Από την 28η Οκτώβρη του 1940, στην 12η Οκτώβρη του 1944

Από την 28η Οκτώβρη του 1940, στην 12η Οκτώβρη του 1944

  • |

Δυο ημέρες του Οκτώβρη στέκουν σαν ορόσημα για την ιστορία του κινήματος και της Αριστεράς, ακόμα και για τη συνολική μετέπειτα πορεία της χώρας.

Στις 12 Οκτώ­βρη του 1944, ο γερ­μα­νι­κός στρα­τός κα­το­χής απο­χω­ρού­σε από την Αθήνα και οι Ναζί εκτε­λού­σαν τις τε­λευ­ταί­ες θη­ριω­δί­ες τους εδώ (απαγ­χο­νι­σμός 75 αντι­στα­σια­κών κρα­του­μέ­νων του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ). Το ΚΚΕ, η μο­να­δι­κή συ­γκρο­τη­μέ­νη πο­λι­τι­κά και στρα­τιω­τι­κά δύ­να­μη επί τόπου, τη­ρώ­ντας τις συμ­φω­νί­ες του Λι­βά­νου και της Κα­ζέρ­τας δεν κα­τα­λαμ­βά­νει την πρω­τεύ­ου­σα. Ο «Ρι­ζο­σπά­στης» στις 12/10/44 έχει πρω­το­σέ­λι­δο τίτλο: «Χαίρε, ω χαίρε, λευ­τε­ριά» και το κύριο άρθρο κα­τα­λή­γει στη δια­πί­στω­ση: «Λευ-τε-ρω-θή-κα-με! Νι-κή-σα-με! Ε-Α-Μ, Ε-Α-Μ!». Η συ­νέ­χεια απέ­δει­ξε ότι τα πράγ­μα­τα δεν ήταν έτσι…

Αντώνης Νταβανέλος |

Στις 28 Οκτώ­βρη του 1940, ξέ­σπα­σε ο ελ­λη­νο-ιτα­λι­κός πό­λε­μος. Η δι­κτα­το­ρία του Ιω­άν­νη Με­τα­ξά, που είχε επι­βλη­θεί στις 4 Αυ­γού­στου του 1936, πα­ρό­τι ο φα­σι­στι­κός/να­ζι­στι­κός προ­σα­να­το­λι­σμός της την έστρε­φε προς γερ­μα­νό­φι­λη πο­λι­τι­κή «ου­δε­τε­ρό­τη­τας», υπο­χρε­ώ­νε­ται εκ­βια­σμέ­νη από τις εξε­λί­ξεις να ευ­θυ­γραμ­μι­στεί με την κα­θε­στω­τι­κή πο­λι­τι­κή της κυ­ρί­αρ­χης τάξης, που ήταν πάντα η έντα­ξη στο στρα­τό­πε­δο των Βρε­τα­νών. Η Ελ­λά­δα μπήκε στον Β Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο. Για την Αρι­στε­ρά, η «με­γά­λη στιγ­μή» ήταν το Γράμ­μα του κρα­τού­με­νου γε­νι­κού γραμ­μα­τέα της ΚΕ του ΚΚΕ, Νίκου Ζα­χα­ριά­δη, που κα­θό­ρι­ζε το χα­ρα­κτή­ρα του πο­λέ­μου ως «εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κού», κα­λού­σε τους κομ­μου­νι­στές να πο­λε­μή­σουν στην πρώτη γραμ­μή, χωρίς επι­φυ­λά­ξεις απέ­να­ντι στο γε­γο­νός ότι τον πό­λε­μο κα­θο­δη­γού­σε η στρα­τιω­τι­κή-φα­σι­στι­κή δι­κτα­το­ρία του Με­τα­ξά.

Παρά τα σκλη­ρά ιστο­ρι­κά στοι­χεία για το πο­λι­τι­κό χάος που ακο­λού­θη­σε μέσα στις γραμ­μές της Αρι­στε­ράς, είναι πολ­λοί που σή­με­ρα εξα­κο­λου­θούν να πι­στεύ­ουν ότι με το Γράμ­μα ο Ζα­χα­ριά­δης «έθεσε τα θε­μέ­λια για την επο­ποι­ία του ΕΑΜ».

