Ψάχνοντας «Τα μυστικά της συμπάθειας», ο Κωστής Παπαγιώργης σκοντάφτει πάνω στο βιβλίο του Ντάνιελ Νταφόε για την πανούκλα στο Λονδίνο του 1722, προσπαθώντας να εξαγάγει συμπεράσματα για τη συμπεριφορά των ανθρώπων μέσα σε ατμόσφαιρα αποκάλυψης, όπως είναι μια επιδημία.
Γιώργος Σταματόπουλος
«Αψηφώντας ηλικίες, τάξεις, φύλο και πίστη, η επιδημία επελαύνει αόρατη μέσα από τα ανθρώπινα σωθικά κάνοντας χίλια κομμάτια τον κοινωνικό ιστό. Εμπόριο, νόμος, εκκλησία, οικογένεια, έρωτας, εκπαίδευση, διασκέδαση, παιγνίδι, ό,τι συνεπάγεται ανθρώπινη επαφή, μεταμορφώνεται κατά διαβολικό τρόπο σε πρεσβεία του θανάτου» σημειώνει ο Ελληνας συγγραφέας και δίνει την ατμόσφαιρα της αγγλικής πρωτεύουσας: «Το Λονδίνο είχε μεταμορφωθεί σε ένα απερίγραπτο τσίρκο φρίκης και γελοιότητας. Οι κάτοικοι αμπαρώθηκαν σπίτια τους κι έστελναν στην αγορά τους υπηρέτες τους, οι οποίοι τις περισσότερες φορές επέστρεφαν μολυσμένοι, καθώς οι λαϊκές τάξεις δεν έπαιρναν ιδιαίτερες προφυλάξεις [τι θάνατος από πείνα, τι θάνατος από πανούκλα]. Σε όλες τις συνοικίες είχαν εμφανιστεί κομπογιαννίτες, αγύρτες, ψευδο-προφήτες, αστρολόγοι και εξορκιστές, που έκαναν χρυσές δουλειές· συχνά στους δρόμους έβλεπε κανείς γυμνούς να παραληρούν, τρελούς με κάρβουνα στο κεφάλι, ανθρώπους να αυτοπυροβολούνται ή να ρίχνονται απελπισμένοι από τα παράθυρα· πολλά ήταν και τα εγκλήματα που βγήκαν στη φόρα καταμεσής του δρόμου».
Καθώς η πανούκλα λυσσομανούσε και απειλούσε με τέλειο αφανισμό, το μεγαλύτερο πλήγμα το είχε δεχτεί ο ψυχικός δεσμός μεταξύ των ανθρώπων… Τι νόημα θα είχε η φιλαλληλία; Γράφει ο Νταφόε: «…Οι καρδιές των ανθρώπων σκλήρυναν και η θέα του θανάτου ήταν τόσο συχνή που δεν απασχολούνταν και πολύ με την απώλεια των φίλων τους». Δράματα εκτυλίχτηκαν στις οικογένειες όταν κάποιο μέλος μολυνόταν. Μανάδες τρελάθηκαν μόλις είδαν στο κορμί της κόρης τους τα αηδή έλκη, άλλες σκότωσαν τα παιδιά τους πάνω στην απελπισία τους, όπως και πολλά τέκνα εγκατέλειψαν τους γονείς τους στην τύχη και έφυγαν μακριά για να σωθούν. Μέσα σε αυτήν την κόλαση υπήρξαν και φαινόμενα αλληλεγγύης και αυταπάρνησης -τα δεύτερα αφορούσαν μανάδες που θήλαζαν τα προσβεβλημένα [από παραμάνες] παιδιά τους, γνωρίζοντας ότι θα πέθαιναν μαζί με αυτά».
Σημειώνει ο Ελληνας συγγραφέας: «Ο Νταφόε έχει τα περιθώρια να κάνει ορισμένες σπάνιες παρατηρήσεις για τα αισθήματα συμπάθειας ή ειδεχθούς αντιπάθειας, που βρήκαν την ευκαιρία να εκδηλωθούν. Πριν απ’ όλα ο άνθρωπος ποτέ δεν παύει να νιώθει την ανάγκη να περιθάλψει τον όμοιό του, όπως φροντίζει ένα σακάτικο σκυλί» -και παραθέτει απόσπασμα του Νταφόε: «Ηταν γνωστό σε όλους μας ότι ένα πλήθος φτωχών απελπισμένων πλασμάτων, που είχαν την αρρώστια και είχαν καταντήσει τρελά ή μελαγχολικά μέσα στην αθλιότητά τους, περιπλανιόνταν μέσα στους αγρούς και τα δάση, σε απόκρυφα και άγρια μέρη…για να πεθάνουν. Οι κάτοικοι κοντινών χωριών από οίκτο τους έφερναν φαγητό και το άφηναν σε κάποια απόσταση έτσι ώστε να το φτάνουν».
Ο Νταφόε μιλάει για την παρακμή της ανθρώπινης φύσης, που δεν αντέχει να βλέπει τον εαυτό της πιο δυστυχισμένο από άλλα πλάσματα του ίδιου είδους και που έχει «την ακούσια επιθυμία όλοι οι άνθρωποι να είναι το ίδιο δυστυχισμένοι».
Γενικά, καταλήγει ο Κ. Παπαγιώργης, «είτε διά της αυταπαρνήσεως είτε διά του εγκλήματος, η συμπάθεια είναι το βασικότερο ανθρώπινο γνώρισμα».
efsyn.g
