Ο Μάης του ’68 στο Μεξικό

Ο Μάης του ’68 στο Μεξικό

  • |

Το ημερολόγιο γράφει 16 Οκτωβρίου του 1968, όταν στους Ολυμπιακούς Αγώνες στην Πόλη του Μεξικού βγαίνουν πρωταθλητές δύο μαύροι αμερικάνοι, ο Τόμι Σμιθ και ο Τζον Κάρλος.

Την ώρα που παί­ζει ο ύμνος των ΗΠΑ, οι δύο αθλη­τές ση­κώ­νουν τις γρο­θιές τους στις οποί­ες φο­ρά­νε μαύρα γά­ντια. Ο λευ­κός συ­να­θλη­τής τους από την Αυ­στρα­λία, Πίτερ Νόρ­μαν, ως έν­δει­ξη αλ­λη­λεγ­γύ­ης, φο­ρά­ει στο πέτο του την κον­κάρ­δα της αντι­ρα­τσι­στι­κής «Ολυ­μπια­κής Κα­μπά­νιας για τα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα», την ίδια που φο­ρά­νε ο Σμιθ και ο Κάρ­λος. Και οι τρεις αθλη­τές απο­βλή­θη­καν από τους Ολυ­μπια­κούς αγώ­νες και τους απα­γο­ρεύ­τη­κε η συμ­με­το­χή στους επό­με­νους. Όμως η κί­νη­σή τους έμει­νε στην ιστο­ρία ως μια θαρ­ρα­λέα πο­λι­τι­κή κί­νη­ση, που συμ­βό­λι­ζε τον αγώνα των μαύ­ρων για τα πο­λι­τι­κά δι­καιώ­μα­τα.

Κατερίνα Καλλέργη

Μόλις 14 μέρες πριν, στην Πόλη του Με­ξι­κού είχε γρα­φτεί η κα­τά­λη­ξη για το «Με­ξι­κά­νι­κο ’68»: εκα­το­ντά­δες φοι­τη­τές και φοι­τή­τριες σφα­γιά­στη­καν στην πλα­τεία των Τριών Πο­λι­τι­σμών από τα σώ­μα­τα ασφα­λεί­ας, γε­γο­νός που έγινε γνω­στό και ως η «σφαγή του Τλα­τε­λόλ­κο».

Τη δε­κα­ε­τία του 1960 στο Με­ξι­κό κυ­βερ­νά το Θε­σμι­κό Επα­να­στα­τι­κό Κόμμα (PRI). Ο Ζα­πά­τα και ο Βίγια έχουν πε­ρά­σει στην ιστο­ρία ως εθνι­κοί ήρωες και το Σύ­νταγ­μα της χώρας θε­ω­ρεί­ται «επα­να­στα­τι­κό», καθώς έχει προ­κύ­ψει από τη δε­κά­χρο­νη επα­νά­στα­ση του 1910-1920. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα όμως το κυ­βερ­νόν κόμμα καμία σχέση δεν έχει με την επα­νά­στα­ση, τα δη­μο­κρα­τι­κά άρθρα του Συ­ντάγ­μα­τος δεν εφαρ­μό­ζο­νται ούτε στο ελά­χι­στο και η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα των Με­ξι­κά­νων καμία σχέση δεν έχει με οτι­δή­πο­τε το επα­να­στα­τι­κό. Εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο η χώρα επι­λέ­γε­ται για να φι­λο­ξε­νή­σει τους Ολυ­μπια­κούς Αγώ­νες ακρι­βώς για να «επι­βρα­βευ­τεί» επει­δή τα οι­κο­νο­μι­κά της στοι­χεία πάνε πολύ καλά και το κυ­βερ­νόν κόμμα, παρά το όνομά του, έχει με­τα­τρέ­ψει το κρά­τος σε «φορέα στα­θε­ρό­τη­τας» σε μια πε­ρί­ο­δο που η Κε­ντρι­κή και η Βό­ρεια Αμε­ρι­κή βρί­σκο­νται σε κα­τά­στα­ση ανα­βρα­σμού.

