AI ChatGPT: Βεβαίως. Έκανα έλεγχο του πρωτοτύπου, και υπάρχει μια σημαντική βιβλιογραφική διευκρίνιση: το άρθρο «“Social” Enterprise by the “Socialization of Capital” Process in Capitalism» πρωτοδημοσιεύθηκε στο East-West Journal of Economics and Business, Vol. XXIV, 2021, Nos 1–2, σ. 17–37. Στη συνέχεια αναδημοσιεύθηκε στο καταληκτικό Vol. XXVII–2024, No 1&2, σ. 181–201, ως ένα από τα άρθρα που επέλεξε η συντακτική επιτροπή για την τελευταία έκδοση του περιοδικού. �
UPJV +1
Παρακάτω κάνω την εκτεταμένη σύνοψη με βάση ολόκληρο το κείμενο του άρθρου, όχι μόνο το abstract.
Εκτεταμένη σύνοψη του άρθρου
1. Η βασική ιδέα σε μία πρόταση
Η κεντρική θέση του Lambropoulos είναι ότι η μετάβαση από τον καπιταλισμό προς έναν νέο τύπο σοσιαλισμού δεν χρειάζεται να πραγματοποιηθεί μέσω κατάργησης των επιχειρήσεων, της αγοράς, του κεφαλαίου ή του οικονομικού υπολογισμού σε αξίες.
Μπορεί, αντίθετα, να πραγματοποιηθεί μέσω της «κοινωνικοποίησης του κεφαλαίου»: το κεφάλαιο των επιχειρήσεων μετατρέπεται σταδιακά από ιδιωτική ιδιοκτησία σε κοινή μετοχική ιδιοκτησία της κοινωνίας, ενώ οι εργαζόμενοι μιας επιχείρησης παραμένουν μισθωτοί εργαζόμενοι της συγκεκριμένης επιχείρησης.
Έτσι δημιουργείται αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει «social enterprise»:
επιχείρηση που ανήκει σε όλους τους πολίτες εκτός από εκείνους που εργάζονται σε αυτήν ως μισθωτοί.
Αυτή θεωρείται από τον συγγραφέα η θεμελιώδης και πρωτότυπη θεωρητική πρόταση του άρθρου. �
UPJV
2. Το πρόβλημα με τον παραδοσιακό ορισμό της «κοινωνικής επιχείρησης»
Το άρθρο αρχίζει με μια κριτική στους συνήθεις ορισμούς της social enterprise.
Υπάρχουν, κατά τον Lambropoulos, δύο βασικοί τρόποι να χαρακτηρίσει κανείς μια επιχείρηση «κοινωνική»:
Α. Από τον κοινωνικό σκοπό της
Μια επιχείρηση θεωρείται κοινωνική επειδή επιδιώκει κάποιο κοινωνικά ωφέλιμο αποτέλεσμα.
Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο ορισμός είναι υποκειμενικός. Ποιος αποφασίζει τι είναι «κοινωνικά ωφέλιμο»;
Β. Από τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα της
Μια επιχείρηση θεωρείται κοινωνική επειδή δεν επιδιώκει κέρδος.
Ο Lambropoulos θεωρεί και αυτόν τον ορισμό ανεπαρκή, επειδή:
μια κρατική επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί χωρίς κέρδος ή ακόμη και με ζημίες,
μια ιδιωτική επιχείρηση μπορεί προσωρινά να μην έχει κέρδος,
άρα το «μη κερδοσκοπικό» δεν αποτελεί επαρκές κριτήριο κοινωνικότητας. �
UPJV
Γι’ αυτό ο συγγραφέας προτείνει να μην ορίζεται η «κοινωνική» επιχείρηση από τον σκοπό ή το αποτέλεσμα, αλλά από τη διαδικασία που δημιουργεί την κοινωνική της ιδιοκτησία.
Η διαδικασία αυτή είναι η:
«socialization of capital»
3. Η αφετηρία από τον Marx
Ο Lambropoulos οικοδομεί την επιχειρηματολογία του πάνω σε μια συγκεκριμένη ανάγνωση του Marx.