Μόνο οι «αι­ρε­τι­κές φωνές» μέσα στην Αρι­στε­ρά –και κύρια οι δυ­νά­μεις με τρο­τσκι­στι­κή ανα­φο­ρά– επέ­με­ναν στο ότι η στρα­τη­γι­κή που έθετε ο Ζα­χα­ριά­δης με το Γράμ­μα, είναι αυτή που ευ­θέ­ως οδή­γη­σε στο Λί­βα­νο και στην Κα­ζέρ­τα, και δι’ αυτών, στην «Εθνι­κή Ενό­τη­τα» ως απά­ντη­ση στο ερώ­τη­μα του ποια κοι­νω­νι­κή και πο­λι­τι­κή δύ­να­μη θα κυ­ριαρ­χού­σε στην Απε­λευ­θέ­ρω­ση. Έτσι συν­δέ­ο­νται η 28η Οκτώ­βρη του 1940 με τη 12η Οκτώ­βρη του 1944.

Οι φωνές αυτές έχουν πρό­σφα­τα ενι­σχυ­θεί ιδιαί­τε­ρα από τα αρ­χεια­κά στοι­χεία που φέρ­νει στο φως το Τμήμα Ιστο­ρί­ας της ΚΕ του ΚΚΕ, αλλά και από τα ιδε­ο­λο­γι­κο­πο­λι­τι­κά ζη­τή­μα­τα που αυτά τα στοι­χεία ανοί­γουν, προ­κα­λώ­ντας βαθιά ρήγ­μα­τα σε αντι­λή­ψεις που για δε­κα­ε­τί­ες κυ­ριάρ­χη­σαν σε έναν πλατύ κόσμο της Αρι­στε­ράς.

Το Γράμ­μα Ζα­χα­ριά­δη

Η άποψη που λέει ότι το ΕΑΜ ξε­πή­δη­σε μέσα από την πο­λι­τι­κή του Ζα­χα­ριά­δη, όπως η Αθηνά από το κε­φά­λι του Δία, είναι βαθιά ανι­στό­ρη­τη. Είναι προ­ϊ­όν των επε­ξερ­γα­σιών της «ανώ­μα­λης κα­τά­στα­σης» στη δε­κα­ε­τία του ’50, όταν η ηγε­τι­κή ομάδα γύρω από τον Ζα­χα­ριά­δη προ­σπα­θού­σε να πα­ρα­μεί­νει γαν­τζω­μέ­νη στην κομ­μα­τι­κή ηγε­σία, πνί­γο­ντας κάθε κρι­τι­κή φωνή για την πο­λι­τι­κή κα­τα­στρο­φή που είχε συ­ντε­λε­στεί εδώ και ελισ­σό­με­νη μέσα στις αλ­λα­γές που συ­ντε­λού­νταν στο κα­θε­στώς της ΕΣΣΔ. Ελά­χι­στη σχέση έχει μα μια έντι­μη ιστο­ρι­κή αντι­με­τώ­πι­ση της πο­ρεί­ας του ΚΚΕ στις δε­κα­ε­τί­ες του 1930 και 1940.

Η ηγε­σία Ζα­χα­ριά­δη δο­κι­μά­στη­κε με κα­τα­στρο­φι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα στη δε­κα­ε­τία του ’30. Η άνο­δος του ερ­γα­τι­κού κι­νή­μα­τος στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας, με κο­ρύ­φω­ση την εξέ­γερ­ση της Θεσ­σα­λο­νί­κης το Μάη του ’36, είχε ως απο­τέ­λε­σμα μια (σχε­τι­κή) μα­ζι­κο­ποί­η­ση του ΚΚΕ (σύμ­φω­να με τα στοι­χεία που πα­ρου­σιά­ζο­νται σή­με­ρα, τα μέλη του κυ­μάν­θη­καν τότε με­τα­ξύ των 4,5 και 10 χι­λιά­δων). Όμως πο­λι­τι­κή, η απο­τυ­χία ήταν εκ­κω­φα­ντι­κή. Η ηγε­σία Ζα­χα­ριά­δη εγκα­τέ­στη­σε τη ρε­φορ­μι­στι­κή στρα­τη­γι­κή των στα­δί­ων (6η Ολο­μέ­λεια 1934), που όριζε την επερ­χό­με­νη επα­νά­στα­ση στην Ελ­λά­δα ως «αστι­κο­δη­μο­κρα­τι­κή». Το ΚΚΕ σή­με­ρα (σωστά) υπο­δει­κνύ­ει αυτήν την ιδε­ο­λο­γι­κή στρα­τη­γι­κή ως τη «μήτρα» της πο­λι­τι­κής ήττας στα χρό­νια του 40. Απέ­τυ­χε να έχει πο­λι­τι­κή γραμ­μή μπρο­στά στην έκρη­ξη του ερ­γα­τι­κού ρι­ζο­σπα­στι­σμού το 1936, αφή­νο­ντας την εξε­γερ­μέ­νη Θεσ­σα­λο­νί­κη κυ­ριο­λε­κτι­κά στην τύχη της. Αντι­με­τώ­πι­ζε τον κίν­δυ­νο της δι­κτα­το­ρί­ας, εκτι­μώ­ντας ότι αυτή προ­ε­τοι­μά­ζε­ται από τους… Βε­νι­ζε­λι­κούς (διέ­γρα­ψε μά­λι­στα ως «τρο­τσκι­στές» όσους, όπως ο Αση­μί­δης, δια­φω­νού­σαν με αυτήν τη με­γα­λο­φυή διά­γνω­ση…). Βλέ­πο­ντας, τη τε­λευ­ταία στιγ­μή, τον κίν­δυ­νο της Δε­ξιάς και του Πα­λα­τιού, στρά­φη­κε προς τη συμ­μα­χία με τους… Βε­νι­ζε­λι­κούς, υπο­γρά­φο­ντας το σύμ­φω­νο Σο­φού­λη-Σκλά­βαι­να και έμει­νε εμ­βρό­ντη­τη να πα­ρα­κο­λου­θεί τον Σο­φού­λη να καλεί τον Με­τα­ξά να πάρει την κυ­βέρ­νη­ση τον Αύ­γου­στο του 1936.

