Όταν η εκλογική συνεργασία ακυρώνει τη ριζοσπαστική Αριστερά

Όταν η εκλογική συνεργασία ακυρώνει τη ριζοσπαστική Αριστερά

  • |

 

Στις 12 και 13 Νοεμβρίου 2026 δημοσιεύτηκε στην ΑΥΓΗ, στην Εφημερίδα των Συντακτών και στο TVXS η πρόταση 43 στελεχών της Νέας Αριστεράς, ενόψει του συνεδρίου της 4–6 Δεκεμβρίου, υπέρ ενός ενωτικού εκλογικού ψηφοδελτίου «Αριστερά – Οικολογία», με τη συμμετοχή της ΝΕΑΡ, του ΣΥΡΙΖΑ, του ΜέΡΑ25, των Οικολόγων και άλλων συλλογικοτήτων.

Το κείμενο αξίζει να εξεταστεί όχι μόνο ως πρόταση εκλογικής συνεργασίας, αλλά και ως αντίληψη για την ανασύνθεση της Αριστεράς. Γιατί αυτά τα δύο δεν ταυτίζονται. Υπάρχει, όμως, και ένα ζήτημα εσωκομματικής δεοντολογίας: το κείμενο δημοσιοποιήθηκε στον Τύπο πριν κοινοποιηθεί στα μέλη του κόμματος, ενώ αρχικά εμφανίστηκε με 11 υπογραφές και την επισήμανση ότι η συλλογή τους συνεχιζόταν.

Κώστας Καλλωνιάτης

1. Η οργανωμένη βάση και η εκλογική συνεργασία ως δρόμος ανασύνθεσης
Ένα κόμμα της Αριστεράς δεν μπορεί να απαγορεύει τη δημόσια έκφραση διαφορετικών απόψεων. Η εσωκομματική δημοκρατία, όμως, δεν εξαντλείται στην ελευθερία των στελεχών να δημοσιεύουν κείμενα. Προϋποθέτει την ουσιαστική συμμετοχή των μελών στη διαμόρφωση της πολιτικής γραμμής.

Όταν μια πρόταση για την πολιτική κατεύθυνση και τις συμμαχίες του κόμματος δημοσιοποιείται πριν συζητηθεί στις οργανώσεις, η δημόσια παρέμβαση προηγείται της συλλογικής επεξεργασίας. Και η σταδιακή δημοσίευση των υπογραφών μπορεί να δημιουργήσει έναν ήδη διαμορφωμένο δημόσιο συσχετισμό δυνάμεων, υπό την πίεση του οποίου θα διεξαχθεί η εσωκομματική συζήτηση. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι η δημοσιοποίηση καθαυτή, αλλά αν αυτή υποκαθιστά ή προκαταλαμβάνει τη συμμετοχή της οργανωμένης βάσης.

Πέρα από αυτό, το κείμενο αντιμετωπίζει την κοινή εκλογική λίστα ως βασικό όχημα ανασύνθεσης της Αριστεράς. Εδώ αντιστρέφεται εν μέρει η σχέση μέσου και σκοπού. Η πολιτική ανασύνθεση δεν είναι πρωτίστως εκλογική συνένωση κομμάτων. Προϋποθέτει ανασυγκρότηση κοινωνικών και πολιτικών δεσμών, κοινή δράση, προγραμματική επεξεργασία και διαμόρφωση νέων κοινωνικών συσχετισμών. Η εκλογική συνεργασία μπορεί να συμβάλει σε αυτή τη διαδικασία, όχι όμως να την υποκαταστήσει.

2. Η απουσία σαφούς ταξικής και προγραμματικής βάσης

Το κείμενο αναφέρεται σε εργαζομένους, νεολαία, κινήματα για τη στέγαση και τον δημόσιο χώρο, αντιπολεμικές και αντιρατσιστικές πρωτοβουλίες, οικολογικές αντιστάσεις και απογοητευμένους αριστερούς ψηφοφόρους. Πρόκειται για ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών δυνάμεων, η απλή παράθεση των οποίων, όμως, δεν συγκροτεί από μόνη της ένα κοινωνικό μπλοκ.

