Τα αστυνομικά κράτη είναι τρομακτικά, είναι όμως και εύθραυστα. Το είδα με τα μάτια μου αυτό στην Τυνησία

Αυτόν τον μήνα [ΣτΜ: Γενάρης 2026], έκλεισαν δεκαπέντε χρόνια από τότε που ένα μαζικό κίνημα στην Τυνησία ανέτρεψε την 24χρονη εξουσία του υποστηριζόμενου από τις ΗΠΑ δυνάστη Ζιν Ελ Αμπιντίν Μπεν Άλι. Αυτό που μέχρι πριν από λίγες μόλις εβδομάδες φαινόταν αδύνατο, έγινε πραγματικότητα.

Σή­με­ρα, ζώ­ντας στις Ηνω­μέ­νες Πο­λι­τεί­ες, τα πράγ­μα­τα φαί­νο­νται απο­θαρ­ρυ­ντι­κά, απελ­πι­στι­κά, τρο­μα­κτι­κά: Είναι δύ­σκο­λο να φα­ντα­στού­με πώς θα μπο­ρού­σε να αντι­στρα­φεί η εντα­τι­κο­ποί­η­ση του αστυ­νο­μι­κού κρά­τους, η διά­βρω­ση ακόμη και των προ­σχη­μά­των δη­μο­κρα­τί­ας που είχε αυτή η χώρα, ο επι­κεί­με­νος φα­σι­σμός, η απρο­κά­λυ­πτη κα­το­χή των πό­λε­ών μας από την ICE (Υπη­ρε­σία Με­τα­νά­στευ­σης και Τε­λω­νεί­ων), οι απα­γω­γές και οι εκτε­λέ­σεις των γει­τό­νων μας από μα­σκο­φό­ρους πρά­κτο­ρες που τρι­γυρ­νά­νε στους δρό­μους μας.

Μπράιαν Μπιν | μετάφραση Στέλλα Μούσμουλα |

Πριν από την πτώση του Προ­έ­δρου Μπεν Άλι, ο κό­σμος στην Τυ­νη­σία αντι­με­τώ­πι­ζε μια κα­τά­στα­ση ακόμη πιο δύ­σκο­λη από τις συν­θή­κες που έχουν επι­βλη­θεί σή­με­ρα στις ΗΠΑ. Για τον λόγο αυτό, η ενα­σχό­λη­ση με την ιστο­ρία της εξέ­γερ­σης που συ­νέ­βη πριν από 15 χρό­νια στην Τυ­νη­σία μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει σαν ένα κά­λε­σμα στα αυτιά των Αμε­ρι­κα­νών, με­τα­φέ­ρο­ντας το πόσο γρή­γο­ρα μπο­ρούν να αλ­λά­ξουν τα πράγ­μα­τα, πόσο ισχυ­ροί μπο­ρού­με να εί­μα­στε και πώς «ό,τι φα­ντά­ζει στέ­ρεο» -για να πα­ρα­θέ­σου­με τον Μαρξ και τον Έν­γκελς- με­ρι­κές φορές «λιώ­νει στον αέρα».

Η ζωή υπό ολο­κλη­ρω­τι­κό κα­θε­στώς στην Τύ­νι­δα

Ζώ­ντας στην Τύ­νι­δα, την πρω­τεύ­ου­σα της Τυ­νη­σί­ας, στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 2000, μου ήταν σαφές ότι ζού­σα­με σε ένα αυ­ταρ­χι­κό αστυ­νο­μι­κό κρά­τος. Όποτε περ­πα­τού­σα προς την αγορά Σίντι Ελ Μπα­χρί κοντά στο δια­μέ­ρι­σμά μου για να κάνω τα ψώνια μου, έβλε­πα τα­κτι­κά μπά­τσους να μα­ζεύ­ουν τυ­χαία άν­δρες στο δρόμο και να τους φορ­τώ­νουν μέσα σε βαν -αυτό φαι­νό­ταν να συμ­βαί­νει διαρ­κώς.

Ως δυ­τι­κός που ζούσα προ­σω­ρι­νά εκεί, απο­λάμ­βα­να ένα βαθμό ασυ­λί­ας από το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος της αστυ­νο­μι­κής κα­τα­στο­λής. Αλλά το γε­γο­νός ότι ζούσα σε μια λαϊκή (ερ­γα­τι­κή) γει­το­νιά σή­μαι­νε ότι συ­να­ντού­σα αστυ­νο­μι­κά μπλό­κα πολ­λές φορές την εβδο­μά­δα. Σε αυτά τα ση­μεία ελέγ­χου, η αστυ­νο­μία απαι­τού­σε να δείξω την ταυ­τό­τη­τά μου, διε­ξή­γα­γε μίνι ανα­κρί­σεις και γε­νι­κά ήταν ενο­χλη­τι­κή. Οι άν­θρω­ποι συ­νέ­χι­ζαν την κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά τους υπό το βλέμ­μα του πα­ντα­χού πα­ρό­ντος πορ­τρέ­του του Μπεν Άλι και υπό τη συ­νε­χή επι­τή­ρη­ση από το κρά­τος.

