«Διάταξη των ταξικών δυνάμεων και εκλογικές εκπροσωπήσεις στη συγκυρία»

Η κοινωνική υπόβαση του ιστορικού αστικού διπολισμού

Σ’ ολό­κλη­ρη την πε­ρί­ο­δο των με­τα­πο­λι­τευ­τι­κών δε­κα­ε­τιών, (αλλά και προη­γού­με­να στην πε­ρί­ο­δο 1950 – 67), κυ­ριάρ­χη­σε ο πο­λι­τι­κός δι­κομ­μα­τι­σμός και δι­πο­λι­σμός ο οποί­ος εν πολ­λοίς έκ­φρα­ζε την υπαρ­κτή κοι­νω­νι­κή πό­λω­ση ανά­με­σα στο μπλοκ των αστι­κών δυ­νά­με­ων και στον συ­να­σπι­σμό των λαϊ­κών τά­ξε­ων. Μια τα­ξι­κή πό­λω­ση υπαρ­κτή και ισχυ­ρή, ανε­ξάρ­τη­τα από τις μορ­φές που έπαιρ­νε η εκλο­γι­κή εκ­προ­σώ­πη­ση των ερ­γα­ζο­μέ­νων στρω­μά­των του πλη­θυ­σμού.

Ανέστης Ταρπάγκος

Από τη μια πλευ­ρά το στρα­τό­πε­δο των συ­ντη­ρη­τι­κών και ακρο­δε­ξιών δυ­νά­με­ων, ακραιφ­νής εκ­φρα­στής, υπο­στη­ρι­κτής της κα­πι­τα­λι­στι­κής ανά­πτυ­ξης και κα­τα­στο­λής της ερ­γα­τι­κής τάξης, και από την άλλη πλευ­ρά το φάσμα των πο­λι­τι­κών δυ­νά­με­ων που επε­δί­ω­κε κοι­νω­νι­κές αλ­λα­γές, με­ταρ­ρυθ­μι­στι­κού ως επί το πλεί­στον χα­ρα­κτή­ρα. Η με­γά­λη δια­φο­ρά που προ­έ­κυ­ψε ήταν οι εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις του 2012 που άλ­λα­ξαν τους συ­σχε­τι­σμούς στο μπλοκ των δυ­νά­με­ων της «αλ­λα­γής», με τον κα­τα­πο­ντι­σμό του ΠΑΣΟΚ και την άνοδο του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ.

Η πα­ρά­τα­ξη της ΝΔ εκ­φρά­ζει την αρ­ρα­γή κοι­νω­νι­κή συμ­μα­χία ανά­με­σα στην ελ­λη­νι­κή αστι­κή τάξη (σχε­δόν στο σύ­νο­λό της), και στο με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των εν­διά­με­σων μι­κρο­α­στι­κών στρω­μά­των, των οποί­ων ο ρόλος είναι νευ­ραλ­γι­κός στην λει­τουρ­γία και ανα­πα­ρα­γω­γή των κα­πι­τα­λι­στι­κών τα­ξι­κών δομών της ΝΔ. Πρό­κει­ται για στρώ­μα­τα που αντι­προ­σω­πεύ­ουν την εκλο­γι­κή και κοι­νω­νι­κή βάση του αστι­κού συ­να­σπι­σμού, στο μέτρο που η αστι­κή τάξη από μόνη της δεν θα μπο­ρού­σε να εξα­σφα­λί­σει την απα­ραί­τη­τη απή­χη­ση και ισχύ. Από τη μια πλευ­ρά το τμήμα των πα­ρα­δο­σια­κών μι­κρο­α­στι­κών τά­ξε­ων της εκτε­λε­στι­κής / χει­ρω­να­κτι­κής ερ­γα­σί­ας (αγρό­τες, μι­κρο­ε­παγ­γελ­μα­τί­ες, έμπο­ροι κλπ.), και από την άλλη πλευ­ρά οι μι­κρο­α­στι­κές τά­ξεις της δια­νοη­τι­κής ερ­γα­σί­ας, μι­σθω­τής ή ελευ­θε­ρο-επαγ­γελ­μα­τι­κής για­τροί , δι­κη­γό­ροι, δι­κα­στές, στε­λέ­χη επι­χει­ρή­σε­ων, μη­χα­νι­κοί, διοι­κη­τι­κοί υπάλ­λη­λοι του αστι­κού κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού, σώ­μα­τα ασφα­λεί­ας κλπ., που εξα­σφα­λί­ζουν τις τε­χνο­κρα­τι­κές και δια­νοη­τι­κές λει­τουρ­γί­ες ανα­πα­ρα­γω­γής του αστι­κού κα­θε­στώ­τος, οι ισχυ­ροί πυ­λώ­νες της κυ­ριαρ­χί­ας των «από πάνω». Μόνον ένα μικρό τμήμα της μι­σθω­τής εκτε­λε­στι­κής ερ­γα­σί­ας (=ερ­γα­τι­κής τάξης) εντάσ­σε­ται σ’ αυτή την συμ­μα­χία του αστι­κού μπλοκ δυ­νά­με­ων, αλλά και γε­νι­κό­τε­ρα «λού­μπεν», θρη­σκό­λη­πτα και εθνι­κι­στι­κά κλπ. στοι­χεία που απαρ­τί­ζουν το σώμα του ακρο­δε­ξιού εκλο­γι­κού ακρο­α­τη­ρί­ου.

