Ο ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός και οι ευρωτουρκικές σχέσεις

Ο ελληνοτουρκικός ανταγωνισμός και οι ευρωτουρκικές σχέσεις

  • |

Η σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που έχει προγραμματιστεί για τις 10-11 Δεκέμβρη θα ολοκληρώνει την περίοδο της γερμανικής προεδρίας στην ΕΕ και θα συνοψίζει την ευρωπαϊκή στάση στις γεωπολιτικής εξελίξεις στην ανατολική Μεσόγειο.

Με βάση προη­γού­με­νες απο­φά­σεις, οι κυ­ρώ­σεις σε βάρος της Τουρ­κί­ας έχουν ήδη συ­γκε­κρι­με­νο­ποι­η­θεί και ο ύπα­τος εκ­πρό­σω­πος της ΕΕ για την εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή, Μπο­ρέλ, έχει πάρει την εντο­λή να κα­τα­θέ­σει γρα­πτώς στο Ευ­ρω­παϊ­κό Συμ­βού­λιο προς έγκρι­ση τον κα­τά­λο­γο των πε­ριο­ρι­στι­κών μέ­τρων και κυ­ρώ­σε­ων. Πα­ρό­λο που η γερ­μα­νι­κή πο­λι­τι­κή δεν εκτι­μά ότι έχει φτά­σει η «κρί­σι­μη στιγ­μή» της πυ­ρο­δό­τη­σης των κυ­ρώ­σε­ων, η απει­λή κατά της κυ­βέρ­νη­σης Ερ­ντο­γάν πα­ρα­μέ­νει σο­βα­ρή.

Αντώνης Νταβανέλος |

Αν και στον ελ­λη­νι­κό με­γά­λο Τύπο εξα­κο­λου­θεί να επα­να­λαμ­βά­νε­ται μο­νό­το­να το «τρα­γού­δι» περί διαρ­κούς και απε­ριό­ρι­στης τουρ­κι­κής προ­κλη­τι­κό­τη­τας, η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι αρ­κε­τά δια­φο­ρε­τι­κή και πολύ πιο σύν­θε­τη.

Η κα­τά­στα­ση κρί­σης στην τουρ­κι­κή οι­κο­νο­μία εξε­λίσ­σε­ται με ρα­γδαί­ους ρυθ­μούς. Η κυ­βέρ­νη­ση Ερ­ντο­γάν υπο­χρε­ώ­θη­κε πρό­σφα­τα να που­λή­σει ουκ ολίγα από τα «αση­μι­κά» του τουρ­κι­κού κρά­τους (με­τα­ξύ των οποί­ων και κρί­σι­μα οπλι­κά συ­στή­μα­τα της πο­λε­μι­κής αε­ρο­πο­ρί­ας) στους ολι­γάρ­χες του Κατάρ. Στις διε­θνείς σχέ­σεις, η απο­μό­νω­ση του κα­θε­στώ­τος Ερ­ντο­γάν κλι­μα­κώ­νε­ται. Ο απερ­χό­με­νος υπ. Εξ. των ΗΠΑ, Μάικ Πο­μπέο, με τη σκλη­ρή επί­θε­σή του στα πλαί­σια του ΝΑΤΟ, έστει­λε «μή­νυ­μα» ότι η απο­χώ­ρη­ση του Τραμπ από την εξου­σία θα ανοί­ξει μια πε­ρί­ο­δο σκλή­ρυν­σης της αμε­ρι­κα­νι­κής πο­λι­τι­κής. Σχε­δόν ταυ­τό­χρο­να, το Κο­γκρέ­σο, όπου πλειο­ψη­φούν οι Ρε­που­μπλι­κά­νοι, ενέ­κρι­νε νόμο που «αυ­το­μα­το­ποιεί» την επι­βο­λή κρί­σι­μων κυ­ρώ­σε­ων (με­τα­ξύ τους το εμπάρ­γκο όπλων) απέ­να­ντι σε ενέρ­γειες που οι ΗΠΑ θε­ω­ρούν ως γνω­ρί­σμα­τα των κρα­τών-«τα­ρα­ξιών».

