Ελληνοτουρκικές διερευνητικές επαφές: Αλήθειες και ψέματα//του Αντώνη Νταβανέλου

Ελληνοτουρκικές διερευνητικές επαφές: Αλήθειες και ψέματα//του Αντώνη Νταβανέλου

  • |

Ο 61ος γύρος των ελληνοτουρκικών διερευνητικών επαφών, που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα στην Κωνσταντινούπολη, έπιασε ξανά το νήμα ενός επίσημου «διαλόγου» μεταξύ των δύο χωρών (υπό την άτυπη αλλά ισχυρή εποπτεία των ΗΠΑ και της ΕΕ) που είχε διακοπεί μετά το 2016.

Στο με­τα­ξύ, το ελ­λη­νι­κό και το τουρ­κι­κό κρά­τος επι­χεί­ρη­σαν, με τη μέ­θο­δο των τε­τε­λε­σμέ­νων γε­γο­νό­των, να επι­βά­λουν προ­νο­μια­κά «κε­κτη­μέ­να» στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, φτά­νο­ντας στα όρια του ανε­ξέ­λεγ­κτου θερ­μού επει­σο­δί­ου.

Είναι κοινό μυ­στι­κό ότι η Δύση –τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ– υπο­στή­ρι­ξε σε με­γά­λο βαθμό τις ελ­λη­νι­κής θέ­σεις ως προς τις ΑΟΖ (σχέ­διο East Med), θέ­σεις που επί τόπου στη­ρί­ζει και ο στρα­τιω­τι­κο-δι­πλω­μα­τι­κός άξο­νας Ελ­λά­δας-Κύ­πρου-Ισ­ρα­ήλ-Αι­γύ­πτου.

Η «στρο­φή» προς τις διε­ρευ­νη­τι­κές επα­φές, με την προ­ο­πτι­κή ορ­γά­νω­σης επί­ση­μου δια­λό­γου και ορί­ζο­ντα την κα­τα­φυ­γή στη Χάγη, είναι απο­τέ­λε­σμα συ­νο­λι­κών διερ­γα­σιών.

Αφε­νός, μιας ορα­τής στρο­φής της τουρ­κι­κής δι­πλω­μα­τί­ας. Στα τέλη του 2020 η Τουρ­κία απέ­συ­ρε το Ορούτς Ρέις στο εσω­τε­ρι­κό των χω­ρι­κών υδά­των της, δή­λω­σε πρό­θυ­μη να προ­σέλ­θει σε δια­δι­κα­σί­ες δια­λό­γου υπό διε­θνή επο­πτεία και κα­τη­γό­ρη­σε την Αθήνα για ανεύ­θυ­νη πο­λι­τι­κή κλι­μά­κω­σης της αντι­πα­ρά­θε­σης στο Αι­γαίο και κυ­ρί­ως στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Ήταν τμήμα μιας γε­νι­κό­τε­ρης δια­πί­στω­σης αδιε­ξό­δου: Στον τουρ­κι­κό Τύπο δια­τυ­πώ­θη­καν έντο­νες κρι­τι­κές στον Ερ­ντο­γάν για μια «μο­νο­με­ρή» στρα­τη­γι­κή που φέρ­νει την Τουρ­κία αντι­μέ­τω­πη με τις με­γά­λες δυ­τι­κές δυ­νά­μεις, χωρίς στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα να έχει υπαρ­κτά αντι­στη­ρίγ­μα­τα. Η κρι­τι­κή αυτή αντα­να­κλά­στη­κε σε δη­μό­σιες δη­λώ­σεις ση­μα­ντι­κών εκ­προ­σώ­πων της τουρ­κι­κής δι­πλω­μα­τί­ας και γε­νι­κό­τε­ρα «αν­θρώ­πων του κρά­τους».