Από μαρξιστική σκοπιά, χρειάζεται να προσδιοριστούν οι κοινωνικές τάξεις και μερίδες που θα το συγκροτούν, τα κοινά υλικά τους συμφέροντα, η σχέση μισθωτής εργασίας και μικρομεσαίων στρωμάτων και, κυρίως, η κοινωνική δύναμη που μπορεί να αναλάβει ηγεμονικό ρόλο. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος τα κινήματα να αντιμετωπιστούν απλώς ως δεξαμενή κοινωνικής νομιμοποίησης και εκλογικής κινητοποίησης μιας συμφωνίας κομματικών ηγεσιών.

Ανάλογη ασάφεια υπάρχει και στο πρόγραμμα. Το «χωρίς αποκλεισμούς» δεν μπορεί να σημαίνει απουσία πολιτικών κριτηρίων. Ποια είναι η κοινή θέση για τους περιορισμούς της Ευρωζώνης και της ΕΕ, τις ιδιωτικοποιήσεις και τον δημόσιο έλεγχο στρατηγικών επιχειρήσεων, την ισχύ των τραπεζών, το ΝΑΤΟ, τους εξοπλισμούς και τις στρατιωτικές βάσεις; Πώς συνδέεται η φορολογική αναδιανομή με την αλλαγή των σχέσεων ιδιοκτησίας και ελέγχου της παραγωγής;

Η ενότητα δεν προϋποθέτει πλήρη ιδεολογική συμφωνία. Η μαρξιστική παράδοση του ενιαίου μετώπου επιτρέπει τη συνεργασία διαφορετικών οργανώσεων σε συγκεκριμένους κοινούς στόχους, με διατήρηση της πολιτικής και οργανωτικής αυτοτέλειάς τους. Αλλά απαιτεί σαφές περιεχόμενο, δεσμεύσεις και όρια. Χωρίς αυτά, η ενότητα κινδυνεύει να γίνει αυτοσκοπός.

3. Η αποτίμηση του ΣΥΡΙΖΑ και η αυτονομία της ΝΕΑΡ

Το κείμενο ζητά έναν «ειλικρινή κριτικό αναστοχασμό» για την κυβερνητική εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ, απορρίπτοντας την ισοπεδωτική κριτική. Αυτό είναι θεμιτό, αλλά δεν αρκεί. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι γιατί μια κυβέρνηση που εξελέγη με την υπόσχεση ανατροπής της λιτότητας κατέληξε στην υπογραφή και εφαρμογή ενός νέου μνημονίου.

Μια σοβαρή αποτίμηση οφείλει να εξετάσει την απουσία προετοιμασίας για ενδεχόμενη ρήξη με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, την υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων διαπραγμάτευσης εντός της Ευρωζώνης, την αδυναμία μετατροπής του δημοψηφίσματος του 2015 σε οργανωμένη κοινωνική δύναμη και την απουσία στρατηγικής σύνδεσης της κυβερνητικής πολιτικής με την ανασυγκρότηση του εργατικού κινήματος. Το πρόβλημα δεν ήταν απλώς οι λανθασμένοι χειρισμοί, αλλά η συνολικότερη αντίληψη για τη σχέση κυβέρνησης, κράτους, κεφαλαίου και κοινωνικών κινημάτων.

Εδώ προκύπτει και το ζήτημα της αυτονομίας της ΝΕΑΡ. Η διατήρηση του ονόματος και των οργανωτικών δομών της δεν εγγυάται αυτοτελή πολιτική παρουσία. Χρειάζεται να διευκρινιστεί πώς θα συγκροτείται το κοινό ψηφοδέλτιο, πώς θα κατανέμονται οι υποψηφιότητες, πώς θα λειτουργεί η κοινοβουλευτική ομάδα και αν θα υπάρχει δυνατότητα πολιτικής διαφοροποίησης, καθώς και ποια θα είναι η στάση της ΝΕΑΡ σε ενδεχόμενη μετεκλογική κυβερνητική συνεργασία.