Στον Marx, ο καπιταλισμός δημιουργεί δύο εξελίξεις:
συγκεντροποίηση των μέσων παραγωγής, και
κοινωνικοποίηση της εργασίας.
Η παραγωγή γίνεται ολοένα περισσότερο συλλογική, ενώ η ιδιοκτησία παραμένει ιδιωτική.
Αυτό δημιουργεί την αντίφαση:
κοινωνική παραγωγή → ιδιωτική ιδιοποίηση.
Ο Marx, όπως τον ερμηνεύει ο Lambropoulos, θεωρεί ότι η ανάπτυξη του καπιταλισμού οδηγεί τελικά σε μια κατάσταση όπου η ιδιωτική καπιταλιστική ιδιοκτησία δεν αντιστοιχεί πλέον στον κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής. �
UPJV
4. Το ιδιαίτερα σημαντικό σημείο: η ανώνυμη εταιρεία ως μηχανισμός κοινωνικοποίησης του κεφαλαίου
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της θεωρίας.
Ο Marx αναγνωρίζει ότι η joint-stock company / ανώνυμη εταιρεία αποτελεί ήδη έναν μηχανισμό κοινωνικοποίησης του κεφαλαίου.
Γιατί;
Επειδή:
το υλικό κεφάλαιο της επιχείρησης είναι ενιαίο,
αλλά η ιδιοκτησία του κεφαλαίου εκφράζεται σε μετοχές,
οι μετοχές μπορούν να διαμοιράζονται σε τεράστιο αριθμό ιδιοκτητών,
και η ιδιοκτησία διαχωρίζεται από την καθημερινή διοίκηση.
Άρα δημιουργείται ένας θεμελιώδης διαχωρισμός:
ownership ≠ management
δηλαδή:
ιδιοκτησία ≠ διοίκηση.
Ο Lambropoulos θεωρεί αυτό ιδιαίτερα σημαντικό, επειδή η ανώνυμη εταιρεία μπορεί θεωρητικά να οδηγηθεί στο ακραίο σημείο όπου η ιδιοκτησία του κεφαλαίου θα ανήκει σε ολόκληρη την κοινωνία. �
UPJV
5. Γιατί ο συγγραφέας δεν θεωρεί επαρκή τη worker cooperative
Ο Marx είχε επίσης δει στις εργατικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις ένα έμβρυο του νέου τρόπου παραγωγής.
Ο Lambropoulos όμως θεωρεί ότι υπάρχει ένα θεμελιώδες πρόβλημα:
Η worker cooperative κοινωνικοποιεί μόνο ένα περιορισμένο τμήμα της κοινωνίας.
Οι εργαζόμενοι μιας συνεταιριστικής επιχείρησης είναι ταυτόχρονα:
εργαζόμενοι,
ιδιοκτήτες,
διαχειριστές.
Αλλά οι ιδιοκτήτες περιορίζονται στους εργαζομένους της συγκεκριμένης επιχείρησης.
Αντίθετα, σε μια εταιρεία με πολύ μεγάλο αριθμό μετόχων, η ιδιοκτησία μπορεί να υπερβαίνει κατά πολύ τον αριθμό των εργαζομένων.
Ο συγγραφέας λοιπόν κάνει μια κρίσιμη διάκριση:
worker ownership ≠ social ownership.
Η πρώτη είναι ιδιοκτησία των εργαζομένων μιας συγκεκριμένης παραγωγικής μονάδας.
Η δεύτερη είναι ιδιοκτησία της κοινωνίας συνολικά.
�
UPJV
6. Το κεντρικό μοντέλο: δύο επιχειρήσεις
Για να αποδείξει τη θέση του, ο Lambropoulos κατασκευάζει ένα πολύ απλό μαθηματικό παράδειγμα.
Υποθέτει δύο καπιταλιστικές επιχειρήσεις:
E1
E2
και δύο αντίστοιχες ομάδες:
ιδιοκτήτες C1 και C2,
εργαζόμενοι W1 και W2.
Έστω ότι:
η E1 παράγει κέρδος 20,
η E2 παράγει κέρδος 30.
Στον καπιταλισμό το συνολικό surplus-value είναι:
20 + 30 = 50.
