Πρωτοφανής κρίση του δικομματισμού στη Βρετανία

Με αφορμή την -προαναγγελθείσα- πτώση του Κιρ Στάρμερ, ένα άρθρο για τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών που πυροδότησαν την πολιτική κρίση στη Βρετανία (Rp)

Οι δη­μο­τι­κές εκλο­γές της 7ης Μάη στην Αγ­γλία και οι ταυ­τό­χρο­νες εκλο­γές για τα κοι­νο­βού­λια της Ουα­λί­ας και της Σκο­τί­ας ανέ­δει­ξαν μια βαθιά πο­λι­τι­κή κρίση. 

Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται το πο­λι­τι­κό χα­στού­κι που δέ­χτη­κε η κυ­βέρ­νη­ση του Κιρ Στάρ­μερ. Οι Ερ­γα­τι­κοί έχα­σαν τον έλεγ­χο 38 δη­μο­τι­κών συμ­βου­λί­ων και εξέ­λε­ξαν 1.229 δη­μο­τι­κούς συμ­βού­λους λι­γό­τε­ρους. Έπε­σαν στην τρίτη (!) θέση στην Ουα­λία, όπου κυ­ριαρ­χού­σαν πα­ρα­δο­σια­κά, ενώ έχα­σαν ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρη επιρ­ροή στη Σκο­τία (όπου είχαν ήδη απο­δυ­να­μω­θεί ση­μα­ντι­κά) όπου μοι­ρά­ζο­νται πλέον τη δεύ­τε­ρη θέση με το Reform UK. 

Πάνος Πέτρου

Η εκλο­γι­κή νίκη του Κιρ Στάρ­μερ το 2024 στη­ρί­χθη­κε στη συ­ντρι­βή του Συ­ντη­ρη­τι­κού Κόμ­μα­τος και έγινε εφι­κτή πα­ρό­τι οι Ερ­γα­τι­κοί κέρ­δι­σαν 2 εκα­τομ­μύ­ρια λι­γό­τε­ρες ψή­φους από το 2019 (επί ηγε­σί­ας Κόρ­μπιν). Ανα­λαμ­βά­νο­ντας την κομ­μα­τι­κή ηγε­σία, ο Σταρ­μερ εκ­κα­θά­ρι­σε την «αρι­στε­ρή πτέ­ρυ­γα» των Ερ­γα­τι­κών, αλλά οι­κειο­ποι­ή­θη­κε (δη­μα­γω­γι­κά) και πτυ­χές του προ­γράμ­μα­τός της. Τα πε­πραγ­μέ­να του στα πρώτα 2 χρό­νια δια­κυ­βέρ­νη­σης προ­κά­λε­σαν τε­ρά­στια απο­γο­ή­τευ­ση: Ο Στάρ­μερ επο­πτεύ­ει μια πο­λι­τι­κή λι­τό­τη­τας, ενώ απέ­να­ντι στην άνοδο της ακρο­δε­ξιάς επι­λέ­γει να εξα­πο­λύ­ει επι­θέ­σεις στους με­τα­νά­στες και τα τρανς άτομα. Αυτοί οι πα­ρά­γο­ντες προ­κά­λε­σαν τη ση­με­ρι­νή ήττα, μόλις 2 χρό­νια μετά την «πα­νη­γυ­ρι­κή» νίκη στις εθνι­κές κάλ­πες.

Τα πιο ανη­συ­χη­τι­κά νέα ήταν η εκλο­γι­κή επι­τυ­χία του ακρο­δε­ξιού Reform UK, του κόμ­μα­τος που ίδρυ­σε το 2023 ο Νάι­τζελ Φά­ρατζ και έχει ως ση­μαία τον αντι­με­τα­να­στευ­τι­κό λόγο, τη διά­λυ­ση του κοι­νω­νι­κού κρά­τους, την πλήρη απορ­ρύθ­μι­ση του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συ­στή­μα­τος (προς όφε­λος των κρυ­πτο-εκα­τομ­μυ­ριού­χων υπο­στη­ρι­κτών του), την άρ­νη­ση της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής και των εμ­βο­λί­ων. Γε­νι­κά πλα­σά­ρε­ται  ως «ο τρα­μπι­σμός» στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο. Το κόμμα αυτό κέρ­δι­σε τον έλεγ­χο άλλων 14 δη­μο­τι­κών συμ­βου­λί­ων και εξέ­λε­ξε 1.372 δη­μο­τι­κούς συμ­βού­λους πα­νε­θνι­κά, ενώ βρέ­θη­κε στη δεύ­τε­ρη θέση στην Ουα­λία και στη Σκο­τία (μαζί με τους Ερ­γα­τι­κούς).