Ο Ερ­ντο­γάν δή­λω­σε τε­λι­κά ότι «το μέλ­λον της Τουρ­κί­ας ανή­κει στην Ευ­ρώ­πη» και η κυ­βέρ­νη­σή του ανοί­χτη­κε στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με το Βε­ρο­λί­νο και τον ύπατο εκ­πρό­σω­πο της ΕΕ Μπο­ρέλ, ζη­τώ­ντας νέες βά­σεις στις ευ­ρω-τουρ­κι­κές σχέ­σεις και επι­χει­ρώ­ντας να βγει η Τουρ­κία από τη δυ­τι­κή δι­πλω­μα­τι­κή απο­μό­νω­ση.

Το Δε­κέμ­βρη του 2020 η ΕΕ απο­φά­σι­σε την επι­βο­λή κυ­ρώ­σε­ων στην Τουρ­κία και ανέ­βα­λε την «πυ­ρο­δό­τη­ση» της από­φα­σης για το Μάρτη του ’21. Οι ΗΠΑ, κατά τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες του Τραμπ, πυ­ρο­δό­τη­σαν τις κυ­ρώ­σεις και απεί­λη­σαν με δρα­στι­κή κλι­μά­κω­σή τους μέσα στο 2021, αν η κυ­βέρ­νη­ση Ερ­ντο­γάν δεν δώσει πει­στι­κά δείγ­μα­τα προ­σαρ­μο­γής. Ο νέος υπ. Εξω­τε­ρι­κών του Μπάι­ντεν χα­ρα­κτή­ρι­σε δη­μο­σί­ως την Τουρ­κία ως «δήθεν σύμ­μα­χο χώρα».

Στην ελ­λη­νι­κή δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση έχου­με μάθει να υπο­τι­μά­με αυτές τις κι­νή­σεις, θε­ω­ρώ­ντας τες ως θε­α­τρι­κές, χωρίς –τάχα– αντί­κρυ­σμα. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα οι απο­φά­σεις για τις κυ­ρώ­σεις έθε­σαν τις ευ­ρω-τουρ­κι­κές και τις αμε­ρι­κα­νο-τουρ­κι­κές σχέ­σεις σε μια νέα δυ­να­μι­κή, μια δυ­να­μι­κή ανοι­χτής αντι­πα­ρά­θε­σης.

Αυτή η αλ­λα­γή βρήκε την Τουρ­κία σε μια πολύ «ευαί­σθη­τη» θέση. Η οι­κο­νο­μι­κή κρίση έχει δια­βρώ­σει τον τουρ­κι­κό κα­πι­τα­λι­σμό σε πολύ βα­θύ­τε­ρο επί­πε­δο απ’ ό,τι ανα­λύ­ει ο ελ­λη­νι­κός Τύπος. Το ίδιο ισχύ­ει και για την πο­λι­τι­κή κρίση. Πρό­σφα­τα ο Ντα­βού­το­γλου, ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός του Ερ­ντο­γάν, προ­έ­βλε­ψε δη­μό­σια ότι ο Τούρ­κος Πρό­ε­δρος θα «εκ­κα­θα­ρι­στεί» συ­ντό­μως από τους στρα­τιω­τι­κούς, που δεν μπο­ρούν πλέον να ανέ­χο­νται μια δι­πλω­μα­τι­κή στρα­τη­γι­κή που έχει την υπο­στή­ρι­ξη μόνο του… Αζερ­μπαϊ­τζάν.

Όπως έγρα­ψε το Γερ­μα­νι­κό Πρα­κτο­ρείο (DPA), «η Τουρ­κία αρ­χί­ζει να κα­τα­νο­εί ότι στην εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή της δο­κι­μά­ζε­ται σε ό,τι αφορά την πρόσ­δε­σή της με τη Δύση και το ότι δεν έχει την πο­λυ­τέ­λεια κλι­μά­κω­σης της κα­τά­στα­σης…».

Αν τα πα­ρα­πά­νω ερ­μη­νεύ­ουν τη «στρο­φή» από τη μεριά της τουρ­κι­κής κυ­βέρ­νη­σης, έχουν ση­μα­σία οι λόγοι (αλλά και οι τρό­ποι) που αυτή η στρο­φή «πα­ρα­λαμ­βά­νε­ται» από τις με­γά­λες δυ­τι­κές δυ­νά­μεις.