Όμως εκεί όπου η δο­κι­μα­σία ήταν ακόμα πιο σκλη­ρή, ήταν το πεδίο όπου –τάχα– η ηγε­σία Ζα­χα­ριά­δη είχε υπε­ρο­χή: η ορ­γα­νω­τι­κό­τη­τα. Σε ελά­χι­στες εβδο­μά­δες μετά τη δι­κτα­το­ρία Με­τα­ξά πιά­στη­κε ο Ζα­χα­ριά­δης, ενώ σε ελά­χι­στους μήνες είχε συλ­λη­φθεί η με­γά­λη πλειο­ψη­φία των κα­θο­δη­γη­τι­κών στε­λε­χών του ΚΚΕ. Ο «ατσά­λι­νος» μη­χα­νι­σμός συ­ντρί­φτη­κε με ένα χτύ­πη­μα του τα­ξι­κού εχθρού. Αυτό, από μόνο του, δεν θα ήταν μια βαριά κα­τη­γο­ρία. Σε πολ­λές χώρες της Ευ­ρώ­πης (πχ Ιτα­λία) τα ΚΚ υπέ­στη­σαν τότε βαριά πλήγ­μα­τα που τα οδή­γη­σαν στα όρια της αδρα­νο­ποί­η­σης.

Όμως, το ΚΚΕ σή­με­ρα (σωστά) υπο­γραμ­μί­ζει ότι εδώ έγινε κάτι πιο βαθύ: Ο Μα­νια­δά­κης «εγκα­τέ­στη­σε» δικιά του, χα­φιέ­δι­κη ΚΕ (τη δια­βό­η­τη Προ­σω­ρι­νή Διοί­κη­ση) που έφτα­σε να εκ­δί­δει το δικό της «Ρι­ζο­σπά­στη». Μόνο μια μικρή ομάδα ηγε­τι­κών στε­λε­χών υπό τον Ν. Πλου­μπί­δη (η λε­γό­με­νη «Παλιά ΚΕ») προ­σπα­θού­σε να δρα ανε­ξάρ­τη­τα από το χα­φιέ­δι­κο μη­χα­νι­σμό. Το χει­ρό­τε­ρο ήταν ότι ο Ζα­χα­ριά­δης από τις φυ­λα­κές της Κέρ­κυ­ρας και ο βα­σι­κός πυ­ρή­νας των «ορ­θό­δο­ξων» οπα­δών του, υπό τον Ιω­αν­νί­δη, στην Ακρο­ναυ­πλία θε­ω­ρού­σαν τους χα­φιέ­δες ως συ­νε­πείς κομ­μου­νι­στές και την «Παλιά ΚΕ» ως τους χα­φιέ­δες! Δεν υπάρ­χει κα­νέ­να άλλο ΚΚ στην Ευ­ρώ­πη, όπου η ορ­γα­νω­τι­κο­πο­λι­τι­κή διά­βρω­ση να έφτα­σε σε τέ­τοιο ση­μείο.