Επιπλέον, υπάρχει μια ασυμμετρία στα πολιτικά κριτήρια του κειμένου: ασκεί κριτική στην ΕΛ.Α.Σ. για κεντρώα και συστημική μετατόπιση, χωρίς να εξετάζει με την ίδια αυστηρότητα την πολιτική διαδρομή του ΣΥΡΙΖΑ, ιδιαίτερα μετά το 2015. Αν η κεντρώα μετατόπιση αποτελεί λόγο πολιτικής απόστασης από την ΕΛ.Α.Σ., πρέπει να εξηγηθεί ποιες πολιτικές και οργανωτικές τομές έχουν γίνει στον ΣΥΡΙΖΑ ώστε να μην επαναληφθούν τα ίδια προβλήματα.

4. Η εκλογική ανατροπή δεν είναι κοινωνικός μετασχηματισμός
Το σύνθημα «Ανατροπή την πρώτη Κυριακή με Απλή Αναλογική» συμπυκνώνει την εκλογική λογική της πρότασης. Η ήττα της ΝΔ αποτελεί θεμιτό εκλογικό στόχο, αλλά δεν ταυτίζεται με την ανατροπή των κοινωνικών και οικονομικών σχέσεων που αναπαράγουν την πολιτική της.

Χρειάζεται να διακρίνουμε την κυβερνητική εναλλαγή από την αλλαγή κυβερνητικής πολιτικής και, ακόμη περισσότερο, από τον κοινωνικό μετασχηματισμό: την αλλαγή των σχέσεων οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, την κοινωνικοποίηση στρατηγικών τομέων, τον εργατικό έλεγχο και τη δημοκρατική συμμετοχή στην οικονομία. Το κείμενο κινείται κυρίως στο πρώτο επίπεδο, χωρίς να προσδιορίζει επαρκώς τα άλλα δύο. Άλλωστε, η απώλεια του μπόνους εδρών από τη ΝΔ, εφόσον πέσει κάτω από το 25%, δεν συνεπάγεται αυτομάτως τη δυνατότητα σχηματισμού εναλλακτικής κυβέρνησης.

Ανάλογη αφαίρεση χαρακτηρίζει και την αναφορά στον «δημοκρατικό δρόμο προς τον σοσιαλισμό». Δεν εξηγείται πώς θα αντιμετωπιστεί η εξουσία του μεγάλου κεφαλαίου πάνω στις επενδύσεις, πώς θα κοινωνικοποιηθούν οι στρατηγικοί τομείς, πώς θα εξασφαλιστεί εργατικός και κοινωνικός έλεγχος ούτε πώς θα αντιμετωπιστούν οι πιέσεις των αγορών και των ευρωπαϊκών θεσμών. Η δημοκρατία δεν μπορεί να περιορίζεται στην κοινοβουλευτική εκπροσώπηση· πρέπει να επεκτείνεται στην οικονομία και στους χώρους εργασίας.

Τέλος, οι διεθνείς εξελίξεις που επικαλείται το κείμενο —στη Βραζιλία, στις ΗΠΑ, στη Σερβία και στο Ισραήλ— δεν συγκροτούν αυτομάτως έναν ενιαίο προοδευτικό κύκλο. Η ενίσχυση της κεντροαριστεράς δεν ταυτίζεται με την άνοδο της ριζοσπαστικής Αριστεράς, όπως και ένα κίνημα κατά της διαφθοράς δεν είναι κατ’ ανάγκην αντικαπιταλιστικό. Χρειάζεται ανάλυση των κοινωνικών δυνάμεων και των πολιτικών προγραμμάτων που βρίσκονται πίσω από αυτές τις εξελίξεις.

5. Τι χρειάζεται μια πραγματική στρατηγική ανασύνθεσης
Μια διαφορετική προσέγγιση θα ξεκινούσε από τη διάκριση τριών επιπέδων συνεργασίας:

Πρώτον, το κοινωνικό μέτωπο: σταθερή κοινή δράση με εργατικές οργανώσεις, κοινωνικά κινήματα, οικολογικές συλλογικότητες, αντιπολεμικές πρωτοβουλίες και δυνάμεις της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς. Όχι μόνο κοινές ανακοινώσεις, αλλά συμμετοχή σε συγκεκριμένους αγώνες και διεκδικήσεις.