Φοι­τη­τι­κό κί­νη­μα

Στις 22 Ιου­λί­ου όμως αυτή η κα­τά­στα­ση στα­θε­ρό­τη­τας θα δια­τα­ρα­χτεί. Αφορ­μή είναι ένα πε­ρι­στα­τι­κό που υπό άλλες συν­θή­κες μπο­ρεί να περ­νού­σε και απα­ρα­τή­ρη­το: δύο πα­ρέ­ες μα­θη­τών από δύο σχο­λεία του κέ­ντρου πλα­κώ­νο­νται στο ξύλο. Η επέμ­βα­ση της αστυ­νο­μί­ας θα ήταν υπό άλλες συν­θή­κες και το τέλος του πε­ρι­στα­τι­κού. Όμως εκεί­νη τη μέρα, χωρίς κά­ποια προ­φα­νή αιτία, η αστυ­νο­μι­κή βία παίρ­νει ασύλ­λη­πτες δια­στά­σεις: γρα­να­δέ­ρος (τα αντί­στοι­χα ΜΑΤ) εμ­φα­νί­ζο­νται, επι­τί­θε­νται στον κόσμο τρι­γύ­ρω, ει­σβά­λουν σε σχο­λεία και κά­νουν συλ­λή­ψεις. Την επό­με­νη μέρα η Εθνι­κή Ομο­σπον­δία Τε­χνι­κών Σπου­δα­στών (FNET) καλεί σε δια­δή­λω­ση για τις 26 Ιου­λί­ου. Η FNET δεν ήταν κά­ποιο επα­να­στα­τι­κό όρ­γα­νο, το αντί­θε­το. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι συν­δι­κα­λι­στές της ήταν ανερ­χό­με­να στε­λέ­χη του Θε­σμι­κού Επα­να­στα­τι­κού Κόμ­μα­τος και δεν ήταν συ­νη­θι­σμέ­νοι σε αντι­κυ­βερ­νη­τι­κές δια­δη­λώ­σεις. Όμως ήταν τόσο απρο­κά­λυ­πτη η χρήση ωμής βίας από την πλευ­ρά των δυ­νά­με­ων κα­τα­στο­λής, που δεν μπο­ρού­σαν να μην κα­λέ­σουν σε πο­ρεία.

Στις 26 Ιου­λί­ου όμως πραγ­μα­το­ποιεί­ται και η «επε­τεια­κή» δια­δή­λω­ση των ορ­γα­νώ­σε­ων της Αρι­στε­ράς ως έν­δει­ξη υπο­στή­ρι­ξης στην κου­βα­νι­κή επα­νά­στα­ση. Οι δύο φαι­νο­με­νι­κά ασύν­δε­τες με­τα­ξύ τους δια­δη­λώ­σεις θα ενω­θούν στην προ­σπά­θειά τους να φτά­σουν στο Σο­κά­λο, μια ιστο­ρι­κή πλα­τεία της Πόλης του Με­ξι­κού όπου ποτέ δεν είχε κα­τα­φέ­ρει να φτά­σει δια­δή­λω­ση. Οι γρα­να­δέ­ρος επι­τί­θε­νται με αλό­γι­στη χρήση βίας. Δε­κά­δες συλ­λαμ­βά­νο­νται και εκα­το­ντά­δες τραυ­μα­τί­ζο­νται. Όμως αντί η βίαιη αυτή επί­θε­ση να τρο­μά­ξει τον κόσμο που είχε βγει στο δρόμο, συμ­βαί­νει το εντε­λώς αντί­θε­το. Για κα­θέ­να που συλ­λαμ­βά­νε­ται, δε­κά­δες άλλοι βγαί­νουν στο δρόμο και απαι­τούν την απε­λευ­θέ­ρω­ση όλων των συλ­λη­φθέ­ντων. Ανά­βουν οι πρώ­τες φω­τιές και στή­νο­νται τα πρώτα οδο­φράγ­μα­τα.