Το ΚΚΕ σή­με­ρα (με την έκ­δο­ση το 2015 του «Το ΚΚΕ μπρο­στά στον ελ­λη­νο-ιτα­λι­κό πό­λε­μο») έχει απο­κα­τα­στή­σει πλή­ρως την «Παλιά ΚΕ», δη­λώ­νο­ντας ότι «υπήρ­ξαν οι μόνοι που πά­λευαν να δια­τη­ρή­σουν τη συ­νέ­χεια του Κόμ­μα­τος». Η φο­βε­ρή λε­ξού­λα, «οι μόνοι», έχει τη ση­μα­σία της: γιατί αφή­νει απέξω τον «ατσα­λέ­νιο» αρ­χη­γό, αλλά και τα πρω­το­πα­λί­κα­ρα του Ιω­αν­νί­δη. Το πώς το ΚΚΕ θα δια­χει­ρι­στεί την εκρη­κτι­κή ση­μα­σία αυτών των ιστο­ρι­κών δια­πι­στώ­σε­ών του, είναι ένα δικό του πρό­βλη­μα, αλλά η ιστο­ρι­κή απο­κα­τά­στα­ση έχει πάντα μια ηθική και πο­λι­τι­κή αξία. Ιδιαί­τε­ρα όταν αφορά στε­λέ­χη που έπαι­ξαν κρί­σι­μο ρόλο και στη συ­νέ­χεια, και αν­θρώ­πους που στα ’50 είχαν τρα­γι­κό τέλος. Όμως αυτό είναι μια άλλη ιστο­ρία…

Τε­λι­κά, το ξέ­σπα­σμα του πο­λέ­μου βρί­σκει το ΚΚΕ απο­λύ­τως απο­διορ­γα­νω­μέ­νο. Η πα­ρέμ­βα­ση του Ζα­χα­ριά­δη με το Γράμ­μα όχι μόνο δεν συμ­μα­ζεύ­ει αυτήν την κα­τά­στα­ση, αλά προ­κα­λεί με­γα­λύ­τε­ρο χάος. Η «παλιά ΚΕ» δη­λώ­νει δη­μό­σια ότι το Γράμ­μα είναι πλα­στό, δη­λα­δή χα­φιέ­δι­κη κα­τα­σκευή. Ση­μα­ντι­κές για το Κόμμα φωνές, όπως οι εξό­ρι­στοι στη Φο­λέ­γαν­δρο (Στέρ­γιος Ανα­στα­σιά­δης) και τα στε­λέ­χη των ορ­γα­νώ­σε­ων στη Μα­κε­δο­νία (που είχαν μεί­νει σχε­τι­κά αλώ­βη­τες) συ­μπί­πτουν στην εκτί­μη­ση ότι το Γράμ­μα ήταν πλα­στό. Το Γράμ­μα γί­νε­ται ση­μαία της Προ­σω­ρι­νής Διοί­κη­σης, που καλεί τα μέλη να απο­μο­νώ­σουν όσους αντι­στέ­κο­νται στη γραμ­μή του Ζα­χα­ριά­δη. Ο Πλου­μπί­δης υπο­χρε­ώ­νε­ται να αρ­θρο­γρα­φή­σει ενυ­πό­γρα­φα, προει­δο­ποιώ­ντας τους οπα­δούς του Γράμ­μα­τος ότι «παίρ­νουν πο­ρεία προς τα δεξιά, πο­ρεία χωρίς επι­στρο­φή».

Το τμήμα μιας ορι­σμέ­νης «πα­τριω­τι­κής Αρι­στε­ράς», που σή­με­ρα ακόμα θε­ω­ρεί το Γράμ­μα του Ζα­χα­ριά­δη ως πο­λι­τι­κο-ιδε­ο­λο­γι­κό θε­μέ­λιο, είναι αντι­μέ­τω­πο με μια ιστο­ρι­κή δια­πί­στω­ση: ο στε­νός πυ­ρή­νας των στε­λε­χών του ΚΚΕ που έπαι­ξε απο­λύ­τως κρί­σι­μο πο­λι­τι­κό και ορ­γα­νω­τι­κό ρόλο στη φο­βε­ρή πε­ρί­ο­δο (τέλη ’41 και το 1942) όπου τέ­θη­καν τα θε­μέ­λια του ΕΑΜ, όχι μόνο δεν εμπνε­ό­ταν από τη στρα­τη­γι­κή του Γράμ­μα­τος, αλλά είχε στην πίσω πλευ­ρά του μυα­λού του την εκτί­μη­ση ότι αυτό ήταν πι­θα­νό­τα­τα μια κα­τα­σκευή επη­ρε­α­σμέ­νη από τον τα­ξι­κό εχθρό.

Το ερ­γα­τι­κό ΕΑΜ και οι αγρό­τες

Το ΕΑΜ χτί­στη­κε μέσα από την κί­νη­ση των μαζών σε δυο με­γά­λους πυ­λώ­νες.

