«O Άοπλος Προφήτης»

«O Άοπλος Προφήτης»

  • |

Ο Τρότσκι ενάντια στη σταλινική γραφειοκρατία

Ένα εξαι­ρε­τι­κό βι­βλίο της λο­γο­τε­χνι­κής ιστο­ρί­ας.  Λέμε λο­γο­τε­χνι­κής γιατί είναι για το πλατύ κοινό, χωρίς τη στρυφ­νή και ξερή γλώσ­σα των ακα­δη­μαϊ­κών. Και λέμε ιστο­ρία γιατί στη­ρί­ζε­ται σε πλού­σια έρευ­να στοι­χεί­ων και γε­γο­νό­των, που θα ζή­λευε ο κάθε ιστο­ρι­κός. Στη δυ­τι­κή Ευ­ρώ­πη και τον αγ­γλο-σα­ξο­νι­κό κόσμο, ακόμη και σή­με­ρα, θε­ω­ρεί­ται το πιο επι­δρα­στι­κό έργο  της τρο­τσκι­στι­κής φι­λο­λο­γί­ας μετά τον Β’ΠΠ.

Παναγιώτης Λίλλης

Ο Ισαάκ Ντόι­τσερ ήταν ένας ανε­ξάρ­τη­τος τρο­τσκι­στής δια­νο­ού­με­νος και συγ­γρα­φέ­ας. Στρα­τεύ­θη­κε στο πο­λω­νι­κό κομ­μου­νι­στι­κό κόμμα και δια­γρά­φτη­κε από αυτό, το 1932. Είχε δια­φω­νή­σει με την τότε γραμ­μή της Τρί­της Διε­θνούς περί σο­σιαλ­φα­σι­σμού όσον αφορά την αντι­με­τώ­πι­ση του χι­τλε­ρι­σμού στη Γερ­μα­νία. Διέ­φυ­γε στη Βρε­τα­νία το 1939 και στρά­φη­κε στη δη­μο­σιο­γρα­φία για την επι­βί­ω­σή του. Το βι­βλίο  που πα­ρου­σιά­ζου­με,  «Ο Αο­πλος Προ­φή­της», εκ­δό­θη­κε το 1959 και  ήταν το δεύ­τε­ρο μέρος μια τρι­λο­γί­ας για τον Τρό­τσκι. Το πρώτο μέρος «Ο Ενο­πλος Προ­φή­της» βγήκε σε κυ­κλο­φο­ρία το 1952. Και το τρίτο μέρος, «Ο Εξό­ρι­στος Προ­φή­της» το 1963.

Ας ξα­να­δού­με τις ημε­ρο­μη­νί­ες: 1952, 1959, 1963.  Όταν εκ­δί­δε­ται «Ο Ενο­πλος Προ­φή­της» έχουν με­σο­λα­βή­σει του­λά­χι­στον 25 χρό­νια συ­κο­φα­ντί­ας απέ­να­ντι στον Τρό­τσκι από την στα­λι­νι­κή γρα­φειο­κρα­τία. Ήταν το πρώτο κτύ­πη­μα στο βουνό λά­σπης και ψε­μά­των που είχε κα­τα­πλα­κώ­σει τη μνήμη του με­γά­λου επα­να­στά­τη. Το έργο πε­ρισ­σό­τε­ρο πα­ρα­ξέ­νε­ψε  παρά  προ­κά­λε­σε. Έτσι και αλ­λιώς η κρα­τι­κή λα­τρεία του Στά­λιν στο λε­γό­με­νο «σο­σια­λι­στι­κό στρα­τό­πε­δο» αλλά  και στα δυ­τι­κά κομ­μου­νι­στι­κά κόμ­μα­τα  ήταν στο από­γειο της. Επί­σης ήταν  η εποχή του Ψυ­χρού Πο­λέ­μου και του δι­πο­λι­σμού. Το 1953, όταν πέ­θα­νε ο  Στά­λιν, τον κο­σμού­σε το φω­το­στέ­φα­νο του ημί­θε­ου.

