1984: «ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΤΟΧΟΣ»

1984: «ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΤΟΧΟΣ»

  • |

Η βασική διαπίστωση του Τζορτζ Όργουελ, στο γνωστό σε όλους μας μυθιστόρημα «1984», είναι ο ολοκληρωτισμός και ο έλεγχος της σκέψης των ανθρώπων.

Εξαι­τί­ας της τραυ­μα­τι­κής του εμπει­ρί­ας από τη φρι­κτή και απάν­θρω­πη λει­τουρ­γία των μη­χα­νι­σμών εξου­σί­ας, τόσο του να­ζι­στι­κού όσο και του στα­λι­νι­κού κα­θε­στώ­τος, επι­νό­η­σε αυτό το βι­βλίο (κυ­κλο­φό­ρη­σε για πρώτη φορά στις 8 Ιου­νί­ου 1949), μέσα από το οποίο πέ­ρα­σε στην ιστο­ρία με την προ­φη­τι­κή επι­νό­η­ση του Με­γά­λου Αδελ­φού (Big Brother) και μιας δυ­στο­πι­κής κοι­νω­νί­ας.

Δημήτρης Κατσορίδας

Επί της ου­σί­ας προ­α­νήγ­γει­λε τον έλεγ­χο των μέσων μα­ζι­κής ενη­μέ­ρω­σης από λί­γους, αλλά και τον συ­νε­χή έλεγ­χο των πο­λι­τών τόσο στα προ­σω­πι­κά τους δε­δο­μέ­να όσο και μέσα από τις κά­με­ρες πα­ντού. Δη­λα­δή, ένα Πα­νο­πτι­κό σύ­στη­μα ελέγ­χου των πά­ντων, το οποίο βα­σί­ζε­ται στα ψέ­μα­τα και σε ένα εξευ­γε­νι­σμέ­νο σύ­στη­μα βα­σα­νι­στη­ρί­ων. Με την προει­δο­ποί­η­ση ότι «Ο με­γά­λος αδελ­φός σε βλέ­πει», μέσω της «Αστυ­νο­μί­ας της Σκέ­ψης», η οποία είναι πα­ντα­χού πα­ρού­σα, θέ­λη­σε να μας υπο­ψιά­σει ότι πρω­τί­στως αυτή η αστυ­νο­μία δεν βρί­σκε­ται τόσο στους κα­τα­σταλ­τι­κούς μη­χα­νι­σμούς όσο κυ­ρί­ως μέσα στο μυαλό των αν­θρώ­πων, που πα­ρα­κο­λου­θεί, ελέγ­χει, ενο­χο­ποιεί και φο­βί­ζει. «Στο μυαλό είναι ο Στό­χος, το νου σου», έλεγε η Κα­τε­ρί­να Γώγου.

Μέχρι και σε reality χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε αυτό που προ­εί­δε ο Όρ­γου­ελ. Μά­λι­στα, το εντυ­πω­σια­κό είναι ότι έχου­με συ­νη­θί­σει τόσο πολύ σε τέ­τοιου εί­δους πρά­ξεις, και σε τόσο με­γά­λο βαθμό, λες και πρό­κει­ται για κάτι το «φυ­σιο­λο­γι­κό» να μας πα­ρα­κο­λου­θούν. Γι’ αυτό δεν είναι τυ­χαίο που το επί­θε­το «ορ­γου­ε­λι­κός», «απέ­κτη­σε μια συν­θη­μα­τι­κή λει­τουρ­γία, όπως το ‘‘καφ­κι­κό­ς’’».

Το 1984 πε­ρι­γρά­φει μέσα από τη συ­γκι­νη­τι­κή ιστο­ρία αγά­πης δυο αν­θρώ­πων, του Γουίν­στον Σμιθ και της Τζού­λια, τη θέ­λη­ση τους να ακο­λου­θή­σουν την επι­θυ­μία τους, ενά­ντια στη θέ­λη­ση του «Υπουρ­γεί­ου Αγά­πης», το οποίο έχει ως απο­στο­λή το ξε­ρί­ζω­μα της ερω­τι­κής επι­θυ­μί­ας και την απο­νέ­κρω­ση της αν­θρώ­πι­νης καρ­διάς από άλλα συ­ναι­σθή­μα­τα πλην του φόβου και της λα­τρεί­ας για τον «Με­γά­λο Αδελ­φό». Αν και γνω­ρί­ζουν, βέ­βαια, ότι αυτή τους η πράξη δεν θα μεί­νει ατι­μώ­ρη­τη, εντού­τοις ρι­σκά­ρουν και τε­λι­κά το πλη­ρώ­νουν με τρα­γι­κό τρόπο.

