Για τον Μίκη

Για τον Μίκη

  • |

Ηταν, το δίχως άλλο, ανήσυχος, ζώντας σε μια ταραγμένη εποχή που σημάδεψε τη χώρα. Κουβάλησε όλον σχεδόν τον εικοστό αιώνα στους ώμους του, συμμετέχοντας ο ίδιος στο βάρος της Ελλάδας, δικαιώνοντας ίσως την άποψη του ιστορικού Σβορώνου ότι ο ελληνικός λαός εξακολουθεί να υπάρχει διά της αντιστάσεως, όσο ημιτελής ή ακραία μπορεί να θεωρηθεί αυτή η άποψη. Ζωντανός, δραστήριος, δημιουργικός· εξεγερτικός και επαναστατικός [και επαναστατημένος]. Ενας διονυσιακός άνθρωπος, που ρούφηξε το μεδούλι της ζωής. Αντιφατικός; Ναι, αλλά ποιος μεγάλος δημιουργός δεν υφίσταται τις συνέπειες που έχει η εκρηκτική δημιουργία, ο στρόβιλος που δημιουργούν τα έγκατα του νου και της ψυχής;

Γιώργος Σταματόπουλος

Δεν χρειάζονται μεμψίμοιρες προσεγγίσεις για τις πολιτικές επιλογές του. Το έργο είναι τελικά αυτό που μένει -εν προκειμένω έργο που ξεσηκώνει το δέρμα, που ενώνει, που πετυχαίνει τη συνοχή του λαού-, τα τραγούδια [και ο χορός] συνέχουν τις κοινωνίες διότι εκφράζουν τη συλλογική μνήμη [και μέθη], την εσωτερικότητα ταυτοχρόνως του καθενός. Ο μεγάλος δημιουργός είναι αυτός που σέβεται τις καταγωγικές του ρίζες, τους προδρόμους του. Τρυγάει από αυτούς όσους καρπούς νομίζει νόστιμους [διαιώνιους] και σχηματίζει στη συνέχεια το δικό του έργο τέχνης, ενταγμένο πλέον στη δική του σύγχρονη εποχή. Δεν θα υπήρχε Θεοδωράκης εάν δεν είχε προϋπάρξει ο Τσιτσάνης, παραδείγματος χάριν.

Η λαϊκότητα δεν είναι η αντανάκλαση της πραγματικότητας μόνο· είναι συνάμα το πεδίο εντός του οποίου ξανοίγεται η τέχνη (χωρίς την οποία η ζωή θα ήταν αφόρητη). Προϋποτίθεται βεβαίως ο σαφής διαχωρισμός μεταξύ λαϊκότητας-λαϊκισμού. Ελεγε ο μεγάλος Αμερικανός ποιητής Ουόλτ Ουίτμαν πως δεν υπάρχουν μεγάλα έργα χωρίς μεγάλο κοινό. Ε, ο Μίκης ευτύχησε να δημιουργήσει σε μια εποχή στην οποία το κοινό ήταν διψασμένο να μάθει, να απορροφήσει κάθε τι που του ανύψωνε το ηθικό, να νιώσει αξιοπρέπεια μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο κι αργότερα την εφτάχρονη δικτατορία, να νιώσει επιτέλους ελεύθερο! Και κάπως έτσι ήλθε η μέθεξη και διαφάνηκε ο υπόγειος σύνδεσμος ποίησης-μουσικής. Σημειωτέον ότι το κοινό αυτό δεν ήταν όλο το κοινό της Ελλάδας.

Ισως μερικοί να θεωρούν ως μειονέκτημα της μουσικής του ότι δεν οδήγησε τον κόσμο στον χορό ώστε να επιτευχθεί η αρχέγονη αρμονία ποίησης-μουσικής και επιτέλους χορού. Πλησίασε πάντως όσο λίγοι αυτήν την αρμονία· παραμένει ότι συντάραξε τον ψυχισμό πολλών Ελλήνων που έζησαν την ίδια εποχή. Οι κοινωνικές και πολιτικές [και εθνικές] συγκρούσεις καθορίζουν το έργο του κάθε δημιουργού. Παρ’ όλα αυτά ο δημιουργός διατηρεί την ά κ α ι ρ η ματιά του, την υψογονία της τέχνης του.

Ωφέλησε [πολύ] την Ελλάδα, δεν την έβλαψε – άρμεξε με την τέχνη του, θυμόμαστε εδώ τον Ρίτσο, το φως της οικουμένης και διέχυσε αυτό το φως στον τόπο του, επιστρέφοντάς το στην οικουμένη. Δεν το καταφέρνουν πολλοί αυτό – ή δεν τολμούν να το προσπαθήσουν. Λένε ακόμη ότι τα στερνά τιμούν τα πρώτα. Δεν είμαι βέβαιος ότι ισχύει αυτό για τον Μίκη, που πέθανε (;) σαν κομμουνιστής.

efsyn.gr/