Στρα­τός

Τα γε­γο­νό­τα συ­νε­χί­ζο­νται για τέσ­σε­ρις μέρες, μέχρι που η κυ­βέρ­νη­ση κα­τε­βά­ζει τον στρα­τό. Το βράδυ της 30ής  Ιου­λί­ου μια μο­νά­δα αλε­ξι­πτω­τι­στών σπάει με μπα­ζού­κα την πόρτα του σχο­λεί­ου Σαν Ιδελ­φόν­σο, τραυ­μα­τί­ζο­ντας και κά­νο­ντας συλ­λή­ψεις. Η πράξη αυτή συ­νι­στά πα­ρα­βί­α­ση του ακα­δη­μαϊ­κού ασύ­λου, καθώς τα προ­πα­ρα­σκευα­στι­κά λύ­κεια ανή­κουν στα πα­νε­πι­στή­μια. Το γε­γο­νός αυτό έμει­νε χα­ραγ­μέ­νο στη μνήμη των Με­ξι­κα­νών, καθώς ήταν αυτό που ση­μα­το­δό­τη­σε την εξέ­γερ­ση.

Η κυ­βέρ­νη­ση ξε­κι­νά­ει αμέ­σως την προ­πα­γάν­δα. Μι­λά­ει για δά­κτυ­λο ξένων δυ­νά­με­ων, που προ­σπα­θεί να κα­τα­λύ­σει την τάξη και την ασφά­λεια στη χώρα. Υπο­στη­ρί­ζει πως δεν υπήρ­ξε κα­νέ­να μπα­ζού­κα, πως η πόρτα γκρε­μί­στη­κε από μο­λό­τοφ των μα­θη­τών. Ψά­χνει έναν εύ­κο­λο στόχο και τον βρί­σκει στους κο­μου­νι­στές. Τις ημέ­ρες των συ­γκρού­σε­ων γρα­να­δέ­ρος ει­σβά­λουν στα γρα­φεία του –πολύ μι­κρού και με ελά­χι­στη πα­ρέμ­βα­ση– Κο­μου­νι­στι­κού Κόμ­μα­τος Με­ξι­κού και στο τυ­πο­γρα­φείο του και κα­τά­σχουν υλικό. Εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι το ψυ­χρο­πο­λε­μι­κό κλίμα μι­λά­νε για από­πει­ρα της ΕΣΣΔ και των κο­μου­νι­στών να κα­τα­λύ­σουν τη νό­μι­μη κυ­βέρ­νη­ση του Με­ξι­κού. Ο κό­σμος όμως έχει πάρει ήδη θέση και δεν τους ακού­ει.

Τις επό­με­νες μέρες μια-μια βρί­σκο­νται υπό κα­τά­λη­ψη εκα­το­ντά­δες πα­νε­πι­στη­μια­κές σχο­λές σε όλο το Με­ξι­κό. Τη σκυ­τά­λη παίρ­νουν και τα λύ­κεια, με πιο μα­χη­τι­κά τα Προ­πα­ρα­σκευα­στι­κά 1, 2 και 3 που βρί­σκο­νται στο κέ­ντρο. Οι φοι­τη­τές κη­ρύσ­σουν απερ­γία και ακυ­ρώ­νουν όλα τα μα­θή­μα­τα. Οι σχο­λές γί­νο­νται κέ­ντρα αγώνα. Από αυτές ξε­κι­νά­νε και οι μπρι­γά­δες, οι ομά­δες φοι­τη­τών/τριών που πα­ρεμ­βαί­νουν σε γει­το­νιές, στα λε­ω­φο­ρεία και σε χώ­ρους δου­λειάς: Οι φοι­τη­τές γρή­γο­ρα θυ­μού­νται το δί­δαγ­μα πως η ερ­γα­τι­κή τάξη είναι το επα­να­στα­τι­κό υπο­κεί­με­νο και εξορ­μούν έξω από ερ­γο­στά­σια, μοι­ρά­ζο­ντας φυλ­λά­δια και κα­λώ­ντας τους ερ­γά­τες στον αγώνα τους.