Το φω­τει­νό ση­μείο των εκλο­γών υπήρ­ξαν οι επι­δό­σεις των Πρα­σί­νων, που υπό την νέα ηγε­σία του Ζακ Πο­λάν­σκι, κι­νού­νται να κα­λύ­ψουν τον χώρο «αρι­στε­ρά των Ερ­γα­τι­κών», μι­λώ­ντας για την ανι­σό­τη­τα πλού­του, την επι­δεί­νω­ση του βιο­τι­κού επι­πέ­δου, την αλ­λη­λεγ­γύη στην Πα­λαι­στί­νη. Κέρ­δι­σαν 577 δη­μο­τι­κούς συμ­βού­λους και πήραν –για πρώτη φορά στην ιστο­ρία τους– τον έλεγ­χο 6 δη­μο­τι­κών συμ­βου­λί­ων.

Τα απο­τε­λέ­σμα­τα αυτά –σε συ­νέ­χεια της ιστο­ρι­κής κρί­σης των Συ­ντη­ρη­τι­κών– δεί­χνουν προς μια κρίση του δι­κομ­μα­τι­σμού στη χώρα που ήταν αδια­νό­η­τη μια τέ­τοια εξέ­λι­ξη –τόσο λόγω του εκλο­γι­κού συ­στή­μα­τος (που ευ­νο­εί συ­ντρι­πτι­κά τα δύο με­γά­λα κόμ­μα­τα) όσο και των «συ­νη­θειών» που αυτό καλ­λιερ­γεί στους ψη­φο­φό­ρους. Παρά την ύπαρ­ξη αυτού του εκλο­γι­κού συ­στή­μα­τος και στις δη­μο­τι­κές εκλο­γές και στις εκλο­γές σε Σκο­τία, Ουα­λία, τα εκλο­γι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα ανέ­δει­ξαν ένα «πο­λυ­κομ­μα­τι­κό» τοπίο. Οι με­γά­λες με­τα­το­πί­σεις προς το Reform και προς τους Πρά­σι­νους, συν­δυά­ζο­νται με την πλειο­ψη­φία των εθνι­κι­στών (SNP) στη Σκο­τία και πλέον και στην Ουα­λία (το Plaid Cymru).

Είναι εν­δει­κτι­κό ότι στις δη­μο­σκο­πή­σεις, το πρώτο Reform ακο­λου­θούν από κοντά τέσ­σε­ρα κόμ­μα­τα που βρί­σκο­νται όλα στη ζωνη 15-20%.

Ο συν­δυα­σμός των δύο «με­γά­λων» απο­τε­λε­σμά­των –απώ­λειες εδρών από τους Ερ­γα­τι­κούς, κέρδη εδρών από το Reform– πα­ρου­σιά­ζε­ται σαν να έχου­με μια με­τα­τό­πι­ση από την κε­ντρο­α­ρι­στε­ρά προς την ακρο­δε­ξιά. Στο ιδιό­μορ­φο εκλο­γι­κό σύ­στη­μα του Η.Β., οι έδρες δεν λένε πάντα την αλή­θεια. Μια πιο προ­σε­κτι­κή ματιά σε ποιο­τι­κά στοι­χεία από τον ανα­γνω­ρι­σμέ­νο πο­λι­τι­κό επι­στή­μο­να Τζον Κέρ­τις δεί­χνει «μια πιο σύν­θε­τη ει­κό­να»:

«Πρέ­πει να δείτε τη ζημιά που προ­κα­λούν οι Πρά­σι­νοι στους Ερ­γα­τι­κούς σε σύ­γκρι­ση με τη ζημιά που του προ­κα­λεί το Reform… Η απά­ντη­ση είναι ότι η άνο­δος της επιρ­ρο­ής των Πρα­σί­νων προ­κα­λεί με­γα­λύ­τε­ρες απώ­λειες στους Ερ­γα­τι­κούς από ό,τι η άνο­δος της επιρ­ρο­ής του Reform… Οι Ερ­γα­τι­κοί χά­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρες έδρες προς το Reform, αλλά δεν χά­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρες ψή­φους προς αυτό… Το Reform UK απο­σπά τις ψή­φους των Συ­ντη­ρη­τι­κών, των οποί­ων η ψήφος έπεσε κατά 12 μο­νά­δες».

