Επιτροπές αντίστασης, μια επανάσταση από τα κάτω στο Σουδάν

Επιτροπές αντίστασης, μια επανάσταση από τα κάτω στο Σουδάν

  • |

Οι επιτροπές αντίστασης -γνωστές και ως επιτροπές γειτονιάς- αναδύθηκαν ως βασικό υποκείμενο στον αγώνα των Σουδανών εναντίον του προηγούμενου Ισλαμιστικού καθεστώτος.

Η ση­μα­σία τους ήταν καί­ρια για την επι­τυ­χία της επα­νά­στα­σης του Δε­κέμ­βρη του 2018, η οποία ξε­ρί­ζω­σε το κα­θε­στώς του δι­κτά­το­ρα Ομάρ Αλ Μπα­σίρ. Αρ­κε­τά πο­λι­τι­κά υπο­κεί­με­να υπο­λο­γί­ζουν ότι οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης θα δια­δρα­μα­τί­σουν κε­ντρι­κό ρόλο στη δια­δι­κα­σία δη­μο­κρα­τι­κής με­τά­βα­σης, στην οποία έχει μπει η χώρα. Προ­σφέ­ρουν επί­σης πραγ­μα­τι­κές προ­ο­πτι­κές για άμεση, «από τα κάτω» δη­μο­κρα­τία, χάρη στην εμπει­ρία τους στην αυ­το­δια­χεί­ρι­ση και στην το­πι­κο­ποί­η­σή τους.

Χαμάντ Γκαμάλ, Σάρα Μπασελρί* | μετάφραση Στέλλα Μούσμουλα |

Επι­τρο­πές γει­το­νιάς: μια σύ­γκλι­ση με­τα­ξύ της το­πι­κής αλ­λη­λεγ­γύ­ης και της πο­λι­τι­κής αντί­στα­σης

Αρ­χι­κά, οι επι­τρο­πές ήταν απλές ομά­δες πο­λι­τών που σχη­μα­τί­στη­καν σε γει­το­νιές διά­φο­ρων πό­λε­ων του Σου­δάν, προ­κει­μέ­νου να δη­μιουρ­γή­σουν από μόνες τους βα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες, που έλει­παν από τις γει­το­νιές, όπως το ηλε­κτρι­κό και το νερό, και να για βελ­τιώ­σουν τις συν­θή­κες και τις υπη­ρε­σί­ες στα σχο­λεία και τα νο­σο­κο­μεία (αγο­ρά­ζο­ντας σχο­λι­κό ή ια­τρι­κό εξο­πλι­σμό, ανα­και­νί­ζο­ντας κτί­ρια). Για πα­ρά­δειγ­μα, τον Σε­πτέμ­βριο του 2019, στο χωριό Ζου­χάλ (στην πε­ριο­χή της Γκε­ζί­ρα), οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης ξε­κί­νη­σαν μια κα­μπά­νια για να ξα­να­χτι­στεί το πη­γά­δι του χω­ριού. Στη γει­το­νιά Κλά­κλα του Χαρ­τούμ, τον Ια­νουά­ριο του 2020, διορ­γά­νω­σαν ένα με­γά­λο συλ­λο­γι­κό κα­θα­ρι­σμό δη­μό­σιων χώρων, καθώς τα σκου­πί­δια συσ­σω­ρεύ­ο­νταν στο δρόμο με τις Αρχές να αδια­φο­ρούν. Στην πόλη Αλ Ομπε­ΐντ, τον Απρί­λιο του 2021, φύ­τε­ψαν δέ­ντρα για να ενι­σχύ­σουν την πα­ρα­γω­γή αρα­βι­κού κόμμι, το οποίο απο­τε­λεί τον οι­κο­νο­μι­κό πλού­το της πόλης. Αυτά τα το­πι­κά κι­νή­μα­τα αυ­το­δια­χεί­ρι­σης φέρ­νουν κοντά τους/τις γεί­το­νες όλων των ηλι­κιών και των κοι­νω­νι­κών τά­ξε­ων, αν και οι άν­δρες και γυ­ναί­κες νέας ηλι­κί­ας είναι οι πιο δρα­στή­ριοι/ες.