Η Μέρ­κελ υπο­γράμ­μι­ζε από το Δε­κέμ­βρη (υπο­στη­ρί­ζο­ντας την ανα­βο­λή «πυ­ρο­δό­τη­σης» των κυ­ρώ­σε­ων) ότι η ΕΕ δεν πρέ­πει να πα­ραι­τη­θεί εύ­κο­λα από τη στρα­τη­γι­κή σχέση με την Τουρ­κία, μια χώρα με με­γά­λο πλη­θυ­σμό και κρί­σι­μη γε­ω­γρα­φι­κή θέση, σε σχέση με τους αντα­γω­νι­σμούς απέ­να­ντι στη Ρωσία. Η με­γά­λη συ­ντη­ρη­τι­κή γερ­μα­νι­κή εφη­με­ρί­δα Φραγ­κφούρ­τερ Αλ­γκε­μάι­νε (FAZ) προ­σέ­θε­σε έναν ακόμα πα­ρά­γο­ντα: «στις ευ­ρω­παϊ­κές χώρες, η ιδέα της κα­τάρ­ρευ­σης της τουρ­κι­κής οι­κο­νο­μί­ας απο­τε­λεί σε­νά­ριο τρό­μου». Και δι­καί­ως: το τουρ­κι­κό χρέος είναι «το­πο­θε­τη­μέ­νο» στις με­γά­λες ισπα­νι­κές τρά­πε­ζες, που δια­σώ­θη­καν μόλις στο παρά πέντε της κα­τάρ­ρευ­σης από την ΕΕ και με με­γά­λο κό­στος. Σε αυ­τούς τους πα­ρά­γο­ντες θα πρέ­πει να προ­στε­θεί ο φόβος για την πο­λι­τι­κή κρίση: μέσα στις χα­ο­τι­κές συν­θή­κες στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή, με το προ­σφυ­γι­κό, με την πλήρη ρευ­στό­τη­τα στις συμ­μα­χί­ες των χωρών της, μια δια­λυ­τι­κή πο­λι­τι­κή κρίση στην Τουρ­κία απο­τε­λεί επί­σης «σε­νά­ριο τρό­μου» για την ΕΕ.

Την ώρα που οι ΗΠΑ δεν έχουν ακόμα συ­γκε­κρι­με­νο­ποι­ή­σει τη στάση τους επί Μπάι­ντεν, κυ­ρί­ως η ΕΕ, για τους πα­ρα­πά­νω λό­γους, «απο­δέ­χθη­κε» τη στρο­φή του Ερ­ντο­γάν. Όμως υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Ο Μπο­ρέλ δή­λω­σε ότι βλέ­πει «ένα ση­μα­ντι­κό βήμα επα­να­προ­σέγ­γι­σης της Τουρ­κί­ας με την ΕΕ, υπό τον όρο ότι οι δη­λώ­σεις θα γί­νουν πρά­ξεις». Για να προ­σθέ­σει αμέ­σως, με νόημα, ότι «θα συ­νε­χί­σει η προ­ε­τοι­μα­σία της Έκ­θε­σης με τα συ­μπε­ρά­σμα­τα του Δε­κεμ­βρί­ου, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των προ­βλέ­ψε­ων επί των κυ­ρώ­σε­ων…».