Σύμ­φω­να με τον Κέρ­τις, το Reform «απέ­σπα­σε από τους Συ­ντη­ρη­τι­κούς το συ­να­σπι­σμό αν­θρώ­πων που το 2019 ψή­φι­σαν τον Μπό­ρις Τζόν­σον [σ.σ. απέ­να­ντι στον Κόρ­μπιν] “για να ολο­κλη­ρώ­σει το Brexit”».

Πράγ­μα­τι, το πρώτο θύμα του δι­κομ­μα­τι­σμού ήταν οι Τό­ρη­δες που σπα­ρά­χτη­καν από τις πε­ρι­πέ­τειες του Brexit (πα­ραί­τη­ση Κά­με­ρον, κυ­βέρ­νη­ση-ζό­μπι της Τε­ρέ­ζα Μέι, νίκη Μπό­ρις Τζόν­σον και πα­ραί­τη­σή του, το φιά­σκο της κυ­βέρ­νη­σης Λιζ Τρας και ήττα του Ρίσι Σού­νακ από τους Ερ­γα­τι­κούς).

Την ίδια μοίρα αντι­με­τω­πί­ζει σή­με­ρα το Ερ­γα­τι­κό Κόμμα. Απέ­κτη­σε κι αυτό μια «κυ­βέρ­νη­ση ζόμπι», καθώς 70 βου­λευ­τές και κά­ποιοι υπουρ­γοί απαι­τούν την πα­ραί­τη­ση Στάρ­μερ. Ο Στάρ­μερ επέ­λε­ξε να ταυ­τι­στεί με το Κέ­ντρο στη «μάχη για τη ψυχή της Βρε­τα­νί­ας» (ενά­ντια στο «σκο­τά­δι» του Reform και των Πρα­σί­νων…). Πρό­κει­ται για συ­ντα­γή βα­θέ­μα­τος της κρί­σης των Ερ­γα­τι­κών. Ο μπλε­ρι­κός Γουες Στρί­τινγκ φέ­ρε­ται έτοι­μος να διεκ­δι­κή­σει την ηγε­σία, όπως και ο Άντι Μπέρ­ναμ, της «ήπιας Αρι­στε­ράς». Οι ηγε­τι­κές φι­λο­δο­ξί­ες ενός μπλε­ρι­κού και το γε­γο­νός ότι η «αρι­στε­ρή πτέ­ρυ­γα» εκ­φρά­ζε­ται πλέον από έναν πρώην αντί­πα­λο του Κόρ­μπιν δεί­χνει πόσο έχει απο­δυ­να­μω­θεί η σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τι­κή αρι­στε­ρά μέσα στο Ερ­γα­τι­κό Κόμμα.

Το Συ­ντη­ρη­τι­κό Κόμμα, που υπήρ­ξε πά­ντο­τε αστι­κό αλλά «μα­ζι­κό» (με λέ­σχες κλπ) υπο­λο­γί­ζε­ται ότι έχει απο­μεί­νει πλέον με πε­ρί­που 100.000 μέλη. Το Reform έχει γίνει το μα­ζι­κό­τε­ρο κόμμα στη Βρε­τα­νία με 270 χι­λιά­δες μέλη, ενώ πλέον έχει αντα­γω­νι­σμό στα δεξιά του. Το Restore Britain, που ιδρύ­θη­κε ως «ομάδα πί­ε­σης» κι έγινε -με την υπο­στή­ρι­ξη του Ίλον Μασκ- πο­λι­τι­κή ομπρέ­λα όλων των ακρο­δε­ξιών «κι­νη­μά­των», συμ­μο­ριών και φα­σι­στι­κών ομά­δων, ισχυ­ρί­ζε­ται ότι δια­θέ­τει 100.000 μέλη.

