Oύτε πόλεμο που μας καταστρέφει ούτε ειρήνη που μας καταπιέζει

Oύτε πόλεμο που μας καταστρέφει ούτε ειρήνη που μας καταπιέζει

  • |

Ο τίτλος αυτού του άρθρου παραπέμπει στο σύνθημα που συνοδεύει τη φεμινιστική δράση ενάντια στους πολέμους, η οποία ήταν πάντα, άνευ όρων, αλληλέγγυα με τις Παλαιστίνιες, Αφγανές, Σύριες, Ιρακινές, Κολομβιανές, Κούρδισσες, Σαχαράουι και τόσες άλλες γυναίκες που θα μπορούσα να συνεχίσω να απαριθμώ.

Χούστα Μοντέρο (Justa Montero)* | μετάφραση Κατερίνα Σεργίδου

Σή­με­ρα, ακού­γο­ντας με πόνο τις μαρ­τυ­ρί­ες του ου­κρα­νι­κού πλη­θυ­σμού και βλέ­πο­ντας τις ει­κό­νες της κα­τα­στρο­φής που προ­κα­λεί η ρω­σι­κή ει­σβο­λή, η καρ­διά μου βρί­σκε­ται με τις Ου­κρα­νές γυ­ναί­κες, με εκεί­νες που αντι­στέ­κο­νται στις πό­λεις και με τις χι­λιά­δες που ανα­γκά­στη­καν να φύ­γουν με τις κόρες και τους γιους τους και να γί­νουν προ­σφύ­γισ­σες. Η καρ­διά μου βρί­σκε­ται επί­σης με τις Ρω­σί­δες, ακτι­βί­στριες υπέρ της ει­ρή­νης που δη­μιουρ­γούν δί­κτυα αντί­στα­σης κατά του πο­λέ­μου αντι­με­τω­πί­ζο­ντας την κα­τα­στο­λή του κα­θε­στώ­τος Πού­τιν.

Την πα­ρα­μο­νή των δια­δη­λώ­σε­ων της 8ης Μάρτη, γί­να­με μάρ­τυ­ρες  πο­λε­μι­κών και θε­σμι­κών δια­κη­ρύ­ξε­ων που εκ­φρά­στη­καν από κυ­βερ­νη­τι­κά κόμ­μα­τα σχε­τι­κά με τον πό­λε­μο και τον χα­ρα­κτή­ρα που θα έπρε­πε να έχουν οι επι­κεί­με­νες φε­μι­νι­στι­κές κι­νη­το­ποι­ή­σεις. Γι’  αυτό, πριν μπού­με στο κυ­ρί­ως θέμα αυτού του άρ­θρου, θα ήθελα πρώτα από όλα να  υπε­ρα­σπι­στώ την αυ­το­νο­μία του φε­μι­νι­στι­κού κι­νή­μα­τος να θέτει τη δική του ατζέ­ντα στις δια­δη­λώ­σεις που ορ­γα­νώ­νει και στις οποί­ες καλεί, χωρίς θε­σμι­κές ή κομ­μα­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις. Η ιστο­ρία έχει οδη­γή­σει το κί­νη­μα αυτό να φυλά σαν κόρη οφθαλ­μού την αυ­το­νο­μία του και να μπο­ρεί να δια­φο­ρο­ποιεί την θε­σμι­κή σφαί­ρα και τη σχέση του με τις δη­μό­σιες πο­λι­τι­κές από τον δικό του χώρο.

