Ιμπεριαλισμός – αντιιμπεριαλισμός – 5 σημεία

Το κείμενο αποτελεί την παρέμβαση από την πλευρά της Αντικαπιταλιστικής Πολιτικής Ομάδας στη σύσκεψη στελεχών με αντικείμενο τον Ιμπεριαλισμό που οργάνωσε η “Πρωτοβουλία για μια νέα, ανατρεπτική Αριστερά” τον Μάρτη του 2026 και όπου οι συμμετέχουσες οργανώσεις παρουσίασαν την προσέγγισή τους στο αντικείμενο.

Γιώργος Σαπουνάς

Ο πό­λε­μος ΗΠΑ – Ισ­ρα­ήλ ενα­ντί­ον του Ιράν (και ταυ­τό­χρο­να του Ισ­ρα­ήλ στον Λί­βα­νο)ξέ­σπα­σε σε μία πε­ρί­ο­δο που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από την έξαρ­ση των ιμπε­ρια­λι­στι­κών αντα­γω­νι­σμών, των εξο­πλι­σμών και των πο­λέ­μων και την απορ­ρύθ­μι­ση των διε­θνών σχέ­σε­ων, κα­νό­νων, διε­θνών ορ­γα­νι­σμών γε­νι­κά, με εντά­σεις και εντός του ΝΑΤΟ με­τα­ξύ χωρών της ΕΕ και των ΗΠΑ, με πρω­τα­γω­νι­στι­κό εκ­φρα­στή της “μετα – πα­γκο­σμιο­ποί­η­σης” επο­χής τον ακρο­δε­ξιό Τραμπ, σε πο­λι­τι­κές συν­θή­κες ανό­δου της ακρο­δε­ξιάς διε­θνώς και υπο­χώ­ρη­σης της αρι­στε­ράς. Η επί­θε­ση των ΗΠΑ στο Ιράν ήρθε μετά την απα­γω­γή Μα­δού­ρο, τις απει­λές προς την Κούβα, την Γρι­λαν­δία και ευ­ρύ­τε­ρα, τον γε­νο­κτο­νι­κό πό­λε­μο του Ισ­ρα­ήλ στην Πα­λαι­στί­νη που δεν έχει τε­λειώ­σει, την ει­σβο­λή της Ρω­σί­ας και τον πό­λε­μο στην Ου­κρα­νία που βρί­σκε­ται σε πλήρη εξέ­λι­ξη. Εάν η μία όψη της βαρ­βα­ρό­τη­τας είναι ο πό­λε­μος η άλλη είναι ο ρα­τσι­σμός. Στις ΗΠΑ οι πρά­κτο­ρες του ICE κυ­νη­γούν και δο­λο­φο­νούν με­τα­νά­στες/ τριες και αλ­λη­λέγ­γυους /ες. Στην ΕΕ μαζί με τη στρα­τη­γι­κή των εξο­πλι­σμών RearmEurope κλι­μα­κώ­νο­νται τα ρα­τσι­στι­κά μέτρα ενά­ντια στις προ­σφυ­γι­κές ροές που ανα­μέ­νε­ται να εντα­θούν από τους πο­λέ­μους.

Στην Ελ­λά­δα η κοι­νω­νι­κά πλειο­ψη­φι­κά απε­χθής κυ­βέρ­νη­ση Μη­τσο­τά­κη δεν έχει πο­λι­τι­κό αντί­πα­λο στις μέχρι σή­με­ρα εκλο­γι­κές με­τρή­σεις. Το κί­νη­μα που εκ­φρά­στη­κε στην πε­ρί­πτω­ση του εγκλή­μα­τος των Τε­μπών αλλά και το σχε­τι­κά μι­κρό­τε­ρο πλην επί­σης μα­ζι­κό και αρι­στε­ρό, ρι­ζο­σπα­στι­κό κί­νη­μα υπέρ του πα­λαι­στι­νια­κού αγώνα δεν εμ­φα­νί­ζε­ται αντί­στοι­χα σή­με­ρα, ενά­ντια στον συ­γκε­κρι­μέ­νο πό­λε­μο στο Ιράν. Αυτό σχε­τί­ζε­ται τόσο με τον “γε­νι­κό βαθμό” της τα­ξι­κής και πο­λι­τι­κής πάλης στην πε­ρί­ο­δο όσο και με την αδυ­να­μία της αρι­στε­ράς να συ­γκε­ντρώ­σει τη δύ­να­μή της έστω κι­νη­μα­τι­κά. Οι δια­δη­λώ­σεις στις 11 και 12 /3 και στις 27 και 28 /3 δεί­χνουν πώς η κοινή στάση της αρι­στε­ράς ενά­ντια στον πό­λε­μο δεν προ­κύ­πτει αβί­α­στα για άλλη μια φορά στην πρό­σφα­τη πε­ρί­ο­δο. Αυτό οφεί­λε­ται στις δια­φο­ρε­τι­κές πο­λι­τι­κές επι­λο­γές αλλά και στις δια­φο­ρε­τι­κές αντι­λή­ψεις για το φαι­νό­με­νο του ιμπε­ρια­λι­σμού και του πο­λέ­μου όπως εξάλ­λου είχε φανεί και στον πό­λε­μο Ρω­σί­ας – Ου­κρα­νί­ας και αλλού.Μά­λι­στα, ιδιαί­τε­ρα τα κόμ­μα­τα και οι ορ­γα­νώ­σεις που οριο­θε­τού­νται με τον ένα ή άλλο τρόπο από τη συ­στη­μι­κή “μνη­μο­νια­κή” αρι­στε­ρά (σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τία – κε­ντρο­α­ρι­στε­ρά – ακραίο κέ­ντρο), εμ­φα­νί­ζουν ποι­κι­λία αντι­με­τω­πί­σε­ων, απο­στά­σε­ων από τους αντι­μα­χό­με­νους και συν­θη­μά­των που δυ­σκο­λεύ­ουν την ανά­πτυ­ξη ενω­τι­κού και μα­ζι­κού αντι­πο­λε­μι­κού κι­νή­μα­τος. Η ει­κό­να αυτή, των δια­φο­ρε­τι­κών και αντι­φα­τι­κών από­ψε­ων στην αρι­στε­ρά, είναι πα­νευ­ρω­παϊ­κή και διε­θνής. Δεν αφορά μόνο ή κυ­ρί­ως στις δια­φο­ρε­τι­κές εκτι­μή­σεις για το πιο κρά­τος είναι ιμπε­ρια­λι­στι­κό ή όχι. Σχε­τί­ζε­ται με την αστά­θεια των κρι­τη­ρί­ων που προ­κύ­πτουν από τις διά­φο­ρες θε­ω­ρη­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις του ιμπε­ρια­λι­στι­κού φαι­νο­μέ­νου, τη σχέση της αρι­στε­ράς με το έθνος και τον εθνι­κι­σμό αλλά και με την αδυ­να­μία συ­γκρό­τη­σης ανε­ξάρ­τη­της θέσης συ­νο­λι­κά απέ­να­ντι στο κα­πι­τα­λι­στι­κό/ ιμπε­ρια­λι­στι­κό σύ­στη­μα ιδιαί­τε­ρα κατά τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες, που να αντι­στοι­χεί σε πραγ­μα­τι­κή τα­ξι­κή, κοι­νω­νι­κή, κι­νη­μα­τι­κή δύ­να­μη.

Η αντί­λη­ψη για τον ιμπε­ρια­λι­σμό είναι αντί­λη­ψη για τον κα­πι­τα­λι­σμό συ­νο­λι­κά και έχει πο­λι­τι­κές συ­νέ­πειες όχι μόνο στο επί­πε­δο της αντι­με­τώ­πι­σης πο­λε­μι­κών φαι­νο­μέ­νων και ζη­τη­μά­των “γε­ω­πο­λι­τι­κής” αλλά είναι κα­θο­ρι­στι­κή και πα­ρού­σα στο πεδίο της εγ­χώ­ριας τα­ξι­κής και πο­λι­τι­κής πάλης, στη συ­γκρό­τη­ση εναλ­λα­κτι­κής πο­λι­τι­κής πρό­τα­σης, στο ίδιο το όραμα και τη στρα­τη­γι­κή.

 

1. Το πρό­βλη­μα των “δύο συ­στη­μά­των”

Το κε­ντρι­κό θε­ω­ρη­τι­κό πρό­βλη­μα από το οποίο προ­έρ­χο­νται και οι σο­βα­ρές πο­λι­τι­κές συ­νέ­πειες και δια­φω­νί­ες είναι εάν ο ιμπε­ρια­λι­σμός συ­νι­στά πα­γκό­σμιο σύ­στη­μα κρα­τών, κα­τα­πί­ε­σης και εκ­με­τάλ­λευ­σης, επι­πλέ­ον του τα­ξι­κού συ­στή­μα­τος που πε­ριέ­γρα­ψε ο Μαρξ, το οποίο συ­γκρο­τεί­ται σε κάθε έθνος – κρά­τος χω­ρι­στά.

Το Ιράν είναι ένα πολύ χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα. Εάν “αφαι­ρέ­σου­με” το Ιράν από το διε­θνές πλαί­σιο και το εξε­τά­σου­με ως χώρα αυτή κα­θαυ­τή δεν υπάρ­χει κα­νέ­να πε­ρι­θώ­ριο να δούμε με συ­μπά­θεια από αρι­στε­ρή και μά­λι­στα αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή σκο­πιά το θε­ο­κρα­τι­κό, κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος που ιδρύ­θη­κε κα­τα­στρέ­φο­ντας τις μορ­φές λαϊ­κής αντιε­ξου­σί­ας και “δυα­δι­κής κα­τά­στα­σης” που είχαν εμ­φα­νι­στεί κατά την επα­νά­στα­ση του 1979 και σφά­ζο­ντας κυ­ριο­λε­κτι­κά την αρι­στε­ρά, την επι­βο­λή του ιρα­νι­κού κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους στην ερ­γα­τι­κή τάξη, στις γυ­ναί­κες, στην αρι­στε­ρά, στο κί­νη­μα που κάθε λίγα χρό­νια εξε­γεί­ρε­ται, όπως και πρό­σφα­τα και πνί­γε­ται στο αίμα από τη μα­ζι­κή κα­τα­στο­λή. Εντού­τοις εάν το το­πο­θε­τή­σου­με σε ένα πλαί­σιο που ανα­γνω­ρί­ζει ιμπε­ρια­λι­στι­κά και αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κά κράτη, πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο δε αν ανα­γνω­ρί­ζει ως ιμπε­ρια­λι­στι­κές δυ­νά­μεις μόνο τις ΗΠΑ – Ισ­ρα­ήλ ή/και το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, τότε το Ιράν με­τα­μορ­φώ­νε­ται σε κρά­τος που αντι­στέ­κε­ται στον ιμπε­ρια­λι­σμό, επί­κε­ντρο ακόμα, του λε­γό­με­νου “άξονα της αντί­στα­σης”. Από αρ­νη­τι­κό τα­ξι­κό πρό­ση­μο απο­κτά­θε­τι­κό αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό.