Είναι σαφές ότι η Αθήνα βρί­σκε­ται μπρο­στά σε μια νέα κα­τά­στα­ση. Οι δι­πλω­μα­τι­κές επι­τυ­χί­ες της προη­γού­με­νης πε­ριό­δου είναι εφι­κτό να «κε­φα­λαιο­ποι­η­θούν» μέσω του δια­λό­γου, να υπάρ­ξουν θε­τι­κοί για το ελ­λη­νι­κό κρά­τος συμ­βι­βα­σμοί για τα κα­τα­νο­μές στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, όμως οι συμ­βι­βα­σμοί αυτοί θα απέ­χουν από τις προσ­δο­κί­ες που καλ­λιερ­γή­θη­καν κατά την προη­γού­με­νη πε­ρί­ο­δο, της στρα­τη­γι­κής East Med που απο­σκο­πού­σε στον πλήρη πα­ρα­γκω­νι­σμό της Τουρ­κί­ας στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Όπως το πε­ριέ­γρα­ψε η FAZ, αντα­να­κλώ­ντας τους προ­σα­να­το­λι­σμούς της Μέρ­κελ, το Βε­ρο­λί­νο θα συ­νε­χί­σει «την άπωση απέ­να­ντι στην εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή της Τουρ­κί­ας», θε­ω­ρώ­ντας όμως ταυ­τό­χρο­να «τις ελ­λη­νι­κές θέ­σεις ως προ­φα­νώς μα­ξι­μα­λι­στι­κές».

Και αυτά θα είναι με­γά­λα πο­λι­τι­κά προ­βλή­μα­τα για τον Μη­τσο­τά­κη, για την συ­νο­χή της Δε­ξιάς (βλ. συ­νέ­ντευ­ξη Σα­μα­ρά στην «Κα­θη­με­ρι­νή»), αλλά και δο­κι­μα­σί­ες για τον Τσί­πρα και το κόμμα του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ.

Δη­μα­γω­γί­ες

Η ελ­λη­νι­κή δι­πλω­μα­τία ανα­γνώ­ρι­σε κα­θυ­στε­ρη­μέ­να τη διε­θνή στρο­φή προς το διά­λο­γο. Έδωσε μάχη στην ΕΕ το Δε­κέμ­βρη για την άμεση επι­βο­λή των κυ­ρώ­σε­ων. Μι­ζά­ρι­σε στην πιο σκλη­ρή στάση των Αμε­ρι­κά­νων. Απεί­χε από τις τε­χνι­κές επι­τρο­πές του ΝΑΤΟ που είχαν ως αντι­κεί­με­νο την «απο­κλι­μά­κω­ση» στο εν­δε­χό­με­νο «ατυ­χή­μα­τος». Έδωσε όλη την έμ­φα­ση στη γραμ­μή της «απο­τρο­πής» και στα με­γά­λα εξο­πλι­στι­κά προ­γράμ­μα­τα του Μη­τσο­τά­κη.

Όταν η στρο­φή ορι­στι­κο­ποι­ή­θη­κε στην ΕΕ, τότε ευ­θυ­γραμ­μί­στη­κε. Επι­κε­φα­λής στην ελ­λη­νι­κή αντι­προ­σω­πεία που έχει την ευ­θύ­νη των διε­ρευ­νη­τι­κών ορί­στη­κε ο πρέ­σβης Π. Απο­στο­λί­δης. Το βιο­γρα­φι­κό του ως δι­πλω­μά­τη, αλλά και ως διοι­κη­τή της ΕΥΠ, δεν αφή­νει καμιά αμ­φι­βο­λία για το ότι πρό­κει­ται για έναν ισχυ­ρό «άν­θρω­πο του κρά­τους»: έχει υπη­ρε­τή­σει στην Πρε­σβεία στην Κύπρο κατά το πρα­ξι­κό­πη­μα του ’73, κα­θο­δη­γού­σε την ΕΥΠ κατά την εξάρ­θρω­ση της 17Ν και την ορ­γά­νω­ση των Ολυ­μπια­κών Αγώ­νων του 2004, ανέ­λα­βε να ξε­λα­σπώ­σει το φιά­σκο Οτσα­λάν κ.ο.κ. Αυτά τα ισχυ­ρά κρα­τι­κά στε­λέ­χη, όταν ανα­λαμ­βά­νουν να λύ­σουν ένα πρό­βλη­μα, συχνά δε δι­στά­ζουν να είναι κυ­νι­κά ρε­α­λι­στές: Ο Π. Απο­στο­λί­δης στις λίγες δη­μό­σιες πα­ρεμ­βά­σεις του έχει δη­λώ­σει ότι στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο δεν μπο­ρεί να υπάρ­ξει κα­το­χύ­ρω­ση θέ­σε­ων χωρίς «συ­νεν­νό­η­ση με την Τουρ­κία», ενώ δεν δί­στα­σε να ση­μειώ­σει ότι και στο Αι­γαίο δεν είναι λίγα τα ζη­τή­μα­τα όπου «η Τουρ­κία έχει δίκιο με το μέρος της».

