Ψυχοσωματική: στην εποχή της βίας και της αλλοτρίωσης

Ψυχοσωματική: στην εποχή της βίας και της αλλοτρίωσης

  • |

Η βία στον σύγχρονο κόσμο εκδηλώνεται με τους πολέμους, την τρομοκρατία, τις μετακινήσεις πληθυσμών, τη φτώχεια, τη μισαλλοδοξία για τους «διαφορετικούς». Επίσης, πρόσωπα και εταιρείες, που αποσκοπούν μόνο στο κέρδος, επιβάλλουν, μέσω του καταναλωτισμού, μια αλλοτριωτική, ναρκισσιστική ισοπέδωση και καταστρέφουν τη φύση. Καθόλου τυχαία η πανδημία του COVID-19 πλήττει ιδιαίτερα τους κοινωνικά αποκλεισμένους και τους μετανάστες. Αυτός ο μετανεωτερικός ναρκισσιστικός πολιτισμός οδηγεί τους πολίτες σε μια ψυχική ευθραυστότητα.

Σάββας Σαββόπουλος *
Πλήθος ερευνών συσχέτισαν την εκδήλωση των χρόνιων σωματικών νόσων με το στρες και ψυχοπαθολογικές καταστάσεις που προήλθαν από τραύματα, απώλειες, κατάθλιψη κ.λπ. Αυτή η σχέση μεταξύ σωματικής παθολογίας και ανεπαρκούς ψυχικής λειτουργίας οδήγησε στη θεμελίωση της Ψυχαναλυτικής Ψυχοσωματικής, ενός επιστημονικού χώρου που προήλθε από την Ψυχανάλυση. Ωστόσο, η Ψυχοσωματική ανέπτυξε και τις δικές της έννοιες, οι οποίες μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς γίνεται το «πέρασμα» από μια έλλειψη ή ανεπάρκεια του ψυχισμού σε μια σωματική διαταραχή. Ο Φρόιντ, αν και κατανόησε τη σχέση μεταξύ ψυχισμού και σώματος, δεν αξιοποίησε θεραπευτικά την ψυχανάλυση γι’ αυτούς που ασθενούν σωματικά.

Οι πρωτοπόροι Αλεξάντερ και Ντάνμπαρ πρότειναν επιστημονικά υποδείγματα για να εξηγήσουν το άλμα από το ψυχικό στο σωματικό επίπεδο. Αργότερα, ο Μαρτί συσχέτισε τη μόνιμη ή την παροδική δομική και λειτουργική έκπτωση του ψυχισμού με την εμφάνιση σωματικών διαταραχών ή νόσων. Επίσης, τόνισε τη μαζική καταστολή του συναισθήματος.

Διαπιστώθηκε ότι παράγοντες όπως η κληρονομικότητα, η ποιότητα της κύησης, της πρώιμης σχέσης παιδιού – μητέρας, της τριγωνικής σχέσης μητέρας – πατέρα – παιδιού, οι εμπειρίες κατά την παιδική, εφηβική και ενήλικη περίοδο της ζωής παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ύφανση και την λειτουργία του ψυχισμού. Εάν επικρατήσουν οι τραυματικές καταστάσεις (απώλειες, ρήξεις με αγαπημένα πρόσωπα, οικονομικές καταστροφές κ.λπ.), ενδέχεται να προκληθεί κάμψη ή την αποδιοργάνωση της ψυχικής λειτουργίας, γεγονός που ευνοεί την εκδήλωση ή την υποτροπή μιας νόσου.

Τις παθολογικές σωματικές καταστάσεις, τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες διακρίνουμε: α) σε ασθένειες που εμφανίζονται κατά κρίσεις (π.χ. κεφαλαλγία, άσθμα κ.λπ.) και οι οποίες οφείλονται σε παροδική κάμψη του ψυχισμού, β) σε χρόνιες εξελικτικές νόσους (π.χ. καρκίνος, αυτοάνοσα νοσήματα), που έπονται μιας προϊούσας ψυχικής αποδιοργάνωσης.

Η σωματική νόσος αποτελεί μια επώδυνη εμπειρία για τον πάσχοντα, η οποία αρχικά μοιάζει να στερείται γι’ αυτόν νοήματος. Συχνά ο ασθενής νιώθει ότι η αρρώστια τον χτύπησε σαν κεραυνός εν αιθρία. Σε έναν δεύτερο χρόνο, με τη βοήθεια του θεραπευτή του, θα προσπαθήσει να καταλάβει τον λόγο για τον οποίο εμφανίστηκε η αρρώστια του.

Η ασθένεια που εμφανίζεται περιοδικά ή/και η εξελικτική χρόνια νόσος που πλήττει ένα άτομο αποτελούν σημεία της εσωτερικής του ζωής και των σχέσεων του με τα σημαντικά πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Ο ψυχοσωματιστής στη θεραπεία θα προσπαθήσει να κατανοήσει μια απρόσιτη για τον ασθενή ψυχοσωματική λογική, η οποία καθορίζει τις ψυχικές και σωματικές εκδηλώσεις του. Θα εργαστεί μαζί του ώστε να αποκρυπτογραφήσουν τα σωματικά συμπτώματα-σημεία, που σημαδεύουν το σώμα.

Η νόσος του ασθενούς συνιστά την κατάληξη μιας ακολουθίας εσωτερικών ή εξωτερικών γεγονότων που προκάλεσαν και προκαλούν το μαράζωμα του ψυχισμού του. Η θεραπευτική προσέγγιση αποσκοπεί στην καλύτερη λειτουργία ή στο ζωντάνεμα του ψυχισμού, μέσα από την επεξεργασία των τραυμάτων και της οδύνης που απρόσιτα από τον ψυχισμό άδειαζαν το φαρμάκι τους στο σώμα.

Ορισμένοι ασθενείς, όταν νοσήσουν από μια επικίνδυνη για τη ζωή νόσο, συνειδητοποιούν ότι μέχρι τότε ζούσαν μια ψεύτικη ζωή, σαν ρομπότ, χωρίς επικοινωνία με τον εαυτό και τις «αληθινές» επιθυμίες τους. Ενας τέτοιος ασθενής ίσως επιθυμήσει να βρει τον αληθινό εαυτό του, να πάψει να ζει «μια ψεύτικη ζωή». Τότε η σωματική νόσος τού δίνει την ευκαιρία να ανακαλύψει το σώμα του, να το αγαπήσει και μέσα από αυτό να ζωντανέψει ο μαραζωμένος ψυχισμός του. Καθώς το άτομο γαντζώνεται στο σώμα του που αρρωσταίνει, που πονάει, για να ζήσει κυριολεκτικά και όχι απλά να επιβιώνει, τότε ανακαλύπτει πόσους ψυχικούς δρόμους έκλεισε για να ζήσει μια αλλοτριωμένη ζωή. Είχε χάσει τον έρωτα, την αγάπη για τον εαυτό του και τους άλλους.

* ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, συνεργάτης του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας και Προσωπικής Ανάπτυξης «Γαληνός»

efsyn.gr