Η Εθνική Εποχή και το ζήτημα των επετείων: από τη Μολδοβλαχία έως την Καλαμάτα
Η Ελληνική Επανάσταση δεν υπήρξε ένα μονοσήμαντο γεγονός με μία «επίσημη» ημερομηνία έναρξης, αλλά μια διαδικασία που εκδηλώθηκε σε διαφορετικά γεωγραφικά και πολιτικά πεδία. Ήδη από τις 24 Φεβρουαρίου 1821, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κήρυξε την Επανάσταση στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (Μολδοβλαχία), σηματοδοτώντας την πρώτη οργανωμένη εκδήλωση του Αγώνα. Παρά την τελική αποτυχία της εκστρατείας αυτής, η σημασία της υπήρξε καταλυτική, καθώς ενεργοποίησε το επαναστατικό κύμα που σύντομα εξαπλώθηκε στον ελλαδικό χώρο.
Δημήτρης Λούκας
Η 23η Μαρτίου 1821: Η απελευθέρωση της Καλαμάτας
Στις 23 Μαρτίου 1821 καταγράφεται ένα από τα πρώτα σαφή και επιτυχημένα επαναστατικά γεγονότα στον ελλαδικό χώρο: η απελευθέρωση της Καλαμάτας.
Στην πόλη εισήλθαν δυνάμεις υπό τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.
Μαζί τους συμμετείχαν σημαντικοί οπλαρχηγοί όπως:ο Παπαφλέσσας (Γρηγόριος Δικαίος)
ο Αναγνωσταράς
ο Νικηταράς
Το σύνολο των επαναστατικών δυνάμεων υπολογίζεται περίπου σε 2.000–2.500 άνδρες.
Μετά από μικροσυμπλοκές σύγκρουση, η μικρή οθωμανική φρουρά παρέδωσε το φρούριο της πόλης παραδόθηκε ουσιαστικά χωρίς μάχη.
Η σημασία της απελευθέρωσης της Καλαμάτας ήταν διπλή:
ιδρύθηκε η Μεσσηνιακή Γερουσία, ενα από τα πρώτα επαναστατικά διοικητικά όργανα.
λειτούργησε από τα πρώτα τυπογραφεία της Επανάστασης, εκδίδοντας προκηρύξεις προς την Ευρώπη.
Μετά την απελευθέρωση: στρατηγική κατεύθυνση
Μετά την κατάληψη της πόλης, προέκυψε διαφωνία ως προς τη συνέχεια:
Ορισμένοι οπλαρχηγοί επιθυμούσαν την άμεση κατάληψη όλων των κάστρων της Μεσσηνίας.
Ο Κολοκοτρώνης, ωστόσο, έκρινε ότι ο καθοριστικός στόχος ήταν η Τριπολιτσά, διοικητικό κέντρο των Οθωμανών στην Πελοπόννησο.
Έτσι:
Ο ίδιος κινήθηκε προς την ενδοχώρα με σημαντικό μέρος των δυνάμεων.
Άλλοι οπλαρχηγοί συνέχισαν τις πολιορκίες σε τοπικά φρούρια.
Η στρατηγική αυτή επιλογή αποδείχθηκε καθοριστική για την εξέλιξη της Επανάστασης.
Η 25η Μαρτίου: μια συμβολική επιλογή
Η 25η Μαρτίου καθιερώθηκε ως εθνική εορτή μεταγενέστερα και δεν αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός της ημέρας.
Η επιλογή της βασίστηκε:
Στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου,
Στο αφήγημα της ύψωσης του λαβάρου από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό — ένα γεγονός που δεν τεκμηριώνεται ιστορικά.
Στόχος ήταν να συνδεθεί η Ορθοδοξία με την εθνική παλιγγενεσία, δημιουργώντας ένα ισχυρό ενοποιητικό σύμβολο.
Εκκλησία και Επανάσταση: μια σύνθετη σχέση
Η σχέση της Εκκλησίας με την Επανάσταση υπήρξε πολυδιάστατη και δεν μπορεί να αποτιμηθεί μονοσήμαντα.
