Απελευθέρωση της Αθήνας: Ταξική ή εθνική αφήγηση;

Απελευθέρωση της Αθήνας: Ταξική ή εθνική αφήγηση;

Στις 12 Οκτώβρη του 1944 τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής αποχωρούν από την Αθήνα. Ένα τεράστιο κύμα ενθουσιασμού κατακλύζει τις λαϊκές μάζες στις οποίες το ΚΚΕ και το ΕΑΜ έχουν τεράστια επιρροή. Ο ενθουσιασμός αυτός όμως θα αποδειχθεί προσωρινός μέσα σε μια καταιγίδα λάθος πολιτικών επιλογών. Επιλογών που προηγήθηκαν αλλά και ακολούθησαν την ημέρα της απελευθέρωσης της Αθήνας οδηγώντας στην ήττα την Αριστερά για πολλές δεκαετίες.

Η πο­λι­τι­κή της εθνι­κής ενό­τη­τας

Κατά τη διάρ­κεια της Αντί­στα­σης, το ΚΚΕ γνώ­ρι­σε μια τε­ρά­στια ανά­πτυ­ξη. Κα­τά­φε­ρε να συν­δε­θεί με την ερ­γα­τι­κή τάξη και τα με­σαία στρώ­μα­τα μέσα στην ανέ­χεια και τη φτώ­χεια της κα­το­χής ορ­γα­νώ­νο­ντας ση­μα­ντι­κούς ερ­γα­τι­κούς αγώ­νες, δί­κτυα αλ­λη­λεγ­γύ­ης και αντάρ­τι­κες μο­νά­δες. Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό ότι το πρώτο εξά­μη­νο του 1944 αριθ­μού­σε πάνω από 400.000 μέλη σε μια χώρα 5,5 εκα­τομ­μυ­ρί­ων. Το ερώ­τη­μα που έμπαι­νε εμ­φα­τι­κά όσο ο πό­λε­μος έβαι­νε προς το τέλος του, ήταν σε ποια κα­τεύ­θυν­ση θα αξιο­ποιού­σε αυτό το αν­θρώ­πι­νο δυ­να­μι­κό που είχε συ­σπει­ρω­θεί γύρω από το αί­τη­μα της «λα­ο­κρα­τί­ας».

Αυτό το ερώ­τη­μα ήταν λυ­μέ­νο για την ηγε­σία του κόμ­μα­τος. Το ΚΚΕ ιε­ραρ­χού­σε ψη­λό­τε­ρα την εθνι­κή απε­λευ­θέ­ρω­ση, από την επα­να­στα­τι­κή απε­λευ­θε­ρω­τι­κή προ­ο­πτι­κή. Αυτός ήταν και ο λόγος που προ­σέ­βλε­πε στη «δη­μο­κρα­τι­κή» συ­νερ­γα­σία την επό­με­νη ημέρα, μέσα από τη συμ­με­το­χή του σε μια κυ­βέρ­νη­ση «εθνι­κής ενό­τη­τας» και όχι σε μια σύ­γκρου­ση με την άρ­χου­σα τάξη και τον ιμπε­ρια­λι­σμό. Όπως δή­λω­νε ο Γιώρ­γος Σιά­ντος, α’ γραμ­μα­τέ­ας του ΚΚΕ το Δε­κέμ­βρη του 1942 «σή­με­ρα πρω­τεύ­ει ο αγώ­νας για την εθνι­κή λευ­τε­ριά, γιατί χωρίς αυτήν δεν μπο­ρού­με να έχου­με καμία κοι­νω­νι­κή προ­κο­πή». Βέ­βαια την ίδια αγω­νία για την «εθνι­κή λευ­τε­ριά» δε φαί­νε­ται να είχε η άρ­χου­σα τάξη στην Ελ­λά­δα, η οποία συ­νερ­γα­ζό­ταν ανοι­χτά με τους ναζί πλου­τί­ζο­ντας πε­ρισ­σό­τε­ρο, ενώ πα­ράλ­λη­λα προ­σπα­θού­σε με κάθε τρόπο να τσα­κί­σει το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ.