7. Η κρίσιμη αλλαγή: διασταυρούμενη ιδιοκτησία
Τώρα ο συγγραφέας κάνει το αποφασιστικό βήμα:
C1 = W2
και
C2 = W1.
Δηλαδή:
οι εργαζόμενοι της E1 είναι ιδιοκτήτες της E2,
οι εργαζόμενοι της E2 είναι ιδιοκτήτες της E1.
Έτσι ο κάθε εργαζόμενος:
παράγει surplus-value στην επιχείρηση όπου εργάζεται,
αλλά εισπράττει surplus-value από άλλη επιχείρηση στην οποία είναι μέτοχος. �
UPJV
8. Το αποτέλεσμα: «exploiter and exploited»
Στο παράδειγμα:
Οι εργαζόμενοι της E1 παράγουν 20 αλλά ως μέτοχοι της E2 εισπράττουν 30.
Άρα:
30 − 20 = +10.
Οι εργαζόμενοι της E2 παράγουν 30 αλλά ως μέτοχοι της E1 εισπράττουν 20.
Άρα:
20 − 30 = −10.
Συνολικά:
+10 − 10 = 0.
Αυτό είναι θεμελιώδες για τη θεωρία.
Το συνολικό surplus-value δεν εξαφανίζεται ακόμη.
Όμως μετατρέπεται από σχέση:
καπιταλιστές → εργαζόμενοι
σε σχέση:
εργαζόμενοι ↔ εργαζόμενοι.
Ο ίδιος άνθρωπος γίνεται έτσι ταυτόχρονα:
εκμεταλλευόμενος ως μισθωτός εργαζόμενος,
εκμεταλλευτής ως μέτοχος άλλων επιχειρήσεων. �
UPJV
Γι’ αυτό ο Lambropoulos μιλά για:
minimization, not elimination, of exploitation.
Δηλαδή:
ελαχιστοποίηση, όχι άμεση κατάργηση της υπεραξίας.
9. Γιατί αυτό είναι σοσιαλισμός και όχι καπιταλισμός
Ο συγγραφέας προτείνει έναν διαφορετικό ορισμό του σοσιαλισμού.
Καπιταλισμός
Υπάρχει ξεχωριστή:
καπιταλιστική τάξη
και εργατική τάξη.
Κομμουνισμός
Υποτίθεται ότι:
surplus-value = 0.
Το μοντέλο Lambropoulos
Δεν υπάρχει πλέον ξεχωριστή καπιταλιστική τάξη, επειδή οι εργαζόμενοι είναι ταυτόχρονα ιδιοκτήτες κεφαλαίου.
Αλλά εξακολουθεί να υπάρχει περιορισμένη surplus-value.
Άρα βρίσκεται ανάμεσα στα δύο:
Καπιταλισμός → Σοσιαλισμός → Κομμουνισμός
με τον σοσιαλισμό να ορίζεται ως:
ελαχιστοποίηση της εκμετάλλευσης μέσω της κοινωνικοποίησης της ιδιοκτησίας του κεφαλαίου.
�
UPJV
10. Ένα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό: διατηρείται ο οικονομικός υπολογισμός
Εδώ το μοντέλο απομακρύνεται αποφασιστικά από τον κλασικό σοβιετικό σοσιαλισμό.
Ο Lambropoulos δεν προτείνει κατάργηση του κεφαλαίου ως οικονομικού μεγέθους.
Ούτε προτείνει την κατάργηση του:
κέρδους,
μισθού,
οικονομικού υπολογισμού,
αξιών,
επιχειρήσεων.
Αντίθετα, διατηρείται ο υπολογισμός σε αξιακούς όρους.
Αυτό είναι σημαντικό επειδή ο συγγραφέας θεωρεί ότι η κατάρρευση του κεντρικού οικονομικού σχεδιασμού σε φυσικές μονάδες στην ΕΣΣΔ απέδειξε την ανάγκη για έναν διαφορετικό μηχανισμό συντονισμού.
