Χιλή: Ο Φεμινισμός, η Εξέγερση του 2019, το Κράτος και το Νέο Σύνταγμα

Στο φόντο των εκλογών αντιπροσώπων για τη Συντακτική Συνέλευση στη Χιλή (15-16 Μάη), αναδημοσιεύουμε μια συνέντευξη των σοσιαλιστριών φεμινιστριών Καρίνα Νοχάλες και Αλόντρα Καρίγιο, μέλη του Συντονισμού 8 Μάρτη και υποψήφιες στις εκλογές με ψηφοδέλτιο των κοινωνικών κινημάτων.

Πα­ρου­σιά­ζουν τις χρή­σι­μες εμπει­ρί­ες τους από την άνοδο της φε­μι­νι­στι­κής δρά­σης στη Χιλή, την Εξέ­γερ­ση του Οκτώ­βρη του 2019, τις δυ­να­τό­τη­τες, τους κιν­δύ­νους και τις προ­κλή­σεις που θέτει για το κί­νη­μα και την Αρι­στε­ρά η δια­δι­κα­σία για νέο σύ­νταγ­μα. 

Συνέντευξη των Καρίνα Νοχάλες και Αλόντρα Καρίγιο | μετάφραση Κορίνα Σχισμένου

Μέσα από ποιες πο­λι­τι­κές εμπει­ρί­ες προ­έ­κυ­ψαν οι υπο­ψη­φιό­τη­τές σας για τη Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση;

Karina Nohales: Είμαι μια από τις εκ­προ­σώ­πους του Φε­μι­νι­στι­κού Συ­ντο­νι­σμού 8 Μάρτη (Coordinadora Feminista 8 de Marzo, CF8M). Η πο­λι­τι­κή μου δια­δρο­μή ση­μα­δεύ­τη­κε από δύο στιγ­μές. Η πρώτη αφο­ρού­σε την το­πι­κή μου δράση στη γει­το­νιά από την οποία κα­τά­γο­μαι, το Που­έ­ντε Άλτο -μια με­γά­λη, πε­ρι­φε­ρεια­κή γει­το­νιά του Σα­ντιά­γο. Για χρό­νια, συμ­με­τεί­χα σε κα­μπά­νιες που αφο­ρού­σαν την ερ­γα­σία και την κοι­νω­νι­κή ασφά­λι­ση, οι οποί­ες με οδή­γη­σαν να συμ­με­τά­σχω σε διά­φο­ρους το­μείς και τε­λι­κά στην κα­μπά­νια No Más AFP [«Όχι άλλο AFP»] -ένα κοι­νω­νι­κό κί­νη­μα κατά του ιδιω­τι­κο­ποι­η­μέ­νου συ­ντα­ξιο­δο­τι­κού συ­στή­μα­τος της Χιλής.

Με την άφιξη του κύ­μα­τος των φε­μι­νι­στι­κών κα­τα­λή­ψε­ων πα­νε­πι­στη­μί­ων τον Μάιο του 2018, οι γυ­ναί­κες που δρα­στη­ριο­ποιού­νταν στο No Más AFP εκ­με­ταλ­λευ­τή­κα­με την ευ­και­ρία για να εστιά­σου­με στο πρό­βλη­μα της ερ­γα­σί­ας και της κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης από τη σκο­πιά των ερ­γα­ζο­μέ­νων γυ­ναι­κών. Από αυτό το ση­μείο, ξε­κι­νή­σα­με να ορ­γα­νώ­νου­με μια σειρά συ­να­ντή­σε­ων που εστί­α­ζαν συ­γκε­κρι­μέ­να στον φε­μι­νι­σμό, την ερ­γα­σία και την κοι­νω­νι­κή ασφά­λι­ση. Στο διά­στη­μα αυτό επί­σης γεν­νή­θη­κε ο Φε­μι­νι­στι­κός Συ­ντο­νι­σμός 8 Μάρτη και ήμουν ένας από τους αν­θρώ­πους που ίδρυ­σαν την Επι­τρο­πή Ερ­γα­ζο­μέ­νων και Συν­δι­κα­λι­στριών στο χώρο αυτό.

Ποια ήταν η δική σου πο­ρεία στον φε­μι­νι­σμό, Alondra;

Alondra Carrillo: Είμαι 29 χρο­νών και είμαι επί­σης μέλος του Φε­μι­νι­στι­κού Συ­ντο­νι­σμού 8 Μάρτη. Αυτές τις μέρες είμαι μια από τις υπο­ψή­φιες του ψη­φο­δελ­τί­ου των το­πι­κών συ­νε­λεύ­σε­ων και των κοι­νω­νι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων στη 12η πε­ρι­φέ­ρεια -ένα εκλο­γι­κό ψη­φο­δέλ­τιο που ονο­μά­ζε­ται «Συ­ντα­κτι­κές Φωνές». Ανήκω στη γενιά των Χι­λια­νών που πο­λι­τι­κο­ποι­ή­θη­καν κατά τη διάρ­κεια των μα­θη­τι­κών κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων που ξε­κί­νη­σαν το 2006, ενώ ήμουν στο λύ­κειο -τη λε­γό­με­νη «Επα­νά­στα­ση των Πι­γκουί­νων» [σσ: το κί­νη­μα πήρε το όνομά του από τις ασπρό­μαυ­ρες μα­θη­τι­κές στο­λές].

Αρ­γό­τε­ρα, στις φοι­τη­τι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις του 2011, ήμουν στη φοι­τη­τι­κή ηγε­σία του πα­νε­πι­στη­μια­κού τμή­μα­τός μου και στή­ρι­ζα ορ­γα­νω­μέ­νες δρά­σεις με άξονα το αί­τη­μα για δω­ρε­άν, μη-σε­ξι­στι­κή, δη­μό­σια εκ­παί­δευ­ση. Είμαι αρι­στε­ρή φε­μι­νί­στρια αγω­νί­στρια εδώ και αρ­κε­τά χρό­νια. Από το 2018, η βα­σι­κό μου φε­μι­νι­στι­κή δου­λειά αφο­ρού­σε τη δη­μιουρ­γία και την επέ­κτα­ση του Φε­μι­νι­στι­κού Συ­ντο­νι­σμού 8 Μάρτη, του οποί­ου υπήρ­ξα εκ­πρό­σω­πος με­τα­ξύ του 2018 και του 2020, κατά τη διάρ­κεια της ορ­γά­νω­σης της Φε­μι­νι­στι­κής Γε­νι­κής Απερ­γί­ας στη Χιλή.

Κα­ρί­να, υπάρ­χει προϊ­στο­ρία φε­μι­νι­στι­κής ερ­γα­τι­κής πάλης στη Χιλή;

ΚΝ: Υπήρ­ξε κά­ποιος φε­μι­νι­στι­κός ακτι­βι­σμός στις αρχές του 20ού αιώνα, αν και αυτές οι φε­μι­νί­στριες συ­ντρό­φισ­σες αυ­το­προσ­διο­ρί­ζο­νταν δια­φο­ρε­τι­κά. Η δρα­στη­ριό­τη­τά τους επη­ρέ­α­σε πολύ το πώς σκέ­φτο­νταν οι άν­θρω­ποι το ορ­γα­νω­μέ­νο ερ­γα­τι­κό κί­νη­μα. Για άγνω­στους λό­γους, η μνήμη και η κλη­ρο­νο­μιά αυτού του ακτι­βι­σμού έχουν εξα­φα­νι­στεί σε με­γά­λο βαθμό. Η εν λόγω πε­ρί­ο­δος συ­νέ­πε­σε με μια εποχή στα­σι­μό­τη­τας μέσα στο Κομ­μου­νι­στι­κό Κόμμα της Χιλής, το οποίο είχε κα­θο­δη­γή­σει τους με­γά­λους ιστο­ρι­κούς αγώ­νες της ερ­γα­τι­κής τάξης σε αυτήν τη χώρα.