Από την άλλη πλευ­ρά η κύρια μορφή εκλο­γι­κής εκ­προ­σώ­πη­σης των «δη­μο­κρα­τι­κών , προ­ο­δευ­τι­κών» φο­ρέ­ων (βα­σι­κά ΠΑΣΟΚ προη­γού­με­να και ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ στη συ­νέ­χεια), είχε να κάνει με την με­γά­λη πλειο­ψη­φία της ερ­γα­τι­κής τάξης, αλλά και μι­κρό­τε­ρες με­ρί­δες των πα­λιών ή νέων μι­κρο­α­στι­κών τά­ξε­ων, της νε­ο­λαί­ας , των συ­ντα­ξιού­χων κ.ά. Η θε­με­λιώ­δης δια­φο­ρά βέ­βαια ανά­με­σα σ’ αυ­τούς τους δύο φο­ρείς ήταν ότι η σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τία είχε ορ­γα­νι­κούς δε­σμούς με το ερ­γα­τι­κό συν­δι­κα­λι­στι­κό κί­νη­μα, το οποίο κά­λυ­πτε ση­μα­ντι­κά τμή­μα­τα της μι­σθω­τής ερ­γα­σί­ας, ενώ απε­να­ντί­ας ο λαϊ­κός ρι­ζο­σπα­στι­σμός του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ (του­λά­χι­στον μέχρι τη μνη­μο­νια­κή του με­τάλ­λα­ξη) είχε απλά και μόνον εκλο­γι­κό χα­ρα­κτή­ρα, χωρίς σο­βα­ρή κοι­νω­νι­κή συν­δι­κα­λι­στι­κή υπό­στα­ση. Το γε­γο­νός της ιστο­ρι­κής χρε­ο­κο­πί­ας του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ από το 2015 δεν οφεί­λε­ται προ­φα­νώς μόνον στον εκλο­γι­κό χα­ρα­κτή­ρα των σχέ­σε­ών του με την ερ­γα­τι­κή τάξη, αλλά και στο γε­γο­νός της μι­κρο­α­στι­κής υπο­κει­με­νι­κής φύσης των μη­χα­νι­σμών του, που επε­κρά­τη­σαν από το κα­λο­καί­ρι του 2012 και μετά, πράγ­μα που οδή­γη­σε τις στοι­χειώ­δεις λαϊ­κές επι­διώ­ξεις που είχαν επεν­δυ­θεί σ’ αυτόν σε ακύ­ρω­ση, εφό­σον ο μι­κρο­α­στι­σμός είναι η πλέον απο­τε­λε­σμα­τι­κή θε­ρα­παι­νί­δα της αστι­κής πο­λι­τι­κής, και εν προ­κει­μέ­νω της συ­νέ­χι­σης, νο­μι­μο­ποί­η­σης και στα­θε­ρο­ποί­η­σης των τριών μνη­μο­νιών. Σε τε­λι­κή ανά­λυ­ση δεν επρό­κει­το για έναν μη­χα­νι­σμό «προ­δο­τών, απο­στα­τών», αλλά για μια συ­μπα­γή μάζα μι­κρο­α­στών τε­χνο­κρα­τών που ανέ­λα­βε να πραγ­μα­τώ­σει το «πο­λι­τι­κό όνει­ρο» της ζωής της : Τον εκ­συγ­χρο­νι­σμό και εξορ­θο­λο­γι­σμό της σύγ­χρο­νης κα­πι­τα­λι­στι­κής ανά­πτυ­ξης της χώρας, εν μέσω της κρί­σης υπερ­συσ­σώ­ρευ­σης και των κα­τα­να­γκα­σμών του χρέ­ους.

Δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις στην εκ­προ­σώ­πη­ση των λαϊ­κών δυ­νά­με­ων

Αν έτσι έχουν τα πράγ­μα­τα μέχρι εδώ, πώς τί­θε­ται σή­με­ρα το ζή­τη­μα της διά­τα­ξης των κοι­νω­νι­κών δυ­νά­με­ων εν όψει των προ­σε­χών βου­λευ­τι­κών εκλο­γών που προ­σεγ­γί­ζουν ; Το αστι­κό μπλοκ δυ­νά­με­ων επι­διώ­κει την πλέον κερ­δο­φό­ρα δυ­να­τή ανά­πτυ­ξη του επι­χει­ρη­μα­τι­κού κε­φα­λαί­ου, με την δια­τή­ρη­ση όλου του οκτα­ε­τούς μνη­μο­νια­κού status (που είναι και η απα­ραί­τη­τη προ­ϋ­πό­θε­ση γι’ αυτή την ανά­πτυ­ξη). Αυτό κα­θι­στά την πο­λι­τι­κή της ΝΔ εξο­λο­κλή­ρου απο­κρου­στι­κή στις λαϊ­κές τά­ξεις εφό­σον ευαγ­γε­λί­ζε­ται την κα­θή­λω­ση των μι­σθών, την έντα­ση των απο­λύ­σε­ων, την με­τα­βί­βα­ση των φο­ρο­λο­γι­κών βαρών σχε­δόν εξο­λο­κλή­ρου στη μι­σθω­τή ερ­γα­σία, την ακόμη πα­ρα­πέ­ρα μεί­ω­ση των συ­ντά­ξε­ων κλπ. Η προ­σφυ­γή στον εθνι­κι­σμό και σε ακρο­δε­ξιές προ­σεγ­γί­σεις, εντεί­νει αυτή την απο­κρου­στι­κό­τη­τα, αδυ­να­τώ­τας να λει­τουρ­γή­σει συ­σπει­ρω­τι­κά για ευ­ρύ­τε­ρα στρώ­μα­τα λαϊ­κού χα­ρα­κτή­ρα. Πα­ρα­μέ­νει έτσι εκ­φρα­στής απο­κλει­στι­κά της συμ­μα­χί­ας αστι­κής τάξης – μι­κρο­α­στι­κών στρω­μά­των, χωρίς την εξα­σφά­λι­ση της συ­ναί­νε­σης του κό­σμου της μι­σθω­τής ερ­γα­σί­ας. Άλ­λω­στε, μια τέ­τοια κυ­βερ­νη­τι­κή πο­λι­τι­κή επό­με­νο είναι να προ­κα­λεί συ­νε­χή απο­στα­θε­ρο­ποί­η­ση, εφό­σον προ­φα­νώς δεν μπο­ρεί με την κα­τα­στο­λή και μόνον να επι­τύ­χει την συ­ναί­νε­ση, στο μέτρο που θα προ­κα­λέ­σει ισχυ­ρές λαϊ­κές αντι­δρά­σεις, που ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, με εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κό τρόπο έχει απο­φύ­γει. Στην κοι­νω­νι­κή συμ­μα­χία του αστι­κού κα­θε­στώ­τος δεν μπο­ρούν να χω­ρέ­σουν εκ­φρά­σεις του λαϊ­κού  πα­ρά­γο­ντα, που θα επι­διώ­κε­ται να απο­νε­κρω­θούν.