Όμως είναι φα­νε­ρό ότι η στάση της ελ­λη­νι­κής δι­πλω­μα­τί­ας θα κρι­θεί από ευ­ρύ­τε­ρη πο­λι­τι­κή από­φα­ση.

Ο Σα­μα­ράς επα­νέ­φε­ρε στο προ­σκή­νιο τον σκλη­ρό «απορ­ρι­πτι­σμό». Την πο­λι­τι­κή που επι­διώ­κει να μην υπάρ­ξει καμιά από­φα­ση, ελ­πί­ζο­ντας ότι στο ξε­δί­πλω­μα του χρό­νου θα υπάρ­ξει πιο σκλη­ρή γραμ­μή της ΕΕ και των ΗΠΑ απέ­να­ντι στην Τουρ­κία.

Η κυ­βέρ­νη­ση Μη­τσο­τά­κη είναι υπο­χρε­ω­μέ­νη να απο­στα­σιο­ποι­η­θεί από αυτόν τον απορ­ρι­πτι­σμό που οδη­γεί σε δι­πλω­μα­τι­κό απο­μο­νω­τι­σμό. Όμως η γραμ­μή «ναι στο διά­λο­γο», αλλά με «ένα και μόνο θέμα» (την οριο­θέ­τη­ση των θα­λάσ­σιων ζωνών), είναι αντι­φα­τι­κή και υπο­νο­μευ­μέ­νη. Όλοι γνω­ρί­ζουν ότι η οριο­θέ­τη­ση των ζωνών συ­ναρ­τά­ται (ακόμα και τε­χνι­κά) με ζη­τή­μα­τα όπως η οριο­θέ­τη­ση των χω­ρι­κών υδά­των και τα ζη­τή­μα­τα κρα­τι­κής/εθνι­κής κυ­ριαρ­χί­ας επί βρα­χο­νη­σί­δων αδιευ­κρί­νι­στου κα­θε­στώ­τος (ιδίως όταν η μια πλευ­ρά επι­διώ­κει να ορι­στούν αυτές οι βρα­χο­νη­σί­δες ως ση­μεία βάσης για τη χά­ρα­ξη των γραμ­μών οριο­θέ­τη­σης). Και δεν είναι πλέον λίγοι οι «ισχυ­ροί άν­θρω­ποι του κρά­τους» που προει­δο­ποιούν τον Μη­τσο­τά­κη ότι οφεί­λει να προ­ε­τοι­μά­σει την κοινή γνώμη για το εν­δε­χό­με­νο «συμ­βι­βα­σμών» στη Χάγη, συμ­βι­βα­σμών που θα είναι μεν επω­φε­λείς για την ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, αλλά θα απέ­χουν από τη φι­λο­δο­ξία κυ­ριαρ­χί­ας επί του συ­ντρι­πτι­κά με­γα­λύ­τε­ρου μέ­ρους των διε­θνών υδά­των στο Αι­γαίο και πι­θα­νό­τα­τα δεν θα δια­σφα­λί­ζουν το στόχο γε­ω­γρα­φι­κής «συ­νέ­χειας» με­τα­ξύ των ΑΟΖ Ελ­λά­δας και Κύ­πρου.

Η τάση αυτή γί­νε­ται ισχυ­ρό­τε­ρη μέσα στους κα­θε­στω­τι­κούς κύ­κλους. Πολ­λοί (Ντόρα, Βε­νι­ζέ­λος κ.ά.) υπο­στη­ρί­ζουν πλέον ότι η λύση πρέ­πει να ανα­ζη­τη­θεί τώρα, γιατί το πέ­ρα­σμα του χρό­νου μπο­ρεί να οδη­γή­σει σε δυ­σμε­νέ­στε­ρα πλαί­σια (όπως στην Κύπρο) και όχι σε ευ­νοϊ­κό­τε­ρα.