Τον Φε­βρουά­ριο του 2005, όταν ο Μπεν Άλι ανα­κοί­νω­σε ότι προ­σκα­λεί τον Ισ­ραη­λι­νό Πρό­ε­δρο Αριέλ Σαρόν σε ένα συ­νέ­δριο τε­χνο­λο­γί­ας, ακο­λού­θη­σε ένα κύμα κα­τα­σταλ­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων ενά­ντια σε δυ­νη­τι­κές δια­μαρ­τυ­ρί­ες. Συ­νε­λή­φθη­σαν ηγε­τι­κά στε­λέ­χη της αντι­πο­λί­τευ­σης και ακτι­βι­στές όπως ο Μο­χά­μεντ Αμπού συ­νε­λή­φθη­σαν.

Θυ­μά­μαι να κρυ­φο­κοί­τα­ζω μέσα από τις κουρ­τί­νες του δια­με­ρί­σμα­τος ενός φίλου στη λε­ω­φό­ρο Χα­μπίμπ Μπουρ­γκί­μπα -τον κε­ντρι­κό δρόμο της Τύ­νι­δας. Μέσα από το πα­ρά­θυ­ρο είδα ολό­κλη­ρες σει­ρές σι­δη­ρό­φρα­κτων αστυ­νο­μι­κών να πα­ρα­τάσ­σο­νται σε όλο το μήκος του δρό­μου, για να βε­βαιω­θούν ότι δεν θα γι­νό­ταν καμία δια­δή­λω­ση. Ένας Τυ­νή­σιος φίλος μου βγήκε στο μπαλ­κό­νι για να τρα­βή­ξει μια φω­το­γρα­φία αυτής της επί­δει­ξης δύ­να­μης με το κι­νη­τό του, και μέσα σε 10 λεπτά ένας αστυ­νο­μι­κός με πο­λι­τι­κά χτύ­πη­σε την πόρτα μας, απή­γα­γε τον φίλο μας και κα­τά­σχε­σε το κι­νη­τό.

Εκεί­νες τις μέρες, μυ­στη­ριω­δώς, το δια­δί­κτυο έγινε ιδιαί­τε­ρα λο­γο­κρι­μέ­νο και αστα­θές, και υπήρ­χε μια φήμη ότι η αστυ­νο­μία είχε σκο­τώ­σει κά­ποιους φοι­τη­τές σε μια δια­δή­λω­ση σε μια από τις μι­κρό­τε­ρες πό­λεις. Το αστυ­νο­μι­κό κρά­τος ήταν ένα θέμα τόσο τε­τριμ­μέ­νο όσο ο και­ρός -με­ρι­κές φορές συ­ζη­τιό­ταν σι­γα­νά, προ­σε­κτι­κά και με μι­σό­λο­γα, και με­ρι­κές φορές υπο­νο­ού­ταν μέσα από χλευα­στι­κά αστεία.

Θυ­μά­μαι να γυρ­νάω με τα πόδια σπίτι από ένα μπαρ το κα­λο­καί­ρι εκεί­νης της χρο­νιάς, μαζί με έναν Τυ­νή­σιο φίλο ονό­μα­τι Γουα­λίντ, ο οποί­ος ζή­τη­σε να κα­το­νο­μα­στεί εδώ μόνο με το μικρό του όνομα λόγω συ­νε­χι­ζό­με­νων ανη­συ­χιών για την ασφά­λειά του. Ένα πε­ρι­πο­λι­κό χωρίς δια­κρι­τι­κά στα­μά­τη­σε δίπλα μας και ένας αστυ­νο­μι­κός τον άρ­πα­ξε επι­θε­τι­κά και απαί­τη­σε την ταυ­τό­τη­τά του, ζη­τώ­ντας του να εξη­γή­σει γιατί ήταν «με αυ­τούς τους Δυ­τι­κούς». Τρο­μο­κρα­τη­μέ­νος, ο Γουα­λίντ μας φώ­να­ξε να μην τους αφή­σου­με να τον πά­ρουν γιατί θα «εξα­φα­νι­ζό­ταν». Προ­σπά­θη­σα να τον ελευ­θε­ρώ­σω, επι­χει­ρώ­ντας μά­λι­στα με θρά­σος να σκαρ­φα­λώ­σω στο πίσω μέρος της κλού­βας και να επι­μεί­νω να με πά­ρουν μαζί του, μέχρι που κα­τέ­φθα­σαν άλλα έξι πε­ρι­πο­λι­κά, τον έρι­ξαν στο πίσω μέρος της κλού­βας, με πέ­τα­ξαν στον δρόμο και απο­μα­κρύν­θη­καν.

