Από τη δουλεία στην ανάπηρη ελευθερία

Από τη δουλεία στην ανάπηρη ελευθερία

  • |

Οι Αφροαμερικανοί στις ΗΠΑ του ρατσισμού και των εξεγέρσεων

Όταν στις 4 Ιου­λί­ου 1777, οι άποι­κοι αντι­πρό­σω­ποι της ιδρυ­τι­κής Συ­νέ­λευ­σης του Βερ­μόντ, θε­με­λί­ω­ναν τη νε­ο­σύ­στα­τη και επα­να­στα­τη­μέ­νη ενά­ντια στους Βρε­τα­νούς πο­λι­τεία τους και ταυ­τό­χρο­να κα­ταρ­γού­σαν τη δου­λεία, για τους έγ­χρω­μους άν­δρες 21 ετών και άνω και τις έγ­χρω­μες γυ­ναί­κες, 18 ετών και άνω, εφό­σον δεν είχαν προ­σω­πι­κά χρέη και οφει­λές προς τους αφέ­ντες τους, δύ­σκο­λα θα φα­ντά­ζο­νταν, δια­κό­σια και σα­ρά­ντα τρία χρό­νια μετά, πώς έχουν εξε­λι­χθεί τα πο­λι­τι­κά πράγ­μα­τα στις ΗΠΑ, κάτω από τη βαριά σκιά της δο­λο­φο­νί­ας του αφρο­α­με­ρι­κα­νού Τζωρτζ Φλόιντ. 

Γιάννης Νικολόπουλος

Μέσα σε αυτά τα δια­κό­σια και σα­ρά­ντα τρία χρό­νια, οι μαύ­ροι σκλά­βοι πέ­ρα­σαν από τη δου­λεία στην ανά­πη­ρη ελευ­θε­ρία. Διά πυρός και σι­δή­ρου. Το ζή­τη­μα του ρα­τσι­σμού και της κρα­τι­κής και όχι απλά αστυ­νο­μι­κής βίας στις ΗΠΑ δεν είναι ένα ακόμη φυ­λε­τι­κό ζή­τη­μα – είναι ένα βαθιά τα­ξι­κό και αι­μα­τη­ρό πρό­βλη­μα, που το γέν­νη­σε η φε­ου­δαρ­χία των αποι­κιών και το όξυνε ο κα­πι­τα­λι­σμός της βιο­μη­χα­νί­ας, του πο­λέ­μου και του εμπο­ρί­ου.

Πάνω στις πλη­για­σμέ­νες και βα­σα­νι­σμέ­νες πλά­τες των Αφρο­α­με­ρι­κα­νών στη­ρί­χθη­κε το «αμε­ρι­κα­νι­κό οι­κο­νο­μι­κό θαύμα» – από τις φυ­τεί­ες ρυ­ζιού, κα­πνού και βαμ­βα­κιού έως τη βιο­μη­χα­νι­κή πα­ρα­γω­γή του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου, από τα πρώτα ερ­γο­στά­σια και τα ορυ­χεία της Πεν­συλ­βά­νια έως τα κο­πά­δια αγε­λά­δων που διέ­σχι­ζαν την… Άγρια Δύση – παρά τους χο­λι­γου­ντια­νούς μύ­θους, οι πραγ­μα­τι­κοί κα­ου­μπό­υ­δες ήταν, κατά πλειο­ψη­φία, είτε μαύ­ροι είτε με­ξι­κα­νοί γε­λα­δά­ρη­δες σε μου­λά­ρια και ψω­ρα­λέα άλο­γα-λευ­κοί τύπου Τζων Γου­έιν, δεν ασχο­λού­νταν με τέ­τοιες… πα­ρα­κα­τια­νές δου­λειές.