Η θε­ω­ρη­τι­κή πλευ­ρά αυτού του προ­βλή­μα­τος εντο­πί­στη­κε στη σχε­τι­κή συ­ζή­τη­ση ήδη από τις πρώ­τες μαρ­ξι­στι­κές από­πει­ρες προ­σέγ­γι­σης και πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτό ζή­τη­μα.

Η πο­λι­τι­κή πλευ­ρά αφορά στη δυ­να­τό­τη­τα εκ­με­τάλ­λευ­σης των αντι­φά­σε­ων του αντι­πά­λου προς όφε­λος του σκο­πού. Προ­ϋ­πο­θέ­τει ως εκ τού­του τον σαφή ορι­σμό τόσο του αντι­πά­λου όσο και του σκο­πού. Στην πε­ρί­πτω­ση της Οκτω­βρια­νής Επα­νά­στα­σης οι ιμπε­ρια­λι­στι­κές  αντι­θέ­σεις που εκ­φρά­στη­καν με τον Α΄ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο, ευ­νό­η­σαν αν όχι κα­θό­ρι­σαν τη νίκη της, όπως πολύ συχνά το­νί­ζει ο Λένιν σε διά­φο­ρα κεί­με­να.

Στις τρέ­χου­σες συν­θή­κες κα­τα­δι­κά­ζου­με στον μέ­γι­στο βαθμό και με κάθε τρόπο την επί­θε­ση ΗΠΑ – Ισ­ρα­ήλ στο Ιράν, των συμ­μά­χων τους και βέ­βαια κα­τα­δι­κά­ζου­με με έμ­φα­ση την υπο­στή­ρι­ξη/ συμ­με­το­χή της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης σε αυτήν. Απαι­τού­με να στα­μα­τή­σει άμεσα ο πό­λε­μος.Επι­θυ­μού­με την ήττα των επι­διώ­ξε­ων και την απο­τυ­χία των στό­χων των ΗΠΑ – Ισ­ρα­ήλ. Εί­μα­στε στο πλευ­ρό του λαού του Ιράν.

Αυτό ση­μαί­νει ότι πρέ­πει να εί­μα­στε και στο πλευ­ρό του ιρα­νι­κού κα­θε­στώ­τος και του κρά­τους; Πρέ­πει η αρι­στε­ρά να ανα­γνω­ρί­σει στο κρά­τος του Ιράν κά­ποια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά “αντι­ι­μπε­ρα­λι­στι­κής αντί­στα­σης” που συ­να­κό­λου­θα απο­κτούν προ­τε­ραιό­τη­τα ένα­ντι κάθε άλλης αντί­στα­σης στην (τα­ξι­κή) κα­τα­πί­ε­ση στο εσω­τε­ρι­κό του ιρα­νι­κού κα­πι­τα­λι­σμού;  Μία τέ­τοια αντι­με­τώ­πι­ση απορ­ρέ­ει από ένα ορι­σμέ­νο “απε­λευ­θε­ρω­τι­κό σχέ­διο” απέ­να­ντι σε ένα ορι­σμέ­νο μη τα­ξι­κό ή έστω μη μόνο τα­ξι­κό, σύ­στη­μα κα­τα­πί­ε­σης και εκ­με­τάλ­λευ­σης.Τέ­τοιες από­ψεις υπάρ­χουν στην ελ­λη­νι­κή (και όχι μόνο) αρι­στε­ρά, που βλέ­πουν το, αμυ­νό­με­νο στην επί­θε­ση ΗΠΑ – Ισ­ρα­ήλ, Ιράν ως εστία αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κής αντί­στα­σης και υπο­τι­μούν από λίγο ως πολύ την ίδια την τα­ξι­κή/ πο­λι­τι­κή πάλη στο εσω­τε­ρι­κό, ως δια­δι­κα­σία ευά­λω­τη και ελέγ­ξι­μη αν όχι πλή­ρως κα­τα­σκευα­σμέ­νη από τις μυ­στι­κές υπη­ρε­σί­ες και την προ­πα­γάν­δα. Ως πρω­τεύ­ον ζή­τη­μα εδώ τί­θε­ται η στρα­τιω­τι­κή ήττα των ΗΠΑ – Ισ­ρα­ήλ από το κρά­τος του Ιράν.

Η στάση αυτή δια­τυ­πώ­νε­ται συχνά ως “αντί­στα­ση των λαών απέ­να­ντι στον ιμπε­ρια­λι­σμό”, όπου “οι λαοί” ταυ­τί­ζο­νται με τα αντί­στοι­χα κράτη καθώς η ιε­ράρ­χη­ση των εθνι­κών αγώ­νων πάνω από τους τα­ξι­κούς ση­μαί­νει ταυ­τό­χρο­να μία ορι­σμέ­νη αντί­λη­ψη για τις δια­τα­ξι­κές κοι­νω­νι­κές συμ­μα­χί­ες που πρέ­πει να ορ­γα­νω­θούν.

Η αντί­στρο­φη οπτι­κή ανα­γνω­ρί­ζει και κα­τα­δι­κά­ζει τον επι­τι­θέ­με­νο και ισχυ­ρό ένα­ντι του αδύ­να­μου και αμυ­νό­με­νουαλ­λά δεν ανα­γνω­ρί­ζει την προ­τε­ραιό­τη­τα της αντί­στα­σης του “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κού κρά­τους” (εν προ­κει­μέ­νω του Ιράν) ως ει­δι­κό και δο­μι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό του με πρω­τεύ­ου­σα ση­μα­σία. Το αντι­με­τω­πί­ζει ως αυτό που είναι, δη­λα­δή κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος και στρέ­φει την προ­σο­χή στην κί­νη­ση της ερ­γα­τι­κής τάξης και των κοι­νω­νι­κών κι­νη­μά­των. Το κρι­τή­ριο ιε­ράρ­χη­σης των αντι­θέ­σε­ων και της στά­σης απέ­να­ντι στη συ­γκυ­ρία δεν είναι η «αντί­στα­ση στην κα­τα­πί­ε­ση» γε­νι­κά αλλά η κοι­νω­νι­κή απε­λευ­θέ­ρω­ση και ο σο­σια­λι­σμός/κομ­μου­νι­σμός.

Με αυτά τα κρι­τή­ρια, της κοι­νω­νι­κής/ τα­ξι­κής κί­νη­σης και του σκο­πού της κοι­νω­νι­κής απε­λευ­θέ­ρω­σης υπε­ρα­σπί­ζου­με το κί­νη­μα και την εγ­χώ­ρια αρι­στε­ρά του Ιράν που πα­λεύ­ει ενά­ντια στο κα­θε­στώς και την ασύμ­με­τρη βία του σε συν­θή­κες που επι­δει­νώ­νο­νται από την επί­θε­ση και τον πό­λε­μο. Αντί­στοι­χα απο­λύ­τως κρί­σι­μη είναι η οι­κο­δό­μη­ση και δράση του κι­νή­μα­τος στο εσω­τε­ρι­κό των ισχυ­ρών, επι­τι­θέ­με­νων κρα­τών και κατά προ­τε­ραιό­τη­τα στις ΗΠΑ και στην Ευ­ρώ­πη. Αυτός είναι ο πα­ρά­γο­ντας που μπο­ρεί να κα­θο­ρί­σει την ήττα των ΗΠΑ, Ισ­ρα­ήλ και συμ­μά­χων. Ο Τραμπ και ότι εκ­προ­σω­πεί γνω­ρί­ζει πολύ καλά τη ση­μα­σία του εσω­τε­ρι­κού “πο­λι­τι­κού κιν­δύ­νου”. Γι αυτό πρώτα επι­τέ­θη­κε σφο­δρά στους με­τα­νά­στες/τριες, στο κί­νη­μα και κάθε έκ­φρα­ση αντί­στα­σης στην ακρο­δε­ξιά πο­λι­τι­κή του και μετά κλι­μά­κω­σε την “εξω­στρε­φή” δράση. Η μάχη που δί­νουν οι σύ­ντρο­φοι και οι συ­ντρό­φισ­σές μας στις ΗΠΑ είναι σε πλήρη εξέ­λι­ξη.

Οι δύο κα­τευ­θύν­σεις, έστω σχη­μα­τι­κά πα­ρου­σια­σμέ­νες, πα­ρου­σιά­ζουν προ­φα­νείς δια­φο­ρές που πα­ρά­γουν συ­νέ­πειες σε όλο το φάσμα των πο­λι­τι­κών επι­λο­γών.