Με τη βο­ή­θεια του αδελ­φού του Γουα­λίντ, τον βγά­λα­με από τη φυ­λα­κή το επό­με­νο πρωί και εί­δα­με πως ο καρ­πός του ήταν πρη­σμέ­νος και με­λα­νια­σμέ­νος: η αστυ­νο­μία τον είχε κρε­μά­σει από τις χει­ρο­πέ­δες στο τμήμα ενώ τον ανα­κρί­να­νε. Κατά τη διάρ­κεια του πρω­ι­νού, ο Γουα­λίντ μου δι­η­γή­θη­κε το πώς είχε φυ­λα­κι­στεί όταν ήταν έφη­βος και είχε υπο­μεί­νει βα­σα­νι­στή­ρια για αρ­κε­τούς μήνες χωρίς καμία κα­τη­γο­ρία, επει­δή πή­γαι­νε με το αυ­το­κί­νη­το κάπου που «υπο­τί­θε­ται» ότι δεν έπρε­πε. Η οι­κο­γέ­νειά του δεν είχε λάβει καμία πλη­ρο­φο­ρία για τη σύλ­λη­ψή του.

Μου είπε επί­σης ότι η πιο παλιά του ανά­μνη­ση ήταν από τις μα­ζι­κές δια­δη­λώ­σεις ενά­ντια στην από­πει­ρα μεί­ω­σης της επι­δό­τη­σης του ψω­μιού στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 1980. Η γει­το­νιά του ήταν επί­κε­ντρο των κι­νη­το­ποι­ή­σε­ων, οι οποί­ες αντι­με­τω­πί­στη­καν με κυ­βερ­νη­τι­κά τανκς στους δρό­μους: ο στρα­τός πυ­ρο­βο­λού­σε δια­δη­λω­τές στους δρό­μους. Όλη η πο­λι­τι­κή του ζωή πε­ρι­λάμ­βα­νε την αντι­με­τώ­πι­ση ενός ολο­κλη­ρω­τι­κού κα­θε­στώ­τος.

Τρέ­μει η Γη

Μόλις πέντε χρό­νια αρ­γό­τε­ρα, τα πάντα άλ­λα­ξαν.

«Δεν μπορώ πια να ανα­πνεύ­σω», είπε στον ξα­δερ­φό του ο Μο­χά­μεντ Μπουα­ζί­ζι -ένας πω­λη­τής φρού­των και λα­χα­νι­κών από την πόλη της κε­ντρι­κής Τυ­νη­σί­ας, Σίντι Μπου­ζίντ- μια εβδο­μά­δα πριν πα­ρε­νο­χλη­θεί για ακόμα μια φορά από την αστυ­νο­μία, μέσα σε ένα επα­να­λαμ­βα­νό­με­νο μο­τί­βο διαρ­κούς πα­ρε­νό­χλη­σης. Και σε μια ιστο­ρία που έμει­νε αθά­να­τη λόγω των γε­γο­νό­των που ακο­λού­θη­σαν, ο Μπουα­ζί­ζι αυ­το­πυρ­πο­λή­θη­κε τον Δε­κέμ­βριο του 2010 στη Σίντι Μπου­ζίντ.

Μετά τον θά­να­τό του, η αστυ­νο­μία δεν ήταν σε θέση να κρα­τή­σει τις μάζες μα­κριά από την Λε­ω­φό­ρο Χα­μπίμπ Μπουρ­γκί­μπα —ολό­κλη­ρη η χώρα εξερ­ρά­γη σε δια­δη­λώ­σεις. Αυτό που πριν φαι­νό­ταν απί­θα­νο, όρ­μη­σε τώρα με δρα­σκε­λιές στο πεδίο της ιστο­ρί­ας, τρα­γου­δώ­ντας όπως η γνω­στή Τυ­νή­σια τρα­γου­δί­στρια Έμελ Μα­θλου­τί ότι ήταν «εκεί­νοι που είναι ελεύ­θε­ροι και δεν φο­βού­νται ποτέ» και «ένα αγκά­θι στο λαιμό του κα­τα­πιε­στή». Μέσα σε λι­γό­τε­ρο από ένα μήνα, η  ει­κο­σι­πε­ντα­ε­τής κυ­ριαρ­χία ενός «σχε­δόν τέ­λειου» στρα­τη­γι­κού εταί­ρου του αμε­ρι­κα­νι­κού ιμπε­ρια­λι­σμού κα­τέρ­ρευ­σε και ο ίδιος δρα­πέ­τευ­σε από τη χώρα ντρο­πια­σμέ­νος. Ο αυ­ταρ­χι­σμός σα­ρώ­θη­κε με μια τα­χύ­τη­τα η οποία ήταν πραγ­μα­τι­κά σο­κα­ρι­στι­κή.

Κάτι είχε απε­λευ­θε­ρω­θεί. Ένα φράγ­μα που είχε πα­ρα­μεί­νει στέ­ρεο για δε­κα­ε­τί­ες έσπα­σε, όχι μόνο στην Τυ­νη­σία αλλά και σε όλη τη Μέση Ανα­το­λή και τη Βό­ρεια Αφρι­κή. Εκα­τομ­μύ­ρια άν­θρω­ποι είδαν -σαν με το φως μιας αστρα­πής- ότι ήταν εφι­κτό να αγω­νι­στούν, ότι ο αγώ­νας τους μπο­ρού­σε να νι­κή­σει, ότι η ελευ­θε­ρία μπο­ρού­σε να κα­τα­κτη­θεί και ότι η επα­νά­στα­ση ήταν μια πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.

