Το 5ο Συνέδριο του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδας (ΑΚΕ) | γράφει ο Κώστας Σαλταούρας

Το 5ο Συνέδριο του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδας (ΑΚΕ) | γράφει ο Κώστας Σαλταούρας

Τον Ιούνιο του 1946, σε μια περίοδο που η βία και η τρομοκρατία κατά του ΚΚΕ και των αριστερών προοδευτικών δυνάμεων είχε ήδη θεσμοθετηθεί, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 5ο Συνέδριο του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδος (ΑΚΕ).  Οι ζυμώσεις που προηγήθηκαν στα χρόνια της Κατοχής και της Αντίστασης, είχαν ως αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του αγροτικού πληθυσμού να ριζοσπαστικοποιηθεί μέσω του ΕΑΜικού κινήματος και η πολιτική του δύναμη να μεγαλώσει, φιλοδοξώντας να διεκδικήσει, όχι, μόνο, τα δίκαιά του αλλά και την εγκαθίδρυση ενός δημοκρατικού πολιτεύματος.

  • γράφει ο Κώστας Σαλταούρας |  | red line

Το Αγροτικό Ζήτημα, ήταν κυρίαρχο στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας από τις αρχές του 20ου αιώνα.  Παρόλα αυτά, οι παραδοσιακοί πολιτικοί σχηματισμοί, παρά τις εξαγγελίες των προγραμμάτων τους, είτε αδυνατούσαν, είτε αδιαφορούσαν να δώσουν λύσεις στα προβλήματα των αγροτών και επεδίωκαν απλώς να προσεταιριστούν το πολυπληθές αυτό εκλογικό σώμα.  Όπως εύστοχα διατύπωνε ο Χρυσός Ευελπίδης, Καθηγητής της Γεωπονικής Σχολής Αθηνών«…ὅλα τὰ ἀστικὰ κόμματα θέτουν στὰ προγράμματά τους καὶ ὁλίγην πρόχειρον ἀγροτικὴν πολιτικήν, ὅπως κυρίως ὑφαρπάζωσι τὰς ἀγροτικάς ψήφους».[1]Από την άλλη, η χαμηλή ταξική συνείδηση των αγροτών και τα πελατειακά δίκτυα, απέτρεπαν την συσπείρωσή τους γύρω από ένα αμιγώς Αγροτικό Κόμμα που θα τους οδηγούσε στην πολιτική και κοινωνική τους απελευθέρωση.[2]

Oι κοινωνικές αναταραχές, η έλευση των προσφύγων και η ατελής αγροτική μεταρρύθμιση, οδήγησαν στην δημιουργία του Αγροτικού Κόμματος (1923)και το αγροτικό κίνημα απόκτησε για πρώτη φορά πολιτική μορφή.  Το Αγροτικό Κόμμα είχε αριστερό ιδεολογικό προσανατολισμό, διαφοροποιούνταν από τα υπόλοιπα αστικά κόμματα, καθώς συνεργαζόταν με το Κομμουνιστικό Κόμμα και στην πορεία του ως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρά τις εσωτερικές έριδες και τις διασπάσεις που είχε, κατόρθωσε να αυξήσει την επιρροή του στα φτωχά στρώματα του αγροτικού πληθυσμού, προσφέροντάς τους παράλληλα μια πρωτόγνωρη εμπειρία συλλογικότητας.

Αποκορύφωμα της κοινωνικής αφύπνισης των αγροτών στάθηκε η περίοδος της Κατοχής.Όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλη εθνική αλλαγή, οποιαδήποτε προοπτική μεταρρύθμισης ή ευνοϊκής αλλαγής, κινητοποιεί τους αγρότες[3]. Η εργατο-αγροτική συμμαχία και η πολιτική του Λαϊκού Μετώπου που εγκαινιάστηκε προπολεμικά από το Κομμουνιστικό και Αγροτικό Κόμμα, απέδωσε με την δημιουργία του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ), το οποίο κατόρθωσε να ενώσει τον αγροτικό πληθυσμό και να τον κάνει να αισθανθεί ότι είναι φορέας αντίστασης και μετεξέλιξης της κοινωνίας.[4]  Η ενεργή συμμετοχή των αγροτών στην Αντίσταση, οι συνέπειες του πολέμου,καθώς και η απροθυμία των αστικών κομμάτων να λάβουν μέρος στον κοινό αγώνα, τους τοποθέτησε στην βάση του αιτήματος για επαναπροσδιορισμό της κρατικής εξουσίας και του ρόλου της.[5]