Έρ­χε­ται όμως το με­γά­λο «1956». Πρώτα, το 20ό συ­νέ­δριο του ΚΚΣΕ (Φλε­βά­ρης του 1956) και  η «Μυ­στι­κή Έκ­θε­ση»  Χρου­τσώφ, που κα­ταγ­γέλ­λει τον Στά­λιν για μα­ζι­κά εγκλή­μα­τα, απο­κα­λύ­πτει τη δια­θή­κη του Λένιν και επι­τί­θε­ται  στο φαι­νό­με­νο της προ­σω­πο­λα­τρεί­ας. Το «1956» όμως δεν τε­λειώ­νει σ’ αυτό το  ση­μείο. Ακο­λου­θεί  η εξέ­γερ­ση στην Ουγ­γα­ρία (Οκτώ­βριος-Νο­έμ­βριος), που αμ­φι­σβη­τεί άμεσα την εξου­σία της γρα­φειο­κρα­τι­κής άρ­χου­σας τάξης, και πνί­γε­ται στο αίμα. Το σοκ ήταν πολύ ισχυ­ρό και τα­ρα­κού­νη­σε τις βε­βαιό­τη­τες των δυ­τι­κών ΚΚ. Έτσι  εμ­φα­νί­στη­καν οι πρώ­τες ρωγ­μές στο στα­λι­νι­κό μο­νό­λι­θο.

Το «1956» ση­μα­το­δό­τη­σε τη «χρο­νιά καμπή»  για την ανε­πί­στρε­πτη κρίση και πα­ρακ­μή των στα­λι­νι­κών κα­θε­στώ­των και κομ­μά­των    αλλά  και τη χρο­νιά  γέν­νη­σης της Νέας Αρι­στε­ράς, ένα πλατύ αντι­στα­λι­νι­κό ρεύμα.  Αν και η Νέα Αρι­στε­ρά δεν κα­τόρ­θω­σε να με­τα­τρέ­ψει το ρήγμα με το στα­λι­νι­σμό  σε επα­να­στα­τι­κό προ­σα­να­το­λι­σμό,  εντού­τοις προ­κά­λε­σε την κλι­μά­κω­ση της αμ­φι­σβή­τη­σης και των ερω­τη­μά­των για τον «υπαρ­κτό σο­σια­λι­σμό» και για την πο­λι­τι­κή των κομ­μου­νι­στι­κών κομ­μά­των στη Δύση. Ήταν εποχή ερω­τη­μά­των που έψα­χναν απα­ντή­σεις. Οι υπαρ­κτές τρο­τσκι­στι­κές ορ­γα­νώ­σεις της επο­χής είχαν πολ­λές σω­στές απα­ντή­σεις αλλά  δεν μπο­ρού­σαν να προ­σελ­κύ­σουν την προ­σο­χή της μα­ζι­κής Αρι­στε­ράς. Δεν τους βοη­θού­σε, ούτε το μι­κρο­σκο­πι­κό μέ­γε­θος τους, ούτε η γλώσ­σα τους. Τότε ακρι­βώς ήρθε ο δεύ­τε­ρος τόμος του Ι.Ντ., «Ο άο­πλος προ­φή­της», το 1959, και γκρέ­μι­σε τα τείχη με τα πλα­τιά ακρο­α­τή­ρια. Η Νέα Αρι­στε­ρά βρήκε ένα στα­θε­ρό έδα­φος να πα­τή­σει, πέρα από τη «θε­ω­ρία της προ­σω­πο­λα­τρεί­ας» και να ψάξει βα­θύ­τε­ρα στην ιστο­ρία και την κοι­νω­νία. Το 1963 όταν εκ­δό­θη­κε ο τρί­τος τόμος, τον υπο­δέ­χτη­κε  ο νέος αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κός ρι­ζο­σπα­στι­σμός με  ση­μεία ανα­φο­ράς την Κούβα και το Βιετ­νάμ. Σε λίγο θα ξε­σπού­σε η έκρη­ξη του 68…

Η Ρωσία

«Ο Αο­πλος Προ­φή­της» δεν έχει να κάνει μόνο με τη ζωή του Τρό­τσκι. Πε­ρι­γρά­φει, εξη­γεί και σχο­λιά­ζει  την επα­να­στα­τι­κή Ρωσία την εποχή της με­τά­βα­σης (1921-29). Ταυ­τό­χρο­να είναι μια εκ­πλη­κτι­κή προ­σω­πο­γρα­φία των ηγε­τών της Πα­λαιάς Φρου­ράς των Μπολ­σε­βί­κων, με πραγ­μα­τι­κούς και όχι μυ­θο­λο­γι­κούς όρους, με τους εύ­θραυ­στους και δυ­να­τούς χα­ρα­κτή­ρες τους, ζυ­μω­μέ­νους με το με­γα­λείο του σο­σια­λι­στι­κού ορά­μα­τος και τη σκλη­ρό­τη­τα της ζωής.