Πιο πρό­σφα­τα, κατά τη διάρ­κεια του αγώνα ενά­ντια στη δι­κτα­το­ρία, η φε­μι­νι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα ήταν ση­μα­ντι­κή στην πάλη για δη­μο­κρα­τία, αν και δεν ανα­γνω­ρί­στη­κε ευ­ρέ­ως πέρα ​​από το ρόλο συ­γκε­κρι­μέ­νων προ­σω­πι­κο­τή­των. Σή­με­ρα, η ορ­γα­νω­μέ­νη φε­μι­νι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα διεκ­δι­κεί ένα χώρο μέσα στους συν­δι­κα­λι­στι­κούς κύ­κλους, αλλά πι­στεύω ότι είναι πολύ δύ­σκο­λο να μι­λή­σου­με για έναν φε­μι­νι­στι­κό συν­δι­κα­λι­σμό στη Χιλή. Αυτό είναι ένα από τα πράγ­μα­τα που επι­διώ­κει να επι­τύ­χει ο Φε­μι­νι­στι­κός Συ­ντο­νι­σμός 8 Μάρτη, καθώς πιέ­ζου­με να οι­κο­δο­μή­σου­με μια φε­μι­νι­στι­κή ορ­γά­νω­ση ερ­γα­ζο­μέ­νων γυ­ναι­κών σε πα­νε­θνι­κό -πο­λυ­ε­θνι­κό, όπως το λέμε- επί­πε­δο [το «πο­λυ­ε­θνι­κό» ανα­φέ­ρε­ται στην ανά­γκη συ­μπε­ρί­λη­ψης των ιθα­γε­νών Μα­πού­τσε κ.ά.], που θα συ­νε­νώ­νει τις γυ­ναί­κες όχι μόνο από το ορ­γα­νω­μέ­νο ερ­γα­τι­κό κί­νη­μα -που είναι αριθ­μη­τι­κά αρ­κε­τά αδύ­να­μο σε αυτήν τη χώρα- αλλά από όλους τους το­μείς ερ­γα­σί­ας όπου οι ορ­γα­νω­τι­κές μορ­φές δεν ται­ριά­ζουν με τη ση­με­ρι­νή  συν­δι­κα­λι­στι­κή δομή.

Alondra, ανα­φέρ­θη­κες στην «Επα­νά­στα­ση των Πι­γκουί­νων». Τι πε­ρι­θώ­ρια υπήρ­χαν για τον φε­μι­νι­σμό στους αγώ­νες των «Πι­γκουί­νων»;

AC: Κατά τη διάρ­κεια της «Επα­νά­στα­σης των Πι­γκουί­νων», άρ­χι­σα να πα­ρευ­ρί­σκο­μαι σε συ­νε­λεύ­σεις για πρώτη φορά και γνώ­ρι­σα συ­ντρό­φους-φισ­σες από άλλα κοι­νω­νι­κά κι­νή­μα­τα. Είμαι από τη Λα Φλό­ρι­ντα, μια πε­ρι­φέ­ρεια δίπλα στο Που­έ­ντε Άλτο. Εκεί γνώ­ρι­σα διά­φο­ρες μορ­φές αυτού που απο­κα­λού­με «εκ­παί­δευ­ση της αγο­ράς»: υπο­χρη­μα­το­δό­τη­ση, αντα­γω­νι­σμός, θε­σμο­θε­τη­μέ­νοι δια­χω­ρι­σμοί, κα­τά­χρη­ση σχο­λι­κών επι­δο­τή­σε­ων. Ήταν η πρώτη μου ει­κό­να του αντί­κτυ­που που μπο­ρεί να έχει στις ζωές μας η οι­κο­νο­μι­κή και πο­λι­τι­κή ορ­γά­νω­ση, και ήταν επί­σης η πρώτη μου εμπει­ρία πραγ­μα­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας στην πράξη. Νο­μί­ζω ότι αξί­ζει να ση­μειω­θεί αυτό, διότι στη Χιλή ήταν οι ορ­γα­νω­μέ­νοι μα­θη­τές λυ­κεί­ου αυτοί  που άνοι­ξαν το δρόμο για πολ­λές από τις πιο με­τα­σχη­μα­τι­στι­κές στιγ­μές της κε­ντρι­κής πο­λι­τι­κής σκη­νής.

Όπως ακρι­βώς και το 2006, έτσι και το 2019, οι μα­θη­τές λυ­κεί­ου ήταν αυτοί που κά­λε­σαν τους υπό­λοι­πους να ξε­ση­κω­θούν, για να δια­πι­στώ­σου­με για πόσο βα­θιές αλ­λα­γές μπο­ρού­με να πιέ­σου­με αν στα­θού­με όλοι ενω­μέ­νοι. Αυτό το βίωσα προ­σω­πι­κά στις συ­νε­λεύ­σεις του σχο­λεί­ου μου, και στους χώ­ρους συ­ντο­νι­σμού των μα­θη­τι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων, με­τα­ξύ άλλων.

Τότε ακόμα, δεν ήταν ο φε­μι­νι­σμός -του­λά­χι­στον με όρους ενός ορ­γα­νω­μέ­νου ή ορα­τού κι­νή­μα­τος- αυτό που με επη­ρέ­α­σε πε­ρισ­σό­τε­ρο. Η πρώτη μου επαφή με τον ορ­γα­νω­μέ­νο, μα­χη­τι­κό φε­μι­νι­σμό ήρθε πολύ αρ­γό­τε­ρα, όταν ήμουν στο πα­νε­πι­στή­μιο, με τις μα­θη­τι­κές-φοι­τη­τι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις του 2011. Σε αυτές συμ­με­τεί­χαν σχο­λεία, καθώς και πα­νε­πι­στή­μια και ιδρύ­μα­τα τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης και εκεί ήταν που άκου­σα για πρώτη φορά το σύν­θη­μα για «μη-σε­ξι­στι­κή δη­μό­σια εκ­παί­δευ­ση». Τότε ήταν επί­σης που είχα την ευ­και­ρία να έρθω σε επαφή με τον αρι­στε­ρό φε­μι­νι­σμό μέσω των συ­ντρο­φισ­σών μου που δη­μιούρ­γη­σαν μια ορ­γά­νω­ση που ονο­μά­ζε­ται La Alzada [πρό­κει­ται για μια ορ­γά­νω­ση ελευ­θε­ρια­κής φε­μι­νι­στι­κής δρά­σης] το 2012.

Ποια ήταν τα κε­ντρι­κά στοι­χεία που συ­νε­νώ­θη­καν για να δη­μιουρ­γή­σουν τις δυ­να­τό­τη­τες για την εξέ­γερ­ση του 2019; Πώς το βιώ­σα­τε ως φε­μι­νί­στριες;

AC: Μαζί με την Javi Manzi (μια άλλη εκ­πρό­σω­πος του CF8M), ανα­πτύ­ξα­με την ιδέα αυτού που απο­κα­λού­με «απορ­ρι­πτι­κή επι­θυ­μία», που ση­μαί­νει κάτι σαν την επι­θυ­μία να πούμε «όχι» και να το κά­νου­με συλ­λο­γι­κά: Όχι πια. Υπο­στη­ρί­ξα­με ότι αυτή η άσκη­ση της δυ­να­τό­τη­τας να λέμε «όχι» σε αυτό που δεν θέ­λου­με, να εί­μα­στε σε θέση να αμ­φι­σβη­τή­σου­με συλ­λο­γι­κά αυτήν την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, είναι μια άσκη­ση που διευ­κο­λύ­νει τη φε­μι­νι­στι­κή πο­λι­τι­κή. Όπως επι­ση­μαί­νουν ορι­σμέ­νες φε­μι­νί­στριες, με­τα­ξύ των οποί­ων η Σάρα Αχμέτ, το να λέμε «όχι», για τις φε­μι­νί­στριες είναι ένα πο­λι­τι­κό σχέ­διο, και πρέ­πει να το λέμε επα­νει­λημ­μέ­να.

Η «απορ­ρι­πτι­κή ψυχή της εξέ­γερ­σης» όπως την ονό­μα­σε η Ρακέλ Γκου­τιέ­ρεζ, κα­τέ­στη δυ­να­τή, εν μέρει, από τις φε­μι­νι­στι­κές πο­λι­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που προη­γή­θη­καν της εξέ­γερ­σης. Αυτές ανα­πτύσ­σο­νταν από το 2016 και απέ­κτη­σαν έναν ορ­γα­νω­μέ­νο και μα­ζι­κό χα­ρα­κτή­ρα από το 2018 και μετά, με τη συ­νει­δη­τή και εκού­σια προ­ε­τοι­μα­σία της Φε­μι­νι­στι­κής Γε­νι­κής Απερ­γί­ας και με τη συλ­λο­γι­κή από­φα­ση ότι ο φε­μι­νι­σμός θα πρέ­πει να ανα­δυ­θεί ως δύ­να­μη με­τα­σχη­μα­τι­σμού, καθώς και ως δύ­να­μη αντι­πα­ρά­θε­σης με όλους τους πο­λι­τι­κούς και οι­κο­νο­μι­κούς «χώ­ρους» που έχουν επι­βλέ­ψει την «επι­σφα­λειο­ποί­η­ση» (πρε­κα­ριο­ποί­η­ση) της ζωής.