Από­λη­ξη της πα­ρα­πά­νω πο­λι­τι­κής γραμ­μής της εθνι­κής ενό­τη­τας ήταν οι συμ­φω­νί­ες του Λι­βά­νου και της Κα­ζέρ­τας. Στη συμ­φω­νία του Λι­βά­νου (Μάης 1944) οι εκ­πρό­σω­ποι του ΚΚΕ και του ΕΑΜ διεκ­δι­κούν τη συμ­με­το­χή τους στη μελ­λο­ντι­κή κυ­βέρ­νη­ση των αυ­το­ε­ξό­ρι­στων αστών πο­λι­τι­κών, απο­δε­χό­με­νοι όμως ου­σια­στι­κά την προ­ο­πτι­κή της αυ­το­διά­λυ­σης του ΕΛΑΣ. Με τη συμ­φω­νία της Κα­ζέρ­τας, λί­γους μήνες μετά (Σε­πτέμ­βρης 1944), ου­σια­στι­κά πα­ρέ­χε­ται συγ­χω­ρο­χάρ­τι στα Τάγ­μα­τα Ασφα­λεί­ας, την ώρα που απα­γο­ρεύ­ε­ται στον ΕΛΑΣ να ει­σέλ­θει στην Αθήνα, ενώ όλοι οι αντάρ­τι­κοι σχη­μα­τι­σμοί τί­θε­νται υπό τις δια­τα­γές της κυ­βέρ­νη­σης και των Βρε­τα­νών. Οι υπο­γρα­φές αυτών των συν­θη­κών δεν απο­τε­λούν πε­ριο­ρι­σμέ­νο λάθος χει­ρι­σμών, αλλά λα­θε­μέ­νη στρα­τη­γι­κή επι­λο­γή εκ μέ­ρους της ηγε­σί­ας του ΚΚΕ.

Η κοι­νω­νία κατά την απε­λευ­θέ­ρω­ση

Από την ημέρα της απε­λευ­θέ­ρω­σης της Αθή­νας, στις 12 Οκτω­βρί­ου, και για έξι μέρες ακόμη μέχρι να επι­στρέ­ψει στην Ελ­λά­δα η κυ­βέρ­νη­ση Πα­παν­δρέ­ου, η Αθήνα βρί­σκε­ται ου­σια­στι­κά στα χέρια του ΕΑΜ. Ο αστός συγ­γρα­φέ­ας Γιώρ­γος Θε­ο­το­κάς γρά­φει στις 14 Οκτώ­βρη «τώρα νιώ­θου­με το ασυ­γκρά­τη­το λαϊκό ρεύμα που μας ση­κώ­νει και μας παίρ­νει (…) στον αέρα υπάρ­χει Ρώ­σι­κη Επα­νά­στα­ση και Γαλ­λι­κή Επα­νά­στα­ση και Κομ­μού­να του Πα­ρι­σιού και απε­λευ­θε­ρω­τι­κός εθνι­κός πό­λε­μος και ποιος ξέρει τι άλλα θολά στοι­χεία που δεν τα ξε­χω­ρί­ζου­με ακόμα». Ο Θε­ο­το­κάς πε­ρι­γρά­φει μια τε­ρά­στια μάζα αν­θρώ­πων που κα­τέ­κλυ­ζαν το κέ­ντρο της Αθή­νας ζη­τώ­ντας «λα­ο­κρα­τία». Ένα αό­ρι­στο σύν­θη­μα πο­λι­τι­κά, αλλά πολύ συ­γκε­κρι­μέ­νο στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους. Ένα σύν­θη­μα που δε ζη­τού­σε συμ­βι­βα­σμούς αλλά την ορ­γά­νω­ση μιας άλλης κοι­νω­νί­ας. Αυτής που στά­θη­κε όρθια μόνη της μέσα στην κα­το­χή.