Μετά την απελευθέρωση, τα παραδοσιακά αστικά πολιτικάκόμματα με την υποστήριξη των Βρετανών κατόρθωσαν να ανακτήσουν τον έλεγχο του κράτους, εγκαθιδρύοντας ταυτόχρονα ένα τρομοκρατικό καθεστώς με μηχανισμούς διάκρισης και καταστολής[6] που υπονόμευε κάθε δυνατότητα ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης.[7]Οι προοδευτικές δυνάμεις, ωστόσο, δεν έπαψαν να επιμένουν για συνεργασία με τα άλλα κόμματα, πολιτικές ελευθερίες και ειρηνική διευθέτηση του πολιτειακού ζητήματος, γεγονός που φαίνεται και από τις διακηρύξεις του 5ου Συνεδρίου του Αγροτικού Κόμματος.

Οι εργασίες του Συνεδρίου -πρώτο μετά την Απελευθέρωση και 13 ολόκληρα χρόνια (1933) μετά το τελευταίο- ξεκίνησαν την Κυριακή 2 Ιουνίου 1946 με την συμμετοχή 293 συνέδρων.  Αγρότες και αγρότισσες απ’ όλη την Ελλάδα συγκεντρώθηκαν στο θέατρο «Κεντρικόν» για να μεταφέρουν τον παλμό της αγροτιάς, την πίστη τους για τα ιδανικά της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας, καθώς και την υπόσχεση ότι θα συνέχιζαν την πάλη για τα δίκαιά τους, δίχως να πτοηθούν από τις επικρατούσες δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες.

Με την έναρξη των εργασιών, τονίστηκε αρχικά η σημασία των αγώνων της αγροτιάς.  Το Συνέδριο εξέλεξε το 11μελές προεδρείο του, στο οποίο συμμετείχαν και δύο γυναίκες και ακολούθησε ενός λεπτού σιγή για τους νεκρούς του Κόμματος.  Μετά τους καθιερωμένους χαιρετισμούς, τον λόγο πήρε το Γενικός Γραμματέας του Κόμματος, Κώστας Γαβριηλίδης, ο οποίος έκανε μια ανασκόπηση στην εξέλιξη του ΑΚΕ, δίνοντας έμφαση στην μεγάλη σύσκεψη του 1936, όπου αποφασίστηκε η ενοποίηση και η αναδιοργάνωση του Κόμματος σε πραγματικά δημοκρατικές βάσεις που το έθεταν σε λαοκρατικό και αντιφασιστικό δρόμο.  Στην συνέχεια μίλησε για τα προβλήματα που υπήρχαν, την σπουδαιότητα της συμφιλίωσης και της πολιτικής ενότητας κι έκλεισε την εισήγησή του με την σημασία της αγρότισσας στον αγώνα.