Η απόρ­ρι­ψη της υπάρ­χου­σας τάξης πραγ­μά­των θέτει τις ζωές των γυ­ναι­κών και των «σε­ξουα­λι­κά αντι­φρο­νού­ντων» στο προ­σκή­νιο ως ένα πο­λι­τι­κό ζή­τη­μα και, υπό αυτήν την έν­νοια, έθεσε επί­σης τις βά­σεις για πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή εξέ­γερ­ση.

KN: Τον Ια­νουά­ριο του 2020 συ­γκε­ντρω­θή­κα­με στην Πο­λυ­ε­θνι­κή Συ­νά­ντη­ση των Αν­θρώ­πων που Αγω­νί­ζο­νται, για να σκε­φτού­με το ρόλο του φε­μι­νι­σμού στην εξέ­γερ­ση. Συμ­με­τεί­χαν πε­ρισ­σό­τε­ρες από τρεις χι­λιά­δες γυ­ναί­κες και σε­ξουα­λι­κοί αντι­φρο­νού­ντες. Συμ­φω­νή­σα­με ότι υπήρ­χε ένας προ­κα­ταρ­κτι­κός πα­ρά­γο­ντας στην εξέ­γερ­ση, ότι είχε μια προϊ­στο­ρία. Δεν ήταν ένα αυ­θόρ­μη­το γε­γο­νός που δεν πε­ρί­με­νε κα­νέ­νας. Είχαν προη­γη­θεί πολ­λοί αγώ­νες για πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες και σε δια­φο­ρε­τι­κούς κοι­νω­νι­κούς το­μείς: ο αγώ­νας για στέ­γα­ση, ο κοι­νω­νι­κο­πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κός αγώ­νας, ο μα­θη­τι­κός-φοι­τη­τι­κός αγώ­νας. Η συμ­βο­λή του φε­μι­νι­σμού ήταν να ει­σά­γει τη δυ­να­τό­τη­τα να ονο­μά­σου­με κάτι που όλες-οι εί­χα­με κοινό.

Το 2018, ταυ­το­ποι­ή­σα­με αυτή την κοινή κα­τά­στα­ση όσων αγω­νί­ζο­νταν χρη­σι­μο­ποιώ­ντας μια έν­νοια που κα­λύ­πτει πολλά ζη­τή­μα­τα: Την «Επι­σφά­λεια της Ζωής» [ή «Ζωή στην Επι­σφά­λεια»]. Δια­δη­λώ­σα­με με αυτό το σύν­θη­μα: «Ερ­γα­ζό­με­νες γυ­ναί­κες στους δρό­μους ενά­ντια στην πρε­κα­ριο­ποί­η­ση [επι­σφα­λειο­ποί­η­ση] της ζωής». Στη συ­νέ­χεια, εί­πα­με στον εαυτό μας: η επι­σφά­λεια της ζωής δεν είναι μόνο ένα φαι­νό­με­νο που επι­δει­νώ­νε­ται από τον ακραίο νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό. Υπάρ­χουν άν­θρω­ποι που την προ­ω­θούν ενερ­γά. Κα­ταρ­τί­σα­με έναν κα­τά­λο­γο με τους αν­θρώ­πους και τους θε­σμούς που θε­ω­ρή­σα­με υπεύ­θυ­νους για τη στή­ρι­ξη των πο­λι­τι­κών της επι­σφά­λειας και δια­κη­ρυ­χθή­κα­με αυ­τό­νο­μες από αυ­τούς τους χώ­ρους -σε ανοι­χτή σύ­γκρου­ση μαζί τους.

Όταν ξέ­σπα­σε η εξέ­γερ­ση, πολλά από τα ζη­τή­μα­τα που έθεσε προ­ήλ­θαν  απευ­θεί­ας από τη γλώσ­σα που χρη­σι­μο­ποιού­σα­με και δου­λεύ­α­με για να εξα­πλω­θεί, καθώς ο φε­μι­νι­σμός γι­νό­ταν ένα μα­ζι­κό κί­νη­μα. Με το σύν­θη­μα «η κα­νο­νι­κό­τη­τα είναι το πρό­βλη­μα», ζη­τή­σα­με τη δια­τά­ρα­ξη της κα­νο­νι­κό­τη­τας. Αυτό ήταν το πνεύ­μα που διέ­τρε­χε το κά­λε­σμα του 2019 για την πρώτη Φε­μι­νι­στι­κή Γε­νι­κή Απερ­γία.

Έπει­τα έχου­με το σύν­θη­μα της εξέ­γερ­σης: «Δεν είναι για τα 30 πέσος, είναι για τα 30 χρό­νια». Αυτό σή­μαι­νε ότι δεν αφο­ρού­σε την ενα­ντί­ω­ση μόνο στα δεξιά κόμ­μα­τα. Σχε­δόν όλα τα κόμ­μα­τα από όλο το πο­λι­τι­κό φάσμα της Χιλής έχουν επι­βλέ­ψει τη δη­μο­κρα­τι­κή με­τά­βα­ση και ήταν όλα υπεύ­θυ­να.

Στις 15 Νο­εμ­βρί­ου 2019, σχε­δόν ένα μήνα μετά το ξέ­σπα­σμα της εξέ­γερ­σης, υπο­γρά­φη­κε η Συμ­φω­νία για την Κοι­νω­νι­κή Ει­ρή­νη και το Νέο Σύ­νταγ­μα. Η συμ­φω­νία έβαζε σε κί­νη­ση τη συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία, αλλά, όπως υπο­δη­λώ­νει το όνομα, προ­κά­λε­σε επί­σης μια κάμψη των δρά­σε­ων. Βέ­βαια, λίγες μέρες μετά τη συμ­φω­νία, έγι­ναν για πρώτη φορά οι περ­φόρ­μανς του «Un Violador en Tu Camino» («Ένας βια­στής στο δρόμο σου») από τις Las Tesis που έγι­ναν γνω­στές κι ανα­πα­ρά­χθη­καν πα­γκό­σμια.

Το ονο­μά­σα­με «μια εξέ­γερ­ση μέσα στην εξέ­γερ­ση» λόγω του εξέ­χο­ντος ρόλου που δια­δρα­μά­τι­σε ο φε­μι­νι­σμός στη συ­νο­λι­κή δια­δι­κα­σία. Η πα­ρά­στα­ση των Las Tesis έθεσε ένα πολύ εν­δια­φέ­ρον ερώ­τη­μα σχε­τι­κά με το πώς η βία, που ιστο­ρι­κά μας λένε ότι είναι ιδιω­τι­κή, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα δια­πράτ­τε­ται από δη­μό­σιους θε­σμούς και από το πα­τριαρ­χι­κό κρά­τος.

Τι ρόλο έπαι­ξε ο πα­ρά­γο­ντας των γε­νιών στην εξέ­γερ­ση;

KN: Το βα­σι­κό γε­γο­νός που πυ­ρο­δό­τη­σε την εξέ­γερ­ση στο Σα­ντιά­γκο ήταν όταν οι μα­θη­τές λυ­κεί­ου άρ­χι­σαν να πη­δά­νε τις μπά­ρες στο μετρό. Υπό αυτήν την έν­νοια, η νε­ο­λαία πυ­ρο­δό­τη­σε την εξέ­γερ­ση, αλλά αυτή γρή­γο­ρα έγινε δια­γε­νε­α­κή. Θέ­λου­με να υπο­γραμ­μί­σου­με πόσο δια­γε­νε­α­κή ήταν, γιατί αυτό που έδωσε στην εξέ­γερ­ση πα­νε­θνι­κό χα­ρα­κτή­ρα δεν ήταν η απο­φυ­γή πλη­ρω­μής ει­σι­τη­ρί­ου. Αυτό ήταν που προ­κά­λε­σε την εξέ­γερ­ση στο Σα­ντιά­γκο, ωστό­σο στην υπό­λοι­πη χώρα ήταν στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα η από­φα­ση του Σε­μπα­στιάν Πι­νιέ­ρα να επι­βά­λει Κα­τά­στα­ση Συ­νταγ­μα­τι­κής Εξαί­ρε­σης και να ανα­πτύ­ξει το στρα­τό σε πολ­λές πό­λεις και πε­ριο­χές, τη νύχτα της 18ης Οκτω­βρί­ου 2019. Εκεί­νη τη στιγ­μή ήταν που όλες οι πε­ριο­χές της χώρας ξε­ση­κώ­θη­καν, ανα­βιώ­νο­ντας τη μνήμη της ανεκ­πλή­ρω­της υπό­σχε­σης της δη­μο­κρα­τι­κής με­τά­βα­σης: Ποτέ ξανά.