Αυτά υπο­χρε­ώ­νουν την τουρ­κι­κή κυ­βέρ­νη­ση να κι­νεί­ται πολύ πιο προ­σε­κτι­κά απ’ ό,τι ισχυ­ρί­ζο­νται τα δη­μο­σιεύ­μα­τα περί διαρ­κούς «προ­κλη­τι­κό­τη­τας». Αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται στις πραγ­μα­τι­κές κι­νή­σεις στη θά­λασ­σα. Οι NAVTEX που εξέ­δω­σε η Τουρ­κία και το ερευ­νη­τι­κό πρό­γραμ­μα του Oruc Reis, αφο­ρού­σαν θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές ανα­το­λι­κά του 28ου με­σημ­βρι­νού (για να μη θί­γε­ται η πρό­σφα­τη ελ­λη­νο-αι­γυ­πτια­κή συμ­φω­νία, πα­ρό­λο που η Τουρ­κία δεν την έχει ανα­γνω­ρί­σει ως «οριο­θέ­τη­ση») και νότια του συ­μπλέγ­μα­τος του Κα­στε­λό­ρι­ζου, σε από­στα­ση με­γα­λύ­τε­ρη των 6 ν.μ., δη­λα­δή στα διε­θνή ύδατα.

Εδώ αξί­ζει να ανοί­ξου­με μια πα­ρέν­θε­ση. Το διε­θνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νο κα­θε­στώς κρα­τι­κής/εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας στις θα­λάσ­σιες ζώνες με­τα­ξύ Ελ­λά­δας-Τουρ­κί­ας αφορά μόνο στα χω­ρι­κά ύδατα, στο εύρος των 6 ν.μ. Το πρω­τό­κολ­λο της Βέρ­νης (που στα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του ’70 υπέ­γρα­ψε εκ μέ­ρους της ελ­λη­νι­κής πλευ­ράς ο Κων/ντί­νος Κα­ρα­μαν­λής) δε­σμεύ­ει και τις δύο χώρες για απο­φυ­γή κάθε ενέρ­γειας «νομής» των διε­θνών υδά­των πέραν της ζώνης των 6 ν.μ.

Σή­με­ρα αυτό πα­ρα­βιά­ζε­ται και από τις δυο χώρες. Το μεν ελ­λη­νι­κό κρά­τος προ­βαί­νει σε «προ­χω­ρη­μέ­νες» ενέρ­γειες νομής, που­λώ­ντας πχ «οι­κό­πε­δα» σε πο­λυ­ε­θνι­κές εξό­ρυ­ξης, πα­ρα­χω­ρώ­ντας τους απο­κλει­στι­κά δι­καιώ­μα­τα, ενώ δη­λώ­νει επι­σή­μως ότι θε­ω­ρεί την «δυ­νη­τι­κή» υφα­λο­κρη­πί­δα και ΑΟΖ (που δεν έχουν ακόμα οριο­θε­τη­θεί) ως χώ­ρους εθνι­κής/κρα­τι­κής κυ­ριαρ­χί­ας. Το δε τουρ­κι­κό κρά­τος, βγά­ζει στα διε­θνή ύδατα ερευ­νη­τι­κό σκά­φος (συ­νο­δεία πο­λε­μι­κών πλοί­ων) δη­λώ­νο­ντας ότι δεν προ­τί­θε­ται να ανα­γνω­ρί­σει επέ­κτα­ση της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας δια των τε­τε­λε­σμέ­νων. Αυτό είναι το πραγ­μα­τι­κό έδα­φος της επι­κίν­δυ­νης αντι­πα­ρά­θε­σης και όχι κά­ποια τάχα «δε­δο­μέ­να» του λε­γό­με­νου Διε­θνούς Δι­καί­ου.

