Οργανικός διανοούμενος σήμερα

Οργανικός διανοούμενος σήμερα

Τι σημαίνει σήμερα οργανικός διανοούμενος; Αν απαντήσουμε ότι οργανικός διανοούμενος σημαίνει πνευματικός καθοδηγητής μιας τάξης, παραγωγός μιας ιδεολογίας ή ενός συστήματος αξιών, τις οποίες ιστορικά η τάξη εκφράζει, όχι μόνο περιορίζουμε την ίδια την έννοια, αλλά ταυτίζουμε αυτήν την έννοια με εκείνη την παραδοσιακή ή ανθρωπιστική και την εννοούμε στην ηθική, κυρίως, σημασία της.

Φοίβος Γκικόπουλος*

Κατά τρόπο αρκετά αντιφατικό για έναν μαρξιστή, αυτή η σημασία της αποδίδεται ακόμη και για την εργατική τάξη. Εδώ όμως η συζήτηση αφορά κυρίως το πρόβλημα των ιδεολογιών. Πράγματι, η άποψη με την οποία μία τάξη αντιλαμβάνεται την κοινωνία στο σύνολό της είναι μια ιδεολογία, δηλαδή είναι συνδεδεμένη με τη θέση της τάξης στο κοινωνικό περιβάλλον σε μια δομική κατεύθυνση και στη λειτουργία της∙ ενώ μόνο στη βάση αυτής της εμπειρίας είναι δυνατό να αναλύσουμε την πραγματικότητα.

Γενικά, είναι πάντα αναγκαίο να αναρωτηθούμε: Ποιες είναι οι πραγματικές και ιστορικές καταστάσεις μιας τάξης που γίνεται φορέας μιας νέας αντίληψης για την πραγματικότητα; Εκεί όπου δεν ωριμάζουν νέες ανάγκες, δεν είναι αναγκαίες φυσικά νέες ιδεολογίες.

Αυτή είναι μια αρχή, που παρουσιάζεται σχηματικά, της Κοινωνιολογίας της Γνώσης.

Παρ’ όλα αυτά μια ιδεολογία είναι ένα στοιχείο εκτός λογικής, υπαρξιακό, και στη βάση του δεν είναι δυνατό να δημιουργήσουμε ένα προβλέψιμο σύστημα. Αυτό που επιτρέπει την υπέρβαση της ιδεολογίας είναι η επιστήμη.

Σε σχέση με τον ουτοπιστικό σοσιαλισμό, μία από τις περισσότερο ποιοτικές αξίες του Μαρξ είναι εκείνη που προέταξε την επιστημοσύνη.

Ξεκινώντας από μια αναλυτική και ποσοτική μελέτη του Κεφαλαίου, οι θεωρητικοί του μαρξισμού διατύπωσαν νόμους πρόβλεψης της διάρκειάς του και τη δυνατότητα του σοσιαλισμού αρχίζοντας από έναν βαθμό ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων.

Αν η θεωρητική ανάλυση των περασμένων δεκαετιών χρειάζεται συνεχείς ενημερώσεις, αντίθετα παραμένει σταθερή αξία η αναγκαιότητα της επιστημονικής μεθόδου.

Με αυτόν τον τρόπο ο διανοούμενος της Αριστεράς θα είναι εκείνος που θα μπορεί να χρησιμοποιήσει τα μέσα που του προσφέρουν η σύγχρονη επιστήμη και η τεχνολογία στην υπηρεσία αυτής της ιδεολογίας, και η δράση του δεν θα είναι διανοουμενίστικη ή ασαφής, ακριβώς γιατί αυτή η πάλη δεν θα πραγματοποιηθεί μόνο στο επίπεδο των ιδεών, αλλά πάντα σε συνδυασμό με τους πολιτικούς αγώνες, απ’ τη στιγμή που οι κριτικοί του κόσμου δεν πολεμούν πραγματικά τον υπαρκτό κόσμο όταν πολεμούν μόνο τις εκφράσεις αυτού του κόσμου.

Αν η επιστήμη πρέπει να κυβερνήσει τις ιδέες και την πολιτική, είναι σαφές ότι η υπόθεση του ιστορικού υλισμού έχει απόλυτη ανάγκη από νέες επιβεβαιώσεις και άρα και νέες διατυπώσεις.

*ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

efsyn.gr