Αφε­νός, τη δράση της ερ­γα­τι­κής τάξης στις πό­λεις –και πρω­τί­στως στην Αθήνα– απέ­να­ντι στον κίν­δυ­νο της πεί­νας και ενά­ντια στη βάρ­βα­ρη κα­τα­πί­ε­ση μιας ξε­νι­κής κα­το­χής. Κα­νείς δεν δι­καιού­ται να ξεχνά ότι το Ερ­γα­τι­κό ΕΑΜ ξε­κί­νη­σε αρ­κε­τά πριν ιδρυ­θεί το ΕΑΜ, ότι οι απερ­γί­ες και τα μα­ζι­κά συλ­λα­λη­τή­ρια των ερ­γα­τών και των υπαλ­λή­λων, υπήρ­ξαν οι πρώ­τες (και πο­λι­τι­κά κα­θο­ρι­στι­κές!) μορ­φές της Αντί­στα­σης. Ο Θ. Χα­τζής (στο μνη­μειώ­δες έργο του «Η νι­κη­φό­ρα επα­νά­στα­ση που χά­θη­κε») πε­ρι­γρά­φει με εντι­μό­τη­τα τη ση­μα­σία αυτών των πρω­το­πό­ρων αγώ­νων, το δέος που προ­κα­λού­σαν στους κα­τα­κτη­τές και τους συ­νερ­γά­τες τους, αλλά και τους δι­σταγ­μούς που πυ­ρο­δο­τού­σαν στους «δη­μο­κρά­τες αστούς», στους υπο­ψή­φιους συμ­μά­χους που ανα­ζη­τού­σε το ΚΚΕ και με τους οποί­ους ο ίδιος ο Θ. Χα­τζής βρι­σκό­ταν σε διαρ­κή «δια­πραγ­μά­τευ­ση» με στόχο την ίδρυ­ση του ΕΑΜ ως «παλ­λαϊ­κού» φορέα της Αντί­στα­σης.

Ο δεύ­τε­ρος πυ­λώ­νας ήταν η ορ­μη­τι­κή εί­σο­δος στον αγώνα των φτω­χών χω­ρι­κών. Η κα­θυ­στέ­ρη­ση της αγρο­τι­κής με­ταρ­ρύθ­μι­σης στην Ελ­λά­δα, είχε ως συ­νέ­πεια να εξα­πλώ­νε­ται ο κίν­δυ­νος της πεί­νας και στα χωριά. Η αντί­στα­ση στην επί­τα­ξη των αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων, η αντί­στα­ση στη σε είδος φο­ρο­λό­γη­ση της σο­διάς, οι βί­αιες συ­γκρού­σεις με τα αδί­στα­κτα δί­κτυα των μαυ­ρα­γο­ρι­τών, άρ­χι­σαν πριν την ίδρυ­ση του ΕΑΜ. Ο αριθ­μός των ένο­πλων ομά­δων που ανα­πτύ­χθη­καν γύρω από αυτές τις δρα­στη­ριό­τη­τες σε με­γά­λο τμήμα της υπαί­θρου, πριν ο Άρης βγει στο βουνό, είναι πρω­το­φα­νής για μια κα­τε­χό­με­νη χώρα.

Ο Άρης και οι Κα­πε­τα­ναί­οι συ­νέ­νω­σαν αυτήν τη δύ­να­μη και κυ­ρί­ως της έδω­σαν πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή κα­τεύ­θυν­ση. Επί­σης κά­λυ­ψαν πο­λι­τι­κά και στρα­τιω­τι­κά την αυ­θόρ­μη­τη τάση των φτω­χών χω­ρι­κών να θέ­σουν το αί­τη­μα: Η γη ανή­κει σε αυ­τούς που τη δου­λεύ­ουν! Οι κα­τα­λή­ψεις τσι­φλι­κιών και μο­να­στη­ρια­κών κτη­μά­των άρ­χι­σαν να πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται σε όλη τη χώρα.