Αν η συ­ντη­ρη­τι­κή πα­ρά­τα­ξη της ΝΔ εμ­φα­νί­ζει αυτό τον πε­ρί­κλει­στο, ακρο­δε­ξιό και με­τω­πι­κό νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρο χα­ρα­κτή­ρα, που της δια­σφα­λί­ζουν μια στα­σι­μό­τη­τα, δια­φο­ρε­τι­κά είναι τα πράγ­μα­τα με τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, ο οποί­ος αντι­κει­με­νι­κά αντι­με­τω­πί­ζει μιαν ορι­σμέ­νη απο­ψί­λω­ση της εκλο­γι­κής του επιρ­ρο­ής, που ωστό­σο δεν φτά­νει σε καμία πε­ρί­πτω­ση το φαι­νό­με­νο της «πα­σο­κο­ποί­η­σης» (από το 44% του 2009 στο ση­με­ρι­νό 6-7 %). Ένα μέρος των ερ­γα­τι­κών δυ­νά­με­ων της εκλο­γι­κής του δύ­να­μης έχει απο­στα­σιο­ποι­η­θεί εξ αι­τί­ας της μνη­μο­νια­κής του με­τάλ­λα­ξης και της ακύ­ρω­σης εφαρ­μο­γής των στοι­χειω­δών σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τι­κών του επαγ­γε­λιών του 2014 – 15. Από την άλλη πλευ­ρά όμως, ένα ση­μα­ντι­κό μέρος αυτών των δυ­νά­με­ων πα­ρα­μέ­νει στη σφαί­ρα επιρ­ρο­ής του, τόσο εξ αι­τί­ας της απώ­θη­σης που του προ­κα­λεί η βαρ­βα­ρό­τη­τα των εξαγ­γε­λιών της ΝΔ, όσο και εξ αι­τί­ας των πρό­σφα­των ανα­φο­ρών του στην απο­κα­τά­στα­ση του κα­τώ­τα­του μι­σθού του 2012, της εν­δε­χό­με­νης απο­τρο­πής πε­ρι­κο­πής της προ­σω­πι­κής δια­φο­ράς στις συ­ντά­ξεις, καθώς και της σχε­τι­κής ελά­φρυν­σης των φο­ρο­λο­γι­κών και ασφα­λι­στι­κών βαρών που επέ­βα­λε στις μι­κρο­α­στι­κές τά­ξεις με τις δια­τά­ξεις του τρί­του μνη­μο­νί­ου. Αυτό βέ­βαια στο μέτρο που κα­τορ­θώ­σει με τρόπο συ­γκε­κρι­μέ­νο και υλικό να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει αυτές τις αλ­λα­γές την τε­λευ­ταία στιγ­μή, όχι ως στοι­χεία μιας πο­λι­τι­κής ανά­πτυ­ξης με κοι­νω­νι­κή δι­καιο­σύ­νη, αλλά προ­σπά­θειας συ­γκρά­τη­σης ενός τμή­μα­τος του κό­σμου της μι­σθω­τής ερ­γα­σί­ας. Προ­κύ­πτει άρα μια σαφής μεν απο­δυ­νά­μω­ση της εκλο­γι­κής ισχύ­ος του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, η οποία όμως πα­ρό­λα αυτά του εξα­σφα­λί­ζει μια αξιό­λο­γη πα­ρου­σία στην επό­με­νη πε­ρί­ο­δο. Αλλά και αντί­στοι­χα, το τμήμα των λαϊ­κών τά­ξε­ων που έχει πάρει τις απο­στά­σεις του από τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ δεν φαί­νε­ται να προ­σα­να­το­λί­ζε­ται προς τις άλλες μι­κρό­τε­ρες δυ­νά­μεις της Αρι­στε­ράς, λόγω της κί­νη­σής τους σε εντε­λώς ασύμ­πτω­τες με­τα­ξύ τους τρο­χιές καθώς και της κι­νη­μα­τι­κής άπνοιας που έχει χα­ρα­κτη­ρί­σει την τε­λευ­ταία τριε­τία της δια­κυ­βέρ­νη­σής του. Στο σκη­νι­κό της αστι­κής δι­πο­λι­κό­τη­τας η Αρι­στε­ρά και το ερ­γα­τι­κό κί­νη­μα, εάν συ­νε­χι­σθεί η κα­τά­στα­ση στην οποία βρί­σκο­νται, δύ­σκο­λα μπο­ρούν να διεμ­βο­λί­σουν τον αστι­κό δι­κομ­μα­τι­σμό.