 

2. Η πο­λι­τι­κή προ­σέγ­γι­ση της λε­νι­νι­στι­κής “ιμπε­ρια­λι­στι­κής αλυ­σί­δας”

Το θε­ω­ρη­τι­κό πεδίο του ιμπε­ρια­λι­σμού, όρο που ει­σή­γα­γε ο μη μαρ­ξι­στής, δη­μο­σιο­γρά­φος/ οι­κο­νο­μο­λό­γος Τζων Χό­μπ­σον το 1902 και άμεσα προ­σήλ­θαν στη σχε­τι­κή συ­ζή­τη­ση οι μαρ­ξι­στές της επο­χής, Χίλ­φερ­ντιγκ, Μπου­χά­ριν, Λού­ξε­μπουργκ, Κά­ου­τσκι και βέ­βαια ο Λένιν, σή­με­ρα πα­ρα­μέ­νει ζή­τη­μα ανοι­χτό που προ­κα­λεί διαρ­κώς νέες προ­σεγ­γί­σεις. Από τις πρώ­τες πα­ρα­τη­ρή­σεις, ανα­λύ­σεις και συ­μπε­ρά­σμα­τα για την “φύση” και τον ρόλο των μο­νο­πω­λί­ων, του χρη­μα­τι­στι­κού κε­φα­λαί­ου και του φαι­νο­μέ­νου της εξα­γω­γής κε­φα­λαί­ου ανα­δει­κνύ­ε­ται μια ορι­σμέ­νη “ανι­σορ­ρο­πία” με τη θε­ω­ρία της αξίας όπως την πα­ρέ­δω­σε ο Μαρξ. Ο Χίλ­φερ­ντιγκ και η Λού­ξε­μπουργκ δια­πι­στώ­νουν τις αντι­φά­σεις ανοι­χτά. Αντι­φά­σεις που μέχρι σή­με­ρα δεν έχουν λυθεί απο­τε­λε­σμα­τι­κά αλλά αντί­θε­τα κάθε νέα από­πει­ρα προ­σθέ­τει και­νούρ­γιες καθώς η ζωή η ίδια ανα­τρέ­πει εκτι­μή­σεις και βε­βαιό­τη­τες. Οι συ­νέ­πειες στην πο­λι­τι­κή αντί­λη­ψη είναι αυ­το­νό­η­τες.

Η συμ­βο­λή του Λένιν ξε­χω­ρί­ζει. Όχι μόνο ή κυ­ρί­ως για τις από­ψεις που δια­τυ­πώ­νει στη θε­ω­ρη­τι­κή συ­ζή­τη­ση, με την πε­ρί­φη­μη παμ­φλέ­τα  και σε πολλά άλλα κεί­με­να αλλά κυ­ρί­ως δια της πο­λι­τι­κής οπτι­κής του που του επι­τρέ­πει να συλ­λά­βει το σχε­τι­κό πεδίο ως πα­γκό­σμια “αλυ­σί­δα” κρα­τών και τη ρήξη του “αδύ­να­μου κρί­κου” της ως τη διέ­ξο­δο. Η σύλ­λη­ψη αυτή ξε­περ­νά πο­λι­τι­κά τα προ­βλή­μα­τα ερ­χό­με­νη μέσα από την ίδια την εμπει­ρία της πάλης ταυ­τό­χρο­να με την αγκύ­ρω­ση στην αντί­λη­ψη πως το κε­φά­λαιο είναι κοι­νω­νι­κή σχέση παρά οι­κο­νο­μι­κό μέ­γε­θος, σε βα­σι­κές μαρ­ξι­στι­κές έν­νοιες όπως ο αντα­γω­νι­σμός ως στοι­χείο του πυ­ρή­να του κα­πι­τα­λι­στι­κού τρό­που πα­ρα­γω­γής, που δεν κα­ταρ­γεί­ται, το σύ­στη­μα που διαρ­κώς ανα­πτύσ­σε­ται χωρίς να αντι­με­τω­πί­ζει μό­νι­μη κρίση, χωρίς “να σα­πί­ζει”, η αντί­λη­ψη για το αστι­κό (έθνος -) κρά­τος ως πο­λι­τι­κή έκ­φρα­ση του κε­φα­λαί­ου και ο στό­χος για την κα­τα­στρο­φή του υπέρ των σο­βιέτ, η αντί­λη­ψη για το έθνος και τα κι­νή­μα­τα αυ­το­διά­θε­σης ως απε­λευ­θε­ρω­τι­κή κί­νη­ση με δυ­νά­μει “διαρ­κή” χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά έως τη σο­σια­λι­στι­κή επα­να­στα­τι­κή απε­λευ­θέ­ρω­ση, η αντί­λη­ψη της συν­δυα­σμέ­νης και ανι­σό­με­τρης ανά­πτυ­ξης, αντί­λη­ψη που εστιά­ζει στις κοι­νω­νι­κές σχέ­σεις καθώς η κα­θο­ρι­στι­κή αιτία σε τε­λι­κή ανά­λυ­ση είναι η άνιση και δια­φο­ρε­τι­κή ανά­πτυ­ξη της τα­ξι­κής πάλης μέσα σε κάθε ξε­χω­ρι­στή χώρα. Εν τέλει σχη­μα­το­ποιεί­ται σε αλυ­σί­δα / δί­κτυο κρα­τών τα οποία αλ­λη­λε­πι­δρούν και μέσα από αυτή την διά­τα­ξη γί­νε­ται δυ­να­τή η συ­μπύ­κνω­ση των αντι­θέ­σε­ων σε “αδύ­να­μους κρί­κους”, απο­κα­λύ­πτο­ντας με τη με­γα­λύ­τε­ρη οξύ­τη­τα και κα­θα­ρό­τη­τα τον τα­ξι­κό χα­ρα­κτή­ρα του κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους, δη­μιουρ­γώ­ντας επα­να­στα­τι­κές συν­θή­κες και δυ­να­τό­τη­τες. Αυτή η οπτι­κή εκ­φρά­ζε­ται και στις πε­ρί­φη­μες “Θέ­σεις του Απρί­λη” (όπως και στη “Διαρ­κή Επα­νά­στα­ση” του Τρό­τσκι) που απορ­ρί­πτουν τε­λε­σί­δι­κα τις αντι­λή­ψεις για τη στα­δια­κή προ­σέγ­γι­ση της επα­νά­στα­σης και του Σο­σια­λι­σμού και ανοί­γουν τον δρόμο, λί­γους μήνες μετά, για τη με­γα­λύ­τε­ρη στιγ­μή στην Ιστο­ρία, στην πάλη για την αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή ανα­τρο­πή.

Αυτή η σχη­μα­το­ποί­η­ση, της αλυ­σί­δας και του αδύ­να­μου, κάθε φορά, κρί­κου απο­τε­λεί έκ­φρα­ση μιας εντε­λώς συ­γκε­κρι­μέ­νης πο­λι­τι­κής αντί­λη­ψης για τον ιμπε­ρια­λι­σμό και μιας εξί­σου συ­γκε­κρι­μέ­νης απά­ντη­σης που είναι η σο­σια­λι­στι­κή επα­νά­στα­ση μέσα στο (κάθε) έθνος – κρά­τος.

Στην επα­να­στα­τι­κή πε­ρί­ο­δο 1917 – 1921 παρά την ύπαρ­ξη της σχε­τι­κής με τον ιμπε­ρια­λι­σμό, συ­ζή­τη­σης, δεν ανα­πτύ­χθη­κε κά­ποια ιδιαί­τε­ρη “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κή” πο­λι­τι­κή θε­ω­ρία και στρα­τη­γι­κή επί πλέον της σο­σια­λι­στι­κής επα­νά­στα­σης και του διε­θνι­σμού. Όλες οι συ­ζη­τή­σεις και οι επι­λο­γές πε­ρι­στρέ­φο­νται στο ζή­τη­μα της άμε­σης κα­τά­λη­ψης της πο­λι­τι­κής εξου­σί­ας και της ανα­τρο­πής του κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους από τις ανα­δυό­με­νες μορ­φές της ερ­γα­τι­κής, λαϊ­κής αντιε­ξου­σί­ας. Η επα­νά­στα­ση και ο Σο­σια­λι­σμός είναι ώριμη δυ­να­τό­τη­τα. Για να δώ­σουν άμεσα τέλος στον πό­λε­μο οι μπολ­σε­βί­κοι, με τη συμ­φω­νία του Μπρεστ Λι­τόφσκ, πα­ρα­χω­ρούν εδάφη και τρο­φο­δο­τούν την επα­να­στα­τι­κή δια­δι­κα­σία στην Γερ­μα­νία. Ακόμη κι όταν αρ­χί­ζει να δια­φαί­νε­ται το τέλος του επα­να­στα­τι­κού κύ­κλου η ανα­ζή­τη­ση, στα πλαί­σια του 3ου και 4ου συ­νε­δρί­ου της Γ’ Διε­θνούς, των τα­κτι­κών οι οποί­ες θα εξυ­πη­ρε­τούν έναν “μα­κρύ­τε­ρο” αγώνα, δεν με­τα­βά­λει ούτε στο ελά­χι­στο τον στόχο. Η υπο­στή­ρι­ξη των κι­νη­μά­των εθνι­κής αυ­το­διά­θε­σης βα­σί­ζε­ται ακρι­βώς στον δια­χω­ρι­σμό της απε­λευ­θε­ρω­τι­κής τάσης που ανα­πτύσ­σε­ται κατά την διάρ­κεια της πάλης και μπο­ρεί υπό όρους να αρθεί πάνω από τους εθνι­κούς στό­χους, από τον εθνι­κι­σμό του κρά­τους. Ο αντι­ι­μπε­ρια­λι­σμός της επα­να­στα­τι­κής αρι­στε­ράς της πε­ριό­δου έχει τη σφρα­γί­δα του Τσί­μερ­βαλντ. Στην πε­ρί­φη­μη σύ­σκε­ψη χα­ρά­χτη­κε με εμ­φα­τι­κό τρόπο ο δρό­μος του διε­θνι­σμού ως ο δρό­μος της επα­νά­στα­σης σε από­λυ­τη αντί­θε­ση και δια­χω­ρι­σμό με τον ρε­φορ­μι­στι­κό πα­τριω­τι­σμό/ εθνι­κι­σμό: καμία συμ­με­το­χή και υπο­στή­ρι­ξη στον πό­λε­μο, ήττα του “δικού μας” κρά­τους, δη­λα­δή της άρ­χου­σας τάξης και με­τα­τρο­πή του πο­λέ­μου σε εμ­φύ­λιο δη­λα­δή σε επα­νά­στα­ση.