Αυτό δεν ση­μαί­νει ότι τα γε­γο­νό­τα ήταν αμι­γώς αυ­θόρ­μη­τα —ση­μα­ντι­κά δί­κτυα πα­ρά­νο­μων ακτι­βι­στών σε πολ­λές χώρες και ερ­γα­τι­κές ορ­γα­νώ­σεις όπως η Γε­νι­κή Ένωση Ερ­γα­τών Τυ­νη­σί­ας έπαι­ξαν ανε­κτί­μη­το ρόλο στην προ­σπά­θεια αξιο­ποί­η­σης και ορ­γά­νω­σης της ενέρ­γειας που είχε απε­λευ­θε­ρω­θεί. Αλλά οι μάζες των αν­θρώ­πων έμα­θαν μέσα από τη δράση τους. Συχνά δεν κα­τα­νο­ού­με τη δύ­να­μή μας ή το τι είναι εφι­κτό μέχρι να συμ­με­τά­σχου­με ενερ­γά στον μα­ζι­κό αγώνα.

Όπως ση­μεί­ω­νε ο Ρώσος επα­να­στά­της Βλα­ντι­μίρ Λένιν για τα επα­να­στα­τι­κά γε­γο­νό­τα του 1905 στη Ρωσία: «Μόνο ο αγώ­νας εκ­παι­δεύ­ει την εκ­με­ταλ­λευό­με­νη τάξη. Μόνο ο αγώ­νας απο­κα­λύ­πτει στην ίδια το μέ­γε­θος της δικής της δύ­να­μης, διευ­ρύ­νει τον ορί­ζο­ντά της, ενι­σχύ­ει τις ικα­νό­τη­τές της, κα­θα­ρί­ζει το μυαλό της, σφυ­ρη­λα­τεί τη θέ­λη­σή της».

Το κύμα δη­μο­κρα­τι­κών δια­δη­λώ­σε­ων, εξε­γέρ­σε­ων και επα­να­στά­σε­ων που έλαβε χώρα στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 2010 -που το σύ­νο­λό του πε­ρι­γρά­φη­κε από ορι­σμέ­νους κύ­κλους συλ­λο­γι­κά ως «Αρα­βι­κή Άνοι­ξη»- συ­γκλό­νι­σε όχι μόνο την πε­ριο­χή αλλά και ολό­κλη­ρο τον κόσμο. Μέσα στον επό­με­νο ένα χρόνο, σε κάθε χώρα, από το Μα­ρό­κο μέχρι το Ιράκ, με­γά­λες δια­δη­λώ­σεις ενά­ντια σε αντι­δη­μο­κρα­τι­κά κα­θε­στώ­τα και νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρες οι­κο­νο­μι­κές συν­θή­κες άλ­λα­ξαν το πο­λι­τι­κό τοπίο, ανα­τρέ­πο­ντας κυ­βερ­νή­σεις.

Η 30χρο­νη δια­κυ­βέρ­νη­ση του Χόσνι Μου­μπά­ρακ στην Αί­γυ­πτο, η 32χρο­νη δια­κυ­βέρ­νη­ση του Αλί Αμπ­ντου­λάχ Σάλεχ στην Υε­μέ­νη και η 42χρο­νη δια­κυ­βέρ­νη­ση του Μουα­μάρ Κα­ντά­φι στη Λιβύη τερ­μα­τί­στη­καν είτε από τις ίδιες τις δια­δη­λώ­σεις είτε από γε­γο­νό­τα που σχε­τί­ζο­νται με τη μα­ζι­κή ανα­τα­ρα­χή. Συ­νο­λι­κά, 130 αθροι­σμέ­να χρό­νια τυ­ρα­νι­κής δια­κυ­βέρ­νη­σης κα­τέρ­ρευ­σαν σε λίγες εβδο­μά­δες και μήνες.

Στη Συρία, η τυ­ρα­νι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση του Μπα­σάρ αλ-Άσαντ άντε­ξε πα­ρό­τι έφτα­σε κοντά στην ανα­τρο­πή της, και η κα­τά­στα­ση με­τα­τρά­πη­κε σε ένο­πλη σύ­γκρου­ση. Στο Μπα­χρέιν, η κυ­βέρ­νη­ση πα­ρα­λί­γο να πέσει. Για ένα σύ­ντο­μο χρο­νι­κό διά­στη­μα, οι Πα­λαι­στί­νιοι [πρό­σφυ­γες] άρ­χι­σαν να πο­ρεύ­ο­νται από την Ιορ­δα­νία και τον Λί­βα­νο προς τις δια­χω­ρι­στι­κές γραμ­μές της ισ­ραη­λι­νής κα­το­χής με ανα­πτε­ρω­μέ­νες προσ­δο­κί­ες, ενώ οι Πα­λαι­στί­νιοι στη Δυ­τι­κή Όχθη ξε­κι­νού­σαν  ένα βρα­χύ­βιο κί­νη­μα δια­μαρ­τυ­ρί­ας που έστρε­φε τα συν­θή­μα­τα του επα­να­στα­τι­κού κύ­μα­τος ενα­ντί­ον της ηγε­σί­ας της συ­νερ­γα­ζό­με­νης [με την Κα­το­χή]  Πα­λαι­στι­νια­κής Αρχής.