Αρ­κε­τό καιρό μετά, η ηγε­σία του ΚΚΕ εξα­κο­λου­θού­σε να συ­ζη­τά για το αν θα απο­δε­χθεί τη μορφή του αντάρ­τι­κου αγώνα στην ύπαι­θρο, αν θα απο­δε­χθεί τα «πα­ρα­στρα­τή­μα­τα» του Άρη και των Κα­πε­τα­ναί­ων, εξα­κο­λου­θού­σε να δι­χά­ζε­ται για τη θέση της απέ­να­ντι στον αγρο­τι­κό ρι­ζο­σπα­στι­σμό (Χα­τζής). Τε­λι­κά, στα τέλη του 1943-αρ­χές 1944, η «κυ­βέρ­νη­ση του βου­νού» με τη βούλα του ΚΚΕ, αφαί­ρε­σε από τις ορ­γα­νώ­σεις των χω­ρι­κών την εξου­σία να απο­φα­σί­ζουν για ζη­τή­μα­τα κυ­ριό­τη­τας και κλη­ρο­νο­μιάς (δη­λα­δή επί της ιδιο­κτη­σί­ας της γης), όπως και για ζη­τή­μα­τα που αφο­ρού­σαν την οι­κο­γέ­νεια (βα­σι­κό αί­τη­μα της Εκ­κλη­σί­ας).

Ήταν το ξέ­σπα­σμα του με­γά­λου κι­νή­μα­τος της Αντί­στα­σης που έδωσε τη δυ­να­τό­τη­τα για την ανα­συ­γκρό­τη­ση του ΚΚΕ και όχι το αντί­στρο­φο.

Προς τη 12η Οκτώ­βρη 1944

Η στρα­τη­γι­κή που ει­ση­γή­θη­κε ο Ζα­χα­ριά­δης με το Γράμ­μα –και που στη συ­νέ­χεια εκλα­ΐ­κευ­σε ο Γλη­νός με τη μπρο­σού­ρα «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ»– μπο­ρεί να μην έπαι­ξε ση­μα­ντι­κό ρόλο στην πε­ρί­ο­δο ανά­πτυ­ξης του κι­νή­μα­τος της Αντί­στα­σης, υπήρ­ξε όμως κα­θο­ρι­στι­κή στη συ­νέ­χεια. Τα κα­θο­δη­γη­τι­κά όρ­γα­να του ΚΚΕ συ­γκρο­τή­θη­καν έχο­ντας ως «κέ­ντρο» την ομάδα των πιο πι­στών ζα­χα­ρια­δι­κών (Ιω­αν­νί­δης, Μπαρ­τζώ­τας κ.ά.).

Τι έλεγε η πο­λι­τι­κή τους; Τα βα­σι­κά αγκω­νά­ρια ήταν: α) Ο αγώ­νας είναι εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κός. β) Για αυτό πρέ­πει να γίνει «παλ­λαϊ­κός», όχι μόνο να επι­τρέ­πει, αλλά να διευ­κο­λύ­νει τη συμ­με­το­χή της αστι­κής τάξης. γ) Προς τούτο, η τα­ξι­κή πάλη «ανα­στέλ­λε­ται» για την μετά την κα­το­χή πε­ρί­ο­δο. δ) Προς τούτο, αλλά και συ­νυ­πο­λο­γί­ζο­ντας τις διε­θνείς «αντι­φα­σι­στι­κές συμ­μα­χί­ες», η ομαλή σχέση του ΕΑΜ με τους Εγ­γλέ­ζους πρέ­πει να δια­φυ­λα­χθεί πάση θυσία. ε) Ο κό­σμος μας θα διεκ­δι­κή­σει το αντί­τι­μο για τις θυ­σί­ες του στην Κα­το­χή, αλλά θα το διεκ­δι­κή­σει μετά την Απε­λευ­θέ­ρω­ση.

Καμιά από τις προ­βλέ­ψεις αυτής της πο­λι­τι­κής δεν επι­βε­βαιώ­θη­κε: Η αστι­κή τάξη και ο κό­σμος της δεν μπήκε στην Αντί­στα­ση, αλλά προ­ε­τοι­μα­ζό­ταν κυ­ρί­ως για το πώς θα αντι­με­τω­πί­σει τις με­τα­πο­λε­μι­κές εξε­λί­ξεις. Η τα­ξι­κή πάλη όχι μόνο δεν ανε­στά­λη στις συν­θή­κες Κα­το­χής αλλά –όπως σωστά ση­μειώ­νει σή­με­ρα το ΚΚΕ– «έφτα­σε σε πα­ρο­ξυ­σμό». Μέσα σε αυτόν τον «πα­ρο­ξυ­σμό», η επι­δί­ω­ξη του ΚΚΕ για πο­λι­τι­κή «Εθνι­κής Ενό­τη­τας» και για συμ­μα­χία με τους Εγ­γλέ­ζους, το οδη­γού­σε αντι­κει­με­νι­κά στο να πε­ριο­ρί­ζει το ρι­ζο­σπα­στι­σμό των ερ­γα­τών και των φτω­χών αγρο­τών σε όρια ανε­κτά από τις πα­ρα­πά­νω δυ­νά­μεις. Τέλος, η ανα­στο­λή της διεκ­δί­κη­σης του αντί­τι­μου για «μετά», είχε τον κίν­δυ­νο ότι αυτή θα γι­νό­ταν σε συν­θή­κες πολύ πιο δύ­σκο­λες ή ακόμα και ανέ­φι­κτες.