Απέ­να­ντι σε αυτή την κοι­νω­νία όμως ζούσε πολύ κα­λύ­τε­ρα και μια άλλη. Μια νέα αστι­κή τάξη ανα­δύ­θη­κε κατά τη διάρ­κεια της κα­το­χής, η οποία θη­σαύ­ρι­σε εις βάρος της κοι­νω­νι­κής πλειο­ψη­φί­ας που ζούσε στο όριο της επι­βί­ω­σης. Ο Δη­μή­τρης Μπά­τσης υπο­λο­γί­ζει ότι τα κε­φά­λαια που συσ­σω­ρεύ­τη­καν την πε­ρί­ο­δο της κα­το­χής άγ­γι­ζαν τα εξή­ντα εκα­τομ­μύ­ρια χρυ­σές λίρες, όσο δη­λα­δή ήταν το μέ­γε­θος του εθνι­κού ει­σο­δή­μα­τος το 1938. Ο δο­σι­λο­γι­σμός, οι εκ­βια­σμοί, οι κα­τα­δό­σεις, η μαύρη αγορά και η συ­γκέ­ντρω­ση απο­θε­μά­των αγα­θών, ήταν τα βα­σι­κά ερ­γα­λεία κερ­δο­φο­ρί­ας για τους αστούς. Αυτός είναι και ο λόγος που τους φό­βι­ζαν οι διευ­ρυ­μέ­νες ερ­γα­τι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις με κο­ρύ­φω­ση το Νο­έμ­βρη του 1944. Πρω­το­βάθ­μια σω­μα­τεία, κλά­δοι και κοι­νω­νι­κές ομά­δες άρ­χι­σαν να προ­βάλ­λουν αι­τή­μα­τα αύ­ξη­σης μι­σθών και επι­σι­τι­στι­κής βο­ή­θειας ανα­δει­κνύ­ο­ντας μια σειρά από ζη­τή­μα­τα που αφο­ρού­σαν απο­κλει­στι­κά την ερ­γα­τι­κή τάξη.

ΕΑ­Μι­κοί υπουρ­γοί

Αυτά τα ζη­τή­μα­τα όμως υπο­τι­μή­θη­καν με κάθε τρόπο από την κυ­βέρ­νη­ση της εθνι­κής ενό­τη­τας, της οποί­ας ηγού­νταν ο Γε­ώρ­γιος Πα­παν­δρέ­ου και συμ­με­τεί­χαν και ΕΑ­Μι­κοί Υπουρ­γοί. Βα­σι­κά της με­λή­μα­τα ήταν η στα­θε­ρο­ποί­η­ση της κα­πι­τα­λι­στι­κής οι­κο­νο­μί­ας και ο αφο­πλι­σμός του ΕΛΑΣ, που ήταν μια διαρ­κής απει­λή για τη βιω­σι­μό­τη­τα του συ­στή­μα­τος. Στις 9 Νο­έμ­βρη ανα­κοι­νώ­θη­κε η κυ­κλο­φο­ρία μιας νέας δραχ­μής που θα ισού­ταν με 50 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια πα­λιές. Όπως ανα­φέ­ρει ο Βα­σί­λης Μπαρ­τζιώ­τας γραμ­μα­τέ­ας της ΚΟΑ «οι βιο­μή­χα­νοι χρη­σι­μο­ποιού­σαν τη στα­θε­ρο­ποί­η­ση της δραχ­μής, τη λε­γό­με­νη νο­μι­σμα­τι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση, για να κα­τε­βά­σουν τα με­ρο­κά­μα­τα. Τρα­γι­κή ει­ρω­νεία! Οι ερ­γά­τες στην Αθη­να-Πει­ραιά έπαιρ­ναν μι­κρό­τε­ρα με­ρο­κά­μα­τα στην απε­λευ­θέ­ρω­ση απ’ ότι έπαιρ­ναν επί Γερ­μα­νών!».