Επι­τρο­πές Αγώνα

Σε κάθε γει­το­νιά, κα­τει­λημ­μέ­νη σχολή ή σχο­λείο και ερ­γα­τι­κό χώρο δη­μιουρ­γού­νται Επι­τρο­πές Αγώνα, οι οποί­ες συ­να­ντιού­νται στην Εθνι­κή Απερ­για­κή Επι­τρο­πή. Τα μέλη της Εθνι­κής Απερ­για­κής Επι­τρο­πής είναι αι­ρε­τά και αλ­λά­ζουν συχνά, γε­γο­νός που επι­τρέ­πει να μη δη­μιουρ­γη­θεί μια «γρα­φειο­κρα­τία του κι­νή­μα­τος». Ήδη από τις αρχές Αυ­γού­στου έχουν δια­μορ­φω­θεί από τους φοι­τη­τές τα 6 Ση­μεία, που θα γί­νουν και βα­σι­κά ση­μεία διεκ­δί­κη­σης όλου του κι­νή­μα­τος. Τα ση­μεία αυτά πε­ρι­λαμ­βά­νουν την απε­λευ­θέ­ρω­ση των πο­λι­τι­κών κρα­του­μέ­νων, την απο­ζη­μί­ω­ση των οι­κο­γε­νειών των νε­κρών από την κρα­τι­κή βία, τη διά­λυ­ση του σώ­μα­τος των γρα­να­δέ­ρος, την κα­τάρ­γη­ση των νόμων που ποι­νι­κο­ποιούν τον αγώνα και την πα­ραί­τη­ση των στρα­τη­γών που είναι υπεύ­θυ­νοι για τις επι­θέ­σεις του στρα­τού. Γρή­γο­ρα τα ση­μεία αυτά δια­δί­δο­νται μέσω των μπρι­γά­δων και γί­νο­νται κοινό ση­μείο ανα­φο­ράς όλου του κό­σμου του κι­νή­μα­τος ως βα­σι­κές διεκ­δι­κή­σεις.

Η κυ­βέρ­νη­ση πα­νι­κο­βά­λε­ται και δρα σπα­σμω­δι­κά. Ο στρα­τός και οι γρα­να­δέ­ρος είναι κάθε μέρα στο δρόμο, η χώρα κη­ρύσ­σε­ται σε έκτα­τη ανά­γκη. Στις 27 Αυ­γού­στου, η δια­δή­λω­ση που κα­λεί­ται στο Σο­κά­λο –η οποία θα μεί­νει στην ιστο­ρία ως η πιο μα­ζι­κή όλου του κι­νή­μα­τος με πε­ρί­που μισό εκα­τομ­μύ­ριο κόσμο. Στις 18 Σε­πτέμ­βρη, ο στρα­τός ει­σβά­λει με τανκς στα κα­τει­λημ­μέ­να πα­νε­πι­στή­μια. Πε­ρί­που 500 άτομα συλ­λαμ­βά­νο­νται και το κί­νη­μα χάνει τα βα­σι­κά κέ­ντρα του αγώνα του. Αυτή η ημε­ρο­μη­νία ήταν και η αρχή του τέ­λους για τον «με­ξι­κά­νι­κο Μάη». Τις επό­με­νες μέρες οι συ­γκρού­σεις με­τα­ξύ στρα­τού, αστυ­νο­μί­ας και αγω­νι­στών συ­νε­χί­ζο­νται.