Ο Κώστας Γαβριηλίδης είχε ενταχθεί στο ΑΚΕ από την ίδρυσή του και εκπροσωπούσε την σοσιαλιστική παράταξη.  Υπήρξε ένας από τους πρωτοπόρους στην δημιουργία ενός κοινού μετώπου αγροτών, εργατών, διανοούμενων και νέων, που αποτέλεσε τον πυρήνα και τον προάγγελο του ΕΑΜ.  Καταγόμενος από αγροτική οικογένεια, γνώριζε καλά τις συνθήκες εργασίας και ζωής στην ελληνική ύπαιθρο με τα υπανάπτυκτα μέσα παραγωγής και τις χαμηλές αποδόσεις της γης και αναζητούσε μεθόδους βελτίωσης της αγροτικής οικονομίας και μεγιστοποίηση του κέρδους για τους αγρότες, με την ανάπτυξη του συνεταιριστικού κινήματος και τον αποκλεισμό των μεσαζόντων.  Παράλληλα, επεδίωκε να ριζοσπαστικοποιήσει την πολιτική σκέψη των αγροτών, ώστε να δημιουργηθεί ένα λαϊκό κίνημα που θα οδηγούσε στην επιβολή ενός δημοκρατικού και ανεξάρτητου καθεστώτος στην Ελλάδα.[8]Κατά τις εκλογές του 1932, 1933 και 1935 εκλέχθηκε βουλευτής του ΑΚΕ στην εκλογική περιφέρεια της Θεσσαλονίκης.  Οιδιώξειςτης μεταξικής δικτατορίας κατά του δημοκρατικού κόσμου, άφησαν στην μέση το έργο αναδιοργάνωσης του Κόμματος, καθώς πήρε τον δρόμο της εξορίας, συνεχίζοντάς το μετά την απελευθέρωσή του το 1943.  Από το βουνό, συμμετείχε στην ΚΕ του ΕΑΜ ως Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕ και, με την συγκρότηση της ΠΕΕΑ, ανέλαβε την Γραμματεία Γεωργίας.  Στο Εθνοσυμβούλιο στους Κορυσχάδες συμμετείχε ως Εθνοσύμβουλος της περιφέρειας Κιλκίς.[9]Μαχητικός χαρακτήρας, αγωνίστηκε ως το τέλος της ζωής του για την πολιτική και κοινωνική απελευθέρωση της αγροτιάς.

Την επόμενη ημέρα (3/6), απηύθυνε χαιρετισμό ο Ν. Ζαχαριάδης, εκ μέρους του ΚΚΕ.  Στην συνέχεια, ο Κώστας Γαβριηλίδης, αφού μίλησε για την υπάρχουσα πολιτική κατάσταση και τα εσωτερικά προβλήματα, πέρασε στην οικονομική κατάσταση της χώρας.  Μιλώντας για τις ανάγκες της αγροτιάς επισήμανε ότι οι αγρότες δεν πήραν καμιά ουσιαστική βοήθεια από το κράτος και ολοκλήρωσε λέγοντας ότι η μεγαλύτερη εθνική διεκδίκηση πρέπει να είναι η εθνική ανεξαρτησία.

Τις επόμενες μέρες συζητήθηκαν θέματα όπως η τρομοκρατία που επικρατούσε στην ύπαιθρο –γεγονός που απέτρεψε την συμμετοχή αντιπροσώπων από την Μεσσηνία, το οργανωτικό και καταστατικό του Κόμματος, οι οικονομικές διεκδικήσεις των αγροτών και η αντι-αγροτική πολιτική, η ανοικοδόμηση, οι απάτες στην διανομή εφοδίων της UNRRA, η συμβολή του ΑΚΕ στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και το αγροτικό πρόβλημα που περιλάμβανε ένα εύρος ζητημάτων, όπως το καπνικό, το σταφιδικό, το κτηνοτροφικό, το αμπελουργικό κ.ά.

Στις εργασίες του Συνεδρίου, οι οποίες διήρκησαν μια βδομάδα περίπου, οι αγρότες είχαν την δυνατότητα να μιλήσουν για τους παλιούς και νέους καημούς τους, όπως η αναλγησία του κράτους, η τοκογλυφία, η εκμετάλλευση, η αμάθεια, το εκπολιτιστικό σκοτάδι και να μεταδώσουν το μήνυμα της ελπίδας ότι μέσα από τους αγώνες τους θα άλλαζε η εις βάρος τους κατάσταση. Κοινή, δε, πίστη όλων για την πρόοδο και την ευημερία της πατρίδας ήταν η διενέργεια ελεύθερων εκλογών.

Το απόγευμα της 6ης Ιουνίου, Επιτροπή του Συνεδρίου κατέθεσε στεφάνι στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, ενώ την επόμενη αποφασίστηκε να σταλεί στην Κυβέρνηση, την Βουλή, τους αρχηγούς των Κομμάτων και τις συμμαχικές πρεσβείες Ψήφισμα Διαμαρτυρίας για την επικρατούσα τρομοκρατία, η οποία με την ανοχή των Βρετανών οδηγούσε στον αλληλοσπαραγμό του ελληνικού λαού.