Στις δε­κα­ε­τί­ες μετά το τέλος της δι­κτα­το­ρί­ας, ο στρα­τός δεν πα­ρε­νέ­βη ποτέ για να κα­τα­στεί­λει την κοι­νω­νι­κή ανα­τα­ρα­χή. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε με αυτόν τον τρόπο, και αυτό έκανε τους αν­θρώ­πους όλων των ηλι­κιών να ξε­ση­κω­θούν και να εν­δια­φερ­θούν, καθώς εμ­φα­νί­στη­κε ξαφ­νι­κά το τραύ­μα της δι­κτα­το­ρί­ας. Ήταν κάτι που η χώρα στο σύ­νο­λό της απλώς απο­φά­σι­σε να μην το ανε­χθεί. Η εξέ­γερ­ση έγινε πα­νε­θνι­κό φαι­νό­με­νο και σε λίγες μέρες στρα­τιω­τι­κο­ποι­ή­θη­κε ολό­κλη­ρη η χώρα.

Πώς έχει εκ­φρα­στεί η πο­λυ­ε­θνι­κή διά­στα­ση της εξέ­γερ­σης;

AC: Αυτό είναι ένα πε­ρί­πλο­κο ζή­τη­μα και υπάρ­χουν άλλες φωνές που μπο­ρούν να μι­λή­σουν με πε­ρισ­σό­τε­ρη αρ­μο­διό­τη­τα στο θέμα. Στην αρχή της εξέ­γερ­σης, υπήρ­χε μια στιγ­μή όπου το κυ­ρί­αρ­χο σύν­θη­μα ήταν: «Η Χιλή ξύ­πνη­σε», σαν να κοι­μό­μα­σταν για με­γά­λο χρο­νι­κό διά­στη­μα και ξαφ­νι­κά απο­κτή­σα­με συ­νεί­δη­ση.

Νο­μί­ζω ότι οι άν­θρω­ποι αρ­χί­ζουν να κά­νουν τη σύν­δε­ση με­τα­ξύ των μορ­φών κα­τα­πί­ε­σης, ποι­νι­κο­ποί­η­σης και δί­ω­ξης που εί­δα­με πρό­σφα­τα να ανα­πτύσ­σο­νται ενά­ντια στις εξε­γέρ­σεις, και την αγριό­τη­τα που αντι­με­τω­πί­ζουν οι ιθα­γε­νείς λαοί εδώ και 300 χρό­νια, και ιδιαί­τε­ρα οι Μα­πού­τσε που εξα­κο­λου­θούν να βρί­σκο­νται σε ενερ­γή αντί­στα­ση ενά­ντια στο κρά­τος της Χιλής και στις αρ­πα­κτι­κές βιο­μη­χα­νί­ες. Πολ­λοί από αυ­τούς που κι­νη­το­ποι­ή­θη­καν για την εξέ­γερ­ση βί­ω­σαν από πρώτο χέρι ένα είδος βίας που προη­γου­μέ­νως τους φαι­νό­ταν ξένη.

Ένα άλλο ση­μα­ντι­κό προη­γού­με­νο της εξέ­γερ­σης ήταν η δο­λο­φο­νία του Κα­μί­λο Κα­τρι­γιάν­κα, ενός νε­α­ρού Μα­πού­τσε που πυ­ρο­βο­λή­θη­κε στην πλάτη από τους Comandos Jungla, μια ει­δι­κή αστυ­νο­μι­κή δύ­να­μη υπεύ­θυ­νη για τη «δια­τή­ρη­ση της ει­ρή­νης» στις πε­ριο­χές των Μα­πού­τσε. Η κυ­βέρ­νη­ση δι­καιο­λό­γη­σε τη δο­λο­φο­νία του ισχυ­ρι­ζό­με­νη ότι υπήρ­ξε σύ­γκρου­ση, η οποία αρ­γό­τε­ρα μά­θα­με ότι δεν συ­νέ­βη ποτέ. Ήταν μια εν ψυχρώ πι­σώ­πλα­τη δο­λο­φο­νία, και, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, μι­λά­με για το βα­σα­νι­σμό ενός παι­διού. Κατά τις τρεις μέρες πέν­θους μετά τη δο­λο­φο­νία του, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν κι­νη­το­ποι­ή­σεις και δια­δη­λώ­σεις από τη φυλή των Μα­πού­τσε στο Γουαλ­μα­πού, καθώς και στο Σα­ντιά­γκο και σε άλλα μέρη της χώρας.

Μετά τις πρώ­τες ημέ­ρες κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων [στην εξέ­γερ­ση] του 2019, αρ­χί­σα­με να βλέ­που­με να υψώ­νο­νται οι δύο ση­μαί­ες των Μα­πού­τσε -η Wenufoye και η Wünelfe. Και με το πρα­ξι­κό­πη­μα στη Βο­λι­βία, αρ­χί­σα­με να βλέ­που­με στις δια­δη­λώ­σεις και τη ση­μαία Wiphala των ιθα­γε­νών των Άν­δε­ων. Όσον αφορά τη δια­μόρ­φω­ση ενός συμ­βο­λι­κού πλαι­σί­ου στή­ρι­ξης της εξέ­γερ­σης, είναι πολύ εν­δια­φέ­ρον ότι αυτά τα ιστο­ρι­κά κα­τα­πιε­σμέ­να σύμ­βο­λα ήρθαν στο προ­σκή­νιο.

Μι­λώ­ντας για την απά­ντη­ση του κρά­τους στην εξέ­γερ­ση, πρέ­πει να συ­ζη­τή­σου­με την τρέ­χου­σα συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία, όπου ορι­σμέ­νοι ισχυ­ρί­ζο­νται ότι μπο­ρεί να εκτρο­χιά­ζει τις ρι­ζο­σπα­στι­κές δυ­να­τό­τη­τες της εξέ­γερ­σης. Πώς συ­ζη­τή­θη­καν αυτά τα ζη­τή­μα­τα στους φε­μι­νι­στι­κούς κύ­κλους;

AC: Η Συμ­φω­νία για την Κοι­νω­νι­κή Ει­ρή­νη και το Νέο Σύ­νταγ­μα απορ­ρί­φθη­κε από όλα σχε­δόν τα κοι­νω­νι­κά κι­νή­μα­τα και τις φε­μι­νι­στι­κές ομά­δες. Από τότε, η συ­ζή­τη­ση εξε­λίσ­σε­ται διαρ­κώς. Μια ση­μα­ντι­κή συ­ζή­τη­ση έλαβε χώρα στη δεύ­τε­ρη Πο­λυ­ε­θνι­κή Συ­νά­ντη­ση Εκεί­νων που Αγω­νί­ζο­νται, όπου ου­σια­στι­κά προ­έ­κυ­ψαν τρεις ασυμ­βί­βα­στες με­τα­ξύ τους θέ­σεις γύρω από τις δια­φο­ρές τα­κτι­κής αφό­του τέ­θη­κε σε ισχύ η Συμ­φω­νία για την Κοι­νω­νι­κή Ει­ρή­νη (σχε­τι­κά με τον τρόπο αντί­δρα­σης στην κα­τα­σταλ­τι­κή πο­λι­τι­κή και τη συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία που εγκα­θί­δρυε η συμ­φω­νία).

Ένα από τα πρώτα βή­μα­τα της συ­ντα­κτι­κής δια­δι­κα­σί­ας ήταν το δη­μο­ψή­φι­σμα για έγκρι­ση ή απόρ­ρι­ψη της ανά­γκης σύ­ντα­ξης ενός νέου συ­ντάγ­μα­τος. Οι πο­λί­τες της Χιλής θα ψή­φι­ζαν επί­σης για το μη­χα­νι­σμό της σύ­ντα­ξής του, δη­λα­δή σχε­τι­κά με το αν θα υπήρ­χε μια Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση ή μια μικτή Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση (η πρώτη εκλέ­γε­ται πλή­ρως από τους πο­λί­τες, η δεύ­τε­ρη απο­τε­λεί­ται από κά­ποια νε­ο­ε­κλεγ­μέ­να άτομα και από τους υπάρ­χο­ντες/ήδη εκλεγ­μέ­νους πο­λι­τι­κούς αξιω­μα­τού­χους).