Τα πα­ρα­πά­νω δεν είναι σχήμα λόγου ή «εύ­πε­πτης» επι­και­ρό­τη­τας που χαϊ­δεύ­ει εξε­γερ­μέ­να αυτιά – από τους Πα­τέ­ρες του Έθνους, μόνο ο δι­κη­γό­ρος και γε­ωρ­γός, Τζων Άνταμς δεν ήταν δου­λο­κτή­της. Η επα­νά­στα­ση των μαύ­ρων σκλά­βων στην Αϊτή, που κα­τα­νί­κη­σε πρώτα τα βρε­τα­νι­κά και κα­τό­πιν τα γαλ­λι­κά στρα­τεύ­μα­τα, με τη Μασ­σα­λιώ­τι­δα στα χείλη των εξε­γερ­μέ­νων, είχε θο­ρυ­βή­σει τόσο τους αμε­ρι­κα­νούς πρό­ε­δρους, ώστε ο μεν Τζέιμς Μά­ντι­σον εξο­λό­θρευ­σε με τη δύ­να­μη του ομο­σπον­δια­κού στρα­τού, την ανορ­γά­νω­τη ανταρ­σία των σκλά­βων στην Νέα Ορ­λε­ά­νη, το 1811, ο δε, Τζέιμς Μον­ρόε, για να «απο­φορ­τί­σει» την ατμό­σφαι­ρα, έστει­λε τους απε­λευ­θε­ρω­μέ­νους σκλά­βους του Βερ­μόντ και της Πεν­συλ­βά­νια, στα 1820, πίσω στην Αφρι­κή, για να ιδρυ­θεί το κρά­τος της Λι­βε­ρί­ας (Liberty), με πρω­τεύ­ου­σα, τη­Μον­ρό­βια (από το όνομα του αμε­ρι­κα­νού προ­έ­δρου).

Ο κα­πι­τα­λι­σμός, ει­δι­κά ο βρε­τα­νι­κός, βα­σί­στη­κε πρώτα στο τρι­γω­νι­κό εμπό­ριο με επί­κε­ντρο τους αφρι­κα­νούς δού­λους δια­μέ­σου του Ατλα­ντι­κού Πε­ρά­σμα­τος και εν συ­νε­χεία, στους εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες τό­νους βαμ­βα­κιού, τους οποί­ους  εξή­γα­γε ο δου­λο­κτη­τι­κός, αμε­ρι­κα­νι­κός Νότος, στα κλω­στο­ϋ­φα­ντουρ­γεία του Μάν­τσε­στερ, που κα­τό­πιν γι­νό­ντου­σαν υφά­σμα­τα για την αποι­κιο­κρα­τού­με­νη Ινδία. Τα άγρια βα­σα­νι­στή­ρια, οι κα­κου­χί­ες, οι ξυ­λο­δαρ­μοί  και η συ­στη­μα­τι­κή πείνα είχαν ωθή­σει τους σκλά­βους σε αλ­λε­πάλ­λη­λες εξε­γέρ­σεις και ανταρ­σί­ες, που κα­τα­πνί­γο­νταν στο αίμα, τους τυ­φε­κι­σμούς και τους απο­κε­φα­λι­σμούς των πρω­τερ­γα­τών, από τη Βιρ­τζί­νια του 1705 έως τη Νότια Κα­ρο­λί­να του 1831. Οι βια­σμοί των σκλά­βων γυ­ναι­κών θε­ω­ρού­νταν τε­λε­τές μύ­η­σης των λευ­κών αρι­στο­κρα­τών στη διπλή υπε­ρο­χή (του λευ­κού και του άνδρα) και χυ­δαίο μά­θη­μα συ­νε­τι­σμού των απεί­θαρ­χων δού­λων, στον εξευ­τε­λι­σμό και την τα­πεί­νω­ση.

