Για πολλά χρόνια τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης πίστευαν ότι η ισχύς τους στηριζόταν σε σταθερά θεμέλια: στην εγκυρότητα, στο ισχυρό όνομα, στην επιμέλεια και ιεράρχηση του περιεχομένου και στη συνήθεια του κοινού να τα αναζητεί. Σήμερα, όμως, αυτά δεν αρκούν. Η είδηση φτάνει στον πολίτη επειδή μια πλατφόρμα την καθιστά ορατή.
Βάλια Καϊμάκη*, Λευτέρης Κρέτσος**
Το ζήτημα της ορατότητας αποτελεί σημαντική ανατροπή στον χώρο των μίντια. Τα κοινωνικά δίκτυα δεν είναι απλώς ακόμη ένα κανάλι διανομής. Είναι η νέα αρένα της δημόσιας προσοχής, το πεδίο όπου κρίνεται ποιος θα εμφανιστεί, ποιος θα ακουστεί και ποιος θα χαθεί μέσα στον ψηφιακό θόρυβο. Και αυτό δεν είναι μια ουδέτερη τεχνολογική αλλαγή, είναι μετατόπιση εξουσίας. Η πρόσβαση του πολίτη στην ενημέρωση περνά πλέον μέσα από ιδιωτικές υποδομές που ταξινομούν, ιεραρχούν και εμπορευματοποιούν την προσοχή με όρους αγοράς και λογική αλγορίθμων.
Με άλλα λόγια, η δημοσιογραφία εξαρτάται όλο και περισσότερο από μια ορατότητα που δεν ελέγχει η ίδια, αλλά οι αλγόριθμοι, οι τεχνικές νόρμες και οι εμπορικές προτεραιότητες των πλατφορμών.
Γι’ αυτό και οι εύκολες εξηγήσεις δεν αρκούν. Δεν φτάνει να πούμε μόνο ότι οι νέοι δεν εμπιστεύονται τα παραδοσιακά μέσα ή ότι το κοινό προτιμά την επιφανειακή ενημέρωση και δεν διαβάζει εφημερίδες. Αυτές οι διαπιστώσεις προφανώς είναι σημαντικές, αλλά δεν αγγίζουν τον πυρήνα του προβλήματος. Το πραγματικό ζήτημα είναι οργανωσιακό και στρατηγικό. Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον που απαιτεί διαφορετικούς ρυθμούς, διαφορετική αφήγηση και διαφορετικές δεξιότητες από εκείνες πάνω στις οποίες χτίστηκαν.
Η δημοσιογραφία των εφημερίδων, του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης διαμορφώθηκε μέσα από λογικές επιμέλειας, ιεράρχησης και χρονικών περιορισμών. Οι πλατφόρμες, αντίθετα, επιβραβεύουν την αμεσότητα, τη συντομία, την οπτική αφήγηση, την προσωπική παρουσία και τη διαρκή αλληλεπίδραση. Οταν ένα παραδοσιακό μέσο μεταφέρει απλώς το περιεχόμενό του σε αυτό το νέο περιβάλλον, το αποτέλεσμα συχνά μοιάζει παράταιρο και ξένο. Οχι επειδή το κοινό απορρίπτει τη σοβαρή δημοσιογραφία, αλλά επειδή η μορφή της δεν μιλά τη γλώσσα της πλατφόρμας. Ετσι, η δημοσιογραφική αξία δεν μετατρέπεται αυτόματα σε ψηφιακή απήχηση. Εδώ βρίσκεται και η ουσία της προσαρμογής. Τα παραδοσιακά μέσα δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζουν τις πλατφόρμες απλώς ως χώρο αναπαραγωγής ήδη έτοιμου υλικού. Οφείλουν να οργανώνουν την παραγωγή τους με βάση τις απαιτήσεις κάθε πλατφόρμας: άλλο ύφος και διάρκεια για το TikTok, άλλη οπτική αφήγηση για το Instagram, άλλη λογική τίτλου, εικόνας και κοινότητας για το Facebook. Αυτό σημαίνει μικτές ομάδες δημοσιογράφων, video editors και social producers, ταχύτερες ροές εργασίας, περισσότερο πρωτότυπο οπτικό υλικό, δυνατότητες διάδρασης, καλύτερη ανάγνωση των μετρήσεων και, πάνω απ’ όλα, επιλεκτική παρουσία στις πλατφόρμες όπου ένα μέσο μπορεί να έχει συνεπή και αναγνωρίσιμη φωνή. Αυτό, όμως, προϋποθέτει και κάτι ακόμη: χρόνο, δεξιότητες και αξιοπρεπείς όρους εργασίας.
