Η σύρραξη στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και κάποια συμπεράσματα που μας αφορούν

Η σύρραξη στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και κάποια συμπεράσματα που μας αφορούν

  • |

Επτά “σημεία” για μια επικίνδυνη σύρραξη και την ευρύτερη πολιτική της σημασία

1. Η σύρ­ρα­ξη με­τα­ξύ Αζερ­μπαϊ­τζάν και Αρ­με­νί­ας γύρω από το Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ έχει με­γά­λη προϊ­στο­ρία.

Στο μω­σαϊ­κό εθνο­τή­των που απο­τε­λεί ο Καύ­κα­σος, το Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ ανήκε στη Σο­βιε­τι­κή Δη­μο­κρα­τία του Αζερ­μπαϊ­τζάν, αν και στην πε­ριο­χή ήταν πλειο­ψη­φι­κό το αρ­με­νι­κό στοι­χείο. Στην τε­λι­κή ευ­θεία της κρί­σης της ΕΣΣΔ εμ­φα­νί­στη­καν οι εθνο­τι­κές εντά­σεις (με­τα­ξύ Αρ­με­νί­ων και Αζέ­ρων, για το μέλ­λον της πε­ριο­χής) και κατά τη διά­λυ­σή της και την ανε­ξαρ­τη­το­ποί­η­ση των διά­φο­ρων Δη­μο­κρα­τιών, η Αρ­με­νία για πρώτη φορά διεκ­δί­κη­σε ανοι­χτά την πε­ριο­χή. Ένας πο­λύ­νε­κρος πό­λε­μος τερ­μα­τί­στη­κε χωρίς να δώσει ορι­στι­κή λύση, την οποία υπο­τί­θε­ται ότι έχει ανα­λά­βει εδώ και 30 χρό­νια να προ­ω­θή­σει η «ομάδα του Μινσκ» (υπό την προ­ε­δρία Γαλ­λί­ας, Ρω­σί­ας, ΗΠΑ).

Το Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ ακόμα ανή­κει στο Αζερ­μπαϊ­τζάν, η «αυ­το­νό­μη­σή» του κατά τον πό­λε­μο δεν ανα­γνω­ρί­στη­κε από τον ΟΗΕ ή καμία κυ­βέρ­νη­ση. Ωστό­σο αυτή η ντε­φά­κτο «αυ­τό­νο­μη» πε­ριο­χή είναι απο­σπα­σμέ­νη από τον έλεγ­χο της κυ­βέρ­νη­σης του Μπα­κού και ελέγ­χε­ται από δυ­νά­μεις Αρ­με­νί­ων -όπως και άλλα εδάφη του Αζερ­μπαϊ­τζάν που πε­ρι­στοι­χί­ζουν την «αυ­τό­νο­μη» πε­ριο­χή κι έχουν κα­τα­λη­φθεί από αρ­με­νι­κές δυ­νά­μεις.

Είναι ένα άλυτο ζή­τη­μα δια­μά­χης με­τα­ξύ ισχυ­ρι­σμών «εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας» και «εθνι­κής αυ­το­διά­θε­σης», που ως τέ­τοιο έχει μια δική του δυ­να­μι­κή, η οποία στη διάρ­κεια αυτών των 30 χρό­νων έχει τρο­φο­δο­τή­σει αρ­κε­τές σπο­ρα­δι­κές συ­γκρού­σεις και λι­γό­τε­ρο ή πε­ρισ­σό­τε­ρο φο­νι­κές αψι­μα­χί­ες.