Τα κενά αυτής της πο­λι­τι­κής εκ­με­ταλ­λεύ­τη­καν στο έπα­κρο οι αστοί πο­λι­τι­κοί και οι Εγ­γλέ­ζοι. Οδή­γη­σαν το ΚΚΕ στην απο­κή­ρυ­ξη του κι­νή­μα­τος στη Μέση Ανα­το­λή, στην υπο­γρα­φή των συμ­φω­νιών του Λι­βά­νου και της Κα­ζέρ­τας, στη συμ­με­το­χή του στην κυ­βέρ­νη­ση Εθνι­κής Ενό­τη­τας υπό τον Γ. Πα­παν­δρέ­ου και στην απο­δο­χή του δι­καιώ­μα­τος των Εγ­γλέ­ζων να απο­βι­βα­στούν ανε­μπό­δι­στα στην Αθήνα ως απε­λευ­θε­ρω­τές. Ήταν λάθη θα­νά­σι­μα.

Όλα αυτά πα­ρου­σιά­ζο­νται έντο­να στο τα­μπλώ της 12ης Οκτώ­βρη.

Η απο­χώ­ρη­ση των Γερ­μα­νών άφηνε πίσω της ένα σπά­νιο κενό εξου­σί­ας. Το ΚΚΕ αρ­νεί­ται να την κα­τα­λά­βει, «τι­μώ­ντας» (με οδη­γί­ες των σο­βιε­τι­κών…) την υπο­γρα­φή του στο Λί­βα­νο και την Κα­ζέρ­τα. Η Βρε­τα­νι­κή Στρα­τιω­τι­κή Απο­στο­λή υπο­γραμ­μί­ζει στις εκ­θέ­σεις της την «εντυ­πω­σια­κή τάξη και ασφά­λεια που επι­κρα­τεί» και που «οφεί­λε­ται κυ­ρί­ως στις πε­ρι­πο­λί­ες ομά­δων του ΕΛΑΣ». Ο Γ. Πα­παν­δρέ­ου ανα­λαμ­βά­νει κα­θή­κο­ντα, προ­σπα­θώ­ντας κυ­ρί­ως να κερ­δί­σει χρόνο. Από τις 15 ως τις 18 Οκτώ­βρη απο­βι­βά­ζο­νται οι επί­λε­κτες δυ­νά­μεις των Βρε­τα­νών και τα τμή­μα­τα του «εκ­κα­θα­ρι­σμέ­νου» εθνι­κού στρα­τού, υπό την ηγε­σία του Σκό­μπι. Όπως έγρα­φε ο Γ. Πα­παν­δρέ­ου, «μόνο η μα­ζι­κή πα­ρου­σία του βρε­τα­νι­κού στρα­τού, από την Αθήνα ως τα τουρ­κι­κά πα­ρά­λια, μπο­ρεί να μας δώσει ελ­πί­δα ότι θα ελέγ­ξω­μεν την κα­τά­στα­σιν…».

Η κα­θα­ρή τα­ξι­κή στρα­τη­γι­κή που έλει­πε από το ΚΚΕ, ήταν φα­νε­ρή στην ντό­πια κυ­ρί­αρ­χη τάξη και τους συμ­μά­χους της. Αυτοί ήξε­ραν ότι η δύ­να­μη του κό­σμου, που είχε χτι­στεί στην πε­ρί­ο­δο της Αντί­στα­σης, θα έπρε­πε να συ­ντρι­βεί με αι­μα­τη­ρό τρόπο. Προ­ε­τοι­μά­ζο­ντας τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις γι’ αυτό, όχι μόνο ανέ­χτη­καν αλλά συ­νει­δη­τά τρά­βη­ξαν το ΚΚΕ μέσα στην κυ­βέρ­νη­ση Εθνι­κής Ενό­τη­τας.