Οι Ερ­γα­τι­κοί έχουν πέσει κάτω από τα 250.000 μέλη, αι­μορ­ρα­γώ­ντας αδιά­κο­πα στα χρό­νια μετά την απο­πο­μπή του Κόρ­μπιν (επί της ηγε­σί­ας του οποί­ου είχαν φτά­σει τα 532.000 μέλη). Οι Πρά­σι­νοι, μέσα στον ένα χρόνο ύπαρ­ξης της «αρι­στε­ρής» ηγε­σί­ας Πο­λάν­σκι εκτο­ξεύ­τη­καν από τα 90.000 μέλη στα 250.000, αντα­γω­νι­ζό­με­νοι τους Ερ­γα­τι­κούς και κα­τα­διώ­κο­ντας το Reform.

Αυτά υπο­γραμ­μί­ζουν την σο­βα­ρή ακρο­δε­ξιά απει­λή αλλά και την ύπαρ­ξη ενός αντί­πα­λου δέους στην κοι­νω­νία που κι­νεί­ται αρι­στε­ρό­στρο­φα. Αυτό το δυ­να­μι­κό είχε εκ­δη­λώ­σει εν­δια­φέ­ρον και για το νέο κόμμα του Κόρ­μπιν και της Ζάρα Σουλ­τά­να (Your Party), με 800.000 να εγ­γρά­φο­νται στην αρ­χι­κή λίστα μέιλ. Όλες οι άγαρ­μπες κι­νή­σεις για να εξα­σφα­λι­στεί ο έλεγ­χος του νέου κόμ­μα­τος από την κλει­στή ομά­δων βου­λευ­τών γύρω από τον Κόρ­μπιν (στο όνομα της «εκλο­γι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας») και να λει­τουρ­γή­σει αυτό ως «Ερ­γα­τι­κοί 2.0» οδή­γη­σε στο να μεί­νουν τε­λι­κά… 50.000 μέλη από την αρ­χι­κή δια­θε­σι­μό­τη­τα. Και οι λά­τρεις της «εκλο­γι­κής απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας» είδαν το Your Party να κα­θί­στα­ται ανύ­παρ­κτο στις εκλο­γές της 7ης Μάη.

Η πό­λω­ση και η ανοι­χτή έκ­βα­ση της μάχης έχει απο­τυ­πω­θεί και στο δρόμο. Τον πε­ρα­σμέ­νο Σε­πτέμ­βρη, ο ακρο­δε­ξιός χού­λι­γκαν Τόμι Ρό­μπιν­σον κι­νη­το­ποί­η­σε 100.000 αν­θρώ­πους στη με­γα­λύ­τε­ρη ακρο­δε­ξιά δια­δή­λω­ση στη βρε­τα­νι­κή ιστο­ρία. Στις 28 Μάρτη, η δική μας πλευ­ρά κι­νη­το­ποί­η­σε 500.000 αν­θρώ­πους, απα­ντώ­ντας με τη με­γα­λύ­τε­ρη αντι­φα­σι­στι­κή δια­δή­λω­ση στη βρε­τα­νι­κή ιστο­ρία. Μια δεύ­τε­ρη «ανα­μέ­τρη­ση» συ­νέ­βη στις 16 Μάη. Ο Ρό­μπιν­σον επέ­λε­ξε να κα­λέ­σει το νέο πα­νε­θνι­κό του ρα­τσι­στι­κό-ισλα­μο­φο­βι­κό συλ­λα­λη­τή­ριο την ημέρα που θα γι­νό­ταν η δια­δή­λω­ση για την Νάκ­μπα, η οποία απέ­κτη­σε έτσι διπλό πο­λι­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα. Παρά τις διευ­κο­λύν­σεις της Αστυ­νο­μί­ας (και μια χο­ρη­γία 200.000 δο­λα­ρί­ων από «δω­ρη­τή στις ΗΠΑ»), αυτήν τη φορά ο Ρό­μπιν­σον μπό­ρε­σε να συ­γκε­ντρώ­σει 35.000 δια­δη­λω­τές, ενώ σε άλλο μέρος της πόλης πάνω από 100.000 άν­θρω­ποι πο­ρεύ­τη­καν «με την Πα­λαι­στί­νη, ενά­ντια στην ακρο­δε­ξιά», πα­ρό­τι δεν είχε κα­λέ­σει όλο το φάσμα δυ­νά­με­ων που έκανε εφι­κτή την 28η Μάρτη.

https://rproject.gr/article/protofanis-krisi-toy-dikommatismoy-sti-vretania