Τότε προ­έ­κυ­ψαν οι πρώ­τες δια­φο­ρές, σχε­τι­κά με το αν ήταν απα­ραί­τη­τη η συμ­με­το­χή στο δη­μο­ψή­φι­σμα και η ένωση με αυτές τις πο­λι­τι­κές δυ­νά­μεις που κα­λού­σαν τον κόσμο να πάρει θέση σχε­τι­κά με το πε­ριε­χό­με­νο της ψη­φο­φο­ρί­ας (συ­γκε­κρι­μέ­να, αν θα υπο­στη­ρί­ζα­με την κα­μπά­νια της Αρι­στε­ράς «Έγκρι­ση + Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση») ή αν θα έπρε­πε να δια­φω­νή­σου­με με τη διε­ξα­γω­γή του δη­μο­ψη­φί­σμα­τος. Η τρίτη θέση ήταν όχι μόνο να μη συμ­με­τέ­χου­με στη δη­μο­ψη­φι­σμα­τι­κή δια­δι­κα­σία, αλλά να απέ­χου­με και από την ακό­λου­θη εκλο­γι­κή δια­δι­κα­σία.

Μπρο­στά στην αδυ­να­μία να κα­τα­λή­ξου­με σε μια κοινή τα­κτι­κή, στην Πο­λυ­ε­θνι­κή Συ­νά­ντη­ση Εκεί­νων που Αγω­νί­ζο­νται απο­φα­σί­σα­με να ενο­ποι­η­θού­με γύρω από δύο ζη­τή­μα­τα. Πρώ­τον, ότι αγω­νι­ζό­μα­στε για μια ελεύ­θε­ρη, κυ­ρί­αρ­χη, φε­μι­νι­στι­κή, πο­λυ­ε­θνι­κή και λαϊκή συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία -να ωθή­σου­με τη Συμ­φω­νία για την Κοι­νω­νι­κή Ει­ρή­νη ως τα πιο ρι­ζο­σπα­στι­κά της όρια. Δεύ­τε­ρον ότι, πέρα ​​από οποιεσ­δή­πο­τε συ­γκε­κρι­μέ­νες τα­κτι­κές πρω­το­βου­λί­ες, υπε­ρα­σπι­ζό­μα­στε το φε­μι­νι­στι­κό μας πρό­γραμ­μα ενά­ντια στην επι­σφα­λειο­ποί­η­ση της ζωής.

Ωστό­σο, αρ­γό­τε­ρα μέσα στο ίδιο έτος, έπρε­πε να αντι­με­τω­πί­σου­με την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα της παν­δη­μί­ας. Αυτό σή­μαι­νε ότι απο­φύ­γα­με να πά­ρου­με θέση σχε­τι­κά με το δη­μο­ψή­φι­σμα, τη θε­σμι­κή ατζέ­ντα και τη Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση, εστιά­ζο­ντας αντ’ αυτού στη στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση της χώρας που συ­νε­χί­ζε­ται από τις 18 Μαρ­τί­ου 2020 έως σή­με­ρα. Επι­πλέ­ον, ήταν ανα­γκαίο να ορ­γα­νώ­σου­με τη δρα­στη­ριό­τη­τά μας όσον αφορά πρά­ξεις πα­τριαρ­χι­κής βίας στο πλαί­σιο της κα­ρα­ντί­νας και της επι­σι­τι­στι­κής ανα­σφά­λειας, που έχει εξε­λι­χθεί σε με­γά­λο ζή­τη­μα στη Χιλή.

Τον Οκτώ­βριο του 2020, καθώς πλη­σί­α­ζε η ώρα να ψη­φί­σου­με υπέρ ή κατά ενός νέου συ­ντάγ­μα­τος, γι­νό­ταν σαφές ότι χρεια­ζό­ταν να λά­βου­με μια πιο ενο­ποι­η­μέ­νη θέση σχε­τι­κά με τη συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία. Παρ’ όλα αυτά, υπήρ­χαν δύο αντι­κρουό­με­νες θέ­σεις: υπήρ­χε η θέση που συμ­με­ρι­στή­κα­με και εγώ και η Κα­ρί­να -μαζί με την πλειο­ψη­φία των διά­φο­ρων λαϊ­κών και φε­μι­νι­στι­κών δυ­νά­με­ων- σχε­τι­κά με την ανά­γκη να χρη­σι­μο­ποι­ή­σου­με το δη­μο­ψή­φι­σμα για να εκ­φρα­στεί η συ­ντρι­πτι­κή λαϊκή βού­λη­ση και να μπει ένα τέλος στο σύ­νταγ­μα του Πι­νο­σέτ. Θε­ω­ρού­σα­με ότι ήταν απα­ραί­τη­το να οριο­θε­τή­σου­με μια δια­χω­ρι­στι­κή που να δεί­χνει ότι η αντί­θε­ση στο δη­μο­ψή­φι­σμα ήταν μια μειο­ψη­φι­κή θέση των ακρο­δε­ξιών και να ανα­δεί­ξου­με ότι στις εξε­γέρ­σεις είχε εκ­φρα­στεί η θέ­λη­ση του λαού. Η άλλη θέση που προ­τά­θη­κε, την οποία δεν συμ­με­ρι­ζό­μα­σταν, ήταν να υπο­στη­ρί­ξου­με ότι το δη­μο­ψή­φι­σμα και η ατζέ­ντα γύρω από τη συ­ντα­κτι­κή ήταν μια από­πει­ρα εξα­πά­τη­σης του λαού και ότι η συμ­με­το­χή σε αυτήν τη δια­δι­κα­σία χα­ρί­ζει αξιο­πι­στία σε αυτή την εξα­πά­τη­ση.

Ποτέ δεν συμ­φω­νή­σα­με με αυτή την άποψη. Η ανά­λυ­σή μας ήταν ότι οι πιο συ­ντη­ρη­τι­κές πο­λι­τι­κές και οι­κο­νο­μι­κές δυ­νά­μεις δεν ήθε­λαν αυτή τη συμ­φω­νία. Την θε­ω­ρού­με ως κάτι που δεν ικα­νο­ποιεί καμία πλευ­ρά, αλλά αυτό ση­μαί­νει ότι βρι­σκό­μα­στε στη μέση μιας πο­λι­τι­κής δια­μά­χης στην οποία οι κοι­νω­νι­κές ορ­γα­νώ­σεις και οι λαϊ­κές δυ­νά­μεις δεν μπο­ρούν να πα­ρα­μεί­νουν στο πε­ρι­θώ­ριο. Υπάρ­χει μια προ­γραμ­μα­τι­κή συ­ζή­τη­ση που δια­μορ­φώ­νε­ται και δεν μπο­ρού­με να αφή­νου­με άλ­λους να μι­λά­νε για εμάς.

Τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα της Αρι­στε­ράς που υπέ­γρα­ψαν τη Συμ­φω­νία για την Κοι­νω­νι­κή Ει­ρή­νη με τον Πι­νιέ­ρα ελέγ­χο­νται με δυ­σπι­στία. Σε ποιο βαθμό η συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία δεν αφορά μόνο τη βού­λη­ση του λαού, αλλά και μια στρα­τη­γι­κή των πα­ρα­δο­σια­κών κομ­μά­των να ανα­λά­βουν τον έλεγ­χο και να εξη­με­ρώ­σουν τις πιο ρι­ζο­σπα­στι­κές πτυ­χές της εξέ­γερ­σης;

ΚΝ: Η κυ­βέρ­νη­ση έχασε λαϊκή νο­μι­μο­ποί­η­ση κατά τη διάρ­κεια της εξέ­γερ­σης. Κάθε φορά που ο μι­λού­σε ο Πι­νιέ­ρα, απλώς έπε­φτε κι άλλο λάδι στη φωτιά. Μετά από αυτό, το κέ­ντρο βά­ρους της πο­λι­τι­κής συ­ζή­τη­σης με­τα­το­πί­στη­κε από την κυ­βέρ­νη­ση Πι­νιέ­ρα προς το κοι­νο­βού­λιο, καθώς ανέ­λα­βαν τον έλεγ­χο της κα­τά­στα­σης τα πε­ρισ­σό­τε­ρα κοι­νο­βου­λευ­τι­κά κόμ­μα­τα, από τα δεξιά ως τα αρι­στε­ρά. Ανέ­λα­βαν αυτά το κα­θή­κον να βρουν μια διέ­ξο­δο από τη δύ­σκο­λη θέση. Η λύση που βρή­καν ήταν η Συμ­φω­νία για την Κοι­νω­νι­κή Ει­ρή­νη, η οποία όχι μόνο θε­σμο­θέ­τη­σε την ατι­μω­ρη­σία [των κα­τα­σταλ­τι­κών μη­χα­νι­σμών], αλλά επί­σης προ­ώ­θη­σε ενερ­γά τους κα­τα­σταλ­τι­κούς νό­μους που τέ­θη­καν σε εφαρ­μο­γή ένα μήνα αρ­γό­τε­ρα.