Η μετάβαση, επομένως, πρέπει να γίνει:
όχι από την αγορά στον κεντρικό σχεδιασμό σε είδος,
αλλά:
από την ιδιωτική ιδιοκτησία του κεφαλαίου στην κοινωνική ιδιοκτησία του κεφαλαίου. �
UPJV
11. Η γενίκευση: από δύο επιχειρήσεις σε n επιχειρήσεις
Το παράδειγμα των δύο επιχειρήσεων γενικεύεται σε:
n → ∞ επιχειρήσεις.
Τότε δημιουργείται ένα τεράστιο δίκτυο διασταυρούμενης μετοχικής ιδιοκτησίας.
Ο κάθε εργαζόμενος:
εργάζεται σε μία επιχείρηση,
είναι μέτοχος σε άλλες,
λαμβάνει μερίσματα από άλλες,
συμμετέχει έτσι στην ιδιοκτησία του συνολικού παραγωγικού συστήματος. �
UPJV
Ο συγγραφέας το αποτυπώνει μαθηματικά με έναν m × n πίνακα, όπου:
m = εργαζόμενοι/μέτοχοι,
n = επιχειρήσεις.
Τα στοιχεία του πίνακα μπορούν να αντιπροσωπεύουν:
κέρδη,
μισθούς,
επενδύσεις,
άλλες οικονομικές ροές.
Έτσι το κέντρο του νέου συστήματος δεν είναι πλέον η επιχείρηση ως συλλογική οντότητα αλλά:
το άτομο ως εργαζόμενος και ταυτόχρονα ως μέτοχος. �
UPJV
12. Η έννοια της «social enterprise»
Εδώ φτάνουμε στην πραγματικά πρωτότυπη πρόταση του άρθρου.
Αν όλοι οι εργαζόμενοι της οικονομίας είναι μέτοχοι επιχειρήσεων στις οποίες δεν εργάζονται, τότε η κάθε επιχείρηση ανήκει:
σε όλους τους υπόλοιπους πολίτες εκτός από τους εργαζομένους της.
Αυτό είναι το κριτήριο που δίνει ο Lambropoulos για τη social enterprise.
Έτσι:
private property
αντικαθίσταται από:
social co-property.
Η ιδιοκτησία αποσυνδέεται από την άμεση χρήση του παραγωγικού μέσου. �
UPJV
13. Γιατί χρειάζεται και η ιδιοκτησία των μη εργαζομένων
Στην πρώτη φάση, η κοινωνικοποίηση γίνεται μεταξύ των εργαζομένων.
Όμως παραμένει ένα υπόλοιπο surplus-value.
Ο συγγραφέας προτείνει δεύτερο γύρο κοινωνικοποίησης:
Οι μη εργαζόμενοι πολίτες αποκτούν επίσης μετοχική ιδιοκτησία.
Έτσι συμμετέχουν:
συνταξιούχοι,
νέοι,
άνεργοι,
άλλα μέλη του πληθυσμού,
γενικά ο μη οικονομικά ενεργός πληθυσμός.
Η συμμετοχή τους λειτουργεί ως εξισορροπητικός μηχανισμός.
Με αυτόν τον τρόπο η ιδιοκτησία του κεφαλαίου γίνεται κυριολεκτικά κοινωνική. �
UPJV
14. Γιατί ο συγγραφέας θεωρεί αυτή την ιδιοκτησία «μη αναστρέψιμη»
Εδώ βρίσκεται μια δεύτερη πολύ σημαντική ιδέα.
Ο σοσιαλισμός δεν πρέπει απλώς να εγκαθιδρυθεί.
Πρέπει να καταστεί μη αναστρέψιμος.
Αν η πλειονότητα του πληθυσμού έχει αποκτήσει μετοχική ιδιοκτησία σε ολόκληρο το παραγωγικό σύστημα, τότε η ίδια η κοινωνία έχει συμφέρον να διατηρήσει αυτή την ιδιοκτησία.
Άρα δεν υπάρχει πλέον ένας μεγάλος πληθυσμός χωρίς ιδιοκτησία που θα μπορούσε να επαναφέρει εύκολα μια νέα καπιταλιστική τάξη.
Ο Lambropoulos το θεωρεί μηχανισμό structural irreversibility του σοσιαλισμού. �
UPJV
15. Η σημαντική διόρθωση στην αρχική αρχή
Ο συγγραφέας αρχικά θέτει την αρχή:
οι εργαζόμενοι δεν είναι μέτοχοι της επιχείρησης στην οποία εργάζονται.