 

Αντι­πα­λό­τη­τα με­τα­ξύ λαϊ­κού συ­να­σπι­σμού και αστι­κού μπλοκ

Έτσι, οι δυ­νά­μεις του αστι­κού δι­πο­λι­σμού (ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ και ΝΔ), από κοι­νού με συ­μπλη­ρω­μα­τι­κές πο­λι­τι­κές δυ­νά­μεις (Χρυσή Αυγή και Κί­νη­μα Αλ­λα­γής), εκ­φρά­ζουν εκλο­γι­κά το σύ­νο­λο της αστι­κής τάξης και των δια­φό­ρων με­ρί­δων της, την με­γά­λη πλειο­νό­τη­τα των μι­κρο­α­στι­κών τά­ξε­ων (της δια­νοη­τι­κής και εκτε­λε­στι­κής ερ­γα­σί­ας), καθώς και ση­μα­ντι­κά τμή­μα­τα της μι­σθω­τής ερ­γα­σί­ας, τόσο στον δη­μό­σιο τομέα (που κα­λύ­πτο­νται από την μο­νι­μό­τη­τα της ερ­γα­σί­ας κλπ.) όσο και στον ιδιω­τι­κό τομέα της με­γά­λης κα­πι­τα­λι­στι­κής πα­ρα­γω­γής (όπου κα­τα­γρά­φε­ται μια ορι­σμέ­νη στα­θε­ρό­τη­τα απα­σχό­λη­σης και αμοι­βές της ερ­γα­σί­ας πάνω από τα κα­τώ­τα­τα όρια απο­δο­χών). Πρό­κει­ται για εκ­προ­σω­πή­σεις που αντι­κει­με­νι­κά εκ­φρά­ζουν ένα ση­μα­ντι­κό δια­τα­ξι­κό τμήμα των κοι­νω­νι­κών δυ­νά­με­ων, που δια­σφα­λί­ζουν μια πλειο­ψη­φία νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρης ηγε­μο­νί­ας.

Προ­φα­νέ­στα­τα, μ’ αυτά τα δε­δο­μέ­να δεν ισχύ­ει η δυ­να­τό­τη­τα «αντι­μο­νο­πω­λια­κής» συ­σπεί­ρω­σης και συμ­μα­χί­ας της με­γά­λης «πλειο­ψη­φί­ας του λαού», που πε­ρι­λαμ­βά­νει όλα τα μη-μο­νο­πω­λια­κά λαϊκά στρώ­μα­τα, φτά­νο­ντας σε πο­σο­στά κοι­νω­νι­κής εκ­προ­σώ­πη­σης του 90%. Αυτή η αντί­λη­ψη, προ­σφι­λής στον χώρο του ΚΚΕ και άλλων αρι­στε­ρών δυ­νά­με­ων, συ­νε­χί­ζει να χα­ρα­κτη­ρί­ζει ση­μα­ντι­κό μέρος της ελ­λη­νι­κής Αρι­στε­ράς, που συ­νε­χί­ζει να επι­διώ­κει μια τέ­τοιου εί­δους «αντι­μο­νο­πω­λια­κή» συ­μπα­ρά­τα­ξη των κοι­νω­νι­κών δυ­νά­με­ων με όρους δια­τα­ξι­κό­τη­τας (μι­σθω­τοί από κοι­νού με μι­κρο­με­σαία στρώ­μα­τα, δη­μό­σιοι υπάλ­λη­λοι με ανέρ­γους, ερ­γα­τι­κή τάξη με μι­κρο­με­σαί­ες επι­χει­ρή­σεις κλπ.). Απε­να­ντί­ας στην ση­με­ρι­νή πε­ρί­ο­δο της πα­ρα­τε­τα­μέ­νης εφαρ­μο­γής των μνη­μο­νια­κών πο­λι­τι­κών, δεν υφί­στα­νται τα­ξι­κοί δε­σμοί με­τα­ξύ όλων αυτών των δια­στρω­μα­τώ­σε­ων, και το ζή­τη­μα δεν είναι η αντί­θε­ση «λαού» και «μο­νο­πω­λί­ων», αλλά αντι­πα­ρά­θε­σης των δυ­νά­με­ων του λαϊ­κού συ­να­σπι­σμού με τις δυ­νά­μεις και μορ­φές της  αστι­κής τα­ξι­κής κυ­ριαρ­χί­ας.

