Ο Μητσοτάκης και τα κοινωνικά συμβόλαια στην εποχή του κορονοϊού

Ο Μητσοτάκης στα διαγγέλματά του κάλεσε σε πειθαρχία κι ενότητα προκειμένου να αντιμετωπιστεί η υγειονομική κρίση της πανδημίας του κορονοϊού, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα ότι έτσι τίθενται και τα θεμέλια για το νέο «κοινωνικό συμβόλαιο» που θα χρειαστεί για να αντιμετωπιστεί η νέα οξύτατη και βαθιά οικονομική κρίση.

Αντώνης Νταβανέλος

Κά­μπο­σες βδο­μά­δες μετά το ξέ­σπα­σμα της υγειο­νο­μι­κής κρί­σης και την αρχή των μέ­τρων κα­ρα­ντί­νας, το δη­μό­σιο σύ­στη­μα Υγεί­ας, πα­ρό­λο που ση­κώ­νει ένα πρω­το­φα­νές βάρος (και κα­λεί­ται να ση­κώ­σει πι­θα­νό­τα­τα ένα ακόμα με­γα­λύ­τε­ρο στους μήνες που έρ­χο­νται), εξα­κο­λου­θεί να πα­ρα­μέ­νει αβο­ή­θη­το κι ανο­χύ­ρω­το. Τα στοι­χειώ­δη υλικά προ­φύ­λα­ξης είναι σπά­νια μέσα στα νο­σο­κο­μεία και τε­λεί­ως δυ­σεύ­ρε­τα μέσα στην κοι­νω­νία. Οι ανα­γκαί­ες προ­σλή­ψεις για­τρών και προ­σω­πι­κού, πα­ρό­λο που εξαγ­γέλ­θη­καν πολ­λές φορές, προ­χω­ρά­νε με βήμα σα­λι­γκα­ριού και με όρους ελα­στι­κό­τη­τας, προ­σω­ρι­νό­τη­τας κι επι­σφά­λειας. Η πο­λυ­δια­φη­μι­σμέ­νη «επί­τα­ξη» του ιδιω­τι­κού τομέα έχει μεί­νει στα λόγια: η πο­λυ­τε­λής ξε­νο­δο­χεια­κή υπο­δο­μή των κλι­νι­καρ­χών, αντί να εντα­χθεί πλέον πλή­ρως στο ΕΣΥ για να ανα­κου­φί­σει τα με­γά­λα δη­μό­σια νο­σο­κο­μεία, πα­ρα­μέ­νει στα χέρια των ιδιο­κτη­τών και «ανα­λαμ­βά­νει» (ένα­ντι πα­νά­κρι­βων νο­ση­λεί­ων) την πε­ρί­θαλ­ψη σε ΜΕΘ άλλων ασθε­νειών χα­μη­λής μο­λυ­σμα­τι­κό­τη­τας.

Δια­τη­ρώ­ντας το ΕΣΥ σε αυτήν την κα­τά­στα­ση, η κυ­βέρ­νη­ση Μη­τσο­τά­κη παί­ζει κυ­ριο­λε­κτι­κά με τη φωτιά μιας αιφ­νί­διας κι εκτός ελέγ­χου εξά­πλω­σης της επι­δη­μί­ας. Η κα­τά­στα­ση στα γη­ρο­κο­μεία, στις φυ­λα­κές, στα camps των προ­σφύ­γων, στους συ­νοι­κι­σμούς των ρομά, στους στρα­τώ­νες, στις φτω­χο­γει­το­νιές και στους μα­ζι­κούς χώ­ρους ερ­γα­σί­ας που δεν στα­μά­τη­σαν λόγω κα­ρα­ντί­νας, είναι ανη­συ­χη­τι­κές οι προει­δο­ποι­ή­σεις που δεί­χνουν ότι ο κίν­δυ­νος κάθε άλλο παρά πέ­ρα­σε.

Η μέχρι σή­με­ρα ει­κό­να με τα κα­λύ­τε­ρα απο­τε­λέ­σμα­τα στην Ελ­λά­δα σε σύ­γκρι­ση με τις άλλες ευ­ρω­παϊ­κές χώρες, οφεί­λε­ται κυ­ρί­ως στην κή­ρυ­ξη της κα­ρα­ντί­νας νωρίς, όπως και στην πει­θάρ­χη­ση των λαϊ­κών τά­ξε­ων στα μέτρα αυ­το­προ­στα­σί­ας λόγω της επί­γνω­σης της αδύ­να­μης θέσης στην οποία οδή­γη­σαν το ΕΣΥ 30 χρό­νια νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρων αντι­με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων.