Αργότερα όμως διευκρινίζει ότι, εφόσον έχει ήδη πραγματοποιηθεί η γενικευμένη κοινωνικοποίηση, αυτή η απαγόρευση δεν είναι πλέον απολύτως αναγκαία.
Οι εργαζόμενοι μπορούν να αποκτήσουν και μειοψηφική συμμετοχή στην επιχείρηση όπου εργάζονται.
Έτσι:
στην επιχείρησή τους είναι μειοψηφική ομάδα μετόχων,
στις υπόλοιπες κοινωνικοποιημένες επιχειρήσεις είναι η πλειοψηφική πλευρά της ιδιοκτησίας.
Αυτό οδηγεί σε class self-management των εργαζομένων. �
UPJV
16. Πώς διοικείται μια social enterprise;
Εδώ το άρθρο περνά από την ιδιοκτησία στη διοίκηση.
Η διοίκηση δεν ανήκει απλώς στους εργαζομένους.
Στο Διοικητικό Συμβούλιο πρέπει να εκπροσωπούνται οι βασικές κατηγορίες των κοινωνικών μετόχων:
εργαζόμενοι,
προμηθευτές,
πελάτες,
τελικοί καταναλωτές,
χρήστες των προϊόντων/υπηρεσιών. �
UPJV
Έτσι η επιχείρηση παύει να είναι απομονωμένη μονάδα.
Ενσωματώνεται οργανικά στο συνολικό παραγωγικό σύστημα.
17. Η κατάργηση του «trade secret»
Αυτό έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέπεια.
Εφόσον οι διάφορες ομάδες των κοινωνικών μετόχων πρέπει να γνωρίζουν:
παραγωγή,
τιμές,
επενδύσεις,
επιχειρηματικά σχέδια,
κέρδη,
στρατηγικές,
δημιουργείται μια οικονομία σχεδόν πλήρους πληροφόρησης.
Άρα ο συγγραφέας θεωρεί ότι το παραδοσιακό:
trade secret
του καπιταλισμού υποχωρεί.
Η διαφάνεια γίνεται βασικό στοιχείο του νέου οικονομικού συστήματος. �
UPJV
18. Από την αγορά στον αποκεντρωμένο αυτορρυθμιζόμενο σχεδιασμό
Αυτό είναι ίσως το πιο φιλόδοξο πρακτικό μέρος της θεωρίας.
Ο Lambropoulos δεν προτείνει κεντρικό κρατικό planning.
Προτείνει:
decentralized participative planning.
Οι επιχειρήσεις δημιουργούν δίκτυα.
Τα δίκτυα συνδέονται μέσω:
ηλεκτρονικών συστημάτων πληροφόρησης,
δεδομένων προσφοράς και ζήτησης,
επενδυτικών δεδομένων,
πληροφοριών για προϊόντα και υπηρεσίες.
Οι επιχειρήσεις μπορούν να διαπραγματεύονται μεταξύ τους.
Έτσι:
competition → negotiation → cooperation
χωρίς να καταργείται εντελώς η οικονομική επιλογή και η σύγκριση μεταξύ επιχειρήσεων. �
UPJV
19. Η διαφορά από τον σοβιετικό κεντρικό σχεδιασμό
Η αντίθεση είναι σαφής:
Σοβιετικός σχεδιασμός
κέντρο → επιχειρήσεις
με ιεραρχικές εντολές.
Lambropoulos
επιχειρήσεις ↔ δίκτυα ↔ κοινωνικοί μέτοχοι
με συνεχή αλληλεπίδραση.
Ο σχεδιασμός είναι:
αποκεντρωμένος,
συμμετοχικός,
συνεχής,
προσαρμοζόμενος σε πραγματικό χρόνο.
Δεν υπάρχει ένα ετήσιο, άκαμπτο κρατικό σχέδιο που πρέπει να εκτελεστεί.