Η εξά­πλω­ση των ΗΠΑ στη Δύση με την ταυ­τό­χρο­νη άνοδο του βιο­τι­κού επι­πέ­δου στον Βορρά, την ανά­πτυ­ξη της βιο­μη­χα­νί­ας και του εμπο­ρί­ου, τη μι­σθω­τή ερ­γα­σία και τη στα­δια­κή κα­τα­πο­λέ­μη­ση του αναλ­φα­βη­τι­σμού, τη διά­δο­ση των ρι­ζο­σπα­στι­κών και φι­λε­λεύ­θε­ρων ιδεών ενά­ντια στη δου­λεία συν­δυά­ζο­νταν με τον δι­κομ­μα­τι­κό δι­χα­σμό πρώτα ανά­με­σα στους δου­λο­κτή­τες Δη­μο­κρα­τι­κούς και τους «ανε­κτι­κούς» Ουί­γους και κα­τό­πιν με το σχί­σμα ανά­με­σα στους πρώ­τους και τους Ρε­που­μπλι­κά­νους που οδή­γη­σε στον Εμ­φύ­λιο Πό­λε­μο (1861-1865).

Η Χά­ριετ Τά­μπ­μαν, ο Τζων Μπρά­ουν, ο Φρέ­ντε­ρικ Ντά­γκλας, μα­χη­τι­κοί πιο­νέ­ροι της αντί­στα­σης στη δου­λεία, έγρα­ψαν, μί­λη­σαν, απέ­δρα­σαν, ορ­γά­νω­σαν εξε­γέρ­σεις, επι­δρο­μές και σφα­γές ενα­ντί­ον των δου­λο­κτη­τών και των ιδιω­τι­κών στρα­τών τους, έγι­ναν σύμ­βο­λα (όχι χωρίς λάθη) στον διαρ­κή αγώνα ενά­ντια στις φυ­λε­τι­κές δια­κρί­σεις και τη δου­λο­κτη­τι­κή εκ­με­τάλ­λευ­ση. Οι πο­λύ­νε­κρες οδο­μα­χί­ες στο Μα­τω­μέ­νο Κάν­σας του 1854, ανά­με­σα στους οπα­δούς και τους πο­λέ­μιους της δου­λεί­ας, απο­τέ­λε­σαν εν μέρει πρε­λού­διο του Εμ­φυ­λί­ου Πο­λέ­μου, όταν οι μεν Νό­τιοι έκα­ναν την από­σχι­ση του «πο­λέ­μου για τη Δεύ­τε­ρη Ανε­ξαρ­τη­σία», ώστε να δια­φυ­λά­ξουν τον «τρόπο ζωής» τους, οι δε Βό­ρειοι, διά χει­ρός Αβρα­άμ Λίν­κολν, πο­λε­μού­σαν «για τη δια­τή­ρη­ση της Ένω­σης υπό το βλέμ­μα του Θεού. Αν για να δια­τη­ρη­θεί η Ένωση, πρέ­πει να απε­λευ­θε­ρω­θούν όλοι οι σκλά­βοι, τότε αυτό θα γίνει. Αν μπο­ρεί να επι­βιώ­σει η Ένωση, με την απε­λευ­θέ­ρω­ση μόνο κά­ποιων σκλά­βων, τότε αυτό θα πρά­ξου­με. Αν η Ένωση μπο­ρεί να υπάρ­ξει χωρίς να απε­λευ­θε­ρω­θεί κά­ποιος σκλά­βος, τότε αυτό θα δια­τη­ρή­σου­με. Ο πό­λε­μος γί­νε­ται για να σωθεί η Ένωση, όχι για να κα­ταρ­γη­θεί η δου­λεία» – δε­κα­πέ­ντε μέρες μετά, στις 31 Ια­νουα­ρί­ου 1863, η Γε­ρου­σία υπερ­ψή­φι­ζε την, ανα­δρο­μι­κή, Δια­κή­ρυ­ξη της Χει­ρα­φέ­τη­σης.