Η κυ­βέρ­νη­ση Μη­τσο­τά­κη έκανε αυτήν την επι­λο­γή γνω­ρί­ζο­ντας τον κίν­δυ­νο να δη­μιουρ­γη­θεί μια κα­τά­στα­ση που πο­λι­τι­κά θα ήταν εκτός ελέγ­χου. Υλο­ποιεί την επι­λο­γή της κα­ρα­ντί­νας, προ­σπα­θώ­ντας να απο­φύ­γει τη διά­θε­ση σο­βα­ρών πόρων για την ενί­σχυ­ση του ΕΣΥ και τη θω­ρά­κι­ση της υγεί­ας των αν­θρώ­πων.

Όμως όλοι γνω­ρί­ζουν ότι η κα­ρα­ντί­να δεν μπο­ρεί να είναι μα­κρο­πρό­θε­σμη «συ­ντα­γή» και ότι έχει βαρύ κό­στος για τα ερ­γα­τι­κά και λαϊκά νοι­κο­κυ­ριά.

Πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο που η υγειο­νο­μι­κή κρίση έχει συ­μπέ­σει με το ξέ­σπα­σμα της διε­θνούς οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης.

Οι κα­θε­στω­τι­κές δυ­νά­μεις κά­νουν και θα συ­νε­χί­σουν να κά­νουν μια θη­ριώ­δη προ­σπά­θεια για να πα­ρου­σιά­σουν την οι­κο­νο­μι­κή κρίση ως απο­τέ­λε­σμα, απο­κλει­στι­κά, της παν­δη­μί­ας. Στό­χος είναι να πα­ρου­σιά­σουν τα μέτρα που ετοι­μά­ζουν ως πικρά μεν, αλλά και ως «αντι­κει­με­νι­κά επι­βε­βλη­μέ­να» δε.

Δεν είναι έτσι. Η διε­θνής οι­κο­νο­μι­κή επι­βρά­δυν­ση είχε προ­ϋ­πάρ­ξει της παν­δη­μί­ας. Ο «πα­νι­κός» στα διε­θνή χρη­μα­τι­στή­ρια είχε επί­σης εκ­δη­λω­θεί νω­ρί­τε­ρα. Το ξέ­σπα­σμα της κρί­σης μέσα στο 2020 είχε προ­α­ναγ­γελ­θεί πριν ο Covid19 ξε­φύ­γει στο Βου­χάν.

Αυτό όμως σε καμιά πε­ρί­πτω­ση δεν ση­μαί­νει υπο­τί­μη­ση των οι­κο­νο­μι­κών συ­νε­πειών της παν­δη­μί­ας. Ο κίν­δυ­νος και η κα­ρα­ντί­να συμ­βά­λουν στην επι­τά­χυν­ση της κρί­σης και στη με­γέ­θυν­ση των συ­νε­πειών της: η οι­κο­νο­μι­κή επι­βρά­δυν­ση με­τα­τρέ­πε­ται τα­χύ­τα­τα σε ένα διε­θνές άμεσο και βίαιο «στα­μά­τη­μα» της οι­κο­νο­μί­ας και της πα­ρα­γω­γής.

Όλα δεί­χνουν ότι αυτή η κρίση θα είναι βα­θύ­τε­ρη από τον «κύκλο» που άρ­χι­σε το 2007-08, ότι έχει ιστο­ρι­κές δια­στά­σεις.

Όπως έγινε και μπρο­στά στην παν­δη­μία, έτσι και μπρο­στά στο ξέ­σπα­σμα της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, οι αντι­δρά­σεις των κυ­ρί­αρ­χων τά­ξε­ων ποι­κί­λουν.

