εξα­γω­γών φυ­σι­κού αε­ρί­ου και πε­τρε­λαί­ου προς την Κίνα. Εμ­βλη­μα­τι­κό ση­μείο του είναι ο αγω­γός Power of Siberia 2, μιας δια­δρο­μής μή­κους 2.600 χι­λιο­μέ­τρων και δυ­να­τό­τη­τας με­τα­φο­ράς 50 δισεκ. κυ­βι­κών μέ­τρων φυ­σι­κού αε­ρί­ου ετη­σί­ως. Το δε­σμευ­τι­κό μνη­μό­νιο συμ­φω­νί­ας για αυτό το κο­λοσ­σιαίο έργο είχε υπο­γρα­φεί στις αρχές του 2025. Έκτο­τε η Κίνα κα­θυ­στε­ρεί κάθε πρό­ο­δο των ερ­γα­σιών, επι­διώ­κο­ντας να φορ­τώ­σει το με­γα­λύ­τε­ρο κό­στος κα­τα­σκευ­ής του αγω­γού στη ρω­σι­κή Gazprom και, κυ­ρί­ως, να δε­σμεύ­σει για μακρύ χρο­νι­κό διά­στη­μα την τιμή του ει­σα­γό­με­νου ρω­σι­κού αε­ρί­ου σε επί­πε­δα κάτω του 50% από τις τιμές που πε­τύ­χαι­νε η Gazprom, προ του 2022, στις ευ­ρω­παϊ­κές αγο­ρές. Πρό­κει­ται για την επι­δί­ω­ξη μιας πο­λυ­ε­τούς σύμ­βα­σης με όρους πε­ρί­που αποι­κιο­κρα­τι­κούς. Η ανά­γκη της Ρω­σί­ας να «ξε­πα­γώ­σει» αυτή η δυ­να­τό­τη­τα είναι πιε­στι­κή: η Gazprom έκλει­σε τον προη­γού­με­νο χρόνο κα­τα­γρά­φο­ντας μεί­ω­ση κατά 44% των πο­σο­τή­των φυ­σι­κού αε­ρί­ου που μπο­ρεί να δια­κι­νεί. Σε τέ­τοια συ­γκε­κρι­μέ­να και «σκλη­ρά» ζη­τή­μα­τα, η συ­νά­ντη­ση Σι-Πού­τιν απο­δεί­χθη­κε άκαρ­πη. Και αυτό την ώρα που, λίγο πριν, είχαν ανα­κοι­νω­θεί οι συμ­φω­νί­ες για την αύ­ξη­ση των κι­νε­ζι­κών ει­σα­γω­γών αμε­ρι­κα­νι­κού φυ­σι­κού αε­ρί­ου και πε­τρε­λαί­ου…

Εντύ­πω­ση προ­κά­λε­σε επί­σης η κι­νε­ζι­κή αποχή από κάθε ανα­φο­ρά στις εξε­λί­ξεις στην Ου­κρα­νία. Ο Σι πα­ρέ­μει­νε στα­θε­ρός στην «άψογη στάση» που κρατά, σιω­πη­λός, από την αρχή του πο­λέ­μου. Στον δυ­τι­κό Τύπο υπήρ­ξαν άρθρα (που δεν δια­ψεύ­στη­καν) που ισχυ­ρί­στη­καν ότι ο Σι ενη­μέ­ρω­σε τον Τραμπ για την κι­νε­ζι­κή εκτί­μη­ση ότι έχει φτά­σει η ώρα που «ο Πού­τιν με­τα­νιώ­νει για τον πό­λε­μο στην Ου­κρα­νία».

Η εκτί­μη­ση αυτή έχει βάση και σε κά­ποιες ρω­σι­κές «κι­νή­σεις». Όπως η αιφ­νί­δια δή­λω­ση του Πού­τιν ότι το «συμ­βάν» στην Ου­κρα­νία μπο­ρεί να τερ­μα­τι­στεί γρή­γο­ρα, αλλά και η ακόμα πιο αιφ­νί­δια πρό­τα­σή του να ανα­λά­βει ως «δια­πραγ­μα­τευ­τής» για το ου­κρα­νι­κό ο… Γκέρ­χαρντ Σρέ­ντερ (ο πρώην κα­γκε­λά­ριος της Γερ­μα­νί­ας και με­τέ­πει­τα ένας εκ των CEO της Gazprom). Λίγες ημέ­ρες μετά, ακο­λού­θη­σαν οι δη­λώ­σεις της Μέρ­κελ που, επί της ου­σί­ας, κα­λού­σε τις ευ­ρω­η­γε­σί­ες να προ­ε­τοι­μα­στούν για δια­πραγ­μα­τεύ­σεις συ­νεν­νό­η­σης με τη Ρωσία, στην «επό­με­νη μέρα» μιας πι­θα­νής εκε­χει­ρί­ας στην Ου­κρα­νία.

Στο Πε­κί­νο, τα φώτα έπε­σαν στους ελιγ­μούς με­τα­ξύ Τραμπ-Σι-Πού­τιν. Όμως στο ση­με­ρι­νό, υπό δια­μόρ­φω­ση, πο­λυ-πο­λι­κό κόσμο, οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία δεν είναι μόνες. Η Αυ­στρα­λία, ο Κα­να­δάς, η Βρε­τα­νία, η Ινδία, η Ια­πω­νία, και ασφα­λώς η ΕΕ της «στρα­τη­γι­κής αυ­το­νο­μί­ας» στέ­κουν στην ουρά της αντα­γω­νι­στι­κής δια­πραγ­μά­τευ­σης.

Όλοι αυτοί έχουν τη δυ­να­τό­τη­τα να πα­ζα­ρεύ­ουν και να συ­γκρού­ο­νται, να εξο­πλί­ζο­νται, να συμ­μα­χούν και την επο­μέ­νη να υπο­δαυ­λί­ζουν ανα­με­τρή­σεις και πο­λέ­μους. Τα λόγια τα με­γά­λα, για την ει­ρή­νη και τη δι­καιο­σύ­νη, που εκ­στο­μί­ζουν οι ηγέ­τες αυτών των δυ­νά­με­ων δεν αξί­ζουν ούτε δράμι εμπι­στο­σύ­νης. Απέ­να­ντι σε όλους τους, πρέ­πει να ση­κω­θεί το αντι­πο­λε­μι­κό-αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό κί­νη­μα -με ση­μαία την αλ­λη­λεγ­γύη στην Πα­λαι­στί­νη!- και σε πλήρη ανε­ξα­ερ­τη­σία και αυ­το­νο­μία απέ­να­ντι σε όλους τους «πό­λους» του σύγ­χρο­νου πο­λυ­πο­λι­σμού, που πα­ρα­μέ­νει κα­πι­τα­λι­στι­κός και ιμπε­ρια­λι­στι­κός, αντα­γω­νι­στι­κός κι επι­κίν­δυ­νος για το μέλ­λον της με­γά­λης κοι­νω­νι­κής πλειο­ψη­φί­ας.

https://rproject.gr/article/kyniki-diapragmateysi-ton-megalon-dynameon