Στο ερώτημα αυτό θα απαντήσουμε, αφού προηγουμένως κάνουμε μια ιστορική επισκόπηση της πολιτικής λογικής βάσει της οποίας δημιουργούνται τα πολιτικά κόμματα και ταυτόχρονα εξετάσουμε τη σημερινή πολιτική συγκυρία στον τόπο μας.
Θεόδωρος Γεωργίου*
Από τα μέσα του 19ου αιώνα, όταν άρχισαν σταδιακά να εμφανίζονται κομματικοί σχηματισμοί οι οποίοι χαρακτηρίζονται ως πολιτικά κόμματα, η «πρώτη αρχή» τους ήταν και εξακολουθεί να είναι η διαδικασία της αντιπροσώπευσης. Αντιπρόσωπος και αντιπροσωπευόμενος συνδέονται μέσω μιας σχέσης η οποία δεν είναι συναλλακτική, αλλά βαθιά δημιουργική.
Στη μία πλευρά βρίσκεται η στάση που περιγράφεται με τον όρο αποστολή (Aufgabe) και στην άλλη πλευρά η στάση που περιγράφεται με τον όρο «έργο» ή «επάγγελμα» (Beruf). Ο πυρήνας της αντιπροσωπευτικής σχέσης έγκειται ακριβώς στη διαμεσολάβηση αυτών των δύο στάσεων: της αποστολής του αντιπροσωπευόμενου να επιλέξει τον αντιπρόσωπό του όχι με βάση προσωπικά ή συντεχνιακά συμφέροντα, αλλά με βάση το «κοινό καλό» της κοινότητας και του «έργου» ή του «επαγγέλματος» (Max Weber) του αντιπροσώπου-πολιτικού να αποφασίζει να πράττει σύμφωνα με το «κοινό καλό».
Για να «κατασκευαστεί» η πολιτική πρακτική του «κοινού καλού» είναι χρήσιμη και απαραίτητη η ιδεολογία. Το πολιτικό πρόγραμμα του κόμματος. Δεν χρειάζεται να επιμείνουμε περισσότερο στην ανάλυση της πολιτικής λογικής της «γένεσης» του πολιτικού κόμματος. Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι να καταλάβουμε πώς κοινωνικά κινήματα του 19ου αιώνα μετατράπηκαν σε πολιτικά κόμματα και η θεσμική κατοχύρωση και οι ιστορικές προοπτικές.
Ο Γάλλος φιλόσοφος Jacques Rancière έχει ερευνήσει σε βάθος το πολιτικό αυτό φαινόμενο: από το κοινωνικό κίνημα στο πολιτικό κόμμα. Και εάν εμείς με τη σειρά μας ανασυγκροτήσουμε τις σχετικές έρευνές του, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι για τη «γένεση» ενός πολιτικού κόμματος από το πνεύμα ενός κοινωνικού κινήματος χρειάζεται, εκτός της πολιτικής ιδεολογίας και της αντιπροσωπευτικής σχέσης, η πολιτική «μετάφραση» του ορθολογικού a priori του κοινωνικού κινήματος. Για παράδειγμα η «γένεση» των σοσιαλιστικών και των κομμουνιστικών κομμάτων από τους αγώνες και τα κινήματα της εργατικής τάξης θεμελιώθηκε στην πολιτική συνείδηση, σύμφωνα με την οποία είναι δυνατή η υπέρβαση της διαφοράς κεφάλαιο – εργασία.
Ας εξετάσουμε μετά απ’ αυτές τις θεωρητικο-πολιτικές παρατηρήσεις το ζήτημα των ημερών μας: μπορεί το κοινωνικό κίνημα των Τεμπών να μετασχηματιστεί σε πολιτικό κόμμα; Εξ αρχής διευκρινίζεται ότι το κίνημα των Τεμπών είναι ένας δυναμικός κοινωνικός αγώνας που έχει συνταράξει και έχει συγκλονίσει ολόκληρη την κοινωνία μας. Τα Τέμπη έχουν εγγραφεί στη συνείδηση της κοινωνίας μας ως «εθνική τραγωδία». Και εάν ανατρέξουμε στις δημοσκοπικές αναλύσεις, διαπιστώνουμε ότι πράγματι τα συναισθήματα διαχέονται σε όλες τις κοινωνικές ομάδες, τάξεις και στρώματα πέραν των κομματικών πεποιθήσεων του πληθυσμού. Αρκεί όμως αυτό το κοινωνικό δεδομένο για να γεννηθεί ένα πολιτικό κόμμα;
Τα πάθη και τα συναισθήματα δεν είναι η «πρώτη ύλη» της πολιτικής. Οι πολιτικές αποφάσεις και πράξεις είναι ορθολογικές επιλογές. Δεν είναι εκφράσεις του θυμού, του πόνου, της συμπόνιας. Σ’ αυτή την περίπτωση μιλάμε για έναν ιδιαίτερο τύπο πολιτικής: για την «ψυχοπολιτική». Δηλαδή για τη διαχείριση του συναισθηματικού φορτίου του κάθε ενδιαφερόμενου. Η «υπόθεση Καρυστιανού» είναι χαρακτηριστική περίπτωση «ψυχοπολιτικής». Η αναγγελία για ίδρυση πολιτικού κόμματος το οποίο θα «μεταφράσει» τα κοινωνικά αιτήματα των Τεμπών σε πολιτικό πρόγραμμα είναι ανεδαφική. Ή μάλλον θα ιδρυθεί ένας τέτοιου τύπου κομματικός σχηματισμός, αλλά θα τοποθετείται, όπως και πολλά άλλα από τα υφιστάμενα κόμματα, στην κατηγορία του υπο-πολιτικού μορφώματος.
Διά γυμνού οφθαλμού αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι χιλιάδες του κινήματος των Τεμπών δεν αυτοπροσδιορίζονται ως αντιπροσωπευόμενοι σε μια σκιώδη αντιπροσωπευτική σχέση ενός υπο-πολιτικού σχηματισμού. Η «πρώτη ύλη» των συναισθημάτων δεν συνιστά πολιτική συνταγή. H απροσδιοριστία της «κομματικής μετάφρασης» του κινήματος των Τεμπών είναι εγγενής στο ίδιο το κίνημα. Για να είχε επιτυχία η επιχειρούμενη «κομματική μετάφραση» του κινήματος των Τεμπών θα έπρεπε το ίδιο το κίνημα να είχε τα δομικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά των εργατικών κινημάτων. Να είχε μετατρέψει με άλλα λόγια το ίδιο το κίνημα τον συναισθηματικό καταγγελικό Λόγο του σε ορθολογικό πολιτικό πρόταγμα. Τα εργατικά κινήματα «μεταφράστηκαν» σε πολιτικά κόμματα, επειδή τα ίδια εντόπισαν την κοινωνική διαφορά κεφάλαιο – εργασία και εκπόνησαν τα προγράμματά τους με στόχο την υπέρβασή της. Στην περίπτωση του κινήματος των Τεμπών δεν συντρέχει καμιά ιστορική και κοινωνική προϋπόθεση για τον μετασχηματισμό του σε πολιτικό κόμμα.
*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/505580_mporei-kinima-ton-tempon-na-ginei-politiko-komma
Σχόλια (0)