Στις ΗΠΑ, στην Ια­πω­νία και αλλού, προ­ε­τοι­μά­ζουν κρα­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις τε­ρά­στιας κλί­μα­κας, προ­κει­μέ­νου να σώ­σουν τις κυ­ρί­αρ­χες τά­ξεις από τα χει­ρό­τε­ρα. Την ίδια πο­λι­τι­κή ζητά στο εσω­τε­ρι­κό της ΕΕ το «μέ­τω­πο των 9» που κή­ρυ­ξε τα ευ­ρω-ομό­λο­γα και το «κο­ρο­νο-ομό­λο­γο» ως πα­νά­κεια σω­τη­ρί­ας όχι μόνο του κα­πι­τα­λι­σμού αλλά και των κοι­νω­νι­κών κα­τα­κτή­σε­ων. Μέσα στο μέ­τω­πο αυτό, την ελ­λη­νι­κή κυ­ρί­αρ­χη τάξη εκ­προ­σω­πούν οι Μη­τσο­τά­κης-Σταϊ­κού­ρας που (με την ολό­θερ­μη υπο­στή­ρι­ξη του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ) έχουν ανα­λά­βει πλέον την πο­λι­τι­κή που το 2015 «χά­ρα­ξαν» οι Τσί­πρας-Δρα­γα­σά­κης. Απέ­να­ντί τους, η Γερ­μα­νία της Μέρ­κελ και το μέ­τω­πο των βο­ρεί­ων της ΕΕ που, πα­ρό­τι έχει δε­χθεί την ανά­γκη κρα­τι­κής πα­ρέμ­βα­σης και κατ’ επέ­κτα­ση τη χα­λά­ρω­ση στις «νόρ­μες» των Συν­θη­κών, απαι­τεί μια με­γα­λύ­τε­ρη πει­θαρ­χία στα ζη­τή­μα­τα της δη­μο­σιο­νο­μι­κής στα­θε­ρό­τη­τας.

Στη δια­μά­χη αυτή πολ­λοί έσπευ­σαν να δια­γνώ­σουν τις τά­σεις εγκα­τά­λει­ψης του νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού. Τα πράγ­μα­τα είναι πολύ πιο σύν­θε­τα. Ο νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμός έχει πράγ­μα­τι απο­δει­χθεί ήδη μια αδιέ­ξο­δη στρα­τη­γι­κή. Όμως δεν έχει ητ­τη­θεί πο­λι­τι­κά. Απέ­να­ντι στα ερ­γα­τι­κά και κοι­νω­νι­κά δι­καιώ­μα­τα, το σύ­νο­λο των κυ­ρί­αρ­χων τά­ξε­ων διε­θνώς (συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των θερ­μό­τε­ρων οπα­δών της κρα­τι­κής πα­ρέμ­βα­σης) ενώ­νε­ται στην υπε­ρά­σπι­ση των νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρων αντι­με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων. Οι ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σεις, οι πε­ρι­κο­πές κοι­νω­νι­κών δα­πα­νών, η πίεση για μεί­ω­ση των μι­σθών και των συ­ντά­ξε­ων, η ελα­στι­κο­ποί­η­ση των ερ­γα­σια­κών σχέ­σε­ων, θα πα­ρα­μεί­νουν ως ανα­ντι­κα­τά­στα­τες συ­ντε­ταγ­μέ­νες της κυ­ρί­αρ­χης πο­λι­τι­κής.

Το ξέ­σπα­σμα της διε­θνούς κρί­σης θα επι­τα­χύ­νει αλ­λα­γές που είχαν ήδη δρο­μο­λο­γη­θεί. Θα ενι­σχυ­θούν οι τά­σεις προ­στα­τευ­τι­σμού και στρο­φής στον οι­κο­νο­μι­κό εθνι­κι­σμό που προ­α­νάγ­γει­λε η εκλο­γή του Τραμπ. Θα ενι­σχυ­θεί το πο­λι­τι­κό ρεύμα που συν­δυά­ζει την υπο­στή­ρι­ξη στις νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες αντι­με­ταρ­ρυθ­μί­σεις με τον ρα­τσι­σμό και τον εθνι­κι­σμό της «εθνι­κής προ­τε­ραιό­τη­τας», το ρεύμα του «εθνο-φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού». Η ΕΕ θα βρε­θεί μπρο­στά σε δια­λυ­τι­κά διλ­λή­μα­τα και κρίση βα­θύ­τε­ρη από ό,τι των αντα­γω­νι­στών της.

Όμως δεν μπο­ρού­με να πε­ρι­μέ­νου­με από κα­νέ­ναν απ’ όλους αυ­τούς, μια κά­ποια φι­λερ­γα­τι­κή-φι­λο­λαϊ­κή στρο­φή ή, έστω, τη «χα­λά­ρω­ση» της μέχρι σή­με­ρα επι­θε­τι­κό­τη­τας απέ­να­ντι στις λαϊ­κές τά­ξεις. Δεν υπάρ­χει κα­νέ­να πε­ρι­θώ­ριο για «κοι­νω­νι­κά συμ­βό­λαια», για αυ­τα­πά­τες απέ­να­ντι στις πο­λι­τι­κές μιας (τάχα) εθνι­κής ενό­τη­τας.