Τον Σε­πτέμ­βριο του 2013, μετά την από­σχι­ση του Νό­τιου Σου­δάν, το Βό­ρειο Σου­δάν έχασε τους πε­τρε­λαϊ­κού πό­ρους [του νότου] και χτυ­πή­θη­κε από μια σο­βα­ρή οι­κο­νο­μι­κή κρίση, που πυ­ρο­δό­τη­σε μια λαϊκή εξέ­γερ­ση. Οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης βρέ­θη­καν στην πρώτη γραμ­μή αυτής της εξέ­γερ­σης, απαι­τώ­ντας την πτώση του κα­θε­στώ­τος. Από τότε και στο εξής οι «επι­τρο­πές αντί­στα­σης» εξε­λί­χθη­καν σε ση­μα­ντι­κό πο­λι­τι­κό υπο­κεί­με­νο στον πο­λι­τι­κό στίβο του Σου­δάν, εξί­σου ση­μα­ντι­κές με τις πο­λι­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις και τα συν­δι­κά­τα.

Η εμ­φά­νι­σή τους ώθησε το πρώην κα­θε­στώς του Ομάρ Αλ Μπα­σίρ να κα­τευ­θύ­νει την κα­τα­στο­λή κυ­ρί­ως ενά­ντια σε αυτές τις επι­τρο­πές αντί­στα­σης. Το κα­θε­στώς προ­σπά­θη­σε να τις δια­λύ­σει έτσι ώστε να μην διευ­ρύ­νουν την επιρ­ροή τους στις γει­το­νιές όπου ήταν ενερ­γές, με­ρι­κές φορές λει­τουρ­γώ­ντας ως πο­λι­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις και με­ρι­κές φορές λει­τουρ­γώ­ντας ως ενώ­σεις κοι­νω­νι­κών και αν­θρω­πι­στι­κών υπη­ρε­σιών. Το ση­μα­ντι­κό επι­τό­πιο έργο που πραγ­μα­το­ποιού­σαν οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης κέρ­δι­σε την εμπι­στο­σύ­νη των κα­τοί­κων των γει­το­νιών.

Το όνει­ρο των πο­λι­τών και ακτι­βι­στών/στριών των επι­τρο­πών αντί­στα­σης ήταν να ανοι­κο­δο­μή­σουν τη χώρα από κάτω προς τα πάνω, ξε­κι­νώ­ντας από το το­πι­κό επί­πε­δο της γει­το­νιάς. Στα­δια­κά, η εμπι­στο­σύ­νη και η υπο­στή­ρι­ξη που συ­γκέ­ντρω­σαν από τον κόσμο των γει­το­νιών, τους δη­μιούρ­γη­σε τον εν­θου­σια­σμό να προ­ε­κτεί­νουν αυτό το όνει­ρο σε πα­νε­θνι­κό επί­πε­δο. Ξε­κί­νη­σαν το χά­σταγκ #Hanabniho, που ση­μαί­νει «θα την ξα­να­κτί­σου­με», υπο­νο­ώ­ντας όλη τη χώρα.

Διαρ­κής πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα από την επα­νά­στα­ση του 2019 και μετά

Μετά την πτώση του κα­θε­στώ­τος τον Απρί­λιο του 2019, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης πα­ρέ­μει­ναν αδιά­κο­πα ενερ­γές, προ­σπα­θώ­ντας να προ­στα­τεύ­σουν τις κα­τα­κτή­σεις της επα­νά­στα­σης. Ταυ­τό­χρο­να, προ­σπά­θη­σαν να ανοι­κο­δο­μή­σουν ό,τι είχε κα­τα­στρέ­ψει το προη­γού­με­νο κα­θε­στώς, που είχε δια­λύ­σει τον κοι­νω­νι­κό ιστό και την πο­λι­τι­στι­κή ζωή στις γει­το­νιές (κυ­ρί­ως κλεί­νο­ντας κι­νη­μα­το­γρά­φους και πο­λι­τι­στι­κά κέ­ντρα για να που­λή­σει τις εγκα­τα­στά­σεις τους). Οι επι­τρο­πές γει­το­νιάς πήραν επί­σης πολ­λές πο­λι­τι­κές πρω­το­βου­λί­ες για να στη­ρί­ξουν τους στό­χους της επα­νά­στα­σης για την οι­κο­δό­μη­ση μιας χώρας για όλους, όπως οι τε­λε­τές για τη μνήμη των μαρ­τύ­ρων [της εξέ­γερ­σης] κάθε γει­το­νιάς, ο εορ­τα­σμός της Διε­θνούς Ημέ­ρας για τα Δι­καιώ­μα­τα των Γυ­ναι­κών ή της ημέ­ρας των Δι­καιω­μά­των των Ατό­μων με Ανα­πη­ρί­ες. Για πα­ρά­δειγ­μα, επ’ ευ­και­ρία της Διε­θνούς Ημέ­ρας για τα Δι­καιώ­μα­τα των Γυ­ναι­κών στις 8 Μάρτη του 2020, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης στη γει­το­νιά Αρ­κά­ου­ϊτ του Χαρ­τούμ δη­μιούρ­γη­σαν μια ανοι­κτή κλι­νι­κή όπου όλες οι γυ­ναί­κες θα μπο­ρού­σαν να λά­βουν δω­ρε­άν ια­τρι­κή πε­ρί­θαλ­ψη και εξε­τά­σεις, πα­ράλ­λη­λα με τη δια­νο­μή προ­ϊ­ό­ντων γυ­ναι­κεί­ας υγιει­νής και τη διορ­γά­νω­ση εκ­παι­δευ­τι­κών σε­μι­να­ρί­ων για τον καρ­κί­νο του μα­στού.

Οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης διορ­γά­νω­σαν επί­σης συν­δια­σκέ­ψεις για το μέλ­λον της δη­μο­κρα­τί­ας στο Σου­δάν, καθώς και ερ­γα­στή­ρια πο­λι­τι­κής αυ­το-κα­τάρ­τι­σης. Συμ­με­τεί­χαν στην ίδρυ­ση ενώ­σε­ων γυ­ναι­κών και φοι­τη­τι­κών συν­δι­κά­των, αξιο­ποιώ­ντας τον χώρο ελευ­θε­ρί­ας που είχε δη­μιουρ­γή­σει η επα­νά­στα­ση.

Τα τε­λευ­ταία δύο χρό­νια, κατά την πε­ρί­ο­δο με­τά­βα­σης στη δη­μο­κρα­τία, η χώρα χτυ­πή­θη­κε από έναν ολέ­θριο πλη­θω­ρι­σμό και μα­στί­ζε­ται από έξαλ­λες δια­κυ­μάν­σεις της αξίας του νο­μί­σμα­τος (Σου­δα­νι­κή λίρα). Οι επι­τρο­πές γει­το­νιάς έχουν ανα­λά­βει την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της μι­κρο­δια­φθο­ράς στο επί­πε­δο που τους αντι­στοι­χεί, σχη­μα­τί­ζο­ντας ομά­δες «επι­τη­ρη­τών της αγο­ράς» που εξα­σφα­λί­ζουν ότι οι έμπο­ροι δεν θα αυ­ξή­σουν τις τιμές τους εκ­με­ταλ­λευό­με­νοι την έλ­λει­ψη ορι­σμέ­νων πόρων και κερ­δο­σκο­πώ­ντας πάνω στη δυ­στυ­χία των κα­τοί­κων. Για πα­ρά­δειγ­μα, μπο­ρεί κα­νείς να βρει στα κοι­νω­νι­κά δί­κτυα φω­το­γρα­φί­ες από διά­φο­ρες πό­λεις όπου νε­α­ροί στρα­το­πε­δεύ­ουν έξω από φούρ­νους για να ελέγ­ξουν αν οι αρ­το­ποιοί απο­θη­κεύ­ουν αλεύ­ρι, πε­ρι­μέ­νο­ντας κά­ποια μέρα με ελ­λεί­ψεις για να που­λή­σουν τότε το ψωμί ακρι­βό­τε­ρα.

Στο χωριό Αλ Χι­λά­λια (στην πο­λι­τεία Γκε­ζί­ρα), τον Οκτώ­βριο του 2019, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης κα­τήγ­γει­λαν ένα φούρ­να­ρη, που που­λού­σε  ληγ­μέ­νο αλεύ­ρι σε όλη τη γει­το­νιά.

Υπό το κα­θε­στώς του Ομάρ Αλ Μπα­σίρ, οι το­πι­κές αρχές συ­γκρο­τού­νταν σε «επι­τρο­πές πο­λι­τών», που εφάρ­μο­ζαν πο­λι­τι­κές αυ­ταρ­χι­σμού και δια­φθο­ράς, επι­διώ­κο­ντας να κα­τα­στρέ­ψουν οποια­δή­πο­τε μορφή το­πι­κής δη­μο­κρα­τί­ας. Μετά την επα­νά­στα­ση, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης προ­σπά­θη­σαν να απο­τρέ­ψουν μια επα­νά­λη­ψη αυτού του συ­στή­μα­τος με την απλή με­τα­φο­ρά της εξου­σί­ας από μία επί­ση­μη Αρχή στην άλλη: Κά­ποιες προ­σπά­θη­σαν να κα­τα­στρέ­ψουν τα διοι­κη­τι­κά έγ­γρα­φα που ήταν ανα­γκαία στις νέες Αρχές για να ανα­λά­βουν κα­θή­κο­ντα, ώστε να κα­ταγ­γεί­λουν το παλιό σύ­στη­μα και να απαι­τή­σουν νέες μορ­φές το­πι­κής δη­μο­κρα­τί­ας.

Σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης κα­τά­φε­ραν να ανα­κτή­σουν δη­μό­σια πε­ριου­σια­κά στοι­χεία που είχε αρ­πά­ξει το προη­γού­με­νο κα­θε­στώς, όπως δη­μό­σιες πλα­τεί­ες που είχαν που­λη­θεί σε αφε­ντι­κά και επεν­δυ­τές προ­σκεί­με­νους στην κυ­βέρ­νη­ση.

Ενώ το κα­θε­στώς εφάρ­μο­ζε μια πο­λι­τι­κή διαί­ρε­σης βα­σι­σμέ­νη στο ρα­τσι­σμό, οι ακτι­βι­στές/τριες των επι­τρο­πών αντί­στα­σης ερ­γά­ζο­νται κα­θη­με­ρι­νά για να δη­μιουρ­γή­σουν δε­σμούς με­τα­ξύ των κα­τοί­κων των γει­το­νιών με σκοπό την ανοι­κο­δό­μη­ση του ει­ρη­νι­κού κοι­νω­νι­κού κλί­μα­τος.

Επι­κε­φα­λής των ση­με­ρι­νών κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων

Τις τε­λευ­ταί­ες εβδο­μά­δες, κατά τη διάρ­κεια των μα­ζι­κών κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων, που ξέ­σπα­σαν μετά το πρα­ξι­κό­πη­μα της 25ης Οκτω­βρί­ου 2021, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης ανα­δύ­θη­καν ως οι κύ­ριοι φο­ρείς της ορ­γά­νω­σης και του συ­ντο­νι­σμού των διά­φο­ρων δρά­σε­ων. Έχουν πάρει τη θέση της Ένω­σης Επαγ­γελ­μα­τιών του Σου­δάν, η οποία είχε παί­ξει τον αντί­στοι­χο ρόλο κατά τη διάρ­κεια των κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων του 2018. Μετά την επα­νά­στα­ση, η Ένωση Επαγ­γελ­μα­τιών ανέ­λα­βε το ρόλο του εκ­προ­σώ­που της κοι­νω­νί­ας των πο­λι­τών στη με­τα­βα­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση, που σχη­μα­τί­στη­κε από ένα συ­να­σπι­σμό με­τα­ξύ πο­λι­τι­κών  και στρα­τιω­τι­κών. Η πολύ απο­γοη­τευ­τι­κή εμπει­ρία της με­τα­βα­τι­κής κυ­βέρ­νη­σης, η οποία οδή­γη­σε στο ση­με­ρι­νό πρα­ξι­κό­πη­μα, συ­νέ­βα­λε σε με­γά­λο βαθμό στην απα­ξί­ω­ση της Ένω­σης Επαγ­γελ­μα­τιών στα μάτια της Σου­δα­νι­κής κοι­νής γνώ­μης. Ωστό­σο, σή­με­ρα, το γε­γο­νός ότι οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης απο­δεί­χθη­καν ικα­νές να πά­ρουν τη θέση της Ένω­σης Επαγ­γελ­μα­τιών, οφεί­λε­ται στο ότι είχαν κα­τα­φέ­ρει να απο­κτή­σουν την εμπι­στο­σύ­νη των επα­να­στα­τών, μια εμπι­στο­σύ­νη που η Ένωση Επαγ­γελ­μα­τιών καθώς και τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα έχουν χάσει τα τε­λευ­ταία χρό­νια.