Ο νέος προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός όριζε ότι το ημε­ρο­μί­σθιο των δη­μο­σί­ων υπαλ­λή­λων θα ανερ­χό­ταν σε 125 χι­λιά­δες δραχ­μές. Πρό­κει­ται για μι­σθούς πεί­νας οι οποί­οι εξα­νε­μί­ζο­νταν τά­χι­στα μέσα σε συν­θή­κες καλ­πά­ζο­ντος πλη­θω­ρι­σμού. Υπουρ­γός οι­κο­νο­μι­κών κατά τη λήψη αυτών των μέ­τρων ήταν ο κα­θη­γη­τής Σβώ­λος, στέ­λε­χος του ΕΑΜ, ενώ υπουρ­γός ερ­γα­σί­ας ήταν ο Μιλ­τιά­δης Πορ­φυ­ρο­γέ­νης, στέ­λε­χος του ΚΚΕ. Η κα­τά­στα­ση μά­λι­στα επι­δει­νω­νό­ταν λόγω του ότι αυ­ξά­νο­νταν τα πο­σο­στά της ανερ­γί­ας καθώς οι ντό­πιοι κα­πι­τα­λι­στές δεν έβλε­παν λόγο να λει­τουρ­γούν τα ερ­γο­στά­σιά τους αφού έκα­ναν πε­ριου­σί­ες κερ­δο­σκο­πώ­ντας με το χρυσό.Αντι­λαμ­βά­νε­ται, λοι­πόν, κα­νείς πολύ εύ­κο­λα ότι υπήρ­χε ένα τε­ρά­στιο χάσμα ανά­με­σα στις προ­θέ­σεις και τους αγώ­νες της βάσης του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, σε αντί­θε­ση με τη συμ­βι­βα­στι­κή πο­λι­τι­κή της ηγε­σί­ας τους.

Προ­τάσ­σο­ντας την εθνι­κή ενό­τη­τα ένα­ντι της τα­ξι­κής σύ­γκρου­σης το ΚΚΕ βρέ­θη­κε εγκλω­βι­σμέ­νο σε μια αδιέ­ξο­δη πο­λι­τι­κή. Όταν στα τέλη Νο­έμ­βρη ο Γε­ώρ­γιος Πα­παν­δρέ­ου διέ­τα­ξε τον ορι­στι­κό αφο­πλι­σμό του ΕΛΑΣ, η ηγε­σία του ΕΑΜ ανα­γκά­στη­κε να αντι­δρά­σει κα­λώ­ντας σε δια­δή­λω­ση και γε­νι­κή απερ­γία στο κέ­ντρο της Αθή­νας. Αυτές οι ογκώ­δεις κι­νη­το­ποι­ή­σεις θα πνι­γούν στο αίμα και θα απο­τε­λέ­σουν το έναυ­σμα του «Κόκ­κι­νου Δε­κέμ­βρη» του 1944 που κρά­τη­σε 33 ημέ­ρες. Αυτή η εί­σο­δος των φτω­χών στο προ­σκή­νιο έσβη­σε με την υπο­γρα­φή στις 12 Φλε­βά­ρη της Συμ­φω­νί­ας της Βάρ­κι­ζας, συ­νώ­νυ­μο του συμ­βι­βα­σμού του ΚΚΕ μπρο­στά στις προ­κλή­σεις που ανοί­γο­νταν.

Οι ση­με­ρι­νές αντι­φά­σεις ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ-ΚΚΕ

