Διαταξική πανδημία στην ταξική κοινωνία

Διαταξική πανδημία στην ταξική κοινωνία

  • |

Οι πανδημίες αποτέλεσαν ιστορικά τον σημαντικότερο μη πολιτικό παράγοντα βίαιης αλλαγής των κοινωνιών και βαθιάς κοινωνικής μεταβολής τους. Εφεραν τα πάνω κάτω στις εύθραυστες ισορροπίες της κοινωνικής κατανομής των πληθυσμών και συμμετοχής τους στην καθημερινότητα ανάλογα με την περίοδο που εμφανίστηκαν, ενέτειναν τις κοινωνικές ανισότητες μεταξύ των πληθυσμών, δημιούργησαν όμως ευκαιρίες για κάποιες άλλες κοινωνικές κατηγορίες, απαξίωσαν και εξαφάνισαν επαγγέλματα από τον χάρτη της αγοράς εργασίας και ταυτόχρονα ανέδειξαν κάποια άλλα. Ως ισχυρός διαχρονικός παράγοντας κοινωνικής μεταβολής, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για να αποτελέσουν σταθμό στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Δέσποινα Παπαδοπούλου*

Ο κορονοϊός δεν αποκλίνει από την παραπάνω ιστορική διαπίστωση, όμως παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες κυρίως ως προς τις αιτίες διάχυσης και τις συνέπειες της μόλυνσης των πληθυσμών των σύγχρονων κοινωνιών. Ενώ οι πανδημίες χτύπησαν κατεξοχήν τους φτωχούς και εξαθλιωμένους πληθυσμούς, αυτούς που ζούσαν σε κακές συνθήκες υγιεινής και στέγασης, αυτούς που ήταν χαμηλού μορφωτικού επιπέδου για να έχουν πρόσβαση σε πρόληψη και ίαση, εκεί που υπήρξε συνωστισμός και πυκνοκατοίκηση, εκεί που δεν υπήρχαν τα ιατρικά, θεραπευτικά μέσα και δομές για να αντιμετωπιστεί, ο σημερινός θανατηφόρος ιός αποτελεί κραυγαλέα εξαίρεση γιατί συνδέεται άμεσα με τα χαρακτηριστικά της εποχής μας και με τις συνθήκες της καθημερινής ζωής.

Η κοινωνική χρήση της πανδημίας είναι ένα κοινωνικό, εργασιακό και τεχνολογικό προϊόν του εκσυγχρονισμού και της παγκοσμιοποίησης. Καθώς η διάχυσή του στα πρώτα στάδια της εξάπλωσης επικεντρώνεται στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα που έχουν και τη δυνατότητα συχνής και εύκολης μετακίνησης για επαγγελματικούς ή προσωπικούς λόγους σε ολόκληρο τον πλανήτη, οι πιο εκτεθειμένοι αρχικά σε αυτόν πληθυσμοί δεν είναι τα χαμηλά και λαϊκά κοινωνικά στρώματα, αλλά οι λεγόμενοι «ευγενείς» πληθυσμοί με διεθνικά χαρακτηριστικά. Με άλλα λόγια, βασικός αρχικός παράγοντας διάδοσης του ιού ήταν οι διεθνικές σχέσεις και η πλήρης ανάπτυξή τους εδώ και μία τριακονταετία μέσω της τεχνολογίας, της ευχέρειας μετακινήσεων και της γιγάντωσης του τουριστικού και επιχειρηματικού τομέα.

Ωστόσο, η μεταγενέστερη κοινωνική αποτύπωση μέσα από τους επίσημους φορείς και τα ΜΜΕ και οι συνέπειές του άλλαξαν κατεύθυνση. Μετά το επονομαζόμενο «πρώτο κύμα», και ενώ το «δεύτερο κύμα» ξεκίνησε με τα χαρακτηριστικά του πρώτου, η μετεξέλιξή του αναδεικνύει την υψηλή έκθεση του συνόλου των πληθυσμών με έμφαση στα λαϊκά στρώματα. Ετσι, κατέληξε να εμφανίζει τα ίδια αποτελέσματα όξυνσης των ανισοτήτων με τις άλλες πανδημίες ως προς τις παραγόμενες συνέπειές του. Και εδώ οι ανισότητες είναι αμείλικτες.

Το υποβαθμισμένο κέντρο της Αθήνας, οι λαϊκές και φτωχές γειτονιές με πυκνοκατοίκηση, με μετανάστες και κυρίως πρόσφυγες σε νησιά και επαρχία, τα κλειστά κέντρα φιλοξενίας και κάποιες δομές με ανήμπορους ηλικιωμένους έχουν γίνει πυρήνες μόλυνσης του ιού με συχνή τη μη πρόσβαση σε θεραπευτικά μέσα και ίαση. Ολοι αυτοί μαζί με τους νέους βρίσκονται μέσα στη δίνη μιας διπλής επίθεσης: αφενός από τον ιό αυτό καθεαυτόν, αφετέρου από τη στοχοποίηση και τον στιγματισμό μιας ανελέητης ενοχοποίησης ότι «αυτοί μεταδίδουν τον ιό», όπως κάποτε ακουγόταν για την επιδημιακή χολέρα.

Ενώ ο ίδιος ο ιός αποδεδειγμένα δεν κάνει διακρίσεις, διακρίσεις κάνουν οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν την πληροφορία της μόλυνσης. Αυτό το τελευταίο εισάγει σε βίαιη διαδικασία αποκλεισμού του πολίτη-μέλους μιας κοινωνίας από τα κοινωνικά δρώμενα και την ίδια τη ζωή. Στο ερώτημα αν το κρούσμα μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερο, η απάντηση είναι ότι η κάθε κοινωνία και οι αρχές της οφείλουν να κατοχυρώσουν τους μηχανισμούς προστασίας των θυμάτων τους και της αξιοπρέπειάς τους.

*Καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

w.efsyn.gr

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.