Πα­ρό­λα αυτά, πλη­σιά­ζο­ντας στις ημε­ρο­μη­νί­ες των ευ­ρω­παϊ­κών απο­φά­σε­ων, η κυ­βέρ­νη­ση Ερ­ντο­γάν απο­φά­σι­σε να απο­σύ­ρει το Oruc Reis από την ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Δεν είναι ένα με­μο­νω­μέ­νο πε­ρι­στα­τι­κό. Έχο­ντας επί­γνω­ση του δυ­σμε­νούς σε βάρος της διε­θνούς δι­πλω­μα­τι­κού συ­σχε­τι­σμού δύ­να­μης, η κυ­βέρ­νη­ση Ερ­ντο­γάν προ­σπα­θεί να σύρει την Αθήνα στις δια­δι­κα­σί­ες του… Διε­θνούς Δι­καί­ου (Χάγη) και αρ­χί­ζει να καλ­λιερ­γεί την κα­τη­γο­ρία ότι η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά υπο­τι­μά τους κιν­δύ­νους για την ει­ρή­νη στην πε­ριο­χή. Μετά την επι­κίν­δυ­νη κλι­μά­κω­ση του φε­τι­νού κα­λο­και­ριού, συ­γκρο­τή­θη­κε στα πλαί­σια του ΝΑΤΟ ένας «μη­χα­νι­σμός απε­μπλο­κής» για την απο­φυ­γή πο­λε­μι­κής κλι­μά­κω­σης στο εν­δε­χό­με­νο ενός «θερ­μού επει­σο­δί­ου» ή ενός «ατυ­χή­μα­τος». Στα τέλη Νο­έμ­βρη, ο Έλ­λη­νας στρα­τιω­τι­κός αντι­πρό­σω­πος στα­μά­τη­σε να προ­σέρ­χε­ται στις συ­νε­δριά­σεις του μη­χα­νι­σμού, δί­νο­ντας το μή­νυ­μα ότι η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση δεν επι­θυ­μεί να ανα­γνω­ρί­σει «προ­σχή­μα­τα δια­λό­γου» με­τα­ξύ των δύο χωρών έστω και σε αυτό το επί­πε­δο.

Αυτές τις πολύ πιο σύν­θε­τες πραγ­μα­τι­κό­τη­τες αντα­να­κλά η «δι­στα­κτι­κό­τη­τα» της ΕΕ στο να πυ­ρο­δο­τή­σει άμεσα τις κυ­ρώ­σεις, που θα μπο­ρού­σαν να έχουν ευ­ρύ­τε­ρα απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα στην πε­ριο­χή. Γιατί όλοι γνω­ρί­ζουν ότι η πε­ρί­ο­δος έχει ήδη μπει σε με­γά­λη αστά­θεια και ότι στην πε­ριο­χή πλη­θαί­νουν οι «μη-θε­σμι­κές» πα­ρεμ­βά­σεις (όπως η δο­λο­φο­νία του επι­κε­φα­λής των ιρα­νι­κών πυ­ρη­νι­κών ερευ­νών από τις Υπη­ρε­σί­ες του Κρά­τους του Ισ­ρα­ήλ…).

Η γερ­μα­νι­κή ηγε­σία έχει υπο­στη­ρί­ξει την ελ­λη­νι­κή πο­λι­τι­κή (γι’ αυτό άλ­λω­στε απο­φα­σί­στη­κε η πο­λι­τι­κή των κυ­ρώ­σε­ων) αλλά μέσα στα όρια της ανα­γνώ­ρι­σης ότι η Τουρ­κία είναι μια χώρα με με­γά­λο πλη­θυ­σμό και με ση­μα­ντι­κή θέση, όπου η Γερ­μα­νία και άλλοι στην Ευ­ρώ­πη δια­τη­ρούν ση­μα­ντι­κές οι­κο­νο­μι­κές θέ­σεις. Δεν είναι τυ­χαίο, άλ­λω­στε, ότι με τους «δι­σταγ­μούς» της Μέρ­κελ συμ­βα­δί­ζει η Ιτα­λία, η Ισπα­νία και η Πορ­το­γα­λία (που ανα­λαμ­βά­νει την επό­με­νη προ­ε­δρία στην ΕΕ). Η κά­θε­τη ρήξη των σχέ­σε­ων με την Τουρ­κία δεν είναι κα­θό­λου απλή υπό­θε­ση.