Το φε­μι­νι­στι­κό «όχι στον πό­λε­μο» έχει βα­θιές ιστο­ρι­κές και διε­θνείς ρίζες και, δυ­στυ­χώς, μακρά ιστο­ρία. Ομά­δες όπως οι «Dones per dones» (Γυ­ναί­κες για τις γυ­ναί­κες), «Mujeres de negro» (Γυ­ναί­κες στα μαύρα) και διά­φο­ρες άλλες πλατ­φόρ­μες για την ει­ρή­νη κι­νη­το­ποιού­νταν πάντα σε πε­ριό­δους πο­λέ­μων και έχουν δεί­ξει τη ση­μα­σία της δη­μιουρ­γί­ας δι­κτύ­ων υπο­στή­ρι­ξης και σχέ­σε­ων με και με­τα­ξύ γυ­ναι­κών σε χώρες που βρί­σκο­νται σε σύ­γκρου­ση. Αυτό σή­μαι­νε ότι η απόρ­ρι­ψη των πο­λέ­μων και η υπε­ρά­σπι­ση της ει­ρή­νης ήταν ζη­τή­μα­τα πάντα πα­ρό­ντα στη φε­μι­νι­στι­κή ιδε­ο­λο­γία  και πρα­κτι­κή και απο­τε­λού­σαν όψη  του διε­θνι­σμού τους, αυτού που σή­με­ρα ονο­μά­ζε­ται «πα­γκό­σμια κραυ­γή».

Οι λόγοι που οδη­γούν τις γυ­ναί­κες να ξε­ση­κω­νό­μα­στε κατά του πο­λέ­μου και να υπε­ρα­σπι­ζό­μα­στε την ει­ρή­νη ποι­κί­λουν. Κά­ποιες φορές η θέση αυτή συ­σχε­τί­ζε­ται με μια δήθεν ει­ρη­νι­κή φύση των γυ­ναι­κών, ένα επι­χεί­ρη­μα με σα­φείς ου­σιο­κρα­τι­κές προ­ε­κτά­σεις που δεν συμ­με­ρί­ζο­μαι και που δεν λαμ­βά­νει υπόψη τις ποι­κί­λες εμπει­ρί­ες των γυ­ναι­κών σχε­τι­κά με τη μη­τρό­τη­τα, τις σχε­σια­κές πρα­κτι­κές για τις οποί­ες θε­ω­ρού­μα­στε υπεύ­θυ­νες ή την υπε­ρά­σπι­ση της φύσης. Η φε­μι­νί­στρια και αντι­μι­λι­τα­ρί­στρια ακτι­βί­στρια Montse Cervera (Μόν­τσε Θερ­βέ­ρα) εξη­γεί γιατί συμ­βαί­νει αυτό: «Δεν είναι επει­δή οι γυ­ναί­κες είναι ει­ρη­νι­κές από τη φύση τους, αλλά επει­δή είναι δε­μέ­νες με τη ζωή των αν­θρώ­πων και του πλα­νή­τη».

Αυτή η δέ­σμευ­ση να τε­θούν στο επί­κε­ντρο οι ανά­γκες και η ευ­η­με­ρία των αν­θρώ­πων, να δια­σφα­λι­στούν αξιο­πρε­πείς ζωές αντί για τα κέρδη των αγο­ρών, όπως δια­κη­ρύσ­σει ο κα­πι­τα­λι­σμός, εξη­γεί τη φε­μι­νι­στι­κή απόρ­ρι­ψη των πο­λε­μι­κών εξο­πλι­σμών, αυτής της βιο­μη­χα­νί­ας που αυ­γα­τί­ζει σε πε­ριό­δους ει­ρή­νης μέχρι να γίνει μια ισχυ­ρή βιο­μη­χα­νία θα­νά­του, η οποία πα­ρά­γει τε­ρά­στια κέρδη∙ την απόρ­ρι­ψη επί­σης της μι­λι­τα­ρι­στι­κής κλι­μά­κω­σης που σφυ­ρη­λα­τεί­ται κάτω από τη ρη­το­ρι­κή της ει­ρή­νης και τις πο­λι­τι­κές ασφά­λειας των κρα­τών, οι οποί­ες, από την άλλη πλευ­ρά, είναι τόσο «ωφέ­λι­μες» για την ακρο­δε­ξιά.