Το 1921, η Ρωσία ήταν κοντά στην κό­λα­ση. Η πείνα ακόμη και το 1922 τσά­κι­ζε το 1/5 του πλη­θυ­σμού. Η  γε­νι­κή πα­ρα­γω­γή, μόλις  το 1927, είχε ξε­πε­ρά­σει το επί­πε­δο του 1913. Αυτό που έλει­πε όμως πε­ρισ­σό­τε­ρο ήταν τα ερ­γα­λεία και οι μη­χα­νές για μια στα­θε­ρή συ­νέ­χεια της πα­ρα­γω­γής. Με όρους διε­θνούς αντα­γω­νι­σμού, η πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τα της ερ­γα­σί­ας δεν ξε­περ­νού­σε το 10% της αμε­ρι­κα­νι­κής. Ήταν  η αντι­κει­με­νι­κή συν­θή­κη και το προ­λε­γό­με­νο του κα­τα­στρο­φι­κού αδιέ­ξο­δου που θα επα­κο­λου­θού­σε.

Αυτά τα οι­κο­νο­μι­κά δε­δο­μέ­να είχαν την αντα­νά­κλα­σή τους στη δια­μόρ­φω­ση των τά­ξε­ων στη Ρωσία μετά τον εμ­φύ­λιο. Οι πα­λιές κυ­ρί­αρ­χες τά­ξεις των γαιο­κτη­μό­νων και των κα­πι­τα­λι­στών είχαν εκ­μη­δε­νι­στεί. Ο Λευ­κός Στρα­τός είχε εξο­ντω­θεί.

Το κό­στος της νίκης ήταν όμως τρο­με­ρό. Η ερ­γα­τι­κή τάξη της επα­νά­στα­σης και της βα­ριάς βιο­μη­χα­νί­ας είχε κο­νιορ­το­ποι­η­θεί και δεν υφί­στα­το ως κοι­νω­νι­κό υπο­κεί­με­νο. Και όταν συ­γκε­ντρώ­θη­κε ξανά ένα μικρό πο­σο­στό ερ­γα­τών, μετά τα μέσα της δε­κα­ε­τί­ας, ήταν  απο­λί­τι­κο, άπει­ρο και φο­βι­σμέ­νο από την απει­λή της ανερ­γί­ας και εντε­λώς πα­θη­τι­κό. Υπήρ­ξε όμως μια τάξη που παρά τα προ­βλή­μα­τα και τις απώ­λειες   που υπέ­στη,  είχε αυ­ξή­σει συ­γκρι­τι­κά τη δύ­να­μη της: οι αγρό­τες.

Με δια­λυ­μέ­νη την πα­ρα­γω­γή και το πνι­γε­ρό βάρος της αγρο­τιάς, οι Μπολ­σε­βί­κοι απο­φά­σι­σαν την υπο­χώ­ρη­ση της ΝΕΠ (Νέα Οι­κο­νο­μι­κή Πο­λι­τι­κή), που σή­μαι­νε πα­ρα­χω­ρή­σεις και  άνοιγ­μα στην αγορά και το εμπό­ριο, με αντάλ­λαγ­μα να ξα­να­λει­τουρ­γή­σει η οι­κο­νο­μία έστω και με αυ­τούς τους όρους. Οι επι­πτώ­σεις της ΝΕΠ ήταν σχε­δόν άμε­σες. Η πα­ρα­γω­γή ανα­ζω­ο­γο­νή­θη­κε αλλά ταυ­τό­χρο­να ανα­δεί­χτη­καν νέες κοι­νω­νι­κές δυ­νά­μεις: οι κου­λά­κοι (πλού­σιοι αγρό­τες), οι νεπ­μεν (οι έμπο­ροι και μι­κροί βιο­μή­χα­νοι στις πό­λεις) και οι γρα­φειο­κρά­τες. Αυτή η εξέ­λι­ξη οδή­γη­σε στην όξυν­ση της αντί­θε­σης της αγρο­τι­κής Ρω­σί­ας με τη Ρωσία των πό­λε­ων.