Στη με­τα­πο­λε­μι­κή πε­ρί­ο­δο πα­ρου­σιά­ζε­ται έκρη­ξη κι­νη­μά­των απο­α­ποι­κιο­ποί­η­σης που τρο­φο­δο­τεί το κί­νη­μα, την αρι­στε­ρά, τον “πα­γκό­σμιο Μάη”. Η αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή πε­ποί­θη­ση και το επα­να­στα­τι­κό όραμα “ανα­νε­ώ­νε­ται” μέσα από αυ­τούς τους αγώ­νες, μέσα από τις ήττες των ιμπε­ρια­λι­στών, την ήττα των ΗΠΑ στο Βιετ­νάμ, την κι­νέ­ζι­κη επα­νά­στα­ση και βέ­βαια την Κούβα και τον Τσε Γκε­βά­ρα. Νέες ορ­γα­νώ­σεις γεν­νιού­νται και οι­κο­δο­μεί­ται η σύγ­χρο­νη επα­να­στα­τι­κή αρι­στε­ρά και τα διά­φο­ρα ρεύ­μα­τά της. Ταυ­τό­χρο­να στην πε­ρί­ο­δο αυτή ανα­πτύσ­σο­νται διά­φο­ρες αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κές θε­ω­ρή­σεις. Σε αυτό το πλαί­σιο ένα ορι­σμέ­νο αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό στοι­χείο επι­κρα­τεί στις ορ­γα­νώ­σεις και τα κόμ­μα­τα της αρι­στε­ράς. Στην Ελ­λά­δα κυ­ριαρ­χεί σε όλο το φάσμα, από την επα­να­στα­τι­κή αρι­στε­ρά και το ΚΚΕ έως το ΠΑΣΟΚ. Όπως συ­μπυ­κνώ­νει το σύν­θη­μα “ένας είναι ο εχθρός, ο (αμε­ρι­κά­νι­κος) ιμπε­ρια­λι­σμός”. Ανα­δύ­ε­ται η προ­τε­ραιό­τη­τα της αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κής στρα­τη­γι­κής και η ανά­γκη συ­γκρό­τη­σης ορι­σμέ­νου “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κού υπο­δείγ­μα­τος”.

Οι χώρες – πρώην αποι­κί­ες που συ­γκρο­τού­νται ως εθνι­κά ανε­ξάρ­τη­τα κράτη κα­τα­νο­ού­νται ως χώρες της πε­ρι­φέ­ρειας και άρα σε υπο­τε­λή θέση ένα­ντι των μη­τρο­πο­λι­τι­κών ιμπε­ρια­λι­στι­κών κέ­ντρων με νέα μορφή. Στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου ωστό­σο και σε πεί­σμα της θε­ω­ρί­ας ορι­σμέ­νες από αυτές ανα­πτύ­χθη­καν σε τέ­τοιο βαθμό που δεν μπο­ρού­σαν να εξυ­πη­ρε­τούν πλέον το θε­ω­ρη­τι­κό σχήμα όπως η Νότια Κορέα. Προ­έ­κυ­ψαν οι εκ­δο­χές της “ημι­πε­ρι­φέ­ρειας” και των “υποϊ­μπε­ρια­λι­στι­κών” κρα­τών. Υπό αυτές τις θε­ω­ρή­σεις η Ελ­λά­δα είναι μία υποϊ­μπε­ρια­λι­στι­κή χώρα. Ακόμη όμως και τα εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κά κι­νή­μα­τα που κα­θο­δη­γή­θη­καν από την αρι­στε­ρά και κατά κά­ποιο τρόπο διεκ­δι­κού­σαν τη συ­γκρό­τη­ση ενός ορι­σμέ­νου αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κού αν όχι σο­σια­λι­στι­κού υπο­δείγ­μα­τος, συ­γκρό­τη­σαν χώρες με κα­πι­τα­λι­στι­κή οι­κο­νο­μία και σε κά­ποιες πε­ρι­πτώ­σεις με σπου­δαί­ες επι­δό­σεις και συμ­με­το­χή στον διε­θνή αντα­γω­νι­σμό, όπω­ςτο Βιετ­νάμ και βέ­βαια η ίδια η Κίνα που σή­με­ρα είναι ο βα­σι­κός αντα­γω­νι­στής των ΗΠΑ. Αντί­στοι­χα πρώην με­γά­λες αποι­κιο­κρα­τι­κές δυ­νά­μεις “υπο­βι­βά­στη­καν” στην κα­τά­τα­ξη, όπως πχ η Πορ­το­γα­λία. Ο “νόμος του ισχυ­ρού” που εκτο­πί­ζει με την επι­βο­λή τους αντι­πά­λους του επί­σης δεν επι­βε­βαιώ­νε­ται. Οι ΗΠΑ αντι­κα­τέ­στη­σαν την Μ. Βρε­τα­νία στην κα­τά­τα­ξη της ισχύ­ος ενόσω πα­ρέ­μει­ναν στε­νοί σύμ­μα­χοι και μετά από έναν πό­λε­μο που ούτε προ­κά­λε­σαν ούτε προ­σήλ­θαν από την αρχή.

Οι διά­φο­ρες θε­ω­ρη­τι­κές προ­σεγ­γί­σει­ςπου ανα­πτύ­χθη­καν παρά το πλή­θος, την ποι­κι­λία και τις δια­φο­ρές τους, συ­γκλί­νουν στην ιδέα ενός “πα­γκό­σμιου κα­πι­τα­λι­σμού”, ενός συ­στή­μα­τος εκ­με­τάλ­λευ­σης με­τα­ξύ κρα­τών επι­πλέ­ον του συ­στή­μα­τος εκ­με­τάλ­λευ­σης με­τα­ξύ τά­ξε­ων στα πλαί­σια του “συ­νο­λι­κού κοι­νω­νι­κού κε­φα­λαί­ου”, του κάθε κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους που ει­ση­γή­θη­κε ο Μαρξ. Στην ιε­ραρ­χη­μέ­νη κυ­ριαρ­χι­κή σχέση με­τα­ξύ των κρα­τών, μά­λι­στα μό­νι­μη σε ορι­σμέ­νες θε­ω­ρή­σεις, στα σχή­μα­τα μη­τρό­πο­λης – πε­ρι­φέ­ρειας και ημι­πε­ρι­φέ­ρειας, στις θε­ω­ρί­ες της εξάρ­τη­σης και της άνι­σης ανταλ­λα­γής και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο σε θε­ω­ρί­ες που βλέ­πουν ιστο­ρι­κό βάθος χι­λιά­δων ετών ιμπε­ρια­λι­σμού, η σχη­μα­το­ποί­η­ση της αλυ­σί­δας και του αδύ­να­μου κρί­κου δεν εξυ­πη­ρε­τεί. Υπο­τι­μά­ται αν όχι εξα­φα­νί­ζε­ται τε­λεί­ως καθώς η δομή δεν είναι ενιαία, οι σχέ­σεις των κα­πι­τα­λι­στι­κών κρα­τών δεν είναι αντε­πι­δρα­στι­κές και οι αντι­φά­σεις είναι αδύ­να­το να συ­γκε­ντρω­θούν κατά τον τρόπο που ερ­μή­νευ­σε ο Λένιν την ίδια την εμπει­ρία της ρώ­σι­κης επα­νά­στα­σης και γε­νί­κευ­σε ως θε­ω­ρία της αλυ­σί­δας και του αδύ­να­μου κρί­κου.

Στην προ­σέγ­γι­ση του “πα­γκό­σμιου κα­πι­τα­λι­σμού” ως σύ­στη­μα με εσω­τε­ρι­κή δομή και λει­τουρ­γία και όχι ως απο­τέ­λε­σμα των αντι­πα­ρα­θέ­σε­ων με­τα­ξύ των, άνι­σων σε ισχύ, κα­πι­τα­λι­στι­κών κρα­τών, τα “μη ιμπε­ρια­λι­στι­κά” έθνη – κράτη εύ­λο­γα ορ­θώ­νο­νται ως ανα­χώ­μα­τα στην ιμπε­ρια­λι­στι­κή επέ­λα­ση. Από αυτή την σκο­πιά προ­κύ­πτει η προ­τε­ραιό­τη­τα της αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κής πάλης με­τα­ξύ κρα­τών ένα­ντι της τα­ξι­κής πάλης της ερ­γα­τι­κής τάξης και των υπο­τε­λών τά­ξε­ων εντός τους που ωθού­νται να τα­χθούν υπό το κρά­τος. Ανα­φύ­ε­ται κατ’ αυτόν τον τρόπο ένας ορι­σμέ­νος σκο­πός, ένας στρα­τη­γι­κός στό­χος δια­φο­ρε­τι­κός/ δια­κρι­τός από τον στόχο της ανα­τρο­πής του κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους και της κυ­ριαρ­χί­ας του κε­φα­λαί­ου σε κάθε χώρα χω­ρι­στά. Πώς συ­ναρ­θρώ­νο­νται οι δύο σκο­ποί στο πεδίο των υλι­κών όρων και της πάλης; Προ­κύ­πτει αντί­φα­ση και πίεση σε ου­σια­στι­κή στρα­τη­γι­κή με­τα­τό­πι­ση.

 

3. Αρι­στε­ρά και πό­λε­μος

Η αρι­στε­ρή αντι­με­τώ­πι­ση του πο­λέ­μου (οφεί­λει να) έχει στην βάση της τα κρι­τή­ρια της αντί­στα­σης στην κα­τα­πί­ε­ση και στην επι­βο­λή και άρα στην προ­τε­ραιό­τη­τα και υπε­ρά­σπι­ση του αδύ­να­μου και αμυ­νό­με­νου ένα­ντι του ισχυ­ρού και επι­τι­θέ­με­νου. Ωστό­σο αυτά τα κρι­τή­ρια δεν αρ­κούν. Εξάλ­λου από τη σκο­πιά των διε­θνι­στι­κών/ επα­να­στα­τι­κών κρι­τη­ρί­ων προ­κύ­πτουν δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­να κα­θή­κο­ντα για την επα­να­στα­τι­κή αρι­στε­ρά μέσα σε κάθε χώρα.