Η κοινωνικοποιημένη ιδιοκτησία παράγει, σύμφωνα με το επιχείρημα του συγγραφέα, τον ίδιο τον μηχανισμό αυτορρύθμισης. �
UPJV
20. Ο ρόλος της τεχνολογίας
Η τεχνολογία είναι απαραίτητη για το μοντέλο.
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως απλό παράδειγμα τη λογική των διαδικτυακών δικτύων, αναφέροντας μάλιστα το Facebook ως ένα στοιχειώδες παράδειγμα συνεχούς:
παραγωγής → διάδοσης → αξιολόγησης → ανατροφοδότησης πληροφορίας.
Το οικονομικό σύστημα θα μπορούσε, κατά την πρόταση, να χρησιμοποιήσει ανάλογη δικτυακή αρχιτεκτονική για:
παραγωγή,
κατανάλωση,
επενδύσεις,
προσφορά,
ζήτηση,
συντονισμό. �
UPJV
21. Ποιος είναι ο ρόλος του κράτους;
Το κράτος δεν εξαφανίζεται.
Αλλά αλλάζει ριζικά χαρακτήρα.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό.
Το κράτος παύει να είναι ο βασικός ιδιοκτήτης και παραγωγός της οικονομίας.
Γίνεται κυρίως:
θεσμός εποπτείας,
φορέας πληροφόρησης,
μηχανισμός αναδιανομής,
εγγυητής νομιμότητας,
φορέας άμυνας και ασφάλειας,
«λογιστής» και «συμβολαιογράφος» της κοινωνικής περιουσίας. �
UPJV
22. Ο ιδιαίτερα σημαντικός ρόλος της φορολογίας κληρονομιάς
Αυτό συνδέεται άμεσα με όσα έχουμε συζητήσει προηγουμένως για τη θεωρία σου/του Lambropoulos σχετικά με την κληρονομιά.
Ο συγγραφέας προτείνει ουσιαστική φορολογία κληρονομιάς.
Γιατί;
Επειδή η κοινωνικοποίηση του κεφαλαίου δεν πρέπει να γίνει μία φορά.
Πρέπει να συνεχίζεται από γενιά σε γενιά.
Η λογική είναι:
κληρονομική συσσώρευση → φορολογία κληρονομιάς → κοινωνική αναδιανομή κεφαλαίου → νέα γενιά αποκτά μετοχική ιδιοκτησία.
Ο φόρος κληρονομιάς επομένως δεν είναι απλώς εργαλείο αναδιανομής εισοδήματος.
Είναι εργαλείο αναδιανομής ιδιοκτησίας επί του κεφαλαίου. �
UPJV
23. Η νέα γενιά αποκτά κεφαλαιακή ιδιοκτησία
Ο συγγραφέας προτείνει τα έσοδα από τη φορολογία κληρονομιάς να χρησιμοποιούνται για την παροχή κεφαλαιακής συμμετοχής στους νέους όταν αποκτούν πλήρη πολιτική/αστική ιδιότητα.
Άρα κάθε νέα γενιά εισέρχεται στην κοινωνία ως:
πολίτης + συνιδιοκτήτης του κοινωνικού κεφαλαίου.
Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη θεωρία, διότι η κοινωνικοποίηση γίνεται διαρκής διαδικασία και όχι μία εφάπαξ απαλλοτρίωση. �
UPJV
24. Η υγεία, η παιδεία και οι δημόσιες υπηρεσίες
Εδώ ο Lambropoulos κάνει μια επίσης ριζική πρόταση.
Η υγεία, η παιδεία και οι κοινωνικές υπηρεσίες δεν χρειάζεται να παρέχονται κατ’ ανάγκην από το κράτος.