Ήταν σε εξέ­λι­ξη μια «επα­να­στα­τι­κή δια­δι­κα­σία». Αυτή η δια­δι­κα­σία γεν­νή­θη­κε από τις το­πι­κές συν­θή­κες της Νο­τιο­δυ­τι­κής Ασίας και της Βό­ρειας Αφρι­κής, αλλά ταυ­τό­χρο­να διε­θνο­ποι­ή­θη­κε πλα­τιά. Οι κομ­μου­νά­ροι της Τύ­νι­δας, του Κα­ΐ­ρου και της Χομς εξύ­ψω­σαν τις προσ­δο­κί­ες και άλλων αγω­νι­ζό­με­νων λαών σε όλο τον κόσμο, οδη­γώ­ντας στο κί­νη­μα των indignados κατά της λι­τό­τη­τας στην Ισπα­νία, στο «κί­νη­μα των πλα­τειών» κατά της λι­τό­τη­τας στην Ελ­λά­δα, στην κα­τά­λη­ψη του Κα­πι­τω­λί­ου στο Μά­ντι­σον του Ουι­σκόν­σιν και στο κί­νη­μα Occupy στις ΗΠΑ. Στο Μά­ντι­σον θυ­μά­μαι πλα­κάτ που πα­ραλ­λή­λι­ζαν το μι­ση­τό κυ­βερ­νή­τη του Ουι­σκόν­σιν, Σκοτ ​​Γουό­κερ, με τον μι­ση­τό Αι­γύ­πτιο πρό­ε­δρο Χόσνι Μου­μπά­ρακ, ο οποί­ος είχε ανα­τρα­πεί από την επα­νά­στα­ση. Και στο Σι­κά­γο θυ­μά­μαι να οδηγώ τις δια­δη­λώ­σεις του κι­νή­μα­τος Occupy, φω­νά­ζο­ντας αδέ­ξια συν­θή­μα­τα στα αρα­βι­κά, προς το Αι­γυ­πτια­κό προ­ξε­νείο, σε έν­δει­ξη αλ­λη­λεγ­γύ­ης.

Μετά από μια σειρά από πι­σω­γυ­ρί­σμα­τα και ήττες, η επα­να­στα­τι­κή δια­δι­κα­σία επα­νεμ­φα­νί­στη­κε χρό­νια αρ­γό­τε­ρα με ένα ακόμα κύμα το 2019. Εξε­γέρ­σεις στην Αλ­γε­ρία και το Σου­δάν, οι οποί­ες ανέ­τρε­ψαν εδραιω­μέ­νες κυ­βερ­νή­σεις με πα­ρό­μοιο τρόπο [με το 2011]. Στο Ιράκ και τον Λί­βα­νο, μια νέα σειρά κυ­βερ­νή­σε­ων κα­τέρ­ρευ­σε, αν και τα κράτη πα­ρέ­μει­ναν άθι­κτα. Δεν είναι δύ­σκο­λο να υπο­στη­ρί­ξει κα­νείς ότι, ακρι­βώς όπως και το 2011, αυτή η επα­να­στα­τι­κή δια­δι­κα­σία είχε διε­θνή αντί­κτυ­πο προ­κα­λώ­ντας μια χρο­νιά εξε­γέρ­σε­ων, όπου εξε­γερ­τι­κά κι­νή­μα­τα αμ­φι­σβή­τη­σαν την εξου­σία στο Χονγκ Κονγκ, τη Χιλή, την Κο­λομ­βία, τη Νι­κα­ρά­γουα και την Αϊτή.

Εβδο­μά­δες όπου συμ­βαί­νουν ολό­κλη­ρες δε­κα­ε­τί­ες

Η δύ­να­μη αυτών των κι­νη­μά­των αιφ­νι­δί­α­σε σχε­δόν τους πά­ντες. Με­τα­ξύ εκεί­νων που συμ­με­τεί­χαν, είναι αρ­κε­τά κοινή η αί­σθη­ση πως ήταν απροσ­δό­κη­τα. Θυ­μά­μαι έναν παλιό μου σύ­ντρο­φο, έναν Αι­γύ­πτιο επα­να­στά­τη σο­σια­λι­στή, ο οποί­ος συχνά δι­η­γού­ταν αστειευό­με­νος το πώς επέ­στρε­ψε στις ΗΠΑ κυ­ριο­λε­κτι­κά λίγες μέρες πριν ξε­κι­νή­σει η επα­νά­στα­ση στην Αί­γυ­πτο, χωρίς καμία επί­γνω­ση ότι η στέ­ρεη γη επρό­κει­το ανοί­ξει στα δύο.

