Η θέση του Στάλιν στην Ιστορία

«ΟΣτάλιν… στάθηκε ένας από τους ευνοουμένους της Ιστορίας που ηδονίστηκαν να εξευτελίζουν τον άνθρωπο… για να διατρανώνουν έτσι, έμμεσα, την ανάπηρη υπεροχή τους. Και μόνο αυτό του το σύστημα θα ήταν αρκετό για να αποδείξει τη στειρότητά του… Από τον Στάλιν… από τον καπηλευτή αυτό του σοσιαλιστικού ιδανικού, τον μικρόψυχο εξοντωτή των αντιπάλων του, έλειψε τραγικά κάθε λογής ύψος και κάθε λογής ομορφιά»¹.

Χρήστος Κεφαλής*

Με τούτα τα μεστά λόγια, ειπωμένα έπειτα από μια επίσκεψή του το 1959 στο Μαυσωλείο του Λένιν, συνόψισε την άποψή του για τον Στάλιν ο Αγγελος Τερζάκης. Ανιχνεύουν πιστά την ολέθρια επίδραση του Στάλιν στην πορεία της ΕΣΣΔ και του κομμουνιστικού κινήματος. Η συμπλήρωση αυτές τις μέρες των 90 χρόνων από τις αιματηρές Δίκες της Μόσχας μάς δίνει μια καλή αφορμή να αναφερθούμε στο θέμα.

Στο Μπολσεβίκικο Κόμμα ο Στάλιν ήρθε στο προσκήνιο εξαρχής σαν ένα στέλεχος του μηχανισμού, οργανωτής και τεχνοκράτης. Σε αυτό το πεδίο είχε αξιόλογες ικανότητες, που συνέτειναν στην ανάδειξή του στην κομματική ηγεσία. Του έλειπε, ωστόσο, η στόφα του επαναστάτη και η μαρξιστική κατάρτιση και δέσμευση, που διέκριναν τον Λένιν. Αυτό εξηγεί τον παρασκηνιακό, αφανή ρόλο και τα σοβαρά λάθη του το διάστημα Φλεβάρη-Οκτώβρη του 1917.

Μετά την ήττα των Λευκών τα στηρίγματά του στον κομματικό και κρατικό μηχανισμό επέτρεψαν στον Στάλιν να καταλάβει τη νευραλγική θέση του Γενικού Γραμματέα του κόμματος. Τότε ήρθαν στο προσκήνιο τα πιο καθυστερημένα στοιχεία του, τα οποία επισήμανε διορατικά ο Λένιν στα τελευταία του κείμενα: πρωτογονισμός, γραφειοκρατισμός, αυταρχισμός, ροπή στον μεγαλορωσικό σοβινισμό. Αυτά έκαναν τον Στάλιν ιδανικό εκφραστή των αμόρφωτων, αριβίστικων στοιχείων του κομματικού μηχανισμού και των τσαρικής νοοτροπίας κρατικών υπαλλήλων, που τον είδαν ως ηγέτη τους. Βαθμιαία, ιδιαίτερα μετά τον θάνατο του Λένιν, ο Στάλιν κυριάρχησε πλήρως στην ηγεσία, εκδιώκοντας τους άλλους ηγέτες του Οκτώβρη. Πέρα από τα λάθη των αντιπάλων του, η υπερίσχυσή του διευκολύνθηκε από την υπεροχή του μικροαστικού στοιχείου και την πολιτιστική καθυστέρηση στην ΕΣΣΔ, καθώς και από την υποχώρηση της παγκόσμιας επανάστασης.

Αν και ο Στάλιν ενδύθηκε τον μανδύα της πίστης στον Οκτώβρη και τον Λένιν και της υπεράσπισης της ΕΣΣΔ από εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς, στην πορεία έγινε εμφανής η γραφειοκρατική διαστροφή του στο όνομα της επανάστασης. Οι προδοσίες στην Κίνα, όπου επέβαλε την ομηρία των Κινέζων κομμουνιστών στο αστικό ΚΜΤ ώς τον σφαγιασμό τους, και τη Γερμανία, όπου η σταλινική γραμμή του σοσιαλφασισμού έδωσε τη νίκη στον Χίτλερ, ήταν η συνέπεια της υποταγής της Κομιντέρν στα στενά συμφέροντα της σταλινικής κλίκας. Στην ΕΣΣΔ, ο αυταρχισμός και η κατάπνιξη της εσωκομματικής δημοκρατίας κορυφώθηκαν στις αιματηρές εκκαθαρίσεις του 1936-38. Πλάι στην κομματική και στρατιωτική ηγεσία του Οκτώβρη, παρέσυραν τα καλύτερα στοιχεία της επιστημονικής και καλλιτεχνικής διανόησης και αμέτρητους αθώους, με καταστροφικά αποτελέσματα στην αρχική φάση της ναζιστικής επίθεσης. Ο Στάλιν προήγαγε έναν ιδιότυπο σκοταδισμό, φέρνοντας στον αφρό αυλοκόλακες, μανιακούς και τσαρλατάνους α λα Λισένκο, αλλά και καταστέλλοντας, μέσω των Ζντάνοφ, την τέχνη, τη φιλοσοφία και τις επιστήμες.

Ο Στάλιν δεν ήταν μόνο ο μικρόψυχος εξοντωτής των αντιπάλων του, όπως εύστοχα εκτιμά ο Τερζάκης. Εκανε τον κομμουνισμό σημαία ευκαιρίας της στρατιάς των λακέδων που μάζευε γύρω του. Οι πρακτικές του οδήγησαν στην αντιστροφή των δημιουργικών επιτευγμάτων της δεκαετίας του 1920 στην ΕΣΣΔ, την υπονόμευση των μακροχρόνιων προοπτικών της, την παρακμή και δυσφήμιση του σοσιαλιστικού ιδανικού.

Οι ίδιες οι πρακτικές του αποκαλύπτουν τον Στάλιν ως έναν ψευδο-κομμουνιστή και ψευδο-μαρξιστή, έναν γραφειοκράτη εξουσιαστή που έκανε τον κομμουνισμό ταμπέλα για ιδιοτελείς σκοπούς. Οσοι τον νεκρανασταίνουν σήμερα αποδεικνύουν με αυτό και μόνο τη δική τους στειρότητα.

Σημειώσεις

1. Α. Τερζάκης, «Δυο μορφές», στη συλλογή «Ο Οκτώβρης και η Εποχή μας», εκδ. Τόπος, σελ. 213

*Συγγραφέας και αρθρογράφος

https://www.efsyn.gr/stiles/1448873/i-thesi-toy-stalin-stin-istoria/