Είναι ση­μα­ντι­κό στην ερ­μη­νεία τέ­τοιων συ­γκρού­σε­ων και στη δια­μόρ­φω­ση στά­σης κι άπο­ψης να παίρ­νο­νται υπόψη τα εκρη­κτι­κά το­πι­κά υλικά που τρο­φο­δο­τούν την έντα­ση, προ­τού ανα­ζη­τη­θούν οι «ξένοι δά­κτυ­λοι». Στο πα­ρελ­θόν, και στο Μπα­κού και στο Ερε­βάν, η «εθνι­κή υπό­θε­ση» του Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ έχει ανα­κι­νη­θεί (εκα­τέ­ρω­θεν) σε συν­θή­κες εσω­τε­ρι­κών κρί­σε­ων, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας το ρόλο που παί­ζει το εθνι­κι­στι­κό δη­λη­τή­ριο στη φα­ρέ­τρα των αρ­χου­σών τά­ξε­ων. Αξίες και πα­ρα­δό­σεις της Αρι­στε­ράς όπως ο διε­θνι­σμός, η τα­ξι­κή ενό­τη­τα, ο σε­βα­σμός στα δι­καιώ­μα­τα των αλ­λο­ε­θνών, η ρήξη με την «εθνι­κή ενό­τη­τα» απέ­να­ντι στον εκά­στο­τε «Άλλο», οι ομό­σπον­δες λύ­σεις κ.ο.κ. πα­ρα­μέ­νουν απο­λύ­τως επί­και­ρες και ανα­γκαί­ες ως απα­ντή­σεις ή/και ως κρι­τή­ρια.

2. Η δια­μά­χη αυτή έχει με­γά­λες γε­ω­στρα­τη­γι­κές επι­πλο­κές. Πέρα από την δική της, αυ­τό­νο­μη δυ­να­μι­κή, δεν είναι κρυ­φός ο λι­γό­τε­ρο ή πε­ρισ­σό­τε­ρο ενερ­γός ρόλος και άλλων δυ­νά­με­ων. Ότι το τουρ­κι­κό κρά­τος στη­ρί­ζει θερμά και πα­ρα­δο­σια­κά τους Αζέ­ρους είναι γνω­στό. Ότι στην Αρ­με­νία υπάρ­χει ρω­σι­κή στρα­τιω­τι­κή βάση κι ότι ανή­κει σε ένα ιδιό­τυ­πο «ευ­ρα­σια­τι­κό ΝΑΤΟ» υπό την υψηλή επο­πτεία της Ρω­σί­ας είναι επί­σης γνω­στό. Έχει επί­σης κα­τα­γρα­φεί η ροή όπλων από τη Μόσχα και στις δύο πλευ­ρές της σύ­γκρου­σης και η συ­νο­λι­κό­τε­ρη προ­σπά­θεια της Ρω­σί­ας να αυ­ξή­σει την επιρ­ροή της και στις δύο χώρες, ισορ­ρο­πώ­ντας ανά­με­σά τους ως «επι­διαι­τη­τής». Το εν­δια­φέ­ρον του λε­γό­με­νου «δυ­τι­κού στρα­το­πέ­δου» να ρυ­μουλ­κή­σει την μία ή την άλλη χώρα (ή βέλ­τι­στα και τις δύο) πιο απο­φα­σι­στι­κά στο δικό του μπλοκ και μα­κριά από τη ρω­σι­κή επιρ­ροή είναι επί­σης δε­δο­μέ­νο.

Όλα αυτά στην έτσι κι αλ­λιώς ευαί­σθη­τη πε­ριο­χή του Καυ­κά­σου. Πο­λύ­τι­μη στο ενερ­γεια­κό παι­χνί­δι, στρα­τη­γι­κά το­πο­θε­τη­μέ­νη (ανά­με­σα στη Μαύρη και την Κα­σπία Θά­λασ­σα, δίνει πρό­σβα­ση στη Ρωσία προς τη Μέση Ανα­το­λή, «αγ­γί­ζει» το Ιράν και την Τουρ­κία), με ιστο­ρία αυ­το­νο­μι­στι­κών εθνι­κών (και σή­με­ρα κυ­ρί­ως ισλα­μι­κών) κι­νη­μά­των που λει­τουρ­γούν απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κά για κά­ποια κράτη κι ανα­ζη­τούν «σπόν­σο­ρες» σε άλλες.