Εν τω με­τα­ξύ, καθώς η Τυ­νη­σία και η Αί­γυ­πτος ξε­ση­κώ­νο­νταν, η εφη­με­ρί­δα The Guardian ρώ­τη­σε έναν δια­κε­κρι­μέ­νο Σύριο επα­να­στά­τη που ζούσε στο εξω­τε­ρι­κό, τον Ρό­μπιν Για­σίν-Κα­σάμπ, αν η επα­νά­στα­ση επρό­κει­το να έρθει στη Συρία, και εκεί­νος απά­ντη­σε «Φυ­σι­κά και όχι».

Η τα­χύ­τη­τα με την οποία τα μα­ζι­κά κι­νή­μα­τα μπο­ρούν να μπουν σε δράση μπο­ρεί να είναι σο­κα­ρι­στι­κή. Και αυτά τα κι­νή­μα­τα με­τα­μορ­φώ­νουν με αλ­χη­μι­κούς τρό­πους το πώς βλέ­πουν οι άν­θρω­ποι τους εαυ­τούς τους, ο ένας τον άλλον, τον κόσμο γύρω τους και την ικα­νό­τη­τά τους να δρουν. Ο Ομάρ Αζίζ -ο Σύ­ριος αναρ­χι­κός που πέ­θα­νε το 2013 από τη φυ­λά­κι­ση και τα βα­σα­νι­στη­ρια που υπέ­στη στα χέρια των δε­σμο­φυ­λά­κων του Άσαντ και ο οποί­ος έπαι­ξε ση­μα­ντι­κό ρόλο στα πρώτα στά­δια της συ­ρια­κής επα­νά­στα­σης- είχε γρά­ψει: «Μια επα­νά­στα­ση είναι ένα εξαι­ρε­τι­κό γε­γο­νός που αλ­λά­ζει την ιστο­ρία της κοι­νω­νί­ας, ενώ ταυ­τό­χρο­να με­τα­μορ­φώ­νει κάθε αν­θρώ­πι­νο ον».

Πρέ­πει να ανα­λο­γι­στού­με με νη­φα­λιό­τη­τα το γε­γο­νός ότι αυτά τα κο­ρυ­φαία επί­πε­δα αγώνα έχουν έκτο­τε ητ­τη­θεί με τρα­γι­κό τρόπο από την αντε­πα­νά­στα­ση. Νέα αστυ­νο­μι­κά κράτη έχουν εδραιω­θεί στην Αί­γυ­πτο και την Τυ­νη­σία. Η επα­νά­στα­ση του Σου­δάν -ίσως η πιο προ­χω­ρη­μέ­νη και ορ­γα­νω­μέ­νη από όλες- κα­τα­πνί­γη­κε μέσα σε έναν γε­νο­κτο­νι­κό εμ­φύ­λιο πό­λε­μο. Η Συρία τε­λι­κά απαλ­λά­χτη­κε από τον Άσαντ, αλλά έχει πλέον ει­σέλ­θει σε μια πε­ρί­πλο­κη νέα κα­τά­στα­ση κατά την οποία η νέα πραγ­μα­τι­κό­τη­τα υπό την δια­κυ­βέρ­νη­ση του Άχ­μεντ αλ-Σά­ρα εξα­κο­λου­θεί να φέρει κα­τα­στο­λή και δογ­μα­τι­κές διαι­ρέ­σεις. Ο απο­λο­γι­σμός δεν είναι θε­τι­κός: Στο τέλος, οι μα­ζι­κές εξε­γέρ­σεις για οι­κο­νο­μι­κή δι­καιο­σύ­νη και δη­μο­κρα­τία δεν νί­κη­σαν. Και μια επα­νά­στα­ση που μένει στη μέση -όπως συχνά πα­ρα­τί­θε­ται ως φράση του Γάλ­λου επα­να­στά­τη Λουί Αντουάν ντε Σεν-Ζυστ- σκά­βει τον ίδιο της τον τάφο. Αλλά οι άν­θρω­ποι αγω­νί­στη­καν, προ­σπά­θη­σαν, και είδαν στιγ­μιαία έναν κόσμο που θα μπο­ρού­σαν να τον είχαν αδρά­ξει και να τον είχαν κερ­δί­σει.

Είναι εφι­κτή μια τε­κτο­νι­κή με­τα­τό­πι­ση ενά­ντια στον Αμε­ρι­κα­νι­κό Αυ­ταρ­χι­σμό;

Και σή­με­ρα; Εδώ στις ΗΠΑ, η κα­τα­στο­λή που υφί­στα­ται η κοι­νω­νία μας με­ρι­κές φορές φαί­νε­ται συ­ντρι­πτι­κή. Στις 24 Ια­νουα­ρί­ου του 2026, ομο­σπον­δια­κοί πρά­κτο­ρες, οι οποί­οι είχαν κα­τα­λά­βει τη Μι­νε­ά­πο­λη της Μι­νε­σό­τα, εκτέ­λε­σαν στον δρόμο έναν νο­ση­λευ­τή ονό­μα­τι Άλεξ Πρέτι μπρο­στά σε πλή­θος κό­σμου, τη στιγ­μή που τον κρα­τού­σαν ακι­νη­το­ποι­η­μέ­νο στο έδα­φος μισή ντου­ζί­να μα­σκο­φό­ροι τρα­μπού­κοι. Στις 7 Ια­νουα­ρί­ου του 2026, ένας ομο­σπον­δια­κός πρά­κτο­ρας πυ­ρο­βό­λη­σε τη Ρενέ Νικόλ Γκουντ στο πρό­σω­πο. Στις 12 Σε­πτεμ­βρί­ου του 2025, ομο­σπον­δια­κοί πρά­κτο­ρες σκό­τω­σαν τον Σιλ­βέ­ριο Βι­λέ­γκας Γκον­ζά­λες στο Σι­κά­γο -προ­κα­λώ­ντας πολύ λι­γό­τε­ρη κα­τα­κραυ­γή.