Αυτό  ήταν το υπό­βα­θρο των δια­μα­χών και αντι­πα­ρα­θέ­σε­ων  μέσα στο μπολ­σε­βί­κι­κο κόμμα. Η γκάμα των θε­μά­των, πέρα από τα ζη­τή­μα­τα της διε­θνούς πο­λι­τι­κής (η ήττα του γερ­μα­νι­κού Οκτώ­βρη το 1923,  η γε­νι­κή απερ­γία στη Βρε­τα­νία το 1926 και η κι­νέ­ζι­κη επα­νά­στα­ση 1925-27), ακου­μπού­σε κάθε πλευ­ρά της ζωής  των απλών αν­θρώ­πων: μι­σθοί, τιμή ψω­μιού, παι­δεία, δι­καιώ­μα­τα μι­κρών εθνών, ισό­τη­τα γυ­ναι­κών, πο­λι­τι­σμός και κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα, αλ­κο­ο­λι­σμός, ανερ­γία κλπ.

Όμως σε όλα τα ζη­τή­μα­τα, υπήρ­χε ένας κοι­νός πα­ρο­νο­μα­στής, το  στρα­τη­γι­κό δί­λημ­μα «προς το σο­σια­λι­σμό ή τον κα­πι­τα­λι­σμό;».

Τρό­τσκι

Σ’ αυτή τη δύ­σκο­λη και με­τα­βα­τι­κή πε­ρί­ο­δο, ανα­δεί­χτη­καν ξε­κά­θα­ρα δύο αντι­μα­χό­με­νες πτέ­ρυ­γες μέσα στο μπολ­σε­βί­κι­κο κόμμα. Από την μια ήταν η ανερ­χό­με­νη γρα­φειο­κρα­τία, που βρήκε τον αρ­χη­γό της στο πρό­σω­πο του Στά­λιν και την ιδε­ο­λο­γία της στο πρό­γραμ­μα του «σο­σια­λι­σμού σε μία μόνο χώρα». Ιδε­ο­λο­γία πα­ρη­γο­ρη­τι­κή του ρω­σι­κού πα­τριω­τι­σμού, που εξα­πλώ­θη­κε ρα­γδαία με τις ήττες και την υπο­χώ­ρη­ση του διε­θνούς επα­να­στα­τι­κού κι­νή­μα­τος. Και ταυ­τό­χρο­να  ιδε­ο­λο­γία που αντα­να­κλού­σε την κού­ρα­ση των μαζών και την ανά­γκη για ασφά­λεια. Η συμ­μα­χία της γρα­φειο­κρα­τί­ας με τις νέες ιδιω­τι­κές κα­πι­τα­λι­στι­κές ομά­δες των κου­λά­κων και εμπό­ρων, που εκ­προ­σω­πού­σε ο Μπου­χά­ριν, απο­τε­λού­σε την από­λυ­τα κυ­ρί­αρ­χη δύ­να­μη στο κομ­μα­τι­κό και κρα­τι­κό μη­χα­νι­σμό αλλά και την ΚΕ των Μπολ­σε­βί­κων.

Από την άλλη, ο Τρό­τσκι ξε­χώ­ρι­σε σαν ο αδιάλ­λα­κτος και άκαμ­πτος  ηγέ­της της αρι­στε­ρής αντι­πο­λί­τευ­σης στον γρα­φειο­κρα­τι­κό εκ­φυ­λι­σμό του κρά­τους και του κόμ­μα­τος. Διε­ξή­γε όλα αυτά τα χρό­νια μια αστα­μά­τη­τη και αδυ­σώ­πη­τη πάλη ενά­ντια στη στα­λι­νι­κή φρά­ξια με ση­μαία τη διε­θνή επα­νά­στα­ση, τη σο­σια­λι­στι­κή εκ­βιο­μη­χά­νι­ση, την εσω­κομ­μα­τι­κή δη­μο­κρα­τία και τα δι­καιώ­μα­τα των μειο­νο­τή­των.