Όλα αυτά κα­θι­στούν τα όσα συμ­βαί­νουν εκεί πολύ ση­μα­ντι­κό­τε­ρα από μια το­πι­κή δια­μά­χη. Και κυ­ρί­ως δυ­σκο­λεύ­ουν την επί­λυ­ση της σύ­γκρου­σης. Μια άλλη πτυχή της δρά­σης και του οπλο­στα­σί­ου της Αρι­στε­ράς, ο αντι­ι­μπε­ρια­λι­σμός, είναι επί­σης πο­λύ­τι­μη. Όπως και στα Βαλ­κά­νια, η Σκύλ­λα και η Χά­ρυ­βδη το­πι­κών εθνι­κι­σμών και ιμπε­ρια­λι­στι­κών πα­ρεμ­βά­σε­ων (με το ένα να τρέ­φει το άλλο) δη­μιουρ­γούν ένα φαύλο κύκλο ο οποί­ος μπο­ρεί να σπά­σει μόνο από την κοινή δράση των από κάτω.

3. Οι «πα­γω­μέ­νες συ­γκρού­σεις»… εύ­κο­λα «θερ­μαί­νο­νται». Η δια­μά­χη στο Να­γκόρ­νο Κα­ρα­μπάχ ονο­μά­ζε­ται -μετά τη λήξη του πο­λέ­μου στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του ’90 ως η «πα­γω­μέ­νη σύ­γκρου­ση». Ακόμα και ως τέ­τοια, έχει «πα­ρά­ξει» νε­κρούς στις δια­δο­χι­κές μι­κρο­συρ­ρά­ξεις της 30ε­τί­ας. Ανα­ζω­πυ­ρώ­θη­κε το 2016, στο φόντο τότε μιας με­γά­λης εσω­τε­ρι­κής κρί­σης στο Αζερ­μπαϊ­τζάν που ο ισό­βιος ηγέ­της Αλί­γιεφ «εκτό­νω­σε» προς τα έξω αλλά και της κο­ρύ­φω­σης της κρί­σης στις ρω­σο-τουρ­κι­κές σχέ­σεις, όταν πύ­κνω­ναν τα ρω­σι­κά ρε­πορ­τάζ για με­τα­τρο­πή της Αρ­με­νί­ας σε «αε­ρο­πο­ρι­κή ομπρέ­λα» που επο­πτεύ­ει την Τουρ­κία. Η ση­με­ρι­νή κλι­μά­κω­ση είχε ως προη­γού­με­νο ένα μι­κρο­ε­πει­σό­διο στα σύ­νο­ρα των δύο χωρών τον Ιούλη, που δια­δέ­χτη­καν με­γά­λης κλί­μα­κας στρα­τιω­τι­κές ασκή­σεις, κά­ποια εθνι­κι­στι­κά συλ­λα­λη­τή­ρια, πριν φτά­σου­με στο ση­με­ρι­νό πό­λε­μο, που έχει τη με­γα­λύ­τε­ρη έντα­ση, διάρ­κεια και θύ­μα­τα από κάθε άλλη «ανά­φλε­ξη» αυτά τα 30 χρό­νια.