Εντού­τοις η ση­μα­ντι­κή γε­νι­κή διά­κρι­σηεί­ναι με­τα­ξύ των πο­λέ­μων που διε­ξά­γο­νται ανά­με­σα σε κα­πι­τα­λι­στι­κά κράτη και των πο­λέ­μων που διε­ξά­γο­νται ανά­με­σα σε κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος και κί­νη­μα αυ­το­διά­θε­σης. Στην πρώτη πε­ρί­πτω­ση ο πό­λε­μος δεν μπο­ρεί να εξε­λι­χθεί σε επα­να­στα­τι­κή κρίση παρά μόνο υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις τα­ξι­κής και πο­λι­τι­κής εκ­με­τάλ­λευ­σης της υπο­χώ­ρη­σης της ισχύ­ος της άρ­χου­σας τάξης, στην χώρα που θα ητ­τη­θεί. Το (κάθε) κρά­τος είναι ο βί­αιος δυ­νά­στης της ερ­γα­τι­κής τάξης και των κοι­νω­νι­κών κι­νη­μά­των καθώς ορ­γα­νώ­νει την κα­πι­τα­λι­στι­κή εκ­με­τάλ­λευ­ση και την κυ­ριαρ­χία της αστι­κής ιδε­ο­λο­γί­ας με τον εθνι­κι­σμό στον πυ­ρή­να της. Αντί­θε­τα στο κί­νη­μα αυ­το­διά­θε­σης ανα­πτύσ­σε­ται η τάση προς την απε­λευ­θέ­ρω­ση ως αί­τη­μα για κρά­τος ή για δι­καιώ­μα­τα στο κρά­τος, ακόμα και για την απε­λευ­θέ­ρω­ση της υπό κα­το­χή χώρας και μπο­ρεί υπό όρους και προ­ϋ­πο­θέ­σεις, να επε­κτα­θεί στη διεκ­δί­κη­ση της εξου­σί­ας συ­νο­λι­κά, δη­λα­δή της αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κής ανα­τρο­πής. Αυτή ήταν και η πε­ρί­φη­μη αντί­λη­ψη του Λένιν για την αυ­το­διά­θε­ση των εθνών που απο­κα­λύ­πτει τη σχέση του τα­ξι­κού κι­νή­μα­τος και της επα­να­στα­τι­κής αρι­στε­ράς με το έθνος και τον εθνι­κι­σμό, δια­κρί­νο­ντας ξε­κά­θα­ρα την απε­λευ­θε­ρω­τι­κή τάση της διεκ­δί­κη­σης από τη δο­μι­κή θέση του εθνι­κι­σμού στην κυ­ρί­αρ­χη ιδε­ο­λο­γία σε κάθε κα­πι­τα­λι­στι­κό έθνος – κρά­τος. Πρό­κει­ται για τη διεκ­δί­κη­ση της απε­λευ­θέ­ρω­σης της ερ­γα­τι­κής τάξης και του “λαού”, τη διεκ­δί­κη­ση των δι­καιω­μά­των των “πολ­λών και από κάτω” και όχι για τη διεκ­δί­κη­ση κά­ποιας “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κής απε­ξάρ­τη­σης” του ήδη κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους.

Το κρί­σι­μο στοι­χείο είναι η κί­νη­ση της ερ­γα­τι­κής τάξης και των υπο­τε­λών τά­ξε­ων και κοι­νω­νι­κών τμη­μά­των για απε­λευ­θέ­ρω­ση σε πλήρη αντί­θε­ση από τις συν­θή­κες υπα­γω­γής τους στο κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος και τις δικές του επι­διώ­ξεις.

Στην εμ­βλη­μα­τι­κή πε­ρί­πτω­ση του Βιετ­νάμ η ήττα των ΗΠΑ (αναμ­φι­σβή­τη­τα ισχυ­ρό­τε­ρες από σή­με­ρα) κα­θο­ρί­στη­κε στο πεδίο της μάχης ή στο εσω­τε­ρι­κό τους από τον ανερ­χό­με­νο “πο­λι­τι­κό κίν­δυ­νο” του τε­ρά­στιου αντι­πο­λε­μι­κού κι­νή­μα­τος; Παρά την “πο­λυ­πα­ρα­γο­ντι­κή εξί­σω­ση” η ανά­δει­ξη του κα­θο­ρι­στι­κού πα­ρά­γο­ντα έχει κρί­σι­μη ση­μα­σία. Δεν ήταν η στρα­τιω­τι­κή ισχύς του αντι­πά­λου αλλά το τε­ρά­στιο κί­νη­μα που υπο­νό­μευ­σε καί­ρια τη στρα­τιω­τι­κή εκ­στρα­τεία και πα­ρέ­δω­σε μια πε­ρί­ο­δο τε­ρά­στιας ανό­δου της πάλης η οποία αμ­φι­σβή­τη­σε και απεί­λη­σε, στο εσω­τε­ρι­κό των ΗΠΑ και άλλων ισχυ­ρών κα­πι­τα­λι­στι­κών/ ιμπε­ρια­λι­στι­κών κρα­τών, όπως στην Γαλ­λία κατά τον Μάη του 1968, την κα­πι­τα­λι­στι­κή τάξη πραγ­μά­των. Το Βιετ­νάμ απ’ την άλλη δεν πα­ρέ­δω­σε κά­ποιο αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό ή πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο σο­σια­λι­στι­κό υπό­δειγ­μα. Σή­με­ρα είναι ένα κρα­τι­κο­κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος με ση­μα­ντι­κές μά­λι­στα επι­δό­σεις κα­πι­τα­λι­στι­κής ανά­πτυ­ξης.

Η απα­ραί­τη­τη πο­λι­τι­κά, συ­γκε­κρι­μέ­νη ανά­λυ­ση της συ­γκε­κρι­μέ­νης, κάθε φορά, κα­τά­στα­σης, μας οδη­γεί στα συ­μπε­ρά­σμα­τα και τις επι­λο­γές χωρίς ωστό­σο να κα­ταρ­γεί τα θε­με­λιώ­δη κρι­τή­ρια. Έτσι  δεν βλέ­που­με με τον ίδιο τρόπο την αδύ­να­μη και επί δε­κα­ε­τί­ες απο­κλει­σμέ­νη από το εμπάρ­γκο, Κούβα και ταυ­τό­χρο­να με ορι­σμέ­νη συμ­βο­λι­κή αξία στον κόσμο της αρι­στε­ράς, με το Ιράν χωρίς ωστό­σο να της προσ­δώ­σου­με χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά σο­σια­λι­στι­κού κα­θε­στώ­τος, τα οποία δεν δια­θέ­τει. Κα­τα­δι­κά­ζου­με με σα­φή­νεια τον επι­θε­τι­κό ρόλο του ρώ­σι­κου ιμπε­ρια­λι­σμού στον πό­λε­μο στην Ου­κρα­νία χωρίς ωστό­σο να πα­ρα­γνω­ρί­ζου­με τον ρόλο και τους σκο­πούς του δυ­τι­κού ιμπε­ρια­λι­σμού που έχει με­τα­τρέ­ψει αυτόν τον πό­λε­μο σε εν­δοϊ­μπε­ρια­λι­στι­κή σύ­γκρου­ση με­τα­ξύ Ρω­σί­ας και ΗΠΑ – ΝΑΤΟ στο έδα­φος της Ου­κρα­νί­ας. Αντί­στοι­χα η εξέ­λι­ξη/ με­τα­τρο­πή της λαϊ­κής εξέ­γερ­σης ενά­ντια στον δι­κτά­το­ρα Άσαντ στη Συρία σε πό­λε­μο διαρ­κεί­ας που εντέ­λει οδή­γη­σε στην επι­κρά­τη­ση του τζι­χα­ντι­στή Τζο­λά­νι, δεν θο­λώ­νει την αντί­λη­ψη για τα τα­ξι­κά/ επα­να­στα­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της “Αρα­βι­κής Άνοι­ξης” ούτε οδη­γεί σε συ­μπά­θεια για το σκλη­ρό δι­κτα­το­ρι­κό κα­θε­στώς Άσαντ για λό­γους “γε­ω­πο­λι­τι­κούς” και “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κούς”. Αντί­θε­τα στην πε­ρί­πτω­ση της Πα­λαι­στί­νης η ει­κό­να είναι ξε­κά­θα­ρη. Πρό­κει­ται για κί­νη­μα αυ­το­διά­θε­σης, χωρίς κρά­τος, για απε­λευ­θέ­ρω­ση και για ανε­ξάρ­τη­το κρά­τος και πρέ­πει να υπο­στη­ρί­ζε­ται χωρίς επι­φυ­λά­ξεις ανε­ξάρ­τη­τα από τον συ­σχε­τι­σμό και την ηγε­σία, στις ορ­γα­νώ­σεις και τα κόμ­μα­τα της πα­λαι­στι­νια­κής αντί­στα­σης.

Δεν μπο­ρούν να υπάρ­ξουν διε­θνείς σχέ­σεις των κα­πι­τα­λι­στι­κών κρα­τών που θα συ­νυ­πάρ­χουν ει­ρη­νι­κά στην βάση ρυθ­μί­σε­ων και διε­θνών κα­νό­νων, σε μακρά πε­ρί­ο­δο και πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο, σε μό­νι­μη βάση. Ο Κά­ου­τσκι ει­ση­γή­θη­κε μια θε­ω­ρη­τι­κή προ­σέγ­γι­ση ενός δυ­νη­τι­κά “ει­ρη­νι­κού κα­πι­τα­λι­σμού” ως απο­τέ­λε­σμα του “υπε­ρι­μπε­ρια­λι­σμού” η οποία ωστό­σο δεν επι­βε­βαιώ­νε­ται έναν και πλέον αιώνα μετά τη δια­τύ­πω­σή της και μά­λι­στα στην εποχή της υπο­χώ­ρη­σης της “πα­γκο­σμιο­ποί­η­σης” και της όξυν­σης των ιμπε­ρια­λι­στι­κών αντα­γω­νι­σμών. Υπο­γραμ­μί­ζου­με εδώ την απά­ντη­ση του Λένιν ότι ακόμη κι αν κάτι τέ­τοιο είναι θε­ω­ρη­τι­κά πι­θα­νό η δια­δι­κα­σία θα διαρ­ρα­γεί ξανά και ξανά από τις εκρη­κτι­κές αντι­φά­σεις και τις κρί­σεις που κάθε φορά θα δί­νουν τη δυ­να­τό­τη­τα για την αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή ανα­τρο­πή.