Ο ελ­λη­νι­κός Τύπος με­γε­θύ­νει, με αυτή την αφορ­μή, την κρι­τι­κή, κά­νο­ντας λόγο για «φι­λο­τουρ­κι­κή» πο­λι­τι­κή της Γερ­μα­νί­ας και της Ισπα­νί­ας. Πρό­κει­ται κυ­ριο­λε­κτι­κά για ανέκ­δο­το. Το πά­γω­μα, επί δε­κα­ε­τί­ες, των σχέ­σε­ων ΕΕ-Τουρ­κί­ας δεν υπα­γο­ρεύ­τη­κε από την Αθήνα, αλλά κυ­ρί­ως από τη γερ­μα­νι­κή Δεξιά που ποτέ δεν δέ­χτη­κε να ανα­γνω­ρί­σει δι­καιώ­μα­τα «ευ­ρω­παί­ου πο­λί­τη» στα εκα­τομ­μύ­ρια των Τούρ­κων με­τα­να­στών τη Γερ­μα­νία και ποτέ δεν δέ­χτη­κε την πραγ­μα­τι­κή σύν­δε­ση της ΕΕ με μια χώρα που θε­ω­ρεί «ισλα­μι­στι­κή» και υπερ­βο­λι­κά «ανα­το­λί­τι­κη». Αυτήν την επί της ου­σί­ας ρα­τσι­στι­κή αντι­με­τώ­πι­ση συμ­με­ρί­ζο­νταν οι Βρε­τα­νοί, οι Γάλ­λοι και οι Βό­ρειοι της Ευ­ρώ­πης, ενώ η γερ­μα­νι­κή ηγε­σία τη συν­δύ­α­ζε πάντα με μια συ­στη­μα­τι­κή πο­λι­τι­κή οι­κο­νο­μι­κής διείσ­δυ­σης στη γει­το­νι­κή χώρα.

Σή­με­ρα η Γαλ­λία του Μα­κρόν απο­τε­λεί ει­δι­κή πε­ρί­πτω­ση. Στην εν­δο-ευ­ρω­παϊ­κό αντα­γω­νι­σμό ο Μα­κρόν πο­ντά­ρει στην πο­λε­μι­κή υπε­ρο­πλία της Γαλ­λί­ας ένα­ντι της Γερ­μα­νί­ας. Επί Τραμπ ακόμα, ο Μα­κρόν εγκα­τέ­στη­σε προ­νο­μια­κές σχέ­σεις με τις ΗΠΑ, ανα­λαμ­βά­νο­ντας το ρόλο του βα­σι­κού «ευ­ρω­α­τλα­ντι­στή» στο εσω­τε­ρι­κό της ΕΕ. Σε αυτά τα πλαί­σια, η Γαλ­λία διεκ­δι­κεί «στρα­τη­γι­κή ανα­βάθ­μι­ση» στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, ενώ δη­λώ­νει ότι στη Λιβύη η ιστο­ρία έχει ανα­θέ­σει στη Γαλ­λία «κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα». Στο εσω­τε­ρι­κό πο­λι­τι­κό παι­χνί­δι, η ισλα­μο­φο­βία έχει γίνει για τον Μα­κρόν το βα­σι­κό «ερ­γα­λείο» ελέγ­χου των πο­λι­τι­κών εξε­λί­ξε­ων και νο­μι­μο­ποί­η­σης της κα­τα­σταλ­τι­κής πο­λι­τι­κής απέ­να­ντι στις πλη­βεια­κές μάζες. Αυτά ερ­μη­νεύ­ουν την έξαλ­λη αντι­πα­ρά­θε­ση του Μα­κρόν με τον Ερ­ντο­γάν και όχι μια κά­ποια πρό­θε­ση της Γαλ­λί­ας να υπο­στη­ρί­ξει το Διε­θνές Δί­καιο. Το οποίο, άλ­λω­στε, κα­τα­πα­τά βά­ναυ­σα δια­τη­ρώ­ντας στρα­τό σε 5 χώρες της Αφρι­κής.