Εν τω με­τα­ξύ, η ICE απα­γά­γει μικρά παι­διά. Οι ομο­σπον­δια­κοί πρά­κτο­ρες επι­βο­λής της με­τα­νά­στευ­τι­κής πο­λι­τι­κής αρ­πά­ζουν ερ­γα­ζό­με­νους σε παι­δι­κούς σταθ­μούς και τους απο­μα­κρύ­νουν με τη βία μπρο­στά στα μάτια των παι­διών που φρο­ντί­ζουν. Άν­θρω­ποι εξα­φα­νί­ζο­νται, στέλ­νο­νται σε άλλες χώρες και σε στρα­τό­πε­δα συ­γκέ­ντρω­σης σε βάλ­τους. Μα­σκο­φό­ροι πα­ρα­στρα­τιω­τι­κοί τρι­γυρ­νά­νε στους δρό­μους μας ρί­χνο­ντας δα­κρυ­γό­να σε κα­τοι­κη­μέ­νες πε­ριο­χές και εκτο­ξεύ­ο­ντας σφαί­ρες από κα­ου­τσούκ και χη­μι­κά όπλα σε ει­ρη­νι­κούς δια­δη­λω­τές.

Επι­δει­κνύ­ο­ντας μια χα­ο­τι­κή μο­χθη­ρία στη διε­θνή σκηνή, ο Ντό­ναλντ Τραμπ μιλά πλέον ανοι­χτά για την κα­τά­κτη­ση της Γροι­λαν­δί­ας και απα­γά­γει προ­έ­δρους άλλων χωρών [το άρθρο γρά­φτη­κε πριν την επί­θε­ση στο Ιράν]. Εν τω με­τα­ξύ, η κυ­βέρ­νη­ση Τραμπ κάνει ό,τι μπο­ρεί στην προ­σπά­θειά της να θέσει ου­σια­στι­κά εκτός νόμου τα τρανς άτομα, τα οποία ακού­νε ότι δεν υπάρ­χουν. Μια Μα­καρ­θι­κή εκ­κα­θά­ρι­ση βρί­σκε­ται σε εξέ­λι­ξη στα πα­νε­πι­στή­μια. Η ιστο­ρία σβή­νε­ται με έναν κα­θό­λου ει­ρω­νι­κό Ορ­γου­ε­λι­κό τρόπο.

Παρά τη συ­γκλο­νι­στι­κά εμπνευ­στι­κή συμ­με­το­χή του απλού κό­σμου στην υπε­ρά­σπι­ση των γει­τό­νων του ενά­ντια στην ICE στο Σι­κά­γο, το Σάρ­λοτ, το Λος Άν­τζε­λες, τη Μι­νε­ά­πο­λη και αλλού, οι ΗΠΑ εξα­κο­λου­θούν να ζέ­χνουν φα­σι­σμό από τον έναν Ωκε­α­νό ως τον αστρα­φτε­ρό (και υπερ­θερ­μαι­νό­με­νο λόγω κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής) άλλο.

Πώς, άραγε, μπο­ρού­με να το στα­μα­τή­σου­με αυτό; Αυτό που αντι­με­τω­πί­ζου­με μπο­ρεί να αι­σθα­νό­μα­στε ότι είναι ανυ­πέρ­βλη­το. Η πα­ρου­σία ακρο­δε­ξιών κι­νη­μά­των σε σύν­δε­ση με τον Λευκό Οίκο είναι τρο­μα­κτι­κή. Οι πε­ρι­γρα­φές της ICE και της Συ­νο­ριο­φυ­λα­κής ως «Γκε­στά­πο» δεί­χνουν κα­τάλ­λη­λες. Ο κα­ται­γι­σμός των επι­θέ­σε­ων του Τραμπ και το πόσο γρή­γο­ρα όλα δεί­χνουν να ξε­φεύ­γουν πέρα από κάθε έλεγ­χο προ­κα­λεί ίλιγ­γο κι απο­στα­θε­ρο­ποί­η­ση. Αρ­κε­τοί πο­λι­τι­κά οξυ­δερ­κείς άν­θρω­ποι που γνω­ρί­ζω έχουν ένα αί­σθη­μα απελ­πι­σί­ας. Με στοι­χειώ­νει κι εμένα αυτό το αί­σθη­μα. Έχω υπο­στη­ρί­ξει ότι όλα τα κα­πι­τα­λι­στι­κά κράτη θα έπρε­πε να απο­κα­λού­νται αστυ­νο­μι­κά κράτη, αλλά η τρέ­χου­σα εκ­δο­χή του αμε­ρι­κα­νι­κού αστυ­νο­μι­κού κρά­τους είναι ενι­σχυ­μέ­νη, ωμή και απρο­κά­λυ­πτη μέσα από τη φα­ντα­σί­ω­ση του Τραμπ να επι­βά­λει την αυ­ταρ­χι­κή δια­κυ­βέρ­νη­ση του ενός ισχυ­ρού ηγέτη. Θα ξα­να­γί­νουν άραγε εκλο­γές; Ο Τραμπ, μέσα στις αλ­λο­πρό­σαλ­λες ασυ­ναρ­τη­σί­ες του, έχει σί­γου­ρα κάνει κά­ποιες δυ­σοί­ω­νες δη­λώ­σεις για αυτό το θέμα. Οι Δη­μο­κρα­τι­κοί, μέσα στη σαθρή κω­μω­δία τους ότι τάχα απο­τε­λούν την «αντί­στα­ση», μας έχουν εγκα­τα­λεί­ψει όλους στην μοίρα μας —όπως έκα­ναν πάντα. Όλα φαί­νο­νται πολύ άσχη­μα.