Είναι μια υπεν­θύ­μι­ση ότι οι κα­πι­τα­λι­στι­κοί αντα­γω­νι­σμοί και οι «ανοι­χτοί λο­γα­ρια­σμοί» με­τα­ξύ εθνών-κρα­τών θα λει­τουρ­γούν πά­ντο­τε ως βρα­δυ­φλε­γής βόμβα για τους λαούς. Μπο­ρεί να «πα­γώ­νουν», ή να περ­νά­νε φά­σεις ύφε­σης, να κα­τα­λή­γουν σε προ­σω­ρι­νές «διευ­θε­τή­σεις», να λή­γουν «με τε­τε­λε­σμέ­να» που δεν αμ­φι­σβη­τού­νται τη δε­δο­μέ­νη χρο­νι­κή στιγ­μή λόγω αδυ­να­μί­ας της μιας ή της άλλης πλευ­ράς. Αλλά είναι πάντα «ανοι­χτές πλη­γές», από τις οποί­ες κά­ποιοι πο­λι­τι­κοί απα­τε­ώ­νες κά­νουν κα­ριέ­ρα, κά­ποιες αστι­κές τά­ξεις ξα­να­σκα­λί­ζουν αν θε­ω­ρή­σουν ότι «γύ­ρι­σε ο συ­σχε­τι­σμός», κά­ποιοι ιμπε­ρια­λι­στές αξιο­ποιούν ανά­λο­γα τα συμ­φέ­ρο­ντά τους, κρα­τι­κοί γρα­φειο­κρά­τες και μι­λι­τα­ρι­στές ή έμπο­ροι όπλων βγά­ζουν το πα­ντε­σπά­νι τους.

4. Η ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία δεί­χνει ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον για την μα­κρι­νή πε­ριο­χή. Πα­ρα­μέ­νει εντός του πλαι­σί­ου που ορί­ζουν οι Με­γά­λες Δυ­νά­μεις (έκ­κλη­ση για εκε­χει­ρία, όπως έπρα­ξαν από κοι­νού και οι Τραμπ-Μα­κρόν-Πού­τιν), άρα απο­φεύ­γει «απο­κο­τιές» όπως ο Ερ­ντο­γάν, που στη­ρί­ζει ενερ­γη­τι­κά το Αζερ­μπαϊ­τζάν και κα­ταγ­γέ­λει την «ομάδα του Μινσκ» για ανι­κα­νό­τη­τα να επι­λύ­σει τη δια­μά­χη κι αναρ­μο­διό­τη­τα να πα­ρέμ­βει. Αλλά με τον τρόπο της επι­χει­ρεί να πλα­σα­ρι­στεί πιο ζωηρά στη δια­μά­χη: Μια έκτα­κτη συ­νε­δρί­α­ση του Μο­νί­μου Συμ­βου­λί­ου του ΟΑΣΕ (Ορ­γα­νι­σμός για την Ασφά­λεια και τη Συ­νερ­γα­σία στην Ευ­ρώ­πη) προ­ω­θεί­ται μετά από ελ­λη­νι­κή πρω­το­βου­λία. Επι­πλέ­ον, η ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία -αν και δια­κρι­τι­κά- δεν κρύ­βει την με­ρο­λη­ψία της: Ο Δέν­διας επι­κοι­νώ­νη­σε με τον Υπ. Εξ. της Αρ­με­νί­ας, για να «υπο­γραμ­μι­στεί η φιλία με­τα­ξύ των δύο χωρών», ενώ γί­νε­ται λόγος και για πι­θα­νή επί­σκε­ψη στο Ερε­βάν. Δεν έχου­με υπόψη μας αντί­στοι­χες (έστω τυ­πι­κές) «επα­φές» με το Μπα­κού.

Φυ­σι­κά, το «κλεί­σι­μο του μα­τιού» στην αρ­με­νι­κή πλευ­ρά είναι μια soft-δη­μό­σια εκ­δο­χή μιας πιο βα­θιάς διερ­γα­σί­ας στην οποία εμπλέ­κε­ται το ελ­λη­νι­κό κρά­τος. Κά­ποια «πα­τριω­τι­κά» σάιτ δεν το κρύ­βουν, φου­σκώ­νο­ντας από πε­ρη­φά­νεια μετά από κάθε ανα­τί­να­ξη αζέ­ρι­κου τε­θω­ρα­κι­σμέ­νου, δη­λώ­νο­ντας «Έλ­λη­νες οι εκ­παι­δευ­τές των Αρ­μέ­νιων κο­μά­ντο!». Τέ­τοιες «εκ­παι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες» γί­νο­νται και επί­ση­μα, όπως το κα­λο­καί­ρι του 2017. Κατά τα άλλα, σε κά­ποια μέρη της όμορ­φης άγριας φύσης της πα­τρί­δας μας, όταν απο­χω­ρού­σαν οι μι­κροί κα­τα­σκη­νω­τές τα κα­λο­καί­ρια, έβλε­παν να παίρ­νουν τη θέση τους στις εγκα­τα­στά­σεις κάτι Αρ­μέ­νιοι λε­βέ­ντες οι οποί­οι δεν θύ­μι­ζαν μι­κρούς κα­τα­σκη­νω­τές ούτε πα­ρα­θε­ρι­στές που έπαιρ­ναν τα βουνά για σκο­πούς ανα­ψυ­χής…