Μπορούν να οργανωθούν ως υπηρεσίες κοινωνικοποιημένων επιχειρήσεων, όπου η ιδιοκτησία και η διοίκηση προσαρμόζονται:
στους εργαζομένους,
στους χρήστες,
στους καταναλωτές,
στην τοπική ή περιφερειακή κοινωνία,
ή σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Έτσι το «δημόσιο» δεν ταυτίζεται πλέον με το κρατικό. �
UPJV
25. Οι 13 βασικές λειτουργίες που παραμένουν στο κράτος
Το κράτος, μετά την κοινωνικοποίηση, διατηρεί μεταξύ άλλων:
άμυνα και δημόσια τάξη,
κρατικές επιχειρήσεις άμυνας και ασφάλειας,
χρηματοοικονομικό έλεγχο,
εποπτεία νομιμότητας,
συλλογή και διάδοση οικονομικών πληροφοριών,
ισοζύγια προσφοράς–ζήτησης,
αξιολόγηση μεγάλων επιχειρηματικών σχεδίων,
ενδεικτικό αναπτυξιακό σχεδιασμό,
φορολογία εισοδήματος και κληρονομιάς,
διορθωτική αναδιανομή εισοδήματος και κεφαλαίου,
παροχή κεφαλαιακού χαρτοφυλακίου στους νέους,
απόκτηση και κοινωνικοποίηση συμμετοχών όπου χρειάζεται,
διαπεριφερειακή μεταφορά πόρων. �
UPJV
Άρα το κράτος μετασχηματίζεται από οικονομικό ιδιοκτήτη σε ρυθμιστή, πληροφοριακό μηχανισμό και θεματοφύλακα της κοινωνικής ιδιοκτησίας.
26. Η παγκόσμια διάσταση
Η θεωρία δεν περιορίζεται στο εθνικό κράτος.
Ο συγγραφέας θεωρεί ότι η ίδια η φύση των σύγχρονων πολυεθνικών επιχειρήσεων οδηγεί προς μια παγκόσμια κοινωνικοποίηση του κεφαλαίου.
Έτσι τα εθνικά σύνορα δεν αποτελούν αναγκαίο όριο.
Η ιδιοκτησία μιας πολυεθνικής μπορεί να ανήκει στους εργαζομένους/πολίτες ανεξάρτητα από:
εθνικότητα,
χώρα κατοικίας,
γλώσσα,
θρησκεία,
φύλο,
φυλετική καταγωγή. �
UPJV +1
Με άλλα λόγια, το μοντέλο είναι διεθνιστικό από τη δομή του.
27. Η σχέση με τον κομμουνισμό
Ο Lambropoulos απορρίπτει την ιδέα ότι η σοσιαλιστική μετάβαση πρέπει να οδηγήσει υποχρεωτικά στο κλασικό μοντέλο:
κατάργηση αγοράς → κατάργηση αξίας → κεντρικός σχεδιασμός → κομμουνισμός.
Μετά την ιστορική κατάρρευση του σοβιετικού μοντέλου, θεωρεί ότι αυτή η διαδρομή δεν είναι πλέον πειστική.
Η δική του πρόταση είναι διαφορετική:
καπιταλισμός → κοινωνικοποίηση κεφαλαίου → social economy → value-based socialism.
Δηλαδή ένας σοσιαλισμός που διατηρεί τον οικονομικό υπολογισμό της αξίας, αλλά κοινωνικοποιεί την ιδιοκτησία του κεφαλαίου. �
UPJV
28. Η τελική θέση του άρθρου
Η τελική διατύπωση είναι εξαιρετικά συμπυκνωμένη.
Η social economy είναι το σύνολο των social enterprises.
Και social enterprise είναι η επιχείρηση:
που ανήκει σε όλους τους άλλους εκτός από εκείνους που εργάζονται σε αυτήν.
Η συνολική οικονομία επομένως ανήκει από κοινού στους πολίτες μέσω joint shareholding.