 

4. Τα ρε­φορ­μι­στι­κά “στά­δια” και τα επα­να­στα­τι­κά κρι­τή­ρια

Οι πο­λι­τι­κές συ­νέ­πειες των δια­φο­ρε­τι­κών προ­σεγ­γί­σε­ων, της “ιμπε­ρια­λι­στι­κής” και την “τα­ξι­κής”,είναι εξαι­ρε­τι­κά ση­μα­ντι­κές. Στη μία πε­ρί­πτω­ση το ζή­τη­μα της επα­να­στα­τι­κής ανα­τρο­πής εμ­φα­νί­ζε­ται ως ιστο­ρι­κά επί­και­ρο ενώ στη άλλη ανα­φύ­ε­ται ένα, ορι­σμέ­νο “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό στά­διο” που απω­θεί τον Σο­σια­λι­σμό στο βάθος του ιστο­ρι­κού ορί­ζο­ντα. Δεν έχει κρί­σι­μη ση­μα­σία το ιδιαί­τε­ρο πε­ριε­χό­με­νο που δίνει κάθε δια­φο­ρε­τι­κή θε­ω­ρη­τι­κο­πο­λι­τι­κή προ­σέγ­γι­ση στο “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό στά­διο”. Ο “σο­βιε­τι­κός μαρ­ξι­σμός”, η θε­ω­ρη­τι­κή πα­ρα­γω­γή ορ­γα­νι­κά συν­δε­δε­μέ­νη με το στα­λι­νι­κό, κρα­τι­κο­κα­πι­τα­λι­στι­κό κα­θε­στώς, έφτα­σε την ανά­λυ­ση στις πο­λι­τι­κές της συ­νέ­πειες (ή θε­ω­ρη­τι­κο­ποί­η­σε την αντε­πα­να­στα­τι­κή στρα­τη­γι­κή του στα­λι­νι­σμού) με τη “θε­ω­ρία των στα­δί­ων”, συ­γκε­κρι­με­νο­ποιώ­ντας το στά­διο ως “αντι­μο­νο­πω­λια­κή δη­μο­κρα­τία”. Σε άλλες εκ­δο­χές χρη­σι­μο­ποιεί­ται το σύν­θη­μα της “εθνι­κής ανε­ξαρ­τη­σί­ας” με ποι­κί­λα συ­γκε­κρι­μέ­να πε­ριε­χό­με­να, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τον κε­ντρι­κό ρόλο που παί­ζει σε αυτές τις προ­σεγ­γί­σεις η αντί­λη­ψη για το έθνος και τον­πα­τριω­τι­σμό/ εθνι­κι­σμό. Ο αντι­ι­μπε­ρια­λι­σμός της αρι­στε­ράς που δεν ταυ­τί­ζε­ται με τον στόχο της σο­σια­λι­στι­κής επα­νά­στα­σης τεί­νει προς τον εθνι­κι­σμό. Είναι ανα­πό­δρα­στη συ­νέ­πεια. Η ουσία πα­ρα­μέ­νει η ίδια καθώς οι συ­νέ­πειες πάνω στις πο­λι­τι­κές επι­λο­γές της αρι­στε­ράς είναι πα­ρό­μοια πε­ριο­ρι­στι­κές στον επα­να­στα­τι­κό ρόλο της ερ­γα­τι­κής τάξης (που μόνο αυτή μπο­ρεί να απε­λευ­θε­ρώ­σει τον εαυτό της και την κοι­νω­νία), στην ανε­ξαρ­τη­σία του ερ­γα­τι­κού κι­νή­μα­τος, στους αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κούς στό­χους. Πριν από την επα­να­στα­τι­κή ρήξη και ανα­τρο­πή του κρά­τους και των κα­πι­τα­λι­στι­κών κοι­νω­νι­κών σχέ­σε­ων προη­γεί­ται κά­ποιας μορ­φής αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κή πο­λι­τι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση της λει­τουρ­γί­ας του.

Το δί­πο­λο “ιμπε­ρια­λι­σμός – αντι­ι­μπε­ρια­λι­σμός”, στον βαθμό που κα­τα­νο­εί­ται ως δο­μι­κά δια­κρι­τό από την υπό­θε­ση της ανα­τρο­πής του κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους και του τρό­που πα­ρα­γω­γής, στην συ­σχέ­τι­σή του με το δί­πο­λο “με­ταρ­ρύθ­μι­ση ή επα­νά­στα­ση”, γεννά πε­ρισ­σό­τε­ρο ρε­φορ­μι­σμό και όχι επα­νά­στα­ση, πε­ρισ­σό­τε­ρο εθνι­κι­σμό και όχι διε­θνι­σμό.

Η έν­νοια του στα­δί­ου ως κα­τη­γο­ρία βρί­σκε­ται στον πυ­ρή­να της ρε­φορ­μι­στι­κής στρα­τη­γι­κής. Βα­σί­ζε­ται στην αντί­λη­ψη για τη δυ­να­τό­τη­τα κα­τά­κτη­σης και κα­το­χύ­ρω­σης ιστο­ρι­κά, θέ­σε­ων, που με έναν τρόπο ακρι­βώς στα­δια­κό θα οδη­γή­σουν στην υπέρ­βα­ση του κα­πι­τα­λι­σμού. Κα­τα­κτή­σεις στα­θε­ρών αν όχι μό­νι­μων θέ­σε­ων στον τα­ξι­κό συ­σχε­τι­σμό, στο ίδιο το κρά­τος, στο πα­ρα­γω­γι­κό μο­ντέ­λο, στην πάλη για την ανε­ξαρ­τη­σία της χώρας από το κυ­ρί­αρ­χο ιμπε­ρια­λι­στι­κό σύ­στη­μα. Θέ­σεις που με­ταρ­ρυθ­μί­ζουν πο­λι­τι­κά τον τρόπο πα­ρα­γω­γής και τις τα­ξι­κές κοι­νω­νι­κές σχέ­σεις, που με­ταρ­ρυθ­μί­ζουν το κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος, που με­ταρ­ρυθ­μί­ζουν τις σχέ­σεις του εγ­χώ­ριου κε­φα­λαί­ου με τα ξένα κε­φά­λαια και εν γένει με το διε­θνές πε­ρι­βάλ­λον. Αυτές οι θέ­σεις συ­γκρο­τούν τα στά­δια ως σκοπό και στρα­τη­γι­κή.

Όπως πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­ζου­με τη θε­ω­ρη­τι­κή συμ­βο­λή του Μαρξ ως “ιδα­νι­κό μέσο όρο” της λει­τουρ­γί­ας του κα­πι­τα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος, δη­λα­δή με “δια­χρο­νι­κή” ισχύ έτσι πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­σου­με και το πεδίο της πρά­ξης, της πο­λι­τι­κής, των επα­να­στα­τι­κών εμπει­ριών που μέχρι σή­με­ρα μας έχει πα­ρα­δώ­σει το ερ­γα­τι­κό, μα­ζι­κό κοι­νω­νι­κό, αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κό (σο­σια­λι­στι­κό, κομ­μου­νι­στι­κό, αναρ­χι­κό) κί­νη­μα. Ανα­ζη­τώ­ντας τα κα­θο­ρι­στι­κά, “δια­χρο­νι­κά” κρι­τή­ρια. Τα ισχυ­ρά στοι­χεία εδώ, αυτά που πρέ­πει να βρί­σκο­νται στον πυ­ρή­να της πο­λι­τι­κής θε­ω­ρη­τι­κο­ποί­η­σης, είναι η ιστο­ρι­κή επι­και­ρό­τη­τα της αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κής ανα­τρο­πής και οι ίδιες, πολ­λές και συ­γκε­κρι­μέ­νες, επα­να­στα­τι­κές εμπει­ρί­ες που απεί­λη­σαν ου­σια­στι­κά τον κα­πι­τα­λι­στι­κό τρόπο πα­ρα­γω­γής και διέρ­ρη­ξαν τη λει­τουρ­γία του κα­πι­τα­λι­στι­κού κρά­τους, είτε ως ιστο­ρι­κή στιγ­μή στο με­ταίχ­μιο της δυα­δι­κής εξου­σί­ας είτε, όπως στη ρώ­σι­κη πε­ρί­πτω­ση, φτά­νο­ντας στην κα­ταρ­χάς νίκη. Εμπει­ρί­ες που δεν αφο­ρούν κά­ποια πολύ παλιά εποχή αλλά έφτα­σαν μέχρι τα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του 1970. Μά­λι­στα οι πε­ρι­πτώ­σεις εκεί­νες στις οποί­ες η πάλη έφτα­σε στην ανά­δυ­ση μορ­φών ερ­γα­τι­κής/ λαϊ­κής αντιε­ξου­σί­ας, σο­βιέτ, ερ­γα­τι­κά συμ­βού­λια, “κομ­μού­νες” και διά­φο­ρες μορ­φές κοι­νω­νι­κής αυ­το­ορ­γά­νω­σης ως στοι­χεία της εναλ­λα­κτι­κής απέ­να­ντι στο κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος, συ­νι­στούν μία ξε­χω­ρι­στή κα­τη­γο­ρία ένα­ντι των πε­ρι­πτώ­σε­ων όπου η εξου­σία διεκ­δι­κή­θη­κε και ακόμη κερ­δή­θη­κε από κι­νή­μα­τα υπό την ηγε­σία της αρι­στε­ράς και στο όνομα του Σο­σια­λι­σμού χωρίς ωστό­σο να υπάρ­ξει ποτέ ου­σια­στι­κός ερ­γα­τι­κός / κοι­νω­νι­κός έλεγ­χος και εξου­σία αλλά μία δια­φο­ρε­τι­κή εκ­δο­χή κα­πι­τα­λι­στι­κού “κρά­τους – κόμ­μα­τος”. Το όραμα της απε­λευ­θέ­ρω­σης με τους όρους της αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κής ανα­τρο­πής αφορά τη ρήξη της κα­πι­τα­λι­στι­κής κοι­νω­νι­κής σχέ­σης δια της ανά­δυ­σης των ορ­γά­νων της αντιε­ξου­σί­ας των “από κάτω” και απ’ εδώ προ­κύ­πτει το “μέτρο” του ορά­μα­τος παρά από οι­κο­νο­μι­κούς στό­χους και πα­ρα­γω­γι­κά (κα­πι­τα­λι­στι­κά) μο­ντέ­λα σε “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κό πλαί­σιο”.