Η παρουσία στις πλατφόρμες, λοιπόν, δεν μπορεί να είναι πάρεργο. Μια σοβαρή έρευνα δεν αρκεί να δημοσιεύεται ως μακροσκελές άρθρο και ύστερα να «ανεβαίνει» πρόχειρα στα social media. Χρειάζεται εξαρχής σχεδιασμός για πολλαπλές μορφές: ένα σύντομο επεξηγηματικό βίντεο, κάρτες με βασικά σημεία, καθαρή οπτικοποίηση, δυνατότητα διαμοιρασμού και διάδρασης και, φυσικά, το πλήρες κείμενο για όποιον αναζητεί βάθος. Το κρίσιμο είναι να μετατρέπεται η δημοσιογραφική αξία σε μορφή, ρυθμό και ορατότητα, χωρίς να χάνεται η ουσία.
Στην ελληνική περίπτωση, όπου οι πόροι είναι περιορισμένοι και οι αίθουσες σύνταξης πιεσμένες, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο οξύ. Η λύση, όμως, δεν μπορεί να είναι ούτε η πρόχειρη μίμηση της γλώσσας της πλατφόρμας ούτε η πλήρης υποταγή στη λογική της. Γιατί τότε το μέσο παύει σιγά σιγά να λειτουργεί ως δημοσιογραφικός οργανισμός και μετατρέπεται σε απλό παραγωγό περιεχομένου, εξαρτημένο από ξένες υποδομές, ξένους δείκτες απήχησης και ξένες ιεραρχήσεις. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, δεν αρκεί να υπάρχεις. Πρέπει να ξέρεις και πώς (και πού) να εμφανίζεσαι.
Συνεπώς, το πλεονέκτημα δεν θα το έχουν κατ’ ανάγκην τα μεγαλύτερα μέσα, αλλά εκείνα που θα επενδύσουν σε σωστές ομάδες, καθαρές προτεραιότητες και μορφές αφήγησης συμβατές με κάθε πλατφόρμα. Οποιος συνεχίσει να αντιμετωπίζει την ψηφιακή παρουσία ως συμπλήρωμα του παραδοσιακού τρόπου άσκησης της δημοσιογραφίας θα βλέπει την επιρροή του να συρρικνώνεται ή να περιορίζεται σε ένα όλο και μικρότερο κοινό. Αν όμως η προσαρμογή στις πλατφόρμες σημαίνει απλώς περισσότερη δουλειά, μεγαλύτερη ταχύτητα και χαμηλότερο κόστος, τότε δεν πρόκειται για στρατηγική ανασυγκρότηση αλλά για μια παλιά, γνώριμη εντατικοποίηση της δημοσιογραφικής εργασίας.
Μετακινηθείτε εύκολα στις σκάλες, με τον ανελκυστήρα σκάλας της Draculis!Για ευθείες ή κυκλικές σκάλες, εσωτερικές & εξωτερικές. Δωρεάν μελέτη σκάλας!
Draculis
*Επίκουρη καθηγήτρια, Ιόνιο Πανεπιστήμιο
**Αναπληρωτής καθηγητής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας – UNIC Athens
Σχόλια (0)