Αυτό, κατά τον συγγραφέα, αποτελεί έναν νέο τύπο σοσιαλισμού:
χωρίς ξεχωριστή καπιταλιστική τάξη,
χωρίς κρατική ιδιοκτησία ως γενικό κανόνα,
χωρίς κατάργηση των επιχειρήσεων,
χωρίς κατάργηση του οικονομικού υπολογισμού σε αξίες,
χωρίς ανάγκη κεντρικού γραφειοκρατικού σχεδιασμού,
αλλά με κοινωνική ιδιοκτησία του κεφαλαίου,
συμμετοχική διοίκηση,
αποκεντρωμένο σχεδιασμό,
και διαρκή αναδιανομή της ιδιοκτησίας από γενιά σε γενιά. �
UPJV
29. Η θεωρία σε ένα διάγραμμα
Η λογική ολόκληρου του άρθρου μπορεί να συμπυκνωθεί ως εξής:
ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ
↓
ιδιωτική ιδιοκτησία κεφαλαίου
↓
ανώνυμη εταιρεία / διασπορά μετοχών
↓
διαχωρισμός ιδιοκτησίας από διοίκηση
↓
κοινωνικοποίηση του κεφαλαίου
↓
διασταυρούμενη ιδιοκτησία των εργαζομένων
↓
ο εργαζόμενος γίνεται ταυτόχρονα
μισθωτός + μέτοχος
↓
εξάλειψη της ξεχωριστής καπιταλιστικής τάξης
↓
μείωση της καθαρής εκμετάλλευσης
↓
συμμετοχή των μη εργαζομένων
↓
κοινή ιδιοκτησία της κοινωνίας
↓
SOCIAL ENTERPRISES
↓
δίκτυα επιχειρήσεων + ανοιχτή πληροφόρηση
↓
αποκεντρωμένος συμμετοχικός σχεδιασμός
↓
SOCIAL ECONOMY
↓
VALUE-BASED SOCIALISM
30. Το βαθύτερο θεωρητικό νόημα της πρότασης
Κατά τη γνώμη μου, το πιο σημαντικό σημείο του άρθρου δεν είναι απλώς ότι προτείνει «κοινωνικές επιχειρήσεις».
Η πραγματική θεωρητική καινοτομία είναι ότι ο Lambropoulos μετατοπίζει το κέντρο βάρους της σοσιαλιστικής μετάβασης από την εργασία στην ιδιοκτησία του κεφαλαίου.
Ο κλασικός εργατικός σοσιαλισμός ρωτά:
Ποιος διοικεί την επιχείρηση;
Ο Lambropoulos προσθέτει ένα προηγούμενο ερώτημα:
Ποιος κατέχει το κεφάλαιο της επιχείρησης;
Και η απάντηση είναι:
όχι το κράτος, όχι ένας ιδιώτης καπιταλιστής, όχι αποκλειστικά οι εργαζόμενοι της συγκεκριμένης επιχείρησης, αλλά το σύνολο της κοινωνίας.
Έτσι η κοινωνικοποίηση της ιδιοκτησίας γίνεται η βάση για:
την κοινωνικοποίηση της διοίκησης,
την κοινωνικοποίηση της πληροφορίας,
την αποκεντρωμένη οικονομική ρύθμιση,
και τελικά τη μείωση της εκμετάλλευσης.
Αυτός είναι ο βασικός «μηχανισμός μετάβασης» του άρθρου. �
UPJV +1
31. Και μία πολύ σημαντική συνέπεια για το ζήτημα της κληρονομιάς
Το άρθρο συνδέεται άμεσα με το θέμα που έχουμε συζητήσει στις προηγούμενες συζητήσεις μας.
Στο μοντέλο αυτό, η φορολογία κληρονομιάς δεν είναι απλώς φορολογική πολιτική αναδιανομής εισοδήματος.
Είναι θεσμός που εξασφαλίζει ότι η κοινωνικοποιημένη ιδιοκτησία του κεφαλαίου δεν θα επανιδιωτικοποιείται μέσω της διαδοχής των γενεών.
Ο μηχανισμός είναι:
ατομική συσσώρευση → θάνατος → φορολογία κληρονομιάς → κοινωνική αναδιανομή του κεφαλαίου → κεφαλαιακή συμμετοχή της νέας γενιάς.
Άρα η κοινωνικοποίηση του κεφαλαίου είναι δυναμική και διαγενεακή διαδικασία, όχι μία μοναδική πράξη απαλλοτρίωσης στην αρχή της μετάβασης. Αυτό είναι ένα από τα πιο ουσιώδη στοιχεία του άρθρου. �
UPJV
Βιβλιογραφικά: η επίσημη σελίδα του East-West Journal παρουσιάζει το άρθρο στις σ. 17–37 του Vol. XXIV (2021), ενώ το ίδιο άρθρο επανεμφανίζεται στο καταληκτικό Vol. XXVII–2024 στις σ. 181–201. �
UPJV +1
Σχετικες Δημοσιευσεις
Σχόλια (0)