Πιότρ Κροπότκιν: 100 χρόνια από τον θάνατό του

Πιότρ Κροπότκιν: 100 χρόνια από τον θάνατό του

  • |
Στις 8 Φεβρουαρίου 1921, πριν 100 χρόνια, πέθανε ο «πρίγκηπας του αναρχισμού» Πιότρ Κροπότκιν. Ο Пётр Алексеевич Кропоткин γεννήθηκε στη Μόσχα στις 9 Δεκεμβρίου 1842 και πέθανε στην γειτονική πόλη  Ντμιτρόφ, στις 8 Φεβρουαρίου 1921. Υπήρξε ένας από τους εξέχοντες Ρώσους αναρχικούς και ένας από τους θεωρητικούς του αναρχοκομμουνισμού.

Από το βιβλίο του Αλφρέντ Ροσμέρ Η Μόσχα του Λένιν αντιγράφουμε την περιγραφή της κηδείας του στην επαναστατική Μόσχα:

«Η σωρός του Κροπότκιν είχε εκτεθεί στη μεγάλη αίθουσα του Οίκου των Συνδικάτων –όπως και του Τζον Ριντ- και οι αναρχικοί φυλούσαν αγρύπνια. Η ταφή ορίστηκε την επόμενη Κυριακή. Το προηγούμενο βράδυ, ένας γραμματέας από την Κομμουνιστική Διεθνή ήρθε και μου είπε ότι καθορίστηκε να μιλήσω εγώ εκ μέρους της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Η είδηση έμοιαζε απίθανη, έτσι πήγα να δω τον Κομπιέτσκι, ο οποίος επιβεβαίωσε την απόφαση. Όταν επισήμανα ότι είναι απαραίτητη μια πρώτη συζήτηση, τουλάχιστον ανταλλαγή απόψεων, απάντησε ότι έκριναν ότι δεν χρειάζεται. “Σας έχουμε εμπιστοσύνη”, περιορίστηκε να πει.

Ήμουν μπερδεμένος. Να μιλήσω στο όνομα της Κομμουνιστικής Διεθνούς για έναν άνθρωπο που οι μπολσεβίκοι είχαν πολεμήσει αδιάκοπα και ο οποίος, από την άλλη πλευρά του υπήρξε μέχρι το τέλος του αδιάλλακτος αντίπαλος της Οκτωβριανής Επανάστασης. Τι λεπτή αποστολή! Αλλά δύο σκέψεις με έκαναν να συνειδητοποιήσω ότι δεν ήταν τόσο δύσκολο καθήκον όσο νόμιζα αρχικά. Για καλή μου τύχη θυμήθηκα τη συνομιλία μου με τον Λένιν, τον τόνο με τον οποίο μίλησε για τον Κροπότκιν, τους επαίνους του για τη Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση. Θυμήθηκα επίσης κάτι που μου είχε δημιουργήσει έκπληξη κατά τις πρώτες μέρες της παραμονής μου στη Μόσχα. Σε έναν οβελίσκο που στεκόταν στην είσοδο των κήπων του Κρεμλίνου μπορούσε κανείς να διαβάσει τα ονόματα των προδρόμων του κομμουνισμού, των υπερασπιστών της εργατικής τάξης, κι αυτό που μου έκανε εντύπωση ήταν ο “εκλεκτικισμός” με τον οποίο είχαν επιλεγεί τα ονόματα. Οι “ουτοπιστές” ήταν όλοι εκεί, και προς έκπληξή μου, ο Πλεχάνοφ βρισκόταν εκεί επίσης. Η βιαιότητα της πολεμικής και η σκληρότητα των αντιπαραθέσεων δεν εμπόδισαν την αναγνώριση της συμβολής, της συνεισφοράς αντίπαλων δογμάτων στην υπόθεση της ανθρώπινης χειραφέτησης. Τέλος, είχα ένα άλλο παράδειγμα αυτής της απρόβλεπτης “ανεκτικότητας” από του σκληρούς μπολσεβίκους. Στις αρχές της Οκτωβριανής Επανάστασης η επαναστατική ευφορία εκδηλώθηκε με όλους τους τρόπους και σε όλους τους τομείς, ιδιαίτερα στη ζωγραφική και τη γλυπτική. Ζωγράφοι είχαν καταλάβει ένα μέρος της Τβέρσκαγια, και το 1920 μπορούσε να δει κανείς χαραγμένα στους τοίχους πορτρέτα των μεγάλων επαναστατών. Αυτό του Κροπότκιν βρισκόταν σε περίοπτη θέση στην περιοχή του Μεγάλου Θεάτρου.