 

5. Η ελ­λη­νι­κή εμπει­ρία του 2010 – 2015 και τα χρή­σι­μα συ­μπε­ρά­σμα­τα

Στην Ελ­λά­δα του 21ου αιώνα εί­χα­με την τύχη να ζή­σου­με μια ορι­σμέ­νη εμπει­ρία “αδύ­να­μου κρί­κου”, όταν όλος ο πλα­νή­της και σί­γου­ρα η αρι­στε­ρά και τα κι­νή­μα­τα είχαν προ­ση­λω­θεί στην πάλη που διε­ξα­γό­ταν εδώ, και την ατυ­χία όχι μόνο να μην μπο­ρέ­σει να αντι­με­τω­πί­σει απο­τε­λε­σμα­τι­κά την πρό­κλη­ση και να εκ­με­ταλ­λευ­τεί την ευ­και­ρία η ρι­ζο­σπα­στι­κή και αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή αρι­στε­ρά αλλά σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις ούτε καν να την αντι­λη­φθεί.

Απέ­να­ντι στην πο­λι­τι­κή του Τσί­πρα και της ηγε­τι­κής ομά­δας που υλο­ποιού­σαν, ιδιαί­τε­ρα μετά το 2012, ένα σχέ­διο αστι­κής προ­σαρ­μο­γής βα­σι­σμέ­νης σε έναν ορι­σμέ­νο “αρι­στε­ρό λαϊ­κι­σμό”, οι αρι­στε­ρές αντι­πο­λι­τεύ­σεις μέσα και έξω από τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ, δεν μπό­ρε­σαν να δώ­σουν εναλ­λα­κτι­κή ρι­ζο­σπα­στι­κή κα­τεύ­θυν­ση στη δια­δι­κα­σία της μα­ζι­κής αρι­στε­ρό­στρο­φης κοι­νω­νι­κής και πο­λι­τι­κής ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης και να διευ­ρύ­νουν τον ρόλο της στις πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις, δεν συ­γκέ­ντρω­σαν τις δυ­νά­μεις τους και δεν κα­θό­ρι­σαν πο­λι­τι­κά τις εξε­λί­ξεις.

Είτε απο­συ­ρό­με­νες από το πεδίο όπως έκανε το ΚΚΕ είτε έχο­ντας ως προ­σα­να­το­λι­σμό και προ­τε­ραιό­τη­τα τη συ­γκρό­τη­ση “κο­στο­λο­γη­μέ­νης” κυ­βερ­νη­τι­κής εναλ­λα­κτι­κής με στόχο την έξοδο από την ΟΝΕ/ΕΕ (και από το ΝΑΤΟ), την “πα­ρα­γω­γι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση” με εθνι­κό νό­μι­σμα, την “πο­λυ­διά­στα­τη” εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή, όπως ήταν η άποψη του Αρι­στε­ρού Ρεύ­μα­τος που κυ­ριαρ­χού­σε στην “αρι­στε­ρή πλατ­φόρ­μα του ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ” (και έπει­τα στη ΛΑΕ) είτε ακόμη με την προ­πα­γάν­δα του ίδιου στό­χου ως κύρια αιχμή, της εξό­δου από την ΕΕ “από επα­να­στα­τι­κή σκο­πιά” όπως στην ΑΝΤΑΡ­ΣΥΑ και άλλες ορ­γα­νώ­σεις. Εκτι­μού­με ότι ο στό­χος αυτός δεν συν­δέ­θη­κε (και δεν μπο­ρεί να συν­δε­θεί) με τα πραγ­μα­τι­κά “καύ­σι­μα” της δια­δι­κα­σί­ας της κοι­νω­νι­κής και πο­λι­τι­κής ρι­ζο­σπα­στι­κο­ποί­η­σης και με το ου­σια­στι­κό πε­ριε­χό­με­νο της πάλης το οποίο ου­δέ­πο­τε ήταν “ανε­ξαρ­τη­σια­κό/ εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κό” αλλά ήταν ξε­κά­θα­ρα τα­ξι­κό/ οι­κο­νο­μι­κό. Το κί­νη­μα του 2010 – 2015 ει­σέ­βα­λε στο προ­σκή­νιο αμ­φι­σβη­τώ­ντας την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση και το “μνη­μο­νια­κό” πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα κατά με­γά­λη προ­τε­ραιό­τη­τα και τα­ξι­κή ευ­θυ­κρι­σία παρά την Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση, όσο απε­χθής και να εμ­φα­νί­στη­κε (και εμ­φα­νί­ζε­ται).

Η ρήξη με την ΟΝΕ/ΕΕ απο­τε­λεί προ­φα­νή συ­νέ­πεια της ρήξης με τη στρα­τη­γι­κή της εγ­χώ­ριας άρ­χου­σας τάξης ως απο­τέ­λε­σμα της ρι­ζο­σπα­στι­κής/ επα­να­στα­τι­κής κί­νη­σης των μαζών, του ερ­γα­τι­κού κι­νή­μα­τος και των κι­νη­μά­των. Αντί­θε­τα η επι­κε­φα­λής πο­λι­τι­κή αιχμή και το σύν­θη­μα της “εξό­δου από την ΕΕ” αφορά σε κρα­τι­κό στόχο και με­θό­δευ­ση, καθώς πρό­κει­ται για δια­κρα­τι­κή συμ­φω­νία, και δια­δι­κα­σία στην οποία ο ρόλος των μαζών πε­ριο­ρί­ζε­ται σε θέση ψη­φο­φό­ρου για την κυ­βέρ­νη­ση και υπο­στη­ρι­χτή του (κα­πι­τα­λι­στι­κού) κρά­τους. Απο­τε­λεί μά­λι­στα επι­λο­γή και σύν­θη­μα που πε­ρι­λαμ­βά­νει εκ των πραγ­μά­των την επι­δί­ω­ξη μίας ορι­σμέ­νης δια­τα­ξι­κής συ­νερ­γα­σί­ας.

Σή­με­ρα μπρο­στά στα προ­φα­νή αδιέ­ξο­δα γί­νο­νται στην αρι­στε­ρά προ­σπά­θειες ανα­στο­χα­σμού, ορ­γα­νω­τι­κών ανα­κα­τα­τά­ξε­ων, συ­γκέ­ντρω­σης της δύ­να­μης. Η ανα­φο­ρά στον όρο του “με­τα­βα­τι­κού προ­γράμ­μα­τος” βλέ­πει το φως της δη­μο­σιό­τη­τας σε διά­φο­ρα κεί­με­να της ρι­ζο­σπα­στι­κής και αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κής αρι­στε­ράς. Ωστό­σο το πε­ριε­χό­με­νο είναι του­λά­χι­στον “ομι­χλώ­δες”.

Η ση­μα­σία και το πε­ριε­χό­με­νο, όχι συ­γκε­κρι­μέ­να του “προ­γράμ­μα­τος” αλλά της γε­νι­κής αντί­λη­ψης, είναι συν­δε­δε­μέ­νη με συ­νο­λι­κές προ­σεγ­γί­σεις και με ση­μα­ντι­κές συ­νέ­πειες στην αντι­με­τώ­πι­ση της πάλης και των πο­λι­τι­κών επι­λο­γών που απαι­τού­νται κάθε φορά.

Είναι η αντί­λη­ψη που δια­κα­τέ­χει τη συ­ζή­τη­ση και τις επι­λο­γές της επα­να­στα­τι­κής αρι­στε­ράς στην  επα­να­στα­τι­κή πε­ρί­ο­δο των αρχών του 20ου αιώνα. “Ένα βήμα μπρο­στά, μόνο ένα βήμα” έλεγε ο Λένιν για τη σχέση του κόμ­μα­τος με την κί­νη­ση της τάξης και αυτό απο­τε­λεί μία συ­μπύ­κνω­ση της με­τα­βα­τι­κής αντί­λη­ψης η οποία δια­πνέ­ει όλη την λο­γι­κή της μα­κράς τα­κτι­κής του ενιαί­ου με­τώ­που, από το κί­νη­μα έως την πο­λι­τι­κή πάλη. Οι με­τα­βα­τι­κές τα­κτι­κές και συν­θή­μα­τα απο­σκο­πούν στη βελ­τί­ω­ση των όρων ανά­πτυ­ξης της πο­λι­τι­κής συ­νεί­δη­σης της ερ­γα­τι­κής τάξης και ευ­ρύ­τε­ρα, μέσα από την ίδια την εμπει­ρία της πάλης. Δεν είναι με­ταμ­φί­ε­ση της με­ταρ­ρυθ­μι­στι­κής στρα­τη­γι­κής. Είναι ο πυ­ρή­νας της αντί­λη­ψης για τη συμ­βο­λή του κόμ­μα­τος στο ίδιο το κί­νη­μα και είναι μια αντί­λη­ψη για την επα­νά­στα­ση.

Από αυτή την άποψη δεν συ­γκρο­τού­νται με­τα­βα­τι­κοί στό­χοι ως θέ­σεις και κα­τα­κτή­σεις που μπο­ρούν να κα­το­χυ­ρω­θούν (δη­λα­δή όχι ως προ­σω­ρι­νές) σαν “στά­δια” και σαν “σκα­λο­πά­τια” προς τον στρα­τη­γι­κό στόχο. Αυτή είναι η κε­ντρι­κή ιδέα όλων των ρε­φορ­μι­στι­κών εκ­δο­χών.