Κα­τα­στο­λή

Η κρα­τι­κή βία φτά­νει στο απο­κο­ρύ­φω­μα της στις 2 Οκτώ­βρη. Εκεί­νη την ημέρα είχε κα­λε­στεί συ­γκέ­ντρω­ση και πο­ρεία με αφε­τη­ρία την πλα­τεία Τριών Πο­λι­τι­σμών στη συ­νοι­κία του Τλε­τα­λόλ­κο. Η Εθνι­κή Απερ­για­κή Επι­τρο­πή ακυ­ρώ­νει την πο­ρεία, καθώς είναι φα­νε­ρό πως η κυ­βέρ­νη­ση ετοι­μά­ζει κάτι με­γά­λο. Η πλα­τεία είναι ασφυ­κτι­κά πε­ρι­κυ­κλω­μέ­νη από τον στρα­τό. Δύο πρά­σι­νες φω­το­βο­λί­δες πέ­φτουν από ελι­κό­πτε­ρο και ανά­με­σα στον κόσμο εμ­φα­νί­ζο­νται «οι άν­δρες με το λευκό χέρι», επί­λε­κτοι άν­δρες του τάγ­μα­τος Ολύ­μπια του στρα­τού που είχαν πα­ρει­σφρή­σει μέσα στον κόσμο για να συ­ντο­νί­σουν την επί­θε­ση.

Ο στρα­τός επι­τέ­θη­κε με τανκς, με πο­λυ­βό­λα και με πε­ρί­στρο­φα. Συμ­φω­νά με ξένα ΜΜΕ ο αριθ­μός των νε­κρών έφτα­σε τους 250 με 400, καθώς ήταν δύ­σκο­λο να υπο­λο­γι­στεί με ακρί­βεια, αφού πολλά πτώ­μα­τα δεν πα­ρα­δό­θη­καν ποτέ, ενώ πολ­λοί από τότε θε­ω­ρού­νται αγνο­ού­με­νοι. Λίγες μέρες μετά η Εθνι­κή Απερ­για­κή Επι­τρο­πή δέ­χε­ται την Ολυ­μπια­κή εκε­χει­ρία, απο­δε­χό­με­νη και την ήττα του κι­νή­μα­τος.

Η ήττα του κι­νή­μα­τος ήταν απο­τέ­λε­σμα της κρα­τι­κής βαρ­βα­ρό­τη­τας και όχι της πα­ρακ­μής του ίδιου του κι­νή­μα­τος. Και αυτό είναι ένα από τα πιο ση­μα­ντι­κά δι­δάγ­μα­τα του με­ξι­κά­νι­κου ’68. Μέσα από αυτό το κί­νη­μα ο κό­σμος «ξα­να­γνώ­ρι­σε» τον Ζα­πά­τα και τον Βίγια όχι ως απαρ­χαιω­μέ­νες μορ­φές στα βι­βλία της ιστο­ρί­ας, αλλά ως ζω­ντα­νές επα­να­στα­τι­κές ιδέες. Η Αρι­στε­ρά, που πριν ήταν πο­λυ­δια­σπα­σμέ­νη και αδύ­να­μη, κα­τά­φε­ρε να παί­ξει ση­μα­ντι­κό ρόλο σε όλη τη διάρ­κεια του κι­νή­μα­τος, επει­δή δεν το φο­βή­θη­κε και βρέ­θη­κε από την πρώτη στιγ­μή στις πρώ­τες γραμ­μές. Ο κό­σμος του κι­νή­μα­τος ξα­να­διά­βα­σε τη Λού­ξε­μπουργκ, τον Λί­μπ­κνε­χτ, τον Τρό­τσκι. Οι φοι­τη­τές δη­μιούρ­γη­σαν δε­σμούς επι­κοι­νω­νί­ας και συν­δέ­θη­καν με τους ερ­γά­τες. Μπο­ρεί η κρα­τι­κή κα­τα­στο­λή να κα­τά­φε­ρε να τσα­κί­σει το κί­νη­μα στη συ­γκε­κρι­μέ­νη στιγ­μή και να ακι­νη­το­ποι­ή­σει  έναν κόσμο που βρι­σκό­ταν σε ανα­βρα­σμό, όμως κι­νή­μα­τα σαν αυτό δεν μπο­ρούν να κα­τα­στρα­φούν απλά από μια στρα­τιω­τι­κή μπότα. Και αυτό γιατί είναι πάντα εκεί να μας θυ­μί­ζουν τι μπο­ρούν να κα­τα­φέ­ρουν οι από τα κάτω, όταν συ­νει­δη­το­ποι­ή­σουν τη δύ­να­μή τους.

rproject.gr