Στις 15 Νο­εμ­βρί­ου 2020 υπο­γρά­φη­κε η συμ­φω­νία και τον Δε­κέμ­βριο μια σειρά κα­τα­σταλ­τι­κών μέ­τρων εγκρί­θη­κε από σχε­δόν όλους τους κοι­νο­βου­λευ­τι­κούς συ­να­σπι­σμούς. Αυτοί οι νόμοι είναι σή­με­ρα σε ισχύ και θί­γουν ιδιαί­τε­ρα τους πο­λι­τι­κούς κρα­του­μέ­νους που συ­νε­λή­φθη­σαν κατά τη διάρ­κεια των εξε­γέρ­σε­ων. Αλλά η συμ­φω­νία είναι ένα πα­ρά­ξε­νο ζώο: απο­τύ­πω­νε επί­σης την προ­θυ­μία της τάξης των πο­λι­τι­κών, η οποία στο πα­ρελ­θόν δεν έδει­ξε ποτέ πρό­θε­ση να αλ­λά­ξει το Σύ­νταγ­μα του Πι­νο­σέτ, να κάνει ακρι­βώς αυτό. Φυ­σι­κά, αυτό που πρό­τει­ναν ήταν μια μέ­θο­δος που θα σή­μαι­νε μια αυ­στη­ρά ελεγ­χό­με­νη Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση.

Η παν­δη­μία ανέ­βα­λε όλες τις βα­σι­κές ημε­ρο­μη­νί­ες της συ­ντα­κτι­κής δια­δι­κα­σί­ας, καθώς το δη­μο­ψή­φι­σμα για την έγκρι­ση ή την απόρ­ρι­ψη ενός νέου συ­ντάγ­μα­τος αρ­χι­κά θα γι­νό­ταν τον Απρί­λιο του 2020 και οι εκλο­γές των αντι­προ­σώ­πων για τη Συ­ντα­κτι­κή επρό­κει­το να διε­ξα­χθούν τον Οκτώ­βριο του 2020. Εν μέσω της κάμ­ψης των κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων, εξε­τά­ζα­με εάν και πώς πρέ­πει να συμ­με­τέ­χου­με. Απο­φα­σί­σα­με τε­λι­κά να συμ­με­τά­σχου­με στη δια­δι­κα­σία θε­ω­ρώ­ντας την ίδια την εξέ­γερ­ση ως αφε­τη­ρία.

Δια­κυ­βεύ­ο­νταν οι εμπει­ρί­ες του λαού της Χιλής και της ερ­γα­τι­κής τάξης τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια του με­τα­δι­κτα­το­ρι­κού νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού. Η εξέ­γερ­ση δεν μπο­ρού­σε να συρ­ρι­κνω­θεί σε μια ομάδα συ­γκε­κρι­μέ­νων αι­τη­μά­των -απλώς απέρ­ρι­πτε την υπάρ­χου­σα κα­τά­στα­ση πραγ­μά­των και, υπό αυτή την έν­νοια, ήταν μια δια­δι­κα­σία με ανοι­χτή έκ­βα­ση. Αν υπάρ­χει ένα πράγ­μα που μας έχει δι­δά­ξει ο φε­μι­νι­σμός, είναι η ιδέα της «δια­δι­κα­σί­ας». Η Φε­μι­νι­στι­κή Γε­νι­κή Απερ­γία είναι μια δια­δι­κα­σία, όχι ένα μο­νο­ή­με­ρο γε­γο­νός. Και το ίδιο μπο­ρεί να ει­πω­θεί για όλες τις πρω­το­βου­λί­ες που έχου­με πάρει.

Αυτό που ξε­κί­νη­σε τον Οκτώ­βριο του 2019 είναι μια δια­δι­κα­σία που συ­νε­χί­ζε­ται, παρά τα πάνω και τα κάτω της. Δεν ήταν απλώς μια εξέ­γερ­ση – έχει γίνει ένα μέσο αγώνα για έναν άλλο τρόπο ζωής. Και αυτό δια­κυ­βεύ­ε­ται, του­λά­χι­στον εν μέρει, στη συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία. Όχι απο­κλει­στι­κά εκεί, αλλά η συμ­με­το­χή σε αυτήν είναι ανα­πό­φευ­κτη, γιατί θα πα­ρα­κο­λου­θή­σου­με -και ελ­πί­ζου­με να πρω­τα­γω­νι­στή­σου­με- σε μια δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση: μια προ­γραμ­μα­τι­κή και ιδε­ο­λο­γι­κή δια­μά­χη σχε­τι­κά με τον τρόπο ορ­γά­νω­σης των εξου­σιών του κρά­τους και κα­τα­νό­η­σης των κοι­νω­νι­κών δι­καιω­μά­των. Αυτή η συ­ζή­τη­ση θα διαρ­κέ­σει του­λά­χι­στον ένα χρόνο και θα την πα­ρα­κο­λου­θεί ολό­κλη­ρη η χώρα.

Για εμάς, αυτή είναι η πιο ση­μα­ντι­κή δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση στη Χιλή μετά την εποχή του εκλο­γι­κού θριάμ­βου της Λαϊ­κής Ενό­τη­τας, όπου ήταν η τε­λευ­ταία φορά που οι άν­θρω­ποι πήγαν στις κάλ­πες για να υπο­στη­ρί­ξουν ένα πρό­γραμ­μα. Ακόμη και τα κοι­νω­νι­κά κι­νή­μα­τα που είχαν αρ­χι­κά πει «όχι, δεν εν­δια­φε­ρό­μα­στε να συμ­με­τά­σχου­με σε αυτήν τη δια­δι­κα­σία» δεν μπο­ρού­σαν εύ­κο­λα να πουν «Λοι­πόν, αδια­φο­ρού­με από­λυ­τα για τη συ­ζή­τη­ση για την ιδιω­τι­κο­ποί­η­ση του νερού που λαμ­βά­νει χώρα στη Συ­νέ­λευ­ση και επο­μέ­νως δεν πρό­κει­ται να πούμε ούτε να κά­νου­με τί­πο­τα γι’ αυτό».

Είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να μπο­ρού­με να εκ­φρά­σου­με τη θέση μας στα πλαί­σια της δια­δι­κα­σί­ας, διότι, εν μέσω της κοι­νω­νι­κο-πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής κρί­σης, η Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση εν­δέ­χε­ται να κα­τα­λή­ξει να συ­ζη­τά πράγ­μα­τα όπως εάν χρεια­ζό­μα­στε πρά­σι­νη φο­ρο­λο­γία ή έναν ρι­ζι­κό με­τα­σχη­μα­τι­σμό του εξο­ρυ­κτι­κού πλαι­σί­ου ορ­γά­νω­σης της οι­κο­νο­μί­ας. Αυτές οι συ­ζη­τή­σεις απο­τε­λούν μέρος της αυ­ξη­μέ­νης πο­λι­τι­κο­ποί­η­σης που ξε­κί­νη­σε τον Οκτώ­βριο, την οποία ελ­πί­ζου­με να εμ­βα­θύ­νου­με.

Πώς επι­λέ­γο­νται οι υπο­ψη­φιό­τη­τες; Πώς ανα­πτύσ­σο­νται κοινά προ­γράμ­μα­τα;

AC: Κατά τη διάρ­κεια των ολο­με­λειών και των συ­νε­λεύ­σε­ων που διορ­γά­νω­σε ο Φε­μι­νι­στι­κός Συ­ντο­νι­σμός 8 Μάρτη, κα­τα­λή­ξα­με στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι επρό­κει­το να πα­ρου­σιά­σου­με τις δικές μας υπο­ψη­φιό­τη­τες σε ανε­ξάρ­τη­τα ψη­φο­δέλ­τια -υπο­ψη­φιό­τη­τες που προ­έρ­χο­νται από τα κοι­νω­νι­κά κι­νή­μα­τα που είναι αυ­τό­νο­μα από τα πα­ρα­δο­σια­κά πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα που έχουν συμ­με­τά­σχει στη διοί­κη­ση του κρά­τους τα τε­λευ­ταία 30 χρό­νια. Με τον όρο «ανε­ξάρ­τη­τα ψη­φο­δέλ­τια» εν­νο­ού­με λί­στες υπο­ψη­φί­ων που απο­τε­λού­νται από άτομα χωρίς συμ­με­το­χή στα εγ­γε­γραμ­μέ­να εκλο­γι­κά πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα.