Είναι κυ­ριο­λε­κτι­κά ντρο­πή το ότι αυτή η πο­λι­τι­κή του Μα­κρόν χαι­ρε­τί­ζε­ται από ένα με­γά­λο μέρος του Τύπου και της πο­λι­τι­κής τάξης στην Ελ­λά­δα, ως δείγ­μα φι­λι­κής και συμ­μα­χι­κής πο­λι­τι­κής απέ­να­ντι στον ελ­λη­νι­κό λαό.

Η ΕΕ προ­ε­τοι­μά­ζε­ται πυ­ρε­τω­δώς για μια γε­νι­κευ­μέ­νη αντερ­γα­τι­κή-αντι­κοι­νω­νι­κή «με­ταρ­ρύθ­μι­ση». Ο ESM εξο­πλί­ζε­ται με υπε­ρε­ξου­σί­ες για την επι­βλέ­ψει την «επό­με­νη μέρα» της παν­δη­μί­ας, την επά­νο­δο στη δρα­κό­ντεια πει­θαρ­χία στο Σύμ­φω­νο Στα­θε­ρό­τη­τας. Οι ερ­γα­ζό­με­νοι της Ευ­ρώ­πης θα κλη­θούν να πλη­ρώ­σουν το χρέος της συ­στη­μι­κής οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, προ­σαυ­ξη­μέ­νο με το χρέος που δη­μιουρ­γεί η αντι­με­τώ­πι­ση της παν­δη­μί­ας. Αυτά τα «γε­ρά­κια» των αγο­ρών, δεν μπο­ρού­με και δεν πρέ­πει να τα εμπι­στευ­τού­με σε τί­πο­τα. Και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο δεν πρέ­πει να τα εμπι­στευ­τού­με στο ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας κα­θή­κον της υπε­ρά­σπι­σης της ει­ρή­νης στο Αι­γαίο και στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Είναι ντρο­πή το γε­γο­νός ότι ένας λε­γό­με­νος «πα­τριω­τι­κός χώρος» (που κατά τα άλλα δια­κρί­νε­ται σε μια αντι-ΕΕ ρη­το­ρι­κή) σε αυτό το κρί­σι­μο θέμα εγκα­λεί την ΕΕ σε με­γα­λύ­τε­ρη εμπλο­κή στον ελ­λη­νο­τουρ­κι­κό αντα­γω­νι­σμό, απαι­τώ­ντας «εδώ και τώρα» τις κυ­ρώ­σεις και αδια­φο­ρώ­ντας για τις συ­νέ­πειες κλι­μά­κω­σης που αυτές μπο­ρεί να επι­φέ­ρουν. Το σύ­νο­λο της ιστο­ρί­ας της πε­ριο­χής απο­δει­κνύ­ει ότι το κά­λε­σμα προς τα γε­ρά­κια του αμε­ρι­κα­νι­κού ή του ευ­ρω­παϊ­κού ιμπε­ρια­λι­σμού για ενερ­γό­τε­ρη πα­ρέμ­βα­ση, είχε πάντα κα­τα­στρε­πτι­κές συ­νέ­πειες για τα αυ­θε­ντι­κά συμ­φέ­ρο­ντα των λαϊ­κών τά­ξε­ων.