Δεύτερον, η προγραμματική σύγκλιση: επεξεργασία ενός μεταβατικού προγράμματος που θα συνδέει άμεσες κοινωνικές ανάγκες με αλλαγές στις σχέσεις οικονομικής εξουσίας: αυξήσεις μισθών και συλλογικές συμβάσεις, δημόσιο έλεγχο ενέργειας, τραπεζών και στρατηγικών υποδομών, κοινωνική πολιτική κατοικίας, φορολόγηση του μεγάλου πλούτου και των υπερκερδών, μείωση του χρόνου εργασίας, δημοκρατικό σχεδιασμό της οικολογικής μετάβασης και απεμπλοκή από πολεμικούς σχεδιασμούς.

Τρίτον, η εκλογική συνεργασία: να προκύπτει ως αποτέλεσμα της προηγούμενης πολιτικής σύγκλισης και όχι ως υποκατάστατό της. Να στηρίζεται σε κοινό πρόγραμμα, ισότιμη συμμετοχή, σαφείς όρους αυτονομίας, δημοκρατικές διαδικασίες και συμφωνία για τη μετεκλογική στάση. Αυτό δεν αποκλείει τη συμμετοχή του ΣΥΡΙΖΑ ή του ΜέΡΑ25. Σημαίνει, όμως, ότι η συμμετοχή τους δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη ούτε να υποκαθιστά τη συζήτηση για το περιεχόμενο της συνεργασίας.

Τελική αποτίμηση
Το κείμενο των 43 θέτει ένα υπαρκτό πρόβλημα: τον κατακερματισμό της Αριστεράς και την ανάγκη αναζήτησης μορφών συνεργασίας. Ωστόσο, δεν προσδιορίζει με επάρκεια την ταξική και στρατηγική βάση της προτεινόμενης συμμαχίας. Η ανασύνθεση εμφανίζεται κυρίως ως εκλογική συνένωση ήδη υπαρχόντων κομματικών και οργανωτικών δυνάμεων.

Τρεις αντιφάσεις χρειάζεται να συζητηθούν στο συνέδριο:

Ανασύνθεση ή εκλογική συσπείρωση; Η πρώτη απαιτεί κοινωνική και πολιτική ανασυγκρότηση, ενώ η δεύτερη μπορεί να περιοριστεί σε μια συμφωνία κομματικών ηγεσιών.
Αυτονομία ή ενσωμάτωση; Η διατήρηση των οργανωτικών δομών της ΝΕΑΡ δεν εγγυάται την αυτοτελή πολιτική και στρατηγική της λειτουργία.
Ριζοσπαστικό πρόγραμμα ή κυβερνητική εναλλαγή; Η ήττα της ΝΔ δεν απαντά από μόνη της στο ερώτημα ποια κοινωνικά συμφέροντα θα υπηρετεί η επόμενη κυβέρνηση και με ποιους συσχετισμούς θα εφαρμόσει το πρόγραμμά της.
Το βασικό ερώτημα που δεν απαντούν οι 43 συντάκτες είναι: ποια κοινωνική και πολιτική δύναμη θέλουμε να συγκροτήσουμε μέσα από την εκλογική συνεργασία και ποια αλλαγή στις σχέσεις οικονομικής και πολιτικής εξουσίας επιδιώκουμε;

Αν αυτό δεν απαντηθεί, η εκλογική συνεργασία κινδυνεύει να γίνει αυτοσκοπός και η ανασύνθεση να περιοριστεί στην τυπική ανασυγκρότηση του παλιού πολιτικού χώρου του ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς ουσιαστική επεξεργασία των αιτιών της κρίσης του.

Η ένσταση, επομένως, δεν αφορά το αν πρέπει η ΝΕΑΡ να συνομιλήσει με άλλες δυνάμεις, αλλά με ποια στρατηγική, με ποιους κοινωνικούς όρους και με ποιο πολιτικό περιεχόμενο θα γίνει αυτή η συνομιλία.

https://epohi.gr/articles/otan-i-eklogiki-synergasia-akyronei-ti-rizospastiki-aristera/

Εκτρωφείο Λαγων Καρφής Ευαγγελος

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.