Σε τέτοιους δύσκολους πολιτικούς καιρούς, δεν αρκεί να υπερασπιστούμε το ελάχιστο που έχουμε, ελπίζοντας σε συγκρατημένες μεταρρυθμίσεις.
Τα κόμματα της αριστεράς σήμερα αποδέχτηκαν ότι υπάρχουν λίγα περιθώρια για ένα αντι-συστημικό μοντέλο και ότι αντί αυτού πρέπει να δοθεί έμφαση στην καλύτερη λειτουργία των κρατών, των αγορών και της δημοκρατίας για την εξασφάλιση της ανάπτυξης και την εξάλειψη των διακρίσεων και των ανισοτήτων. Με άλλα λόγια, δεν θέλουν πια να αλλάξουν το σύστημα αλλά να το μεταρρυθμίσουν. Έχει εδραιωθεί πια η πεποίθηση ότι η απόδραση από το καπιταλιστικό σύστημα είναι σαν να θέλεις να ξεφύγεις από μία παγκόσμια μαφία. Έτσι η ριζική αλλαγή εξορίστηκε στην περιοχή του ανέφικτου και του ανεδαφικού, δίνοντας τη θέση της στον «ρεαλισμό» και την «κυβερνησιμότητα». Μαζί όμως με την «ουτοπία» τα αριστερά κόμματα έχασαν και την ψυχή τους, το κινούν αίτιο της πολιτικής και κοινωνικής ιδεολογίας τους, δημιουργώντας έτσι τις συνθήκες για την απώλεια της ριζοσπαστικής τους ταυτότητας και σαφήνειας. Αυτός είναι ο λόγος που ηττώνται εκλογικά σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η απουσία ενός ουτοπικού οράματος στο σύγχρονο πολιτικό λόγο έχει τροποποιήσει κατά τέτοιο τρόπο το ιδεολογικό έδαφος, ώστε οι αριστερές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο να μετατοπίζονται προς το κέντρο. Η εγκατάλειψη του ουτοπισμού, της εμπνέουσας ιδέας έχει ωθήσει την αριστερά στην απώλεια του κινηματικού της χαρακτήρα και της ιδεολογικής πολιτικής της δύναμης και τελικά στον εκφυλισμό της.
Ο ου-τόπος είναι ο ορίζοντας-στόχος που όσο τον πλησιάζεις τόσο απομακρύνεται. Γι’ αυτό είναι αυτός που κινεί και συν-κινεί, είναι η ιδέα-δημιουργός μιας νέας ταυτότητας –εδώ και τώρα-, ενός νέου Εμείς, όπου ο καθένας θα έχει ισότιμη θέση και ίδια δυνατότητα να ζει και να ανθίζει.
Οι «ρεαλιστές αριστεροί» μην αντιλαμβανόμενοι ούτε μια ψίχα από τη σημαντική λειτουργία της «ουτοπίας» για την κινητοποίηση των ανθρώπων και ολόκληρης της κοινωνίας, εγκλωβίζονται σ’ έναν στείρο κυβερνητισμό και ενσωματώνονται στο σύστημα και σε μια συντηρητική διαχείριση, παρουσιάζοντας τις ελάχιστες και ήσσονος σημασίας μεταρρυθμίσεις ως επανάσταση!
Η απώλεια του ριζοσπαστισμού από την αριστερά, καλύπτεται από τον ριζοσπαστισμό της νέας δεξιάς (με ενσωματωμένη την ακροδεξιά) στο πεδίο των χαμένων τοπικών ταυτοτήτων και της ισοπεδωτικής παγκοσμιοποίησης.
Επιπλέον, ο νεοφιλελευθερισμός καλυπτόμενος από τον φιλελευθερισμό (μεταξύ τους έχουν μεγάλες διαφορές) επικαλείται τη δήθεν φυσική τάση του ανθρώπου να επιδιώκει το προσωπικό του συμφέρον, κάτι που οδηγεί αναπόφευκτα, υποτίθεται, στον οικονομικό ανταγωνισμό. Η αριστερά μέχρι πρότινος αντιπαρέτασσε ότι το συμφέρον δεν ταυτίζεται για τους ανθρώπους με τον πλούτο αλλά με την ευτυχισμένη, γεμάτη νόημα ζωή, ότι ο άνθρωπος θέλει να είναι επιθυμητός, χρήσιμος ή να ανήκει σε μια κοινότητα. Όλα αυτά μπορούν να προκύψουν από τη συνεργασία μόνο και όχι από τον ανταγωνισμό. Πλην όμως εσχάτως αυτή η βασική «αριστερή θέση» έχει ουσιαστικά και πρακτικά απεμποληθεί υπέρ της νεοφιλελεύθερης άποψης της σύγκρουσης προσωπικών συμφερόντων.
Ένας θεμελιώδης λόγος που οι ακραίες πολιτικές δυνάμεις αποκτούν δύναμη και επιρροή σε όλο τον κόσμο, ενώ οι προοδευτικές δυνάμεις παλεύουν χωρίς ανταπόκριση, είναι ότι οι τελευταίες δεν έχουν ένα σαφές ουτοπικό όραμα, ή ακόμα χειρότερα έχουν «φιλελευθεροποιηθεί». Ενώ ακραίοι δεξιοί, όπως ο Matteo Salvini, προσφέρουν ένα «όραμα» για τα κλειστά σύνορα και τον λευκό εθνικισμό, τα αριστερά κινήματα έχουν παραμελήσει σε μεγάλο βαθμό την πρσφορά ενός ανταγωνιστικού ουτοπικού οράματος. Η κυρίαρχη ιδεολογία σήμερα είναι μια συγχώνευση νεοφιλελευθερισμού, λιτότητας και εθνικιστικού μίσους. Ο μιλιταρισμός, η ξενοφοβία, οι κοινωνικές και οικονομικές διακρίσεις, ο απομονωτισμός, η εξαθλίωση δεν είναι απλώς δυνατές, είναι ευπρόσδεκτες. Ενώ η πρόνοια, η στέγαση, οι μισθοί διαβίωσης, η δωρεάν υγειονομική περίθαλψη θεωρούνται «μη ρεαλιστικές».
Η ιστορία δεν έχει τελειώσει, το μέλλον είναι ανοιχτό, και αυτό κάνει την ουτοπία ανάγκη. Αν η αριστερά πρέπει να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στην πρόκληση των ημερών, πρέπει να προβάλει τη δική της ουτοπική παράδοση. Χωρίς έναν ουτοπισμό που κοιτάζει προς το μέλλον, η αριστερά θα πεθαίνει. Εάν υπάρχει κάποια βασική πολιτική αρχή που πρέπει να ακολουθηθεί σήμερα, είναι το πιο διάσημο σύνθημα του Μαΐου 1968 – «Είμαστε ρεαλιστές – ζητάμε το αδύνατο!».
ΓΧΠ+ΓΨ
http://artinews.gr