Και μπο­ρεί, 200.000 μαύ­ροι πρώην σκλά­βοι­να φό­ρε­σαν τη μπλε στρα­τιω­τι­κή στολή των Βο­ρεί­ων και η συμ­με­το­χή τους στον πό­λε­μο να έγει­ρε απο­φα­σι­στι­κά την πλά­στιγ­γα της ανα­μέ­τρη­σης υπέρ της Ένω­σης, όμως, η Πε­ρί­ο­δος της Ανα­συ­γκρό­τη­σης,που ακο­λού­θη­σε, επι­φύ­λασ­σε τη διά­ψευ­ση των ελ­πί­δων – έπει­τα από την ολι­γό­χρο­νη στρα­τιω­τι­κή κα­το­χή από τον ομο­σπον­δια­κό στρα­τό και την, διά των όπλων, υιο­θέ­τη­ση της Χει­ρα­φέ­τη­σης, στις απο­σχι­σμέ­νες πο­λι­τεί­ες, ο Νότος των πα­λιών δου­λο­κτη­τών και της «υπε­ρο­χής της λευ­κής φυλής» ανέ­καμ­ψε και αντε­πι­τέ­θη­κε. Με την ψή­φι­ση της ρα­τσι­στι­κής νο­μο­θε­σί­ας του Τζίμυ Κρόου, το «αμε­ρι­κα­νι­κό Απαρτ­χάιντ», την κα­τα­πά­τη­ση της 14ης Τρο­πο­λο­γί­ας του αμε­ρι­κα­νι­κού Συ­ντάγ­μα­τος, που έδινε το δι­καί­ω­μα του εκλέ­γειν και του εκλέ­γε­σθαι στους Αφρο­α­με­ρι­κα­νούς, την ίδρυ­ση της Κου-Κλουξ-Κλαν, τα λιν­τσα­ρί­σμα­τα. Από το 1875 έως το 1949 και σύμ­φω­να με τα εξα­κρι­βω­μέ­να στοι­χεία της Εθνι­κής Ένω­σης για τα Δι­καιώ­μα­τα των Εγ­χρώ­μων, του­λά­χι­στον 3.978 Αφρο­α­με­ρι­κα­νοί είχαν δο­λο­φο­νη­θεί σε δη­μό­σιο λιν­τσά­ρι­σμα σε κά­ποια πο­λι­τεία του Νότου – κυ­ρί­ως στη Νότια Κα­ρο­λί­να, το Μι­σι­σί­πι, το Τεν­νε­σί, την Αλα­μπά­μα και το Κε­ντά­κυ.

Αντί­στοι­χα, από το 1867, έτος επί­ση­μης ίδρυ­σης της Κου-Κλουξ-Κλαν (ΚΚΚ), έως το 1965, στις τρεις δια­φο­ρε­τι­κές φά­σεις δρά­σης της λευ­κής, φυ­λε­τι­κής τρο­μο­κρα­τί­ας, πα­ρα­μέ­νει πλή­ρως αδιευ­κρί­νι­στος ο αριθ­μός των θυ­μά­των της ορ­γά­νω­σης – άλλες εκτι­μή­σεις κά­νουν λόγο για του­λά­χι­στον 7.000 θύ­μα­τα, ει­δι­κά στο διά­στη­μα 1867-1891, άλλες ανε­βά­ζουν αυτόν τον αριθ­μό, στις 11-12.000 -κα­νο­νι­κό μα­κε­λειό. Για έναν πε­ρί­που αιώνα, σε πο­λι­τεί­ες όπως η Νότια Κα­ρο­λί­να, η Αλα­μπά­μα ή το Μι­σι­σί­πι, στα δη­μό­σια αξιώ­μα­τα, από τον σε­ρί­φη και τον πο­λι­τεια­κό, γε­νι­κό ει­σαγ­γε­λέα, έως τον κυ­βερ­νή­τη, ανα­δει­κνύ­ο­νταν στε­λέ­χη της ΚΚΚ, του επο­νο­μα­ζό­με­νου «ένο­πλου βρα­χί­ο­να των Ντι­ξι­κρα­τών (του Δη­μο­κρα­τι­κού Κόμ­μα­τος)». Στην Ιντιά­να, από το 1928 έως το 1968, εκλέ­γο­νταν κυ­βερ­νή­τες και γε­ρου­σια­στές με «δια­κε­κρι­μέ­νη προ­ϋ­πη­ρε­σία» στην Κλαν. Την ίδια πε­ρί­ο­δο, στο Μι­σι­σί­πι, το Μι­ζού­ρι, την Αλα­μπά­μα, επτά στους 10 αστυ­νο­μι­κούς ήταν ταυ­τό­χρο­να μέλη της ΚΚΚ.