Το ΚΚΕ ανέ­λα­βε τα πιο κρί­σι­μα υπουρ­γεία για την «εθνι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση» (Οι­κο­νο­μι­κών, Γε­ωρ­γί­ας, Ερ­γα­σί­ας, Δη­μο­σί­ων Έργων) και τη διοί­κη­ση των συν­δι­κά­των. Οι εα­μι­κοί υπουρ­γοί χρε­ώ­θη­καν τις πιο βρώ­μι­κες πλευ­ρές της πο­λι­τι­κής της κυ­βέρ­νη­σης Πα­παν­δρέ­ου: μειώ­σεις μι­σθών, απο­λύ­σεις πλε­ο­να­ζό­ντων δη­μο­σί­ων υπαλ­λή­λων, κί­νη­τρα στους βιο­μη­χά­νους για να ξα­να­νοί­ξουν τα ερ­γο­στά­σια, τε­ρά­στια δια­φθο­ρά στη δια­νο­μή της «διε­θνούς βο­ή­θειας» σε τρό­φι­μα και φάρ­μα­κα. Συ­ναί­νε­σαν στη νο­μι­σμα­τι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση του Ζο­λώ­τα, που εξα­έ­ρω­σε τις όποιες λαϊ­κές απο­τα­μιεύ­σεις ενώ κυ­ρί­ως εκ­μη­δέ­νι­ζε τα προ­πο­λε­μι­κά χρέη των κα­πι­τα­λι­στών.

Ο Δημ. Μα­ριό­λης στο εξαι­ρε­τι­κό βι­βλίο του για την πο­λι­τι­κή των εα­μι­κών υπουρ­γών στην Απε­λευ­θέ­ρω­ση («Η αδύ­να­τη τα­ξι­κή ανα­κω­χή») υπο­γραμ­μί­ζει:

«Οι πιο ση­μα­ντι­κές αντι­δρά­σεις στην οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή των εα­μι­κών υπουρ­γών, προ­ήλ­θαν από την ερ­γα­τι­κή και λαϊκή βάση του ΕΑΜ… Οι κοι­νω­νι­κές συμ­μα­χί­ες της κα­το­χι­κής πε­ριό­δου κλο­νί­ζο­νται, τα με­σαία και μι­κρο­α­στι­κά στρώ­μα­τα τα­λα­ντεύ­ο­νται… ενώ η ερ­γα­τι­κή τάξη βλέ­πει τις κοι­νω­νι­κές και πο­λι­τι­κές προσ­δο­κί­ες της να δια­ψεύ­δο­νται…».

Το ΚΚΕ σή­με­ρα υπο­γραμ­μί­ζει με έμ­φα­ση αυτό το τρα­γι­κό λάθος. Υπο­γραμ­μί­ζει επί­σης ότι, υπό τις οδη­γί­ες του «διε­θνούς κέ­ντρου» το ίδιο λάθος έκα­ναν το 1944-45 πολλά ΚΚ στην Ευ­ρώ­πη, με πιο ση­μα­ντι­κά τα πα­ρα­δείγ­μα­τα της Γαλ­λί­ας και της Ιτα­λί­ας. Όμως δεν βγά­ζει τα πα­ρα­πέ­ρα ανα­γκαία συ­μπε­ρά­σμα­τα: γιατί τις «οδη­γί­ες» αυτές δεν τις έδι­ναν τότε κά­ποιοι «ανα­θε­ω­ρη­τές», αλλά το ίδιο το ΚΚΣΕ υπό την ηγε­σία του Στά­λιν, εφαρ­μό­ζο­ντας τις συμ­φω­νί­ες της Γιάλ­τας για τη μοι­ρα­σιά της ισχύ­ος στο με­τα­πο­λε­μι­κό κόσμο.

Φθεί­ρο­ντας το ΚΚΕ στα μάτια της κοι­νω­νι­κής βάσης του κατά την κα­το­χι­κή πε­ρί­ο­δο, οι ντό­πιοι κα­πι­τα­λι­στές και οι Εγ­γλέ­ζοι προ­ε­τοί­μα­ζαν την επό­με­νη, την αι­μα­τη­ρή φάση της λύσης, που από την αρχή επε­δί­ω­καν. Η «νι­κη­φό­ρα επα­νά­στα­ση που χά­θη­κε» είχε χάσει τη με­γά­λη ευ­και­ρία του Οκτώ­βρη του 1944 και έπαιρ­νε το δρόμο προς την (όχι ακόμα ανα­πό­φευ­κτη) ήττα. Θα ακο­λου­θού­σε η τρο­μο­κρα­τία, ο Δε­κέμ­βρης, η Βάρ­κι­ζα και ο Εμ­φύ­λιος. Την ευ­θύ­νη για αυτήν την κα­τά­λη­ξη έχει η πο­λι­τι­κή του στα­λι­νι­κού ρε­φορ­μι­σμού των στα­δί­ων.

/rproject.gr/

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.