Έτσι, με το που ανα­κοι­νώ­θη­κε το πρα­ξι­κό­πη­μα, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης απηύ­θυ­ναν κά­λε­σμα για δια­δη­λώ­σεις αντί­στα­σης ενα­ντί­ον του. Κι­νη­το­ποι­ή­θη­καν στις γει­το­νιές και ενη­μέ­ρω­σαν τους κα­τοί­κους για τη ση­μα­σία του να συμ­με­τά­σχουν στην δια­δή­λω­ση, δια­νέ­μο­ντας φυλ­λά­δια στις γει­το­νιές τους, σχε­διά­ζο­ντας γκρά­φι­τι στους τοί­χους με συν­θή­μα­τα και το πρό­γραμ­μά των δια­δη­λώ­σε­ων. Χρη­σι­μο­ποί­η­σαν επί­σης τα με­γά­φω­να στα τζα­μιά για να με­τα­δώ­σουν πο­λι­τι­κές ομι­λί­ες. Τις πα­ρα­μο­νές των δια­δη­λώ­σε­ων, έχτι­ζαν οδο­φράγ­μα­τα κατά τη διάρ­κεια της νύ­χτας με τού­βλα και υλικά που πε­ρι­συ­νέλ­λε­ξαν, προ­κει­μέ­νου να πα­ρε­μπο­δί­σουν την κυ­κλο­φο­ρία των δυ­νά­με­ων του νόμου και της τάξης και να προ­στα­τεύ­σουν τους/τις κα­τοί­κους των γει­το­νιών από τις επι­θέ­σεις των στρα­τού και των πα­ρα­στρα­τιω­τι­κών. Αυτή η ευ­φυ­ής  στρα­τη­γι­κή έχει απο­δε­χθεί πολύ απο­τε­λε­σμα­τι­κή σε ό,τι αφορά την προ­στα­σία των δια­δη­λω­τών/τριών.

Ένα δη­μο­κρα­τι­κό μέλ­λον για το Σου­δάν;

Συ­μπε­ρα­σμα­τι­κά, αν και οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης απαρ­τί­ζο­νται από πο­λί­τες που δεν έχουν όλοι τους πο­λι­τι­κή εμπει­ρία, αυ­τό-ορ­γα­νώ­νο­νται με με­γά­λο «επαγ­γελ­μα­τι­σμό», επι­χει­ρώ­ντας να εφαρ­μό­σουν τη δη­μο­κρα­τία μέσα από τον τρόπο που λαμ­βά­νουν απο­φά­σεις. Αυ­τό-ορ­γα­νώ­νο­νται χωρίς να χρειά­ζε­ται να κα­τα­φύ­γουν σε ηγέ­τες, μόνο στους/ις αντι­προ­σώ­πους οι οποί­οι/ες στη συ­νέ­χεια συ­ντο­νί­ζο­νται σε επί­πε­δο δια­με­ρί­σμα­τος και έπει­τα προς τα πάνω, σε επί­πε­δο πόλης. Είναι αυτή η εσω­τε­ρι­κή δη­μο­κρα­τία που τους κρά­τη­σε ενω­μέ­νους και δυ­να­τούς και όχι διαι­ρε­μέ­νους, όπως είναι τα πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα στο Σου­δάν. Αυτό είναι που κάνει κά­ποιους-ες πα­ρα­τη­ρη­τές-τριες να ελ­πί­ζουν ότι οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης είναι ένας τρό­πος να σπά­σουν το μο­νο­πώ­λιο των ελίτ που απαρ­τί­ζουν τα πα­ρα­δο­σια­κά πο­λι­τι­κά κόμ­μα­τα,  στην πο­λι­τι­κή σκηνή του Σου­δάν.

Οι Σου­δα­νοί/ές αντι­λαμ­βά­νο­νται σή­με­ρα ότι τις επι­τρο­πές αντί­στα­σης ως μια δυ­νη­τι­κή εναλ­λα­κτι­κή ένα­ντι των πο­λι­τι­κών κομ­μά­των που δεν κα­τά­φε­ραν να δη­μιουρ­γή­σουν ένα κοινό κλίμα συλ­λο­γι­κής δρά­σης ώστε να δο­θούν λύ­σεις στα προ­βλή­μα­τα του Σου­δάν. Τώρα, οι επι­τρο­πές αντί­στα­σης, χάρη στην αυ­τό-διευ­θυ­νό­με­νη δομή τους, βα­σί­ζο­νται στην το­πι­κή δράση υπό την ηγε­σία των κα­τοί­κων των γει­το­νιών ή των χω­ριών, στην οποία όλοι συμ­με­τέ­χουν, ανε­ξαρ­τή­τως του επι­πέ­δου της πο­λι­τι­κής τους εμπει­ρί­ας. Επο­μέ­νως η μέ­θο­δος τους ει­σά­γει μια αλη­θι­νή συμ­με­το­χι­κή δη­μο­κρα­τία στο Σου­δάν, στην οποία όλοι έχουν το δι­καί­ω­μα να απο­φα­σί­σουν.

 

*Ο Χα­μάντ Γκα­μάλ είναι εξό­ρι­στος Σου­δα­νός αγω­νι­στής, η Σάρα Μπα­σελ­ρί είναι Γαλ­λί­δα ακτι­βί­στρια του αντι­ρα­τσι­στι­κού κι­νή­μα­τος.

rproject.gr/