Ένα άλλο γε­νι­κής αξίας συ­μπέ­ρα­σμα είναι ότι, γε­νι­κά, όταν ακού­τε για «αδελ­φούς λαούς» από κρα­τι­κά χείλη, να κρα­τά­τε μικρό κα­λά­θι όσον αφορά τα ανι­διο­τε­λή αι­σθή­μα­τα αδελ­φο­σύ­νης των λαών και να ψά­χνε­τε τις ροές όπλων, χρη­μά­των κι εκ­παι­δευ­τών. Πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο όταν κά­ποιοι λαοί είναι πιο «αδελ­φοί» από άλ­λους κι ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο όταν αυτοί οι «αδελ­φοί» τυ­χαί­νει να είναι «εχθροί του εχθρού»… Συ­νή­θως τί­πο­τε το καλό, δί­καιο και φι­λει­ρη­νι­κό δεν βγαί­νει από τέ­τοιες «αδελ­φό­τη­τες»…

5. Εν τω με­τα­ξύ, ο ελ­λη­νι­κός εθνι­κι­σμός αλυ­χτά. Οι πιο συ­γκρα­τη­μέ­νοι, πε­ριο­ρί­ζο­νται σε πο­λε­μι­κές αντα­πο­κρί­σεις όπου μετά βίας όμως κρύ­βε­ται η με­ρο­λη­ψία στις πε­ρι­γρα­φές κι ένας κά­ποιος «πα­νη­γυ­ρι­κός» τόνος στις επι­τυ­χί­ες του αρ­με­νι­κού στρα­τού. Οι πιο πε­ρι­θω­ρια­κοί (όπως η υπό διά­λυ­ση ΧΑ) βρή­καν αφορ­μή να επι­χει­ρή­σουν να βγουν από την ανυ­πο­λη­ψία ρί­χνο­ντας τρυ­κά­κια υπέρ της «ελ­λη­νο­αρ­με­νι­κής συμ­μα­χί­ας». Κά­ποιοι «δη­μο­σιο­γρά­φοι» πα­ρου­σιά­ζουν τις φα­ντα­σιώ­σεις τους για μα­ζι­κά τα­ξί­δια Αρ­μέ­νιων κι Ελ­λή­νων «εθε­λο­ντών μα­χη­τών» ως ρε­πορ­τάζ. Οι πιο «γε­ω­στρα­τη­γι­κά σκε­πτό­με­νοι», κα­τα­χε­ριά­ζουν την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση που δεν παίρ­νει ακόμα πιο θαρ­ρε­τά κι ανοι­χτά με­ρο­λη­πτι­κή φι­λο-αρ­με­νι­κή στάση.

Είναι μια πολύ εν­δια­φέ­ρου­σα εκ­δο­χή «υπε­ρά­σπι­σης της πα­τρί­δας» αυτή που βλέ­πει ότι αυτή η «υπε­ρά­σπι­ση» παί­ζε­ται από τον Καύ­κα­σο… «ως τις όχθες της Τρί­πο­λης» (της Λι­βύ­ης, όχι της Πε­λο­πον­νή­σου) που λέει κι ο ύμνος των Αμε­ρι­κα­νών πε­ζο­ναυ­τών.