Στην ίδια κα­τεύ­θυν­ση κι­νεί­ται και το αί­τη­μά μας για λι­γό­τε­ρες στρα­τιω­τι­κές δα­πά­νες και πε­ρισ­σό­τε­ρες κοι­νω­νι­κές δα­πά­νες στους κρα­τι­κούς προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς. Πρό­κει­ται για κοι­νω­νι­κές δα­πά­νες που μπο­ρούν να κα­λύ­ψουν τις πραγ­μα­τι­κές ανά­γκες των αν­θρώ­πων και να δια­σφα­λί­σουν την ασφά­λειά τους, και τις οποί­ες η παν­δη­μία έκανε ορα­τές και ανέ­δει­ξε ως βα­σι­κές-απα­ραί­τη­τες-ανα­γκαί­ες ερ­γα­σί­ες: αυτές των ερ­γα­ζο­μέ­νων στην κα­θα­ριό­τη­τα, των ερ­γα­ζο­μέ­νων σε ιδρύ­μα­τα φρο­ντί­δας, των ερ­γα­ζο­μέ­νων στην υγεία, των φρο­ντι­στριών σε υπη­ρε­σί­ες και στην κατ’ οίκον ερ­γα­σία∙ σε όλες αυτές τις ερ­γα­σί­ες, η πλειο­ψη­φία των ερ­γα­ζο­μέ­νων είναι γυ­ναί­κες.

Υπάρ­χει όμως ένα άλλο θε­με­λιώ­δες ζή­τη­μα στη φε­μι­νι­στι­κή πρό­τα­ση ει­ρή­νης και στο «όχι στον πό­λε­μο»: η βία. Οι γυ­ναί­κες γνω­ρί­ζουν πολύ καλά την κα­τα­στρο­φι­κή λο­γι­κή της βίας, στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση της μα­τσό-έμ­φυ­λης βίας, και οι πό­λε­μοι είναι η ακραία έκ­φρα­ση της γε­νι­κευ­μέ­νης βίας που επι­διώ­κει την υπο­τα­γή των λαών και της πα­τριαρ­χι­κής βίας που τη συ­νο­δεύ­ει. Όπως δυ­στυ­χώς συμ­βαί­νει αλλά και  ευ­τυ­χώς έχει κα­τα­γρα­φεί, είναι αμέ­τρη­τες οι πε­ρι­πτώ­σεις που οι γυ­ναί­κες γί­νο­νται λά­φυ­ρα του πο­λέ­μου. Έπρε­πε να έρθει στο φως η τρα­γω­δία των γυ­ναι­κών στον πό­λε­μο των Βαλ­κα­νί­ων για να θε­ω­ρη­θεί ο βια­σμός έγκλη­μα πο­λέ­μου, γιατί το πο­λε­μι­κό έπος οδη­γεί ανα­πό­φευ­κτα στην κουλ­τού­ρα του βια­σμού, και δεν υπάρ­χει τί­πο­τα που να προ­κα­λεί με­γα­λύ­τε­ρη απέ­χθεια από αυτό στη φε­μι­νι­στι­κή πρό­τα­ση.

Δεν γνω­ρί­ζου­με ακόμα την έκτα­ση αυτού του πο­λέ­μου, ο οποί­ος είναι ήδη κα­τα­στρο­φι­κός, ούτε αν θα κα­τα­στεί εφι­κτή η απο­κλι­μά­κω­ση της κούρ­σας των εξο­πλι­σμών η αν θα επι­τρα­πεί στους χι­λιά­δες Ου­κρα­νούς πρό­σφυ­γες να συ­νε­χί­σουν τη ζωή τους στις πό­λεις και τα χωριά τους με τις πλη­γές τους ανοι­χτές. Είναι γνω­στό, επει­δή έχει ήδη φανεί ότι θα αλ­λά­ξει τις συν­θή­κες δια­βί­ω­σης για όλες και για όλους. Και αυτή είναι αναμ­φί­βο­λα μια πα­γκό­σμια και επεί­γου­σα κα­τά­στα­ση έκτα­κτης ανά­γκης. Αλλά αν επι­διώ­κου­με την ει­ρή­νη και «μια ει­ρή­νη που δεν κα­τα­πιέ­ζει», δεν μπο­ρού­με να αγνο­ή­σου­με τα ζη­τή­μα­τα που θέτει ο αντι­μι­λι­τα­ρι­στι­κός φε­μι­νι­σμός, γιατί αν το κά­νου­με αυτό,   εγ­γυ­η­μέ­να οδη­γού­μα­στε στην επα­νά­λη­ψη της φρί­κης και τότε ο λόγος για την ει­ρή­νη θα με­τα­τρα­πεί σε μια σκέτη ρη­το­ρι­κή.