Το Χό­λι­γουντ και το NewDealτου Ρού­σβελτ, άλ­λο­τε χλεύ­α­ζαν και «ξέ­χνα­γαν» τους Αφρο­α­με­ρι­κα­νούς και άλ­λο­τε υπε­ρα­σπί­ζο­νταν τον ρα­τσι­σμό και τον φυ­λε­τι­σμό των Νο­τί­ων – από τη «Γέν­νη­ση ενός Έθνους» του Γκρί­φιθ, έως το «Όσα παίρ­νει ο Άνε­μος» και από τα επι­δό­μα­τα ανερ­γί­ας «μόνο για λευ­κούς» έως τον κά­θε­το δια­χω­ρι­σμό στις ένο­πλες δυ­νά­μεις.

Από τα πρώτα θύ­μα­τα του μα­καρ­θι­σμού στις τέ­χνες, τα γράμ­μα­τα και τον κι­νη­μα­το­γρά­φο, ήταν οι Αφρο­α­με­ρι­κα­νοί, συν­δι­κα­λι­στές και κομ­μου­νι­στές, σε­να­ριο­γρά­φοι και ηθο­ποιοί, όπως ο Χάρι Μπε­λα­φό­ντε και ο Ρί­τσαρντ Ράιτ, που έγρα­φε στο αυ­το­βιο­γρα­φι­κό του μυ­θι­στό­ρη­μα, TheBlackBoy, σχο­λιά­ζο­ντας το λιν­τσά­ρι­σμα και την τρο­μο­κρα­τι­κή του επί­δρα­ση στην ψυ­χο­λο­γία των μαύ­ρων, «τα πράγ­μα­τα που δια­μόρ­φω­σαν τη δια­γω­γή μου, ως ‘’νέ­γρου­’’, η λευκή βιαιό­τη­τα που δεν είχα δει ο ίδιος, απο­τε­λού­σε το πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κό χα­λι­νά­ρι της συ­μπε­ρι­φο­ράς μου, από εκεί­νη την οποία γνώ­ρι­ζα».

Και αρ­γό­τε­ρα, ήρθαν η Ρόζα Παρκς, το Κί­νη­μα για τα Πο­λι­τι­κά Δι­καιώ­μα­τα, οι εκ­στρα­τεί­ες ενη­μέ­ρω­σης και δρά­σης των Λε­ω­φο­ρεί­ων της Ελευ­θε­ρί­ας, ο Μάλ­κολμ Εξ και ο Μάρ­τιν Λού­θερ Κινγκ, οι εξε­γέρ­σεις στα γκέτο της φτώ­χειας, του κοι­νω­νι­κού απο­κλει­σμού και των ναρ­κω­τι­κών, οι δο­λο­φο­νί­ες από αστυ­νο­μι­κούς για ψύλ­λου πή­δη­μα, ο Μο­χά­μεντ Άλι να αρ­νεί­ται τη στρά­τευ­ση στον πό­λε­μο του Βιετ­νάμ, κραυ­γά­ζο­ντας : «Κα­νέ­νας Βιετ­κόνγκ δεν με έχει απο­κα­λέ­σει ΄΄νέγρο΄΄!».

Ανά­πη­ρη ελευ­θε­ρία τους έτα­ξαν, ανά­πη­ρη ελευ­θε­ρία τους έδω­σαν.

rproject.gr/