Eξώφυλλο του βιβλίου Προς τους Νέους του Κροπότκιν. Για την έκδοση και κυκλοφορία του καταδικάστηκαν σε φυλάκιση 4 ετών ο Δημοσθένης Λιγδόπουλος και άλλοι νεαροί αγωνιστές το 1917, οι ίδιοι που ένα χρόνο αργότερα πρωτοστάτησαν στην ίδρυση του  ΣΕΚΕ (μετέπειρα ΚΚΕ).

Την Κυριακή το απόγευμα, μια μεγάλη πομπή σχηματίστηκε μπροστά στον Οίκο των Συνδικάτων για να συνοδεύσει τη σωρό στο νεκροταφείο Νοβοντέβιτσι στην άκρη της πόλης. Μαύρες σημαίες κυμάτιζαν πάνω από τα κεφάλια και ακούστηκαν συγκινητικά τραγούδια. Στο νεκροταφείο εκτυλίχθηκε ένα σύντομο αλλά έντονο περιστατικό κατά τη διάρκεια των πρώτων ομιλιών. Ένας αναρχικός της Πετρούπολης μιλούσε για κάποιο χρονικό διάστημα, όταν ήχησαν υπόκωφες αλλά παθιασμένες φωνές διαμαρτυρίας “Nταβόλνο! Νταβόλνο!” (Αρκετά! Φτάνει πιά!). Αυτήν την ημέρα πένθους, οι πιο στενοί φίλοι του Κροπότκιν δεν ανέχθηκαν την υπενθύμιση αυτού που οι περισσότεροι αν όχι όλοι οι αναρχικοί θεωρούν σαν αποστασία του 1914…»

Στα ιστορικά στοιχεία σημειώνεται ότι ο Πιότρ Κροπότκιν αρρώστησε στα μέσα Ιανουαρίου 1921 από κρυολόγημα το οποίο επιδείνωσε την βρογχίτιδα από την οποία έπασχε και εξελίχθηκε στα πνευμονία. Όταν ο Λένιν πληροφορήθηκε ότι ο Κροπότκιν αρρώστησε, έστειλε ειδικό τρένο με γιατρούς και τρόφιμα στο σπίτι του στο Ντμιτρόφ. Η υγεία του Κροπότκιν όμως ήταν αρκετά επιβαρυμένη και κατέληξε πρωί της  8ης Φεβρουαρίου του 1921.

Παρά την πατριωτική στάση που κράτησε ο Κροπότκιν στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την υποστήριξή του στην κυβέρνηση Κερένσκυ και την αντιπαλότητα με τους μπολσεβίκους, ο Λένιν, όπως σημειώνει ο αναρχοσυνδικαλιστής Αλφρέντ Ροσμέρ που πέρασε στην Κομιντέρν και αργότερα στην Τέταρτη Διεθνή, «μιλούσε γι’ αυτόν χωρίς πικρία… Επαίνεσε το έργο του πάνω στη Γαλλική Επανάσταση. “Κατανόησε και κατέδειξε καλά το ρόλο του λαού σε αυτή την αστική επανάσταση”, είπε. «Κρίμα που στο τέλος της ζωής του, βυθίστηκε σε έναν ακατανόητο σοβινισμό», είπε. Oι σοβινιστικές θέσεις προκάλεσαν την αντίδραση των αναρχικών με επικεφαλής τον Μαλατέστα που άσκησαν οξύτατη κριτική στον Κροπότκιν. Στη Μόσχα όμως του Λένιν, στην επαναστατική Ρωσία των σοβιέτ, οι διαφωνίες και οι πολιτικές διαφορές δεν μπορούσαν να επισκιάσουν την ιστορία μιας ζωής ενός μεγάλου επαναστάτη που πάλεψε για τον κομμουνισμό από το δικό του μετερίζι καλώντας ιδιαίτερα τους νέους στην επανάσταση. Αργότερα, βέβαια, με την επικράτηση του σταλινισμού, όχι μόνο οι αναρχικοί αλλά και οι σύντροφοι του Λένιν στο μπολσεβίκικο κόμμα και στην Οκτωβριανή επανάσταση αντιμετωπίστηκαν ως οι χειρότεροι «ταξικοί εχθροί». Αλλά αυτό ακριβώς είναι ένα μέτρο της εσωτερικής αντεπανάστασης στη Επανάσταση του Οκτώβρη, ανάλογο με το γαλλικό θερμιδώρ και τον βοναπαρτισμό της Μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης.

Για την αντιγραφή και τα σχόλια: Θόδωρος Κουτσουμπός

neaprooptiki.gr/

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.