Η βιαιό­τη­τα του πο­λέ­μου και το αν­θρώ­πι­νο δράμα που αυτός φέρει, μπο­ρεί να οδη­γή­σει σε μια κα­νο­νι­κό­τη­τα που πα­ρα­γκω­νί­ζει ή αγνο­εί οποιο­δή­πο­τε πρό­βλη­μα ξε­φεύ­γει της πο­λε­μι­κής  λο­γι­κής το οποίο ωστό­σο μπο­ρεί να απο­τε­λεί μέρος του αγώνα για τη ζωή των γυ­ναι­κών σε άλλα τμή­μα­τα του κό­σμου. Αλλά δεν θα είναι εύ­κο­λο, ίσως θα πρέ­πει να μά­θου­με πώς να το κά­νου­με.

Το κί­νη­μα Black Lives Matter ( οι μαύ­ρες ζωές έχουν ση­μα­σία) κα­τέ­δει­ξε ότι όλες οι ζωές έχουν ση­μα­σία, και ο αγώ­νας του και το σύν­θη­μά του έγι­ναν ση­μείο ανα­φο­ράς. Στρέ­φο­μαι σε αυτό το κί­νη­μα, διότι, μπρο­στά στον κίν­δυ­νο μιας κα­νο­νι­κό­τη­τας που βα­σί­ζε­ται στη λο­γι­κή «ο σώζων εαυ­τόν σω­θή­τω» ή «πάνω από όλα η πάρτι μας», λο­γι­κής τόσο λει­τουρ­γι­κής για τον νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμό, απέ­να­ντι στον φόβο και την ανα­σφά­λεια, με οδη­γεί σε αυτό που ο φε­μι­νι­σμός έχει ανα­δεί­ξει: «εμείς [σε θη­λυ­κό πρό­σω­πο/nosotras] μαζί».  Eίναι η ιδέα που λέει ότι δεν υπάρ­χουν δι­καιώ­μα­τα μόνο για κά­ποιους αν δεν μπο­ρούν να επε­κτα­θούν για όλες/ους. Γι’ αυτό το λόγο το άμε­σης ανά­γκης αν­θρώ­πι­νο δράμα της με­γα­λύ­τε­ρης προ­σφυ­γι­κής κρί­σης στην Ευ­ρώ­πη δεν μπο­ρεί να λυθεί  χωρίς την αντι­με­τώ­πι­ση της κα­τά­στα­σης χι­λιά­δων γυ­ναι­κών και αν­δρών που ζουν σε προ­σφυ­γι­κούς κα­ταυ­λι­σμούς σε όλο τον κόσμο. Όπως επί­σης, δεν μπο­ρεί να κα­θυ­στε­ρεί άλλο η αλ­λα­γή των νόμων της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης για το άσυλο και τους πρό­σφυ­γες, των με­τα­να­στευ­τι­κών νόμων και των κα­νο­νι­σμών ασφα­λεί­ας.