Η συ­νά­ντη­ση μιας πολύ επι­κίν­δυ­νης υγειο­νο­μι­κής κρί­σης με μια βαθιά και διε­θνή οι­κο­νο­μι­κή κρίση θα βάλει, αντί­θε­τα, σε με­γά­λη δο­κι­μα­σία θε­σμούς, συ­νή­θειες και ιδέες που υπήρ­ξαν για χρό­νια στα θε­μέ­λια των πο­λι­τι­κών εθνι­κής ενό­τη­τας.

Ο κό­σμος μας πρέ­πει να προ­ε­τοι­μα­στεί για μια ανα­πό­φευ­κτη αντι­πα­ρά­θε­ση, με με­γά­λα επί­δι­κα.

Ήδη έχου­με μπρο­στά μας το πε­ρί­γραμ­μα μιας κρί­σι­μης κοι­νω­νι­κά και πο­λι­τι­κά μάχης: Ενί­σχυ­ση, με κάθε ανα­γκαίο μέσο, του δη­μό­σιου συ­στή­μα­τος υγεί­ας. Προ­στα­σία και βελ­τί­ω­ση των ερ­γα­τι­κών δι­καιω­μά­των από τη διά­βρω­ση των ερ­γα­σια­κών σχέ­σε­ων μέσω της κα­ρα­ντί­νας και της επερ­χό­με­νης κρί­σης. Προ­στα­σία και βελ­τί­ω­ση του ει­σο­δή­μα­τος των ερ­γα­τι­κών νοι­κο­κυ­ριών και των συ­ντα­ξιού­χων μπρο­στά στο σοκ του οι­κο­νο­μι­κού και πα­ρα­γω­γι­κού stop. Κοι­νω­νι­κό μέ­τω­πο αλ­λη­λεγ­γύ­ης και υπε­ρά­σπι­σης δι­καιω­μά­των με έμ­φα­ση στις φυ­λα­κές, στα camps, στα γη­ρο­κο­μεία και στη βία μέσα στο σπίτι, με έμ­φα­ση στον αντι­ρα­τσι­σμό, τον αντι­σε­ξι­σμό, τον αντιε­θνι­κι­σμό.

Για όλα αυτά, αλλά και άλλα μέ­τω­πα που πρό­κει­ται να ανοί­ξουν, κάθε δράση που μπο­ρεί να ξε­δι­πλω­θεί τώρα είναι πο­λύ­τι­μη. Σε συν­θή­κες βα­θιάς κρί­σης, τα μη­νύ­μα­τα αντί­στα­σης είναι ση­μα­ντι­κά, όσο μειο­ψη­φι­κά κι αν εμ­φα­νί­ζο­νται αρ­χι­κά.

Η κα­ρα­ντί­να δεν είναι μια κα­τά­στα­ση που μπο­ρεί να πα­ρα­τα­θεί για πολύ, ακόμα και για τα συμ­φέ­ρο­ντα της κυ­ρί­αρ­χης τάξης και την κυ­βερ­νη­τι­κή πο­λι­τι­κή. Στην έξοδο από αυτήν την κα­τα­θλι­πτι­κή κα­τά­στα­ση μας πε­ρι­μέ­νει η πρώτη ση­μα­ντι­κή μάχη για μια πε­ρί­ο­δο που θα έχει ιστο­ρι­κά δια­κυ­βεύ­μα­τα.

Η επί­γνω­ση για αυτήν την προ­ο­πτι­κή ωθεί προς μια ρι­ζο­σπα­στι­κή Αρι­στε­ρά της πρά­ξης. Μια Αρι­στε­ρά με αυ­θε­ντι­κά ρι­ζο­σπα­στι­κή, αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή πο­λι­τι­κή. Μια Αρι­στε­ρά που επι­διώ­κο­ντας να ανα­με­τρη­θεί με την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, οφεί­λει αντι­κει­με­νι­κά να λει­τουρ­γή­σει ενω­τι­κά και με­τω­πι­κά.

*Ανα­δη­μο­σί­ευ­ση από την Ερ­γα­τι­κή Αρι­στε­ρά

**Σκί­τσο του Πέ­τρου Ζερ­βού από την «Εφ.Συν.»