Η στάση του Τσί­πρα είναι ανεκ­δι­ή­γη­τη. Κα­τη­γο­ρεί τον Μη­τσο­τά­κη ως «όμηρο του Σα­μα­ρά», ενώ ανα­λαμ­βά­νει ο ίδιος την πο­λι­τι­κή του Σα­μα­ρά… με αν­θρώ­πι­νο πρό­σω­πο. Οι προ­τά­σεις για μο­νο­με­ρή επέ­κτα­ση των χω­ρι­κών υδά­των, η έξαλ­λη απαί­τη­ση κυ­ρώ­σε­ων από τις ΗΠΑ και την ΕΕ, η «ξύ­λι­νη» επι­μο­νή για το τάχα «ένα και μόνο» θέμα στις διε­ρευ­νη­τι­κές, είναι γραμ­μές ντρο­πής για ένα κόμμα που κα­μώ­νε­ται ότι ανή­κει στη ρι­ζο­σπα­στι­κή Αρι­στε­ρά.

Το ΚΚΕ ανα­λύ­ει ολό­σω­στα τους κιν­δύ­νους που προ­κύ­πτουν από την ιμπε­ρια­λι­στι­κή επι­διαι­τη­σία επί των διε­ρευ­νη­τι­κών. Όμως, όπως σε όλα τα θέ­μα­τα του ελ­λη­νο­τουρ­κι­κού αντα­γω­νι­σμού, αφή­νει στο απυ­ρό­βλη­το τις ευ­θύ­νες της ντό­πιας κυ­ρί­αρ­χης τάξης και τους κιν­δύ­νους από τις επι­διώ­ξεις της στα λε­γό­με­να «κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα της χώρας».

Οι κίν­δυ­νοι στην πο­λι­τι­κή του δια­λό­γου με­τα­ξύ Ελ­λά­δας-Τουρ­κί­ας προ­κύ­πτουν από το ποιοι είναι αυτοί που δια­λέ­γο­νται. Οι εκ­πρό­σω­ποι των κα­πι­τα­λι­στών, οι «ισχυ­ροί άν­θρω­ποι του κρά­τους», αγω­νί­ζο­νται για κέρδη και κυ­ριαρ­χία, όχι για την ει­ρή­νη, όχι για λύ­σεις που έχουν σχέση με τις ανά­γκες των αν­θρώ­πων και στις δύο όχθες του Αι­γαί­ου. Γι’ αυτό ο διά­λο­γος με­τα­ξύ τους είναι λυ­κο-δια­δι­κα­σία, μπο­ρεί ανά πάσα στιγ­μή να εκτρα­πεί στη γλώσ­σα των όπλων και την πο­λε­μι­κή σύ­γκρου­ση. Δεν έχου­με τί­πο­τα θε­τι­κό να πε­ρι­μέ­νου­με από αυ­τούς. Γνω­ρί­ζο­ντας όμως, ότι  αυ­θε­ντι­κές και αν­θε­κτι­κές λύ­σεις μπο­ρούν να προ­κύ­ψουν στην πε­ριο­χή, μόνο μέσα από έναν ει­λι­κρι­νή διά­λο­γο, μόνο μέσα από μια πο­λι­τι­κή ει­ρή­νης-συ­να­δέλ­φω­σης-αλ­λη­λεγ­γύ­ης με­τα­ξύ των λαών. Που έχει ως προ­ϋ­πό­θε­ση –όπως και σε πολλά άλλα θέ­μα­τα– την αυ­θε­ντι­κή ανα­τρο­πή όλων αυτών που σή­με­ρα κα­θο­δη­γούν τον υπο­κρι­τι­κό «διά­λο­γο» και το δί­δυ­μο αδελ­φά­κι του, τους διαρ­κείς εξο­πλι­σμούς.

rproject.gr

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.