Η απο­φα­σι­στι­κή μάχη δό­θη­κε τε­λι­κά το 1927. Δό­θη­κε  στο φόντο της σφα­γής της κι­νέ­ζι­κης επα­νά­στα­σης που προ­κά­λε­σε νέο κύμα ητ­το­πά­θειας των πιο συ­νει­δη­τών στοι­χεί­ων στο μπολ­σε­βί­κι­κο κόμμα και της κρί­σης του ψω­μιού που εκ­δη­λώ­θη­κε με έκρη­ξη της δυ­σα­ρέ­σκειας των ερ­γα­τι­κών στρω­μά­των στις πό­λεις. Πα­γι­δευ­μέ­νη σε μια ΚΕ, που είχε εγκα­τα­λεί­ψει το ρόλο της σαν επα­να­στα­τι­κό επι­τε­λείο, η αρι­στε­ρή αντι­πο­λί­τευ­ση έψαξε διέ­ξο­δο στις μάζες. Τύ­πω­σε το πρό­γραμ­μα της, προ­σπά­θη­σε να κάνει κομ­μα­τι­κές συ­γκε­ντρώ­σεις, να μα­ζέ­ψει υπο­γρα­φές υπο­στή­ρι­ξης και απο­πει­ρά­θη­κε να πα­ρέμ­βει στις δια­δη­λώ­σεις για την επέ­τειο της Οκτω­βρια­νής επα­νά­στα­σης. Όμως η GPU συ­νέ­τρι­ψε όλες τις προ­σπά­θειες της. Λίγο μετά, στο 15ο συ­νέ­δριο, δια­γρά­φτη­κε  από το μπολ­σε­βί­κι­κο κόμμα όλη η ηγε­σία της αντι­πο­λί­τευ­σης και χι­λιά­δες μέλη της βάσης.  Το επό­με­νο βήμα στη μοίρα της αντι­πο­λί­τευ­σης ήταν η εξο­ρία στη Σι­βη­ρία και λίγα χρό­νια μετά οι  Δίκες της Μό­σχας (1936-38) και οι μα­ζι­κές δο­λο­φο­νί­ες.

Ο Τρό­τσκι ακο­λού­θη­σε με μια μικρή πα­ρέκ­κλι­ση αυτή την μοίρα. Το 1929 εξο­ρί­στη­κε από την Σι­βη­ρία στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη. Στη συ­νέ­χεια πε­ρι­πλα­νή­θη­κε σαν πρό­σφυ­γας στην Ευ­ρώ­πη και κα­τέ­λη­ξε στο Με­ξι­κό. Εκεί το 1940 δο­λο­φο­νή­θη­κε…

Ο Ισαάκ Ντόι­τσερ, στον επί­λο­γο αυτού του τόμου, δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται το θέμα της τρα­γω­δί­ας στην ιστο­ρία και δίνει τον ορι­σμό της:  το αγε­φύ­ρω­το χάσμα με­τα­ξύ του ορά­μα­τος και των μέσων για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση του. Ο Τρό­τσκι ήταν το κλα­σι­κό πα­ρά­δειγ­μα. Είδε μπρο­στά του να υψώ­νε­ται η πα­λίρ­ροια της αντί­δρα­σης, είχε την ευ­και­ρία να φύγει αλλά έμει­νε στη θέση του για να πο­λε­μή­σει. Ο Ι. Ντόι­τσερ, δα­νεί­ζε­ται από τον Νίτσε, για να εκ­φρα­σθεί κα­λύ­τε­ρα: Αν ψά­χνε­τε για μια βιο­γρα­φία, μην κοι­τά­τε κά­ποια με τον τίτλο: «ο κύ­ριος Τάδε και η εποχή του», αλλά μία στην οποία θα μπο­ρού­σε να ανα­γρα­φεί ως τί­τλος: «ένας μα­χη­τής ενά­ντια στην εποχή του».

/rproject.gr

Τα σχόλια είναι κλειστά.