Μπρο­στά σε αυτή την απελ­πι­στι­κή κα­τά­στα­ση, το να συ­γκε­ντρω­θού­με για μια στιγ­μή στην επέ­τειο των επα­να­στά­σε­ων που πήραν φωτιά κι έγι­ναν πράξη πριν από 15 χρό­νια μπο­ρεί να μας υπεν­θυ­μί­σει ότι τα αστυ­νο­μι­κά κράτη πράγ­μα­τι κα­ταρ­ρέ­ουν και ότι η δύ­να­μη του λαού, των μα­ζι­κών κι­νη­μά­των και των εξε­γέρ­σε­ων είναι αστρα­πιαία και ισχυ­ρή.

Ακόμα και στο συ­ντρι­πτι­κά δύ­σκο­λο πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον ενός ασφυ­κτι­κού ολο­κλη­ρω­τι­σμού, ο κό­σμος γέ­μι­σε τα πνευ­μό­νια του, ύψωσε τη φωνή του και φύ­ση­ξε φωτιά ενά­ντια στους κα­τα­πιε­στές του. Οι φωνές, τα χέρια, τα πόδια και η ερ­γα­σία γκρέ­μι­σαν τους ισχυ­ρούς, έστω και προ­σω­ρι­νά.

Όπως έγρα­ψε ο σπου­δαί­ος ιστο­ρι­κός Χά­ουαρντ Ζιν: «Αν θυ­μό­μα­στε εκεί­νες τις επο­χές και τους τό­πους -και υπάρ­χουν τόσα πολλά να θυ­μό­μα­στε- που οι άν­θρω­ποι φέρ­θη­καν με­γα­λο­πρε­πώς, αυτό μας δίνει την ενέρ­γεια να δρά­σου­με και του­λά­χι­στον την πι­θα­νό­τη­τα να στεί­λου­με αυτήν την πε­ρι­στρε­φό­με­νη σβού­ρα που είναι ο κό­σμος σε δια­φο­ρε­τι­κή κα­τεύ­θυν­ση».

Δεν είναι κα­θό­λου βέ­βαιο ότι θα κα­τα­κτή­σου­με την απε­λευ­θέ­ρω­ση, αλλά η πι­θα­νό­τη­τα της συλ­λο­γι­κής ανά­σας ενός λαού πριν επι­χει­ρή­σει το άλμα θα πρέ­πει να μας εμ­ψυ­χώ­νει.

Σε πιο δύ­σκο­λες επο­χές και τό­πους, οι άν­θρω­ποι έχουν κάνει ηρω­ι­κά πράγ­μα­τα που ούτε οι ίδιοι δεν πε­ρί­με­ναν ότι θα κά­νουν. Αν μη τι άλλο, η στα­θε­ρό­τη­τα των Πα­λαι­στι­νί­ων που αντι­στέ­κο­νται στην εξά­λει­ψη, που αρ­νού­νται να φύ­γουν, που στέ­κο­νται όρ­θιοι ενά­ντια σε όλα τα προ­γνω­στι­κά και εξα­κο­λου­θούν να ζουν και να αγα­πούν ανά­με­σα στα συ­ντρίμ­μια, θα πρέ­πει να είναι η πυ­ξί­δα μας. Αυτά τα μα­θή­μα­τα θα πρέ­πει να τα κρα­τά­με μέσα στις καρ­διές μας, όχι εξαι­τί­ας μια αφε­λούς υπε­ραι­σιό­δο­ξης βε­βαιό­τη­τας ότι τα πράγ­μα­τα θα αλ­λά­ξουν ό,τι και να γίνει, αλλά εξαι­τί­ας της πε­ποί­θη­σης ότι ένας νέος κό­σμος είναι εφι­κτός αν δρά­σου­με μαζί.

https://rproject.gr/article/ta-astynomika-krati-einai-tromaktika-einai-omos-kai-eythraysta-eida-me-ta-matia-moy-ayto