Επει­δή όλες οι ζωές έχουν ση­μα­σία, η νο­μι­μο­ποί­η­ση των Ου­κρα­νών που ζουν στην Ισπα­νία είναι επεί­γου­σα και πρέ­πει από αυτήν να επω­φε­λη­θεί το σχε­δόν μισό εκα­τομ­μύ­ριο με­τα­νά­στριες και με­τα­νά­στες που ζουν στο Ισπα­νι­κό Κρά­τος σε κα­θε­στώς πα­ρά­τυ­πης με­τα­νά­στευ­σης και ανα­μο­νής για την διοι­κη­τι­κή τα­κτο­ποί­η­ση των εγ­γρά­φων τους. Όπως επι­ση­μαί­νουν οι οι­κια­κές βοη­θοί-ερ­γα­ζό­με­νες στα σπίτι (πα­ρε­μπι­πτό­ντως, η κυ­βέρ­νη­ση δεν έχει ακόμη ανα­γνω­ρί­σει τα δι­καιώ­μα­τά τους και δεν έχει επι­κυ­ρώ­σει τη Σύμ­βα­ση 189 της Διε­θνούς Ορ­γά­νω­σης Ερ­γα­σί­ας), οι με­ρο­κα­μα­τιά­ρες, οι ερ­γα­ζό­με­νες στο σεξ, οι φρο­ντί­στριες και οι ερ­γα­ζό­με­νες στις απα­ραί­τη­τες ερ­γα­σί­ες [esenciales], πολ­λές από τις οποί­ες είναι με­τα­νά­στριες, το κα­θε­στώς πα­ρα­νο­μί­ας που τους έχει υπο­βλη­θεί τις οδη­γεί σε  με­γα­λύ­τε­ρη ερ­γα­σια­κή εκ­με­τάλ­λευ­ση, τους στε­ρεί την νο­μι­κή προ­στα­σία που δι­καιού­νται, τις απο­κλεί­ει  από δη­μό­σιες υπη­ρε­σί­ες και δι­καιώ­μα­τα και τις κα­θι­στά πιο ευά­λω­τες στην ματσό βία και στην θε­σμι­κή έμ­φυ­λη βία. Η κυ­βέρ­νη­ση δεν μπο­ρεί να πε­ρι­μέ­νει  μέχρι η τρέ­χου­σα εκ­στρα­τεία «Ρύθ­μι­ση των χαρ­τιών τώρα» να συ­γκε­ντρώ­σει 500.000 υπο­γρα­φές για να εγ­γυ­η­θεί αυτό το δι­καί­ω­μα.

Ο κίν­δυ­νος στον οποίο ανα­φέρ­θη­κα προη­γου­μέ­νως ─ότι όλα όσα δεν εμπί­πτουν στη λο­γι­κή του πο­λέ­μου και των τε­ρά­στιων άμε­σων συ­νε­πειών του θα εξα­φα­νι­στούν από την μι­ντια­κή, κοι­νω­νι­κή και πο­λι­τι­κή προ­σο­χή─είναι ένα τε­ρά­στιο πρό­βλη­μα, διότι ο πό­λε­μος θα επι­δει­νώ­σει τις κα­τα­στρο­φι­κές συ­νέ­πειες των κρί­σε­ων που βιώ­νου­με και οι οποί­ες αλ­λη­λε­πι­κα­λύ­πτο­νται: αυτή που απορ­ρέ­ει από τον πό­λε­μο στη­ρί­ζε­ται σε εκεί­νη της παν­δη­μί­ας και η τε­λευ­ταία στην κρίση της οι­κο­λο­γί­ας, της φρο­ντί­δας και της υγεί­ας,  της οι­κο­νο­μί­ας και της δη­μο­κρα­τί­ας, τις οποί­ες ο φε­μι­νι­σμός έχει επί­σης πε­ρι­γρά­ψει ως συ­στη­μι­κές κρί­σεις.

Ο κίν­δυ­νος οι ανι­σό­τη­τες που πα­ρά­γει το σύ­στη­μα να βα­θύ­νουν και να πα­γιω­θούν ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο σε μια κα­νο­νι­κό­τη­τα που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από τη βία, την ευ­θραυ­στό­τη­τα των συν­θη­κών δια­βί­ω­σης της πλειο­ψη­φί­ας και την πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή ευ­θραυ­στό­τη­τα, είναι υπαρ­κτός.