Ας πά­ρου­με για πα­ρά­δειγ­μα το αί­τη­μα της εθνι­κο­ποί­η­σης/ κρα­τι­κο­ποί­η­σης των σι­δη­ρο­δρό­μων με ερ­γα­τι­κό έλεγ­χο που έχει έρθει στην επι­και­ρό­τη­τα με το έγκλη­μα των Τε­μπών. Το αί­τη­μα αυτό μπο­ρεί να απο­τε­λεί στόχο με με­τα­βα­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Μά­λι­στα το ση­μείο με τη με­γα­λύ­τε­ρη με­τα­βα­τι­κή αξία είναι ο ερ­γα­τι­κός έλεγ­χος. Η κρα­τι­κο­ποί­η­ση της επι­χεί­ρη­σης απαι­τεί πο­λι­τι­κή σύ­γκρου­ση καθώς αντί­κει­ται στην κυ­ρί­αρ­χη τάση της απε­λευ­θέ­ρω­σης της αγο­ράς και των ιδιω­τι­κο­ποι­ή­σε­ων χωρίς ωστό­σο να προ­κα­λεί αυ­το­νό­η­τα ρήγμα στην κα­πι­τα­λι­στι­κή λει­τουρ­γία. Οι κρα­τι­κές εται­ρί­ες που λει­τουρ­γούν όπως ακρι­βώς οι ιδιω­τι­κές δεν είναι κάτι σπά­νιο. Το ζή­τη­μα ωστό­σο του ερ­γα­τι­κού ελέγ­χου απαι­τεί ου­σια­στι­κή με­τα­βί­βα­ση ισχύ­ος από το κε­φά­λαιο και το κρά­τος στην ερ­γα­τι­κή τάξη. Μία τέ­τοια εξέ­λι­ξη, μια νίκη και κα­τά­κτη­ση μετά από σφο­δρή σύ­γκρου­ση, δεν μπο­ρεί να “στα­θε­ρο­ποι­η­θεί”. Ή θα προ­χω­ρή­σει στο κα­τώ­φλι της δυα­δι­κής εξου­σί­ας ή θα υπο­χω­ρή­σει απο­κτώ­ντας τυ­πι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά χωρίς ου­σια­στι­κό πε­ριε­χό­με­νο μέχρι εξα­φά­νι­σης. Κα­νέ­να κρά­τος και μά­λι­στα όσα λο­γί­ζο­νται ως αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κά, φι­λο­λαϊ­κά, αρι­στε­ρά κα­θε­στώ­τα, δεν δια­θέ­τει ερ­γα­τι­κό έλεγ­χο κα­νε­νός εί­δους.

Δεν μπο­ρούν να υπάρ­ξουν και δεν έχουν υπάρ­ξει, με­τα­βα­τι­κά “αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κά” κα­θε­στώ­τα με κα­πι­τα­λι­στι­κή οι­κο­νο­μία και “σο­σια­λι­στι­κή προ­ο­πτι­κή”. Οποιο­δή­πο­τε κρά­τος ορ­γα­νώ­νει τον κα­πι­τα­λι­στι­κό τρόπο πα­ρα­γω­γής απο­τε­λεί πο­λι­τι­κή του έκ­φρα­ση και μόνο με την επα­να­στα­τι­κή ανα­τρο­πή του μπο­ρεί να ανοί­ξει ο σο­σια­λι­στι­κός δρό­μος.

Η θε­ω­ρη­τι­κή συ­ζή­τη­ση στο πεδίο “ιμπε­ρια­λι­σμός” είναι ανοι­χτή και πα­ρά­γει από­ψεις εδώ και 120 χρό­νια. Σε αυτή θα υπο­γραμ­μί­σου­με τη σύγ­χρο­νη προ­σέγ­γι­ση του Γιάν­νη Μη­λιού. Είναι βέ­βαιο ότι οι αλ­λα­γές που πραγ­μα­το­ποιού­νται στο πεδίο και οι εν­δε­χό­με­νες εξε­λί­ξεις στο μέλ­λον θα τρο­φο­δο­τή­σουν εκ νέου τη σχε­τι­κή συ­ζή­τη­ση.  Ωστό­σο η πο­λι­τι­κή στρα­τη­γι­κή απο­τε­λεί κρί­σι­μο πα­ρά­γο­ντα στη σχέση θε­ω­ρί­ας και πρά­ξης.

Αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε την τάση για επέ­κτα­ση ως εγ­γε­νή στον κα­πι­τα­λι­σμό, στον τρόπο πα­ρα­γω­γής και στο κα­πι­τα­λι­στι­κό έθνος – κρά­τος (το οποίο δεν απο­τε­λεί ούτε “υπο­χεί­ριο” της οι­κο­νο­μί­ας ούτε εξέ­λι­ξη μιας δια­φο­ρε­τι­κής και ανε­ξάρ­τη­της από τον τρόπο πα­ρα­γω­γής, ιστο­ρι­κής δια­δι­κα­σί­ας). Ο ιμπε­ρια­λι­σμός είναι φαι­νό­με­νο σύμ­φυ­το με τον ίδιο τον κα­πι­τα­λι­σμό με οι­κο­νο­μι­κή, πο­λι­τι­κή και στρα­τιω­τι­κή διά­στα­ση, ενυ­πάρ­χει ως τάση στο (κάθε) κα­πι­τα­λι­στι­κό κρά­τος το οποίο ανα­πτύσ­σει την ισχύ του ανι­σό­με­τρα από κάθε άλλο ακρι­βώς επει­δή εξαρ­τά­ται εν τέλει από τους όρους της ανά­πτυ­ξης της ίδιας της τα­ξι­κής πάλης. Η εξέ­λι­ξη, ανά­πτυ­ξη και επέ­κτα­ση του κα­πι­τα­λι­σμού/ ιμπε­ρια­λι­σμού κλο­νί­ζε­ται από αντι­φά­σεις και κρί­σεις οι οποί­ες εκ­δη­λώ­νο­νται ως ρήγ­μα­τα και επα­να­στα­τι­κές ευ­και­ρί­ες στο εθνι­κό επί­πε­δο της τα­ξι­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής και της πάλης. Από αυτή την σκο­πιά ο μόνος αντί­πα­λος του ιμπε­ρια­λι­σμού και του πο­λέ­μου είναι το μα­ζι­κό κοι­νω­νι­κό/ ερ­γα­τι­κό/ κομ­μου­νι­στι­κό κί­νη­μα και η σο­σια­λι­στι­κή επα­νά­στα­ση.

Στις σύγ­χρο­νες συν­θή­κες της όξυν­σης των αντα­γω­νι­σμών και της κλι­μά­κω­σης των όρων του πο­λέ­μου, είναι ση­μα­ντι­κό να μεί­νου­με προ­ση­λω­μέ­νοι στη ση­μα­σία της αρχής πώς στην ίδια μας τη χώρα και μέσα σε κάθε χώρα βρί­σκε­ται ο εχθρός. Στο­χο­ποιώ­ντας ως πο­λι­τι­κή αρι­στε­ρά τη φι­λο­πό­λε­μη εξο­πλι­στι­κή στρα­τη­γι­κή του ελ­λη­νι­κού κρά­τους που διεκ­δι­κεί τον επι­θε­τι­κό ρόλο του στην πε­ριο­χή σε συμ­μα­χία με το Ισ­ρα­ήλ και τις ΗΠΑ, και βέ­βαια την ευ­ρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κή “rearm Europe”, συμ­βάλ­λο­ντας στην ανά­πτυ­ξη μα­ζι­κού αντι­πο­λε­μι­κού κι­νή­μα­τος, επι­μέ­νο­ντας στην ανά­πτυ­ξη του κι­νή­μα­τος αλ­λη­λεγ­γύ­ης στην Πα­λαι­στί­νη ως υπό­θε­ση αυ­το­δύ­να­μη με τε­ρά­στιο απε­λευ­θε­ρω­τι­κό συμ­βο­λι­σμό και ουσία, πέρα από τις “γε­ω­πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις” στην πε­ριο­χή και βε­βαί­ως προ­σα­να­το­λι­σμέ­νη στην πρό­κλη­ση της μα­ζι­κής, ρι­ζο­σπα­στι­κής και αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κής πο­λι­τι­κής με αιχμή την απαί­τη­ση για άμεση ανα­δια­νο­μή πλού­του και ισχύ­ος σε βάρος της εγ­χώ­ριας άρ­χου­σας τάξης και υπέρ της ερ­γα­τι­κής και των άλλων υπο­τε­λών τά­ξε­ων και στρω­μά­των, σε σαφή διά­κρι­ση και αντί­θε­ση με εναλ­λα­κτι­κά μο­ντέ­λα κα­πι­τα­λι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, “πα­ρα­γω­γι­κής ανα­συ­γκρό­τη­σης” και “πο­λυ­διά­στα­τες” επι­λο­γές εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής.

Το πο­λι­τι­κό κενό στ΄αρι­στε­ρά που δια­μόρ­φω­σε στην πε­ρί­ο­δο που δια­νύ­ου­με η κα­τάρ­ρευ­ση του πο­λι­τι­κού ρε­φορ­μι­σμού και η συ­να­κό­λου­θη διαρ­κής διο­λί­σθη­ση του πο­λι­τι­κού σκη­νι­κού προς τα δεξιά/ ακρο­δε­ξιά, εμ­φα­νί­ζε­ται ως πρό­κλη­ση και ως ευ­και­ρία για την αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κή αρι­στε­ρά.

Σή­με­ρα, το άμεσο κα­θή­κον είναι η συ­γκρό­τη­ση μα­ζι­κής αρι­στε­ράς, με απεύ­θυν­ση στο μα­ζι­κό, κοι­νω­νι­κό και τα­ξι­κό ακρο­α­τή­ριο, ανά­λη­ψη των αντί­στοι­χων κα­θη­κό­ντων και δυ­να­τό­τη­τα αντι­με­τώ­πι­σης των σύγ­χρο­νων πο­λι­τι­κών προ­κλή­σε­ων. Ωστό­σο το πρώτο ζή­τη­μα που πρέ­πει εκ νέου να τεθεί είναι το ζή­τη­μα της “ση­μαί­ας”, του ορά­μα­τος και της επι­και­ρό­τη­τάς του. Αυτή η ση­μαία ανε­μί­ζει έξω και πάνω από το σύ­στη­μα και τα “ρε­α­λι­στι­κά” όριά του. Μόνο έτσι μπο­ρεί να τρο­φο­δο­τή­σει την ου­σια­στι­κή ιδε­ο­λο­γι­κο­πο­λι­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση μέσα στην κοι­νω­νία και στην πάλη.

https://rproject.gr/article/imperialismos-antiimperialismos-5-simeia