Σ’ αυτή τη σφαί­ρα ανή­κουν άμεσα ο άνερ­γος κό­σμος και ιδιαί­τε­ρα αυτός της πα­ρα­τε­τα­μέ­νης ανερ­γί­ας. – Τα πο­λυ­πλη­θή λαϊκά στρώ­μα­τα του δη­μό­σιου τομέα που απα­σχο­λού­νται με όρους με­ρι­κής απα­σχό­λη­σης ορι­σμέ­νου χρό­νου. – Το με­γά­λο εκεί­νο τμήμα της μι­σθω­τής ερ­γα­σί­ας που πε­ρι­δι­νί­ζε­ται στο πεδίο των νέων μορ­φών ελα­στι­κής απα­σχό­λη­σης και των νέων ερ­γα­σια­κών σχέ­σε­ων. – Τμή­μα­τα των αυ­το­α­πα­σχο­λου­μέ­νων μι­κρο­α­στι­κών στρω­μά­των που έχουν κα­τα­στρα­φεί ολο­σχε­ρώς μέσα στην κρίση υπερ­συσ­σώ­ρευ­σης του κε­φα­λαί­ου, με­γά­λες με­ρί­δες της νε­ο­λαί­ας, από­φοι­τοι τω πα­νε­πι­στη­μί­ων και κατά μεί­ζο­να λόγο των ΤΕΙ που βρί­σκο­νται χωρίς επαγ­γελ­μα­τι­κό αντι­κεί­με­νο και προ­ο­πτι­κή. – Η με­γά­λη πλειο­νό­τη­τα της μι­σθω­τής εκτε­λε­στι­κής  ερ­γα­σί­ας που έχει ωθη­θεί στα επί­πε­δα απα­σχό­λη­σης που αμεί­βο­νται με τον κα­τώ­τα­το μισθό, και τα οποία έχουν διευ­ρυν­θεί στην πε­ρί­ο­δο της δε­κα­ε­τούς κα­πι­τα­λι­στι­κής κρί­σης. – Χα­μη­λο­συ­ντα­ξιού­χοι των οποί­ων το πο­σο­στό όλο και διο­γκώ­νε­ται λόγω των συ­νε­χών πε­ρι­κο­πών των συ­ντά­ξε­ων.

Αυτά τα κοι­νω­νι­κά στρώ­μα­τα των σύγ­χρο­νων «από­κλη­ρων» είναι που μπο­ρούν να συ­γκρο­τή­σουν κοι­νω­νι­κά τον πυ­ρή­να του λαϊ­κού συ­να­σπι­σμού, σε αντι­πα­ρά­θε­ση με τις τα­ξι­κές δυ­νά­μεις του ευ­ρύ­τε­ρου αστι­κού – μι­κρο­α­στι­κού μπλοκ του ελ­λη­νι­κού κα­πι­τα­λι­σμού, και χρειά­ζε­ται να βρί­σκο­νται στο επί­κε­ντρο της πα­ρέμ­βα­σης της Αρι­στε­ράς, του­λά­χι­στον για μια πε­ρί­ο­δο αντι­πο­λι­τευ­τι­κής συ­γκρό­τη­σης των λαϊ­κών δυ­νά­με­ων. Ένα τέ­τοιο μπλοκ δυ­νά­με­ων είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο από όνει­δος να χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ ως «αδύ­να­μοι», τη στιγ­μή που είναι στυ­γνά εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι και πλη­ρώ­νουν βαρύ φόρο για την ανα­σύ­ντα­ξη της κερ­δο­φο­ρί­ας του επι­χει­ρη­μα­τι­κού κε­φα­λαί­ου. Σε μια ενω­τι­κή κοι­νω­νι­κή και πο­λι­τι­κή με­τω­πι­κή του έκ­φρα­ση είναι το μπλοκ που μπο­ρεί να εισ­δύ­σει στο επί­κε­ντρο της πο­λι­τι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης, να τρο­πο­ποι­ή­σει τα δε­δο­μέ­να, να ξε­πε­ρά­σει τις γραμ­μές αντι­πα­ρά­θε­σης (ήπιος σο­σιαλ­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμός, με­τω­πι­κός συ­ντη­ρη­τι­σμός, νε­ο­να­ζι­στι­κή απει­λή), και να τρο­πο­ποι­ή­σει τους πο­λι­τι­κούς συ­σχε­τι­σμούς. Πρό­κει­ται άρα για ένα «κενό» κοι­νω­νι­κής εκ­προ­σώ­πη­σης και πο­λι­τι­κής έκ­φρα­σης που ενα­πό­κει­ται στην Αρι­στε­ρά να υλο­ποι­ή­σει και να κα­λύ­ψει..