Από τη μία πλευρά:
Πολλά μέλη του κατώτερου και ανώτερου κλήρου συμμετείχαν ενεργά στον Αγώνα.Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Παπαφλέσσας, αλλά και πλήθος ιερέων που εντάχθηκαν στις επαναστατικές δυνάμεις ή στήριξαν τοπικά την εξέγερση.
Από την άλλη πλευρά, η επίσημη εκκλησιαστική ηγεσία και ιδιαίτερα το Οικουμενικό Πατριαρχείο:
Καταδίκασε την Επανάσταση και προχώρησε σε αφορισμούς.
Σε διάφορες φάσεις του Αγώνα εξέδωσε παραινέσεις και εγκυκλίους που καλούσαν τους Έλληνες:να καταθέσουν τα όπλα,
να επανέλθουν στην «τάξη»,
να αποφύγουν τη σύγκρουση με την Οθωμανική εξουσία.
Οι παρεμβάσεις αυτές δεν ήταν μεμονωμένες, αλλά επαναλαμβάνονταν κυρίως σε περιόδους έντασης, όταν υπήρχε φόβος γενικευμένων αντιποίνων από την οθωμανική πλευρά. Το Πατριαρχείο λειτουργούσε υπό καθεστώς πίεσης και ευθύνης απέναντι στο σύνολο των ορθόδοξων πληθυσμών της Αυτοκρατορίας, γεγονός που επηρέαζε τη στάση του.
Ωστόσο, στη συλλογική μνήμη:
Η αρχική αυτή στάση υποβαθμίστηκε,
και κυριάρχησε η εικόνα της Εκκλησίας ως συμμέτοχου και ευλογητικού παράγοντα της Επανάστασης.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση έπαιξε:
Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, που προσέλαβε χαρακτήρα εθνικού μαρτυρίου.
Η πολιτική διάσταση της σχέσης Εκκλησίας–κράτους επιβεβαιώθηκε αργότερα:
Με την ανακήρυξη του Αυτοκεφάλου της Εκκλησίας της Ελλάδος (1833) από τη βαυαρική αντιβασιλεία,
και την έντονη αντίδραση του Πατριαρχείου, το οποίο απείλησε ακόμη και με αφορισμό.
Το ζήτημα των εθνικών επετείων
Η ελληνική περίπτωση δείχνει ότι οι εθνικές επέτειοι δεν επιλέγονται πάντα με βάση την ιστορική αφετηρία:
Η Επανάσταση ξεκινά ουσιαστικά στη Μολδοβλαχία (24 Φεβρουαρίου 1821).
Η πρώτη μεγάλη επιτυχία στον ελλαδικό χώρο είναι η Καλαμάτα (23 Μαρτίου 1821).
Παρ’ όλα αυτά, τιμάται η 25η Μαρτίου ως «γενέθλια στιγμή».
Ανάλογα φαινόμενα παρατηρούνται και σε άλλες επετείους, όπου προκρίνεται ο συμβολισμός έναντι της ιστορικής ακρίβειας.
Συμπέρασμα
Η συγκρότηση της εθνικής μνήμης στην Ελλάδα αποτυπώνει μια συνειδητή επιλογή: την προτεραιότητα του συμβολισμού έναντι της ιστορικής χρονικότητας.
Η 23η Μαρτίου 1821 και η έναρξη της Επανάστασης στη Μολδοβλαχία αποτελούν ιστορικά πιο ακριβείς αφετηρίες από την καθιερωμένη 25η Μαρτίου.
Το κρίσιμο ερώτημα, τελικά, δεν είναι μόνο ποια ημερομηνία είναι ιστορικά «σωστή», αλλά πώς ένα έθνος επιλέγει να αφηγηθεί το παρελθόν του — και τι επιλέγει να αναδείξει ή να αποσιωπήσει.
https://epohi.gr/articles/i-ethniki-epochi-kai-to-zitima-ton-epeteion/
Σχόλια (0)