Αυτή ήταν μια αρ­κε­τά εκτε­τα­μέ­νη δια­δι­κα­σία δια­βού­λευ­σης, και συ­νέ­βη πα­ράλ­λη­λα με την από­φα­σή μας να υπο­στη­ρί­ξου­με την εκ­στρα­τεία έγκρι­σης της συ­ντα­κτι­κής δια­δι­κα­σί­ας. Αυτή η από­φα­ση προ­έ­κυ­ψε από την εκ­στρα­τεία μας, όπως τη λέμε, να «πη­δή­ξου­με όλους τους φρά­χτες» της πο­λι­τι­κής δια­δι­κα­σί­ας. Αυτό έχει γίνει το σύν­θη­μά μας για την πα­ρού­σα πο­λι­τι­κή στιγ­μή, απο­τυ­πώ­νο­ντας την ιδέα να πιέ­σου­με τα θε­σμι­κά πλαί­σια στα όριά τους.

Άλλα κοι­νω­νι­κά κι­νή­μα­τα έχουν επί­σης δη­μιουρ­γή­σει τις δικές τους ανε­ξάρ­τη­τες λί­στες υπο­ψη­φί­ων. Στην εκλο­γι­κή μου πε­ρι­φέ­ρεια (La Florida, Puente Alto, La Pintana, Pirque, San José de Maipo), ήταν οι συ­νε­λεύ­σεις γει­το­νιών που απο­φά­σι­σαν να κα­λέ­σουν όσους-ες ήθε­λαν να συμ­με­τά­σχουν, για να συ­ζη­τή­σουν εάν ήταν εφι­κτό να δη­μιουρ­γη­θεί μια ανε­ξάρ­τη­τη λίστα υπο­ψη­φί­ων με κοι­νούς προ­γραμ­μα­τι­κούς στό­χους και με ανα­κλη­τές εντο­λές.  Η ιδέα είναι ότι οι υπο­ψη­φιό­τη­τες των κοι­νω­νι­κών κι­νη­μά­των θα ενερ­γού­σαν  ως εκ­πρό­σω­ποι ενός ήδη υπαρ­κτού μό­νι­μου χώρου συ­ζή­τη­σης, κι­νη­το­ποί­η­σης και δια­βού­λευ­σης -ότι θα λει­τουρ­γού­σαν ως το μέσο ει­σό­δου των κοι­νω­νι­κών κι­νη­μά­των στη Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση.

ΚΝ: Αναμ­φί­βο­λα, βρι­σκό­μα­στε εν τω μέσω μιας πρω­το­φα­νούς δια­δι­κα­σί­ας, πα­ρό­τι από εκλο­γι­κή άποψη, αυτή διέ­πε­ται από τους ίδιους νό­μους που ρυθ­μί­ζουν τις εκλο­γές γε­νι­κά. Ο βαθ­μός εμπι­στο­σύ­νης στους δη­μό­σιους θε­σμούς και τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα είναι εξαι­ρε­τι­κά χα­μη­λός και η εμ­φά­νι­ση ανε­ξάρ­τη­των υπο­ψη­φί­ων ήταν η μόνη και­νο­το­μία σε αυτήν τη δια­δι­κα­σία.

Στις εκλο­γι­κές πε­ρι­φέ­ρειες, βλέ­που­με τρία με­γά­λα ψη­φο­δέλ­τια από πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα και έξι λί­στες ανε­ξάρ­τη­των υπο­ψη­φιο­τή­των.

Η από­φα­σή μας να κα­τε­βά­σου­με μόνο ανε­ξάρ­τη­τες υπο­ψη­φιό­τη­τες δεν αντα­να­κλά απα­ραί­τη­τα μια γε­νι­κό­τε­ρη αντι­κομ­μα­τι­κή στάση. Αυτή πε­ρι­γρά­φει κα­λύ­τε­ρα την το­πο­θέ­τη­ση της ακρο­δε­ξιάς. Είναι πε­ρί­πλο­κο επει­δή το ισχύ­ον σύ­στη­μα θέτει τις ανε­ξάρ­τη­τες υπο­ψη­φιό­τη­τες σε εκλο­γι­κό μειο­νέ­κτη­μα σε σύ­γκρι­ση με τα κομ­μα­τι­κά ψη­φο­δέλ­τια. Η εμ­φά­νι­ση ανε­ξάρ­τη­των υπο­ψη­φί­ων έχει κα­τα­λή­ξει να εκλαμ­βά­νε­ται ως κάτι καλό από μόνο του, ξε­χω­ρι­στό από τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα, ωστό­σο ήδη συ­γκρο­τού­νται και δε­ξιές λί­στες. Είναι κι αυτές  ανε­ξάρ­τη­τες, που απαρ­τί­ζο­νται από ανέ­ντα­χτα άτομα, δια­ση­μό­τη­τες και αν­θρώ­πους που ελ­πί­ζουν να επω­φε­λη­θούν από την πα­ρου­σί­α­σή τους ως ανε­ξάρ­τη­τοι.

Πρέ­πει να διευ­κρι­νί­σου­με ότι, πα­ρό­λο που, σύμ­φω­να με το νόμο, κα­τη­γο­ριο­ποιού­μα­στε ως «ανε­ξάρ­τη­τες», δεν εί­μα­στε πο­λι­τι­κά ου­δέ­τε­ρες ούτε εί­μα­στε σκέτα άτομα χωρίς πο­λι­τι­κούς δε­σμούς κι ανα­φο­ρές (αντί­θε­τα, ορι­σμέ­νοι δε­ξιοί υπο­ψή­φιοι έχουν κάνει την τα­μπέ­λα του «ανε­ξάρ­τη­του» κε­ντρι­κό σύν­θη­μα της κα­μπά­νιας τους). Εί­μα­στε στρα­τευ­μέ­νες μα­χή­τριες και πο­λι­τι­κοί ακτι­βι­στές από κοι­νω­νι­κά κι­νή­μα­τα που εκ­προ­σω­πούν συλ­λο­γι­κά ανα­πτυγ­μέ­να προ­γράμ­μα­τα και έχουν μια συλ­λο­γι­κή εντο­λή. Στην πε­ρί­πτω­ση που κα­τα­φέ­ρου­με να βρε­θού­με μέσα στη Συ­ντα­κτι­κή Συ­νέ­λευ­ση, δε θα προ­χω­ρή­σου­με κατά μόνας -έχου­με ένα πο­λι­τι­κό σχέ­διο. Αυτή η αντί­λη­ψη μπο­ρεί να απο­δει­χθεί δι­χα­στι­κή όσον αφορά την εκλο­γι­κή δια­δι­κα­σία, αλλά έτσι κα­τα­νο­ού­με το είδος πο­λι­τι­κής που ασκού­με.

Ποια είναι η δυ­να­μι­κή με­τα­ξύ των το­πι­κών συ­νε­λεύ­σε­ων και των θε­σμο­θε­τη­μέ­νων δια­δι­κα­σιών, και υπάρ­χει πι­θα­νό­τη­τα αυτή η αλ­λη­λε­πί­δρα­ση να μην είναι απλώς μια εν­σω­μά­τω­ση του επα­να­στα­τι­κού προ­γράμ­μα­τος;

AC: Για να απα­ντή­σω στην ερώ­τη­σή σου, νο­μί­ζω ότι πρέ­πει να απα­ντή­σου­με σε μια άλλη: Τι είναι αυτές οι το­πι­κές συ­νε­λεύ­σεις; Είναι ανα­δυό­με­να τμή­μα­τα μιας νέας υπο­κει­με­νι­κό­τη­τας της ερ­γα­τι­κής τάξης -νέα με την έν­νοια ότι είναι το προ­ϊ­όν των τε­λευ­ταί­ων 40 χρό­νων του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού. Όσον αφορά το τι ση­μαί­νει αυτό στρα­τη­γι­κά, έχου­με προ­τεί­νει δύο σχε­τι­κούς τρό­πους αντί­λη­ψης αυτής της σχέ­σης: ένας είναι ότι προ­σπα­θού­με να κά­νου­με μια διά­κρι­ση με­τα­ξύ της συ­νη­θι­σμέ­νης δια­χεί­ρι­σης του κρά­τους -εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις για την κυ­βέρ­νη­ση, σε επί­πε­δο Κο­γκρέ­σου, εθνι­κό, το­πι­κό- και των αντι­πα­ρα­θέ­σε­ων γύρω από αυτήν την εξαι­ρε­τι­κή στιγ­μή της οποί­ας η πο­λι­τι­κή ση­μα­σία προ­κύ­πτει από τις προ­γραμ­μα­τι­κές συ­ζη­τή­σεις που διε­ξά­γο­νται, πολ­λές από τις οποί­ες αμ­φι­σβη­τούν τα κα­νο­νι­στι­κά θε­μέ­λια πάνω στα οποία έχει ορ­γα­νω­θεί το κρά­τος.