Όσον αφορά τα οργανωτικά του Κόμματος τονίστηκε ότι για να ανταποκριθούν τα καθοδηγητικά όργανα στις παρούσες ανάγκες, έπρεπε να είναι ολιγομελή και ευκίνητα, η οργανωτική διαίρεση έπρεπε να γίνει καλύτερη ώστε να διευκολύνεται η επαφή της κεντρικής καθοδήγησης με το χωριό και η οργανωτική πολιτική να τείνει προς την αποκέντρωση, καθώς και να δημιουργηθούν γυναικείες επιτροπές που θα είχαν συμβουλευτικό χαρακτήρα.  Ως προς το τελευταίο, φαίνεταιτο ενδιαφέρον ανάδειξης του υποβαθμισμένου ρόλου την γυναίκας αγρότισσας και η πολιτική της αξιοποίηση στους νέους αγώνες.

Το 5ο Αγροτικό Συμβούλιο έκλεισε τις εργασίες του με την ομόφωνη έγκριση Ψηφίσματος, το οποίο είχε ως εξής:

Διαπίστωνε την τραγική εξαίρεση που αποτελούσε η Ελλάδα μέσα στις άλλες δημοκρατικές χώρες μετά το σάρωμα του φασισμού όπου η αγγλική επέμβαση σταμάτησε την ομαλή δημοκρατική εξέλιξή της, παραδίδοντάς την στον μοναρχοφασισμό και τόνιζε την ένταση της τρομοκρατίας μετά την άνοδο στην εξουσία των «λαοπρόβλητων».  Τον άμεσο κίνδυνο για πλήρη εκφασισμό της χώρας με το φασιστικό ψήφισμα που κατατέθηκε στην Βουλή και που καταργούσε κάθε ίχνος ελευθερίας με την άρση της προστασίας του οικογενειακού ασύλου, την ουσιαστική κατάργηση της ελευθεροτυπίας, των συνδικαλιστικών ελευθεριών και του δικαιώματος της απεργίας.

Κατήγγελλε στον λαό την αντεθνική σοβινιστική εξωτερική πολιτική των μεταδεκεμβριανών κυβερνήσεων που είχαν μεταβάλει την χώρα σε προγεφύρωμα νεοφασιστικής εξόρμησης και εμπρηστική εστία εναντίον της Βαλκανικής και παγκόσμιας ειρήνης.  Τόνιζε το οικονομικό ξεχαρβάλωμα του τόπου με την εγκατάλειψη κάθε προσπάθειας για ανοικοδόμηση των καταστροφών της κατοχής και με ολοκληρωτικό ξεπούλημα του λαϊκού ιδρώτα στα ντόπια και ξένα οικονομικά μονοπώλια που κορύφωμά τους αποτελεί ο τελευταίος ληστρικός εμπορικός οργανισμός εισαγωγών και εξαγωγών.

Μπροστά στην σοβαρή αυτή κατάσταση και τον κίνδυνο να φασιστοποιηθεί και να καταστραφεί η χώρα οικονομικά, πολιτικά, εθνικά, καλείτο ο λαός και, κατά πρώτο λόγο η αγροτιά και οι εργάτες των πόλεων, να ενωθούν στην πάλη για την επιβίωση, για την νίκη της Δημοκρατίας και την ακεραιότητα και ανεξαρτησία της χώρας.  Η λαϊκή συμφιλίωση θεωρείτο η βάση για την επιτυχία του σκοπού αυτού και ο λαός έπρεπε να επαγρυπνά για να τσακιστεί κάθε δύναμη που θα θελήσει να μπει φραγμός στην λαϊκή συμφιλίωση.

Οι γεωργικοί συνεταιρισμοί έπρεπε να αποτελούν το βάθρο των οικονομικών αγώνων της αγροτιάς και σε συνεργασία με τους καταναλωτικούς της πόλης να σφυρηλατήσουν την ενότητα του χωριού και της πόλης.

Το Ψήφισμα, τέλος, εξήρε την συμβολή της αγρότισσας και της Ελληνίδας γενικά στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα, καθώς και της αγροτικής νεολαίας και διαπίστωνε ότι με την ίδια αποφασιστικότητα θα αγωνιστούν και στους «σκληρούς εθνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς αγώνες που έχει να αντιμετωπίσει ο ελληνικός λαός από δω και μπρος».

