Δεν είναι μόνο η οικονομία, ηλίθιε

Δεν είναι μόνο η οικονομία, ηλίθιε

  • |

Διάλεξα για τίτλο την παράφραση μιας πασίγνωστης φράσης η οποία δηλώνει κάτι και μας καλεί να το δεχθούμε ως προφανές. Δηλαδή ότι, σε τελική ανάλυση, αυτό που καθορίζει τις πολιτικές μας προτιμήσεις είναι το πώς ένα κόμμα θα επηρεάσει θετικά ή αρνητικά την τσέπη μας. Αν κοιτάξουμε γύρω και μέσα μας θα διαπιστώσουμε ότι όποιος το πρωτοείπε είχε μάλλον δίκιο. Υπάρχει όμως χώρος για διευκρινίσεις και προβληματισμό.

Γιώργος Γιαννουλόπουλος

Για να ξεκαθαρίσουμε κάτι εξ αρχής, εκείνοι για τους οποίους σίγουρα ισχύει είναι οι οικονομικά ασθενέστεροι. Οταν μερικές δεκάδες ευρώ σε χωρίζουν από την ανέχεια ή και τον υποσιτισμό ακόμα, η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης αποκτά τεράστια σημασία επειδή μπορεί να σε σώσει ή να σε ρίξει στα Τάρταρα. Εδώ που φτάσαμε, κι αν μάλιστα επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις για το τι μας περιμένει, πολλά εκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο αντιμετωπίζουν το φάσμα της πείνας.

Πώς το βλέπουν όμως οι υπόλοιποι; Εννοώ όσους δεν παλεύουν για την επιβίωσή τους, ή ζουν άνετα, ή ακόμα και τους πλούσιους που θεωρούν τον εαυτό τους αποτυχημένο επειδή κάποιοι άλλοι έχουν περισσότερα λεφτά.

Μια γενική παρατήρηση: υπάρχουν ορισμένες αρχές, οι οποίες καθορίζουν έμμεσα τον τρόπο που σκεφτόμαστε σε τέτοιο βαθμό ώστε να καθίστανται αόρατες επειδή τις ενστερνιζόμαστε ως φυσιολογικές και αυτονόητες. Και γι’ αυτό δεν τις συζητάμε. Μια τέτοια γενική αρχή είναι η έννοια της προόδου. Οσο παράδοξο και αν ακούγεται σήμερα, στις προνεωτερικές ή παραδοσιακές κοινωνίες οι άνθρωποι δεν σκέφτονταν με τέτοιους όρους, εφόσον το ορθό ήταν αυτό που επαναλαμβάνεται, αυτό που αντέχει στον χρόνο. Για να το πούμε αλλιώς, το παρόν νομιμοποιούνταν ως συνέχεια του παρελθόντος. Στη σύγχρονη εποχή μας το σχήμα έχει αντιστραφεί. Το ζητούμενο δεν είναι πια το καθιερωμένο. Είναι το καινούργιο, το μετρήσιμα βελτιωμένο καινούργιο, το οποίο, με την πάροδο του χρόνου, θα υποσκελιστεί από κάτι ακόμα καλύτερο. Αυτή είναι η έννοια της προόδου που όλοι αποδεχόμαστε.

Το τι σημαίνει πρόοδος είναι τεράστια κουβέντα για την οποία χρειάζονται χώρος και γνώσεις που δυστυχώς δεν έχω. Μπορούμε όμως να απομονώσουμε μια συγκεκριμένη και εμφανή πτυχή της: μολονότι χρησιμοποιούμε τη λέξη «πρόοδος» με τη γενική έννοια της βελτίωσης, στις μέρες μας η πρόοδος εκλαμβάνεται κυρίως ως μεγέθυνση της αγοραστικής μας δύναμης. Δηλαδή, όσο η οικονομία πάει καλά, τόσο περισσότερα λεφτά έχουμε, και τόσο το καλύτερο. Ετσι εξηγείται η φράση «Είναι η οικονομία, ηλίθιε». Διότι αν μικρύνει η τσέπη μας, δεν θα μπορέσουμε να ικανοποιήσουμε τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες μας. Ενα σπίτι μεγαλύτερο από αυτό που έχουμε, ένα αυτοκίνητο καλύτερο από το παλιό, ένα ταξίδι αναψυχής πιο μακρινό, μια ηλεκτρονική συσκευή με ανώτερες αποδόσεις κοκ. Κατά συνέπεια, τις εκλογές θα τις χάσει όποιο κόμμα δεν μπορέσει να μας πείσει ότι η οικονομική του πολιτική θα μας δώσει τη δυνατότητα να αποκτήσουμε αυτά που ονειρευόμαστε.

Εδώ και κάμποσο καιρό στο στόχαστρο των προοδευτικών έχει μπει ο νεοφιλελευθερισμός. Τελευταία όμως, αρχής γενομένης με το κραχ του 2008 και στη συνέχεια την οικονομική κρίση που προκάλεσε η πανδημία του Covid, ακόμα και οι νεοφιλελεύθεροι κατάλαβαν πως στα πολύ δύσκολα μόνο το κράτος, με όλες τις δυσλειτουργίες του, μπορεί να μας σώσει. Δεν αρκεί όμως αυτό. Οπως επίσης δεν αρκεί να επικεντρώσουμε την προσοχή μας αποκλειστικά στο πρόβλημα της ανισότητας και της εκμετάλλευσης, οι οποίες σίγουρα υπάρχουν και διευρύνονται. Γιατί όλα αυτά εντάσσονται στο εξής γενικότερο πλαίσιο που τα αναπαράγει και τα νομιμοποιεί ως φυσιολογικά: την ταύτιση της προόδου με την οικονομική, την καταναλωτική εκδοχή της.

Δεν πρόκειται μόνο για τη διαστροφή ή τον εκφυλισμό της προόδου, αν σκεφτούμε και τις άλλες ευεργετικές συνδηλώσεις της. Πρόκειται για απειλή. Διότι, όπως όλα δείχνουν, το μεγαλύτερο πρόβλημα, το κυριολεκτικά υπαρξιακό πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα ο πλανήτης είναι η κλιματική αλλαγή, η οποία σε τελική ανάλυση δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε δεξιούς και αριστερούς. Και η οποία έχει μια ξεκάθαρα οικονομική διάσταση: αν συνεχίσουμε να «βελτιώνουμε» τη ζωή μας ξοδεύοντας ολοένα και περισσότερα χρήματα και συσσωρεύοντας ολοένα και περισσότερα υλικά αγαθά, θα φτάσουμε στο σημείο μη επιστροφής. Και ο μόνος τρόπος να το αποφύγουμε είναι να ξεβολευτούμε ως καταναλωτές. Στη συγκεκριμένη συγκυρία, το κυνήγι του χρήματος, δηλαδή η συνεχής μεγέθυνση της αγοραστικής μας δύναμης, είναι ο δρόμος που σίγουρα οδηγεί στην καταστροφή.

Οσο για τους πολιτικούς, οι οποίοι φέρουν το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης, ας μην ξεχνάμε ότι είναι ικανοί να κάνουν οτιδήποτε για τους ψηφίσουμε. Ακόμα και το σωστό. Εναπόκειται σε μας λοιπόν να τους στείλουμε το μήνυμα.

https://www.efsyn.gr/

Σχόλια (0)

Το email σας δεν θα δημοσιευθεί.