Μια «αυ­τό­νο­μη» πο­λε­μι­κή προ­ε­τοι­μα­σία του ελ­λη­νι­κού κρά­τους δεν απο­τε­λεί εναλ­λα­κτι­κή πο­λι­τι­κή, τάχα «ανε­ξάρ­τη­της» αντι­με­τώ­πι­σης στην κρίση αντα­γω­νι­σμού στην οποία έχουν βυ­θι­στεί οι δυο χώρες. Οι εξο­πλι­σμοί, με την υπο­χρε­ω­τι­κή κα­τα­φυ­γή στα οπλο­στά­σια είτε των ΗΠΑ είτε της Γαλ­λί­ας, κου­ρε­λιά­ζουν κάθε επι­χεί­ρη­μα περί ανε­ξάρ­τη­της πο­ρεί­ας. Σή­με­ρα τόσο η Ελ­λά­δα όσο και η Τουρ­κία βυ­θί­ζο­νται σε μια πρω­το­φα­νή και πα­ρα­τε­τα­μέ­νη κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κή κρίση που επι­δει­νώ­νε­ται με τις συ­νέ­πειες της παν­δη­μί­ας. Μέσα σε αυτές τις συν­θή­κες, η κα­τα­φυ­γή στο πα­νά­κρι­βο «σπορ» του αντα­γω­νι­σμού στους εξο­πλι­σμούς είναι ένας επι­κίν­δυ­νος πα­ρα­λο­γι­σμός. Με τα 10 δισ. ευρώ που η κυ­βέρ­νη­ση Μη­τσο­τά­κη έχει απο­φα­σί­σει να δια­θέ­σει για τον πο­λε­μι­κό εκ­συγ­χρο­νι­σμό του ναυ­τι­κού και της αε­ρο­πο­ρί­ας (στα οποία θα πρέ­πει να προ­στε­θούν οι ση­μα­ντι­κό­τα­τες δα­πά­νες διαρ­κούς αγο­ράς βλη­μά­των, πυ­ραύ­λων κ.ο.κ. για το πυ­ρο­βο­λι­κό του στρα­τού ξηράς) θα μπο­ρού­σα­με στην Ελ­λά­δα να επου­λώ­σου­με όλες τις πλη­γές που έχει ανοί­ξει η ει­κο­σα­ε­τής λι­τό­τη­τα στα δη­μό­σια νο­σο­κο­μεία, στα σχο­λεία, στο ασφα­λι­στι­κό κ.ο.κ. Ο συν­δυα­σμός της πα­ρά­τα­σης της λι­τό­τη­τας, της μεί­ω­σης στη φο­ρο­λό­γη­ση του κε­φα­λαί­ου (σχέ­διο Πισ­σα­ρί­δη) και της αύ­ξη­σης των πο­λε­μι­κών δα­πα­νών, θα απο­δει­χθεί πολύ οδυ­νη­ρός για τους ερ­γα­ζό­με­νους και τις λαϊ­κές τά­ξεις.

Μέσα σε αυτήν την κρίση, μια πο­λι­τι­κή ει­λι­κρι­νούς συ­νεν­νό­η­σης, συμ­φι­λί­ω­σης και δια­λό­γου, με απο­φα­σι­στι­κό απο­κλει­σμό κάθε σκέ­ψης για πο­λε­μι­κούς τυ­χο­διω­κτι­σμούς, θα ήταν η μο­να­δι­κή ορ­θο­λο­γι­κή αντι­με­τώ­πι­ση της επι­κίν­δυ­νης κλι­μά­κω­σης του ελ­λη­νο­τουρ­κι­κού αντα­γω­νι­σμού. Οι κυ­ρί­αρ­χες τά­ξεις και οι κυ­βερ­νή­σεις τους, και στις δυο όχθες του Αι­γαί­ου, ούτε μπο­ρούν ούτε θέ­λουν να ανα­λά­βουν μια τέ­τοια πο­λι­τι­κή. Προς αυτήν την κα­τεύ­θυν­ση θα έπρε­πε να πιέ­ζει το ερ­γα­τι­κό και λαϊκό κί­νη­μα και προ­πα­ντός η Αρι­στε­ρά και στις δυο χώρες. Αλ­λιώς, ένα βα­σι­κό τμήμα της αστι­κής κα­θε­στω­τι­κής πο­λι­τι­κής θα πα­ρα­μέ­νει ανα­πά­ντη­το, με ση­μα­ντι­κές συ­νέ­πειες στο σύ­νο­λο των πο­λι­τι­κών εξε­λί­ξε­ων.

rproject.gr

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.