Η ανά­γνω­ση της ιστο­ρί­ας πολ­λές φορές με­ταλ­λάσ­σε­ται ανά­λο­γα με την εξυ­πη­ρέ­τη­ση συ­γκε­κρι­μέ­νων κα­τα­στά­σε­ων. Ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ τα τε­λευ­ταία χρό­νια, αξιο­ποιώ­ντας διά­φο­ρους φο­ρείς και ανα­πτύσ­σο­ντας έντο­νη αρ­θρο­γρα­φία σε δικά του ή προ­σφι­λή σε αυτόν μέσα, ανα­δει­κνύ­ει ιστο­ρι­κά και πο­λι­τι­κά το γε­γο­νός της απε­λευ­θέ­ρω­σης της Αθή­νας από τους ναζί. Αυτό είναι κάτι ση­μα­ντι­κό και εν­δια­φέ­ρον, όχι όμως όταν χρη­σι­μο­ποιεί­ται για την εξυ­πη­ρέ­τη­ση ση­με­ρι­νών σκο­πών και επι­διώ­ξε­ων. Μέσα από αυτά τα αφιε­ρώ­μα­τα πο­λι­τι­κοί πα­ρά­γο­ντε­ςαλ­λά και μια πλη­θώ­ρα δη­μο­σιο­γρά­φων, συ­νά­γουν το συ­μπέ­ρα­σμα ότι στο σή­με­ρα χρειά­ζε­ται ένα διευ­ρυ­μέ­νο δη­μο­κρα­τι­κό πο­λι­τι­κό μέ­τω­πο απέ­να­ντι στην απει­λή του φα­σι­σμού και της ακρο­δε­ξιάς. Ένα μέ­τω­πο που, θα συ­μπλη­ρώ­σου­με εμείς,μπρο­στά στην ανά­καμ­ψη της εθνι­κής οι­κο­νο­μί­ας δε θα δι­στά­ζει να ανα­πτύ­ξει σχέ­σεις με το δυ­τι­κό ιμπε­ρια­λι­σμό ή και να επι­βάλ­λει πο­λι­τι­κές λι­τό­τη­τας. Πρό­κει­ται για πο­λι­τι­κά συ­μπε­ρά­σμα­τα τα οποία βρί­σκο­νται στον αντί­πο­δα της πο­λι­τι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας και του τότε και του σή­με­ρα, έχο­ντας ως μό­νι­μο θύμα την ερ­γα­τι­κή τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώ­μα­τα.

Από την άλλη το ΚΚΕ, έχει προ­χω­ρή­σει τα τε­λευ­ταία χρό­νια σε μια ση­μα­ντι­κή ανα­θε­ώ­ρη­ση των τότε θέ­σε­ών του, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας το λάθος των πο­λι­τι­κών της εθνι­κής ενό­τη­τας και την υπο­τί­μη­ση του ρόλου του δυ­τι­κού ιμπε­ρια­λι­σμού. Από κά­ποιους μά­λι­στα, κα­τη­γο­ρεί­ται και για «ύστε­ρο τρο­τσκι­σμό» υιο­θε­τώ­ντας αυτές τις θέ­σεις. Πα­ρό­λα αυτά, τα σωστά συ­μπε­ρά­σμα­τα στα οποία έχει κα­τα­λή­ξει, τα αξιο­ποιεί σε λάθος κα­τεύ­θυν­ση. Τα χρη­σι­μο­ποιεί για να δι­καιο­λο­γή­σει έναν άκρα­το σε­χτα­ρι­σμό και απο­μο­νω­τι­σμό που το απο­κό­βει από οποια­δή­πο­τε συ­νερ­γα­σία με άλλες αρι­στε­ρές δυ­νά­μεις στην κα­τεύ­θυν­ση της ρήξης με τις πο­λι­τι­κές των μνη­μο­νί­ων. Αυτό έχει ως συ­νέ­πεια την απο­φυ­γή ανά­λη­ψης ευ­θυ­νών απέ­να­ντι στις ανά­γκες των από κάτω.

Η απε­λευ­θέ­ρω­ση της Αθή­νας ήταν μια ση­μα­ντι­κή στιγ­μή μέσα όμως σε μια συ­νο­λι­κή πε­ρί­ο­δο αλ­λα­γής συ­σχε­τι­σμών και σύ­γκρου­σης πο­λι­τι­κών γραμ­μών. Όποιος αγνο­εί το πλαί­σιο αυτής της πε­ριό­δου και βγά­ζει αυ­θαί­ρε­τα συ­μπε­ρά­σμα­τα για το σή­με­ρα, σί­γου­ρα κάτι κάνει λάθος.

rproject.gr

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.