Το 5ο Συνέδριο του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδας, δεν αποτελεί μόνο την επισφράγιση της πορείας του σε αντιξοότητες από την αρχή της ίδρυσής του αλλά και την απαρχή μιας νέας εξόρμησης για την κατάκτηση των δικαιωμάτων των αγροτών και την επικράτηση της Δημοκρατίας.  Το παραγωγικότερο αλλά και πιο βασανισμένο κομμάτι του λαού που για χρόνια ήταν απομονωμένο, οι αγρότες, απέδειξαν ότι διέθεταν δυναμισμό και προοδευτικό πνεύμα για την πραγματοποίησή τους.  Δυστυχώς, οι εξελίξεις άφησαν τις προσδοκίες τους ανεκπλήρωτες, καθώς το Γ΄ Ψήφισμα (18/06/1946) έθετε το ΚΚΕ και το ΕΑΜ στην παρανομία κι έπνιγε κάθε δημοκρατική φωνή, με χιλιάδες αγωνιστές να παίρνουν τον δρόμο της εξορίας.  Μετεμφυλιακά και, με τα νέα δεδομένα, ο αγροτικός κόσμος δεν έδειξε την διάθεση να ακολουθήσει πολιτικούς σχηματισμούς με ριζοσπαστική κατεύθυνση.  Η απαξίωση του αγροτικού επαγγέλματος και ο αγώνας για επιβίωση, έκαναν τους αγρότες να λειτουργούν αυτο-αναφορικά και συντηρητικά και να μην αντιλαμβάνονται τον ρόλο που τούς επιφύλασσαν οι αγροτικοί ηγέτες για την αναγέννηση και προκοπή τους.  Μεταλλάσσοντας την ιδεολογική τους ταυτότητα, στρεφόμενοι προς τα αστικά κόμματα και εκμεταλλευόμενοι τις πελατειακές σχέσεις, επεδίωκαν να εξασφαλίσουν απασχόληση, χρηματοδότηση ή μικροαστική ενσωμάτωση.[10]

Παρόλα αυτά, το ριζοσπαστικό και αγωνιστικό πνεύμα του Αγροτικού Κόμματος, όπως διαφαίνεται από το 5ο Συνέδριο, δεν πρέπει να ξεχαστεί, καθώς αποτελεί μια ακόμη φωτεινή πτυχή της παράδοσης των αγροτικών αγώνων.


[1] Δ.Γ. Παναγιωτόπουλος, Αγροτικό Κόμμα Ελλάδος – Όψεις του Αγροτικού Κινήματος στην Ελλάδα, εκδ. Πλέθρον/Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2010, σελ. 23
[2] Ν. Γαβριηλίδου, Ο πατέρας μου Κώστας Γαβριηλίδης, εκδ. Εντός, Αθήνα 2002, σελ. 32
[3]E.J. Hobsbawm, «Peasants and Politics», The Journal of Peasant Studies, τ. 1, αρ. 1, Οκτώβριος 1973, σσ. 3 – 22
[4] Δ.Γ. Παναγιωτόπουλος, Αγροτικό Κόμμα Ελλάδος – Όψεις του Αγροτικού Κινήματος στην Ελλάδα, ό.π., σελ. 98
[5]ό.π., σσ. 97 -98
[6] ό.π., σελ. 105
[7]Φ. Ηλιού, Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος, Η Εμπλοκή του ΚΚΕ, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 2010, σελ. 22
[8] Ν. Γαβριηλίδου, Ο πατέρας μου Κώστας Γαβριηλίδης, ό.π., σελ. 7
[9] Δ.Γ. Παναγιωτόπουλος, Αγροτικό Κόμμα Ελλάδος – Όψεις του Αγροτικού Κινήματος στην Ελλάδα, ό.π., σελ. 100
[10] Δ.Γ. Παναγιωτόπουλος, Αγροτικό Κόμμα Ελλάδος – Όψεις του Αγροτικού Κινήματος στην Ελλάδα, ό.π., σελ. 143 – 144