6. Καλό θα ήταν αυτού του εί­δους οι «υπερ-πα­τριώ­τες» να προ­σέ­χουν τί λένε, ει­δι­κά όταν ανα­κα­τεύ­ουν και την Κύπρο (!) στην εξί­σω­ση (είτε για να συ­γκρί­νουν την τάχα «εθε­λό­δου­λη» Αθήνα με το «γεν­ναίο Ερε­βάν» που «δεν εγκα­τα­λεί­πει το Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ», είτε γιατί έτσι απλά επει­δή «Ελ­λά­δα-Κύ­προς-Αρ­με­νία» ξέρω γω…). Οι κρα­τι­κοί γρα­φειο­κρά­τες και η επί­ση­μη ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία κι­νεί­ται συ­νή­θως πιο έξυ­πνα όσον αφορά τα «εθνι­κά συμ­φέ­ρο­ντα», παίρ­νο­ντας υπόψη τον σύν­θε­το κόσμο του Διε­θνούς Δι­καί­ου, των νο­μι­κών προη­γού­με­νων κ.ο.κ. Επει­δή κάτι ξέρει και ο Δέν­διας, με ρέ­γου­λα η κρι­τι­κή συ­νέλ­λη­νες και με φειδώ οι ανα­φο­ρές στην Κύπρο.

Βλέ­πε­τε στο Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ έχει συμ­βεί το εξής:

Μια εθνό­τη­τα αι­σθάν­θη­κε αδι­κη­μέ­νη στο κρά­τος στο οποίο ζει. Έγινε ένας πό­λε­μος, στη διάρ­κεια του οποί­ου αυτή η εθνό­τη­τα συ­γκρό­τη­σε ένα ντε­φά­κτο αυ­τό­νο­μο κρά­τος με τη στρα­τιω­τι­κή βο­ή­θεια ενός γει­το­νι­κού «συγ­γε­νι­κού» κρά­τους που κα­τέ­λα­βε εδάφη της γεί­το­νος χώρας, για να προ­στα­τεύ­σει την εν λόγω εθνό­τη­τα. Το ντε­φά­κτο κρά­τος που προ­έ­κυ­ψε, δεν ανα­γνω­ρί­στη­κε από τη Διε­θνή Κοι­νό­τη­τα, κι έκτο­τε επι­βιώ­νει απο­κλει­στι­κά χάρη στην οι­κο­νο­μι­κή στή­ρι­ξη της «τρί­της χώρας», συν­δέ­ε­ται με το εξω­τε­ρι­κό μόνο μέσω αυτής και προ­στα­τεύ­ε­ται στρα­τιω­τι­κά από την πα­ρου­σία του στρα­τού της. Εν τω με­τα­ξύ, το κρά­τος του οποί­ου τα εδάφη απο­σπά­στη­καν κα­ταγ­γέ­λει την ξένη κα­το­χή. Αν σας θυ­μί­ζει κυ­πρια­κό, καλά κάνει, μόνο που στη θέση της Τουρ­κί­ας βρί­σκε­ται η Αρ­με­νία στο Να­γκόρ­νο-Κα­ρα­μπάχ. Άρα να ορ­γα­νω­θού­με λίγο ρε παι­διά στο ποια είναι η «εθνι­κά ωφέ­λι­μη γραμ­μή»…

7. Σε ό,τι μας αφορά, σε αυτή τη σύρ­ρα­ξη εί­μα­στε με τις αντι­πο­λε­μι­κές φωνές της πε­ριο­χής. Όπως μιας (μι­κρής δυ­στυ­χώς, αλλά ηρω­ι­κής σε συν­θή­κες στρα­τιω­τι­κού νόμου) ομά­δας Αζέ­ρων αρι­στε­ρών φοι­τη­τών. Η ανα­κοί­νω­σή τους λέει πολλά -για το Κα­ρα­μπάχ, τον πό­λε­μο, τις «εθνι­κές τυ­φλώ­σεις»- που έχουν τε­ρά­στια αξία…

/rproject.gr