Από αυτή τη διά­κρι­ση προ­έ­κυ­ψε η από­φα­σή μας να συμ­με­τά­σχου­με στη συ­ντα­κτι­κή δια­δι­κα­σία και να εί­μα­στε σε θέση να υψώ­σου­με ένα πο­λι­τι­κό φράγ­μα ανά­με­σα στην πο­λι­τι­κή που προ­ω­θού­με εμείς και σε άλλες μορ­φές πο­λι­τι­κής εν­σω­μά­τω­σης που εν­δια­φέ­ρο­νται μόνο για το ποιο προ­σω­πι­κό δια­χει­ρί­ζε­ται το κρά­τος. Το κρά­τος είναι, και πι­θα­νό­τα­τα θα συ­νε­χί­σει να είναι, αυτό του οποί­ου η λει­τουρ­γία αφορά τη μό­νι­μη ανα­πα­ρα­γω­γή της νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρης κα­πι­τα­λι­στι­κής ζωής στη Χιλή.

Από την άλλη πλευ­ρά, υπάρ­χει μια δεύ­τε­ρη εκτί­μη­ση που είναι ου­σιώ­δης για το πώς κα­τα­νο­ού­με τη δια­δι­κα­σία: η στρα­τη­γι­κή μας δεν είναι να επι­τευ­χθεί «ένα κα­λύ­τε­ρο σύ­νταγ­μα». Αυτό που δια­κυ­βεύ­ε­ται εδώ δεν είναι το πόσο καλό ή κακό θα κα­τα­λή­ξει να είναι το νέο σύ­νταγ­μα, γιατί σί­γου­ρα δεν θα είναι ιδιαί­τε­ρα καλό. Δε­δο­μέ­νου του τρό­που με τον οποίο δια­μορ­φώ­νο­νται οι δυ­νά­μεις πίσω από αυτήν τη δια­δι­κα­σία -υπό συν­θή­κες στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης, ατι­μω­ρη­σί­ας και πο­λι­τι­κών φυ­λα­κί­σε­ων- είναι απί­θα­νο να αι­σθαν­θού­με ότι θα  εκ­προ­σω­πού­μα­στε από το νέο σύ­νταγ­μα.

Θα ήταν λάθος αν βά­ζα­με ως στόχο απλώς τη νο­μι­μο­ποί­η­ση μιας νέας Magna Carta, ένα νέο κοι­νω­νι­κό συμ­βό­λαιο για την ορ­γά­νω­ση της ζωής. Αντ’ αυτού, ανα­γνω­ρί­ζου­με ότι αυτή η δια­δι­κα­σία είναι μια στιγ­μή μα­ζι­κής πο­λι­τι­κο­ποί­η­σης, που έχει θε­με­λιώ­δη ση­μα­σία για τα επό­με­να βή­μα­τα. Αυτό συμ­βαί­νει επει­δή έχου­με μπρο­στά μας μια μα­κρο­πρό­θε­σμη δια­δι­κα­σία στην οποία πρέ­πει να κι­νη­θού­με μαζί σε κάθε βήμα τη φορά. Εί­μα­στε αφο­σιω­μέ­νες στη μα­κρο­πρό­θε­σμη προ­ο­πτι­κή και στο ότι θα προ­χω­ρή­σου­με μαζί. Αυτές οι εμπει­ρί­ες θα είναι «συ­γκρο­τη­τι­κές» για εμάς ως κοι­νω­νι­κή τάξη.

ΚΝ: Όσον αφορά αυτή τη σχέση με­τα­ξύ του κα­τε­στη­μέ­νου και της εξέ­γερ­σης, ήταν κάπως ανα­πό­φευ­κτο ότι τα πράγ­μα­τα εξε­λί­χθη­καν με αυτό τον τρόπο.  Βρι­σκό­μα­στε σε ένα πολύ συ­γκε­κρι­μέ­νο πο­λι­τι­κό πλαί­σιο, το οποίο σχε­τί­ζε­ται με την εξέ­γερ­ση και την παν­δη­μία. Η αλή­θεια είναι ότι εί­χα­με το δη­μο­ψή­φι­σμα τον Οκτώ­βριο και φέτος θα έχου­με άλλες πέντε εκλο­γές: θα εκλε­γούν οι αντι­πρό­σω­ποι στη συ­ντα­κτι­κή συ­νέ­λευ­ση, θα γί­νουν δη­μο­τι­κές εκλο­γές, θα εκλε­γούν πε­ρι­φε­ρεια­κοί κυ­βερ­νή­τες, θα γί­νουν κοι­νο­βου­λευ­τι­κές και προ­ε­δρι­κές εκλο­γές. Ανα­νε­ώ­νε­ται όλο το θε­σμι­κό πλαί­σιο. Σε ένα πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από αυτές τις πέντε εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις, συν το δη­μο­ψή­φι­σμα, ήταν ανα­με­νό­με­νο ότι θα υπάρ­ξει σχε­τι­κή με­τα­τό­πι­ση της πο­λι­τι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας προς την κα­τε­στη­μέ­νη πο­λι­τι­κή.

Πως θα εξε­λι­χθούν όλες αυτές οι ανα­με­τρή­σεις; Είναι μια εν­δια­φέ­ρου­σα ερώ­τη­ση. Η ψη­φο­φο­ρία είναι εθε­λο­ντι­κή στη Χιλή, και τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες η τάση προς την εκλο­γι­κή αποχή αυ­ξά­νε­ται συ­νε­χώς. Στις τε­λευ­ταί­ες προ­ε­δρι­κές και κοι­νο­βου­λευ­τι­κές εκλο­γές, εί­δα­με πο­σο­στό απο­χής πε­ρί­που 60%. Αλλά η τάση αυτή αντι­στρά­φη­κε στο δη­μο­ψή­φι­σμα, διότι, αν και η αποχή πα­ρέ­μει­νε υψηλή, συμ­με­τεί­χε πε­ρί­που το 50% των εγ­γε­γραμ­μέ­νων ψη­φο­φό­ρων. Όχι μόνο ανα­κό­πη­κε η γε­νι­κή τάση των τε­λευ­ταί­ων 30 χρό­νων, αλλά η εκλο­γι­κή συμ­με­το­χή αυ­ξή­θη­κε κυ­ρί­ως με­τα­ξύ της νε­ο­λαί­ας και των λαϊ­κών στρω­μά­των, ενώ μειώ­θη­κε ελα­φρά η συμ­με­το­χή των εύ­πο­ρων. Αυτό είναι άνευ προη­γου­μέ­νου.

Μια άλλη δυ­νη­τι­κά εν­δια­φέ­ρου­σα εξέ­λι­ξη είναι ότι πα­ρό­λο που το πεδίο των πι­θα­νών υπο­ψη­φί­ων προ­έ­δρων δεν έχει ακόμη δια­μορ­φω­θεί, υπάρ­χουν πρώ­ι­μες εν­δεί­ξεις ότι, με­τα­ξύ εκεί­νων που έχουν δη­λώ­σει ότι θα βά­λουν υπο­ψη­φιό­τη­τα, ο Daniel Jadue, μέλος του Κομ­μου­νι­στι­κού Κόμ­μα­τος, φαί­νε­ται να προη­γεί­ται στις δη­μο­σκο­πή­σεις. Αυτό είναι αρ­κε­τά πρω­τό­γνω­ρο, γιατί πέρα ​​από την άποψη που μπο­ρεί να έχει κα­νείς για τον ίδιο ή για το συ­γκε­κρι­μέ­νο κόμμα, μπο­ρού­με να πούμε ότι από το 1989 και μετά, κα­νέ­να μέλος του Κομ­μου­νι­στι­κού Κόμ­μα­τος δεν έχει λάβει ποτέ ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό ψήφων ως υπο­ψή­φιος για την προ­ε­δρία.

Είναι επί­σης πρω­τό­γνω­ρο διότι -όπως μά­θα­με μέσω της εξέ­γερ­σης- η Χιλή απο­δεί­χθη­κε ότι δεν ήταν η νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρη όαση που προ­ο­ρι­ζό­ταν να γίνει και -πέρα ​​από τους ηγέ­τες της- δεν είναι και δεξιά χώρα. Εξε­γέρ­θη­κε ενά­ντια στην ανά­πτυ­ξη των στρα­τιω­τι­κών δυ­νά­με­ων, απο­φά­σι­σε δυ­να­μι­κά να βάλει τέλος στο σύ­νταγ­μα του Πι­νο­σέτ και τώρα ένα μέλος του Κομ­μου­νι­στι­κού Κόμ­μα­τος  προη­γεί­ται στις δη­μο­σκο­πή­σεις. Αυτή είναι η τρέ­χου­σα κα­τά­στα­ση που αντι­με­τω­πί­ζου­με, και είναι πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα.

ps://rproject.gr/