Σε μια πρό­σφα­τη ημε­ρί­δα για τον φε­μι­νι­στι­κό συν­δι­κα­λι­σμό, κά­ποιες συ­ντρό­φισ­σες είπαν ότι το να ορ­γα­νώ­νε­σαι ση­μαί­νει να αρ­χί­ζεις να αντι­στέ­κε­σαι. Να ορ­γα­νω­θού­με για να με­τα­τρέ­ψου­με το σύν­θη­μα «ούτε τον πό­λε­μο που μας κα­τα­στρέ­φει ούτε την ει­ρή­νη που μας κα­τα­πιέ­ζει» σε πα­γκό­σμια κραυ­γή, για να δη­μιουρ­γή­σου­με ζωή με αξιο­πρέ­πεια και βιω­σι­μό­τη­τα για όλες και όλους, έτσι ώστε το στοί­χη­μα για τη δη­μιουρ­γία κοι­νό­τη­τας να κάνει την υπο­τα­γή των γυ­ναι­κών και των λαών μη βιώ­σι­μη.

Όπως ανα­φέ­ρει το μα­νι­φέ­στο της Επι­τρο­πής 8M του φε­μι­νι­στι­κού κι­νή­μα­τος της Μα­δρί­της, «οι φε­μι­νί­στριες έχου­με ένα σχέ­διο, θα αλ­λά­ξου­με το σύ­στη­μα.» Σχε­διά­ζου­με έναν άλλο πι­θα­νό δρόμο, με μια φε­μι­νι­στι­κή δυ­να­μι­κή που ξε­περ­νά τα σύ­νο­ρα και γκρε­μί­ζει τα τείχη.  Και δεν είναι ρη­το­ρι­κή, υπάρ­χει ένας συ­μπε­ρι­λη­πτι­κός φε­μι­νι­σμός, στον οποίο χω­ρά­με όλες, με προ­τά­σεις που βά­ζουν στο στό­χα­στρο τις δο­μι­κές αι­τί­ες των συν­θη­κών μέσα στις οποί­ες  ζουν οι γυ­ναί­κες και ίσως γι’ αυτό το κί­νη­μά μας ενο­χλεί τόσο. Φε­μι­νι­σμός ή βαρ­βα­ρό­τη­τα.

 

*Η Χού­στα Μο­ντέ­ρο είναι ισπα­νί­δα φε­μι­νί­στρια, ακτι­βί­στρια, ακα­δη­μαϊ­κός και συγ­γρα­φέ­ας. Δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στο φε­μι­νι­στι­κό κί­νη­μα από το 1973. Υπήρ­ξε μέλος της LCR, συ­νι­δρύ­τρια του Κέ­ντρου Γυ­ναι­κών στη Μα­δρί­τη, της Επι­τρο­πής για την υπε­ρά­σπι­ση στο δι­καί­ω­μα στις εκτρώ­σεις, της Φε­μι­νι­στι­κής Συ­νέ­λευ­σης της Μα­δρί­της και συμ­με­τέ­χει στο Πα­νι­σπα­νι­κό Συ­ντο­νι­στι­κό φε­μι­νι­στι­κών συλ­λο­γι­κο­τή­των. Έχει υπο­στη­ρί­ξει στα­θε­ρά τη συμ­μα­χία ανά­με­σα στο φε­μι­νι­στι­κό και ΛΟ­ΑΤ­ΚΙ+ κί­νη­μα και αρ­θρο­γρα­φεί τα­χτι­κά στον ισπα­νι­κό και φε­μι­νι­στι­κό τύπο. Δι­δά­σκει Σπου­δές Φύλου στο Universidad Politécnica de Madrid, στο Universidad Autónoma de Madrid και άλλα ιδρύ­μα­τα.

Το κεί­με­νο της Χού­στα Μο­ντέ­ρο,  δη­μο­σιεύ­τη­κε την 7η Μαρ­τί­ου του 2022 στην εφη­με­ρί­δα ctxt και είναι δια­θέ­σι­μο στον εξής σύν­δε­σμο στα ισπα­νι­κά.

rproject.gr