Όμως, παρ’ ότι Γουίν­στον Σμιθ έχει υπο­στεί τα πάν­δει­να από κάθε εί­δους βα­σα­νι­στή­ρια, τα­πει­νώ­σεις και εξευ­τε­λι­σμούς, τα οποία υπερ­βαί­νουν τα αν­θρώ­πι­να όρια, και παρ’ ότι τε­λι­κά υπο­κύ­πτει και συμ­βι­βά­ζε­ται στην εξου­σία, εντού­τοις κα­τα­φέρ­νει και ξαφ­νιά­ζει τον βα­σα­νι­στή του, λέ­γο­ντας: «Δεν θα τα κα­τα­φέ­ρε­τε. Είναι αδύ­να­τον να θε­με­λιώ­σεις ένα πο­λι­τι­σμό πάνω στον φόβο, το μίσος και τη σκλη­ρό­τη­τα. Δεν θα διαρ­κέ­σει. Η ζωή θα σας νι­κή­σει». Δεί­χνει έτσι ότι κάθε πράξη αντί­στα­σης, κάθε πράξη αμ­φι­σβή­τη­σης, ακόμη κι όταν έχεις συν­θλι­βεί από τις συν­θή­κες, είναι μια πα­ρα­κα­τα­θή­κη για τους αν­θρώ­πους.

Κατά πως φαί­νε­ται αυτό είναι το αι­σιό­δο­ξο μή­νυ­μα που θέλει να στεί­λει, μαζί πάντα με την ελ­πί­δα. Και η ελ­πί­δα είναι η τσί­χλα, το πουλί που τρα­γου­δά­ει για ελευ­θε­ρία στην ύπαι­θρο, καθώς επί­σης η αγάπη του Γουίν­στον Σμιθ για τη Τζού­λια. Όμως, η με­γα­λύ­τε­ρη ελ­πί­δα βρί­σκε­ται στην ερ­γα­τι­κή τάξη. Στο βι­βλίο επα­να­λαμ­βά­νε­ται διαρ­κώς η έκ­φρα­ση, «Αν υπάρ­χει ελ­πί­δα, βρί­σκε­ται στους ερ­γά­τες», με την έν­νοια ότι κυ­ρί­ως η ερ­γα­τι­κή τάξη μπο­ρεί να ανα­τρέ­ψει δι­κτα­το­ρί­ες και κα­τα­πιε­στι­κά κοι­νω­νι­κά συ­στή­μα­τα και «αυτός ακρι­βώς είναι ο λόγος για τον οποίο οι δυ­νά­στες μας δα­πα­νούν τόσο χρόνο και προ­σπά­θεια ώστε να την απο­τρέ­ψουν από το να αντι­λη­φθεί ποια είναι η πραγ­μα­τι­κή κα­τά­στα­ση και ποια είναι η πραγ­μα­τι­κή της δύ­να­μη», όπως εύ­στο­χα πα­ρα­τη­ρεί σε άρθρο του, ο Andy Ford (για πε­ρισ­σό­τε­ρα δες,  «70 χρό­νια από το θά­να­το του Όρ­γου­ελ: η ζωή, τα γρα­πτά και η πο­λι­τι­κή του στάση»).

Τέλος, να υπεν­θυ­μί­σου­με ότι ο Όρ­γου­ελ αξιο­ποι­ή­θη­κε από όλα τα κι­νή­μα­τα κρι­τι­κής σκέ­ψης, προ­κει­μέ­νου να στη­λι­τευ­θούν οι εξου­σια­στι­κές σχέ­σεις και η εκ